📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ଶ୍ରୀ ହରି ଵାଯୁ ସ୍ତୁତି
Shri Hari Vayu Stuti
Vayu Oriya
ଅଥ ନଖସ୍ତୁତିଃ
ପାନ୍ତ୍ଵସ୍ମାନ୍ ପୁରୁହୂତଵୈରିବଲଵନ୍ମାତଙ୍ଗମାଦ୍ଯଦ୍ଘଟା-
-କୁମ୍ଭୋଚ୍ଚାଦ୍ରିଵିପାଟନାଧିକପଟୁ ପ୍ରତ୍ଯେକ ଵଜ୍ରାଯିତାଃ ।
ଶ୍ରୀମତ୍କଣ୍ଠୀରଵାସ୍ଯପ୍ରତତସୁନଖରା ଦାରିତାରାତିଦୂର-
-ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତଧ୍ଵାନ୍ତଶାନ୍ତପ୍ରଵିତତମନସା ଭାଵିତା ଭୂରିଭାଗୈଃ ॥ 1 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ସମନ୍ତତୋଽପି କଲଯନ୍ ନୈଵେଶିତୁସ୍ତେ ସମଂ
ପଶ୍ଯାମ୍ଯୁତ୍ତମଵସ୍ତୁ ଦୂରତରତୋପାସ୍ତଂ ରସୋ ଯୋଽଷ୍ଟମଃ ।
ଯଦ୍ରୋଷୋତ୍କର ଦକ୍ଷ ନେତ୍ର କୁଟିଲ ପ୍ରାନ୍ତୋତ୍ଥିତାଗ୍ନି ସ୍ଫୁରତ୍
ଖଦ୍ଯୋତୋପମ ଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଭସିତା ବ୍ରହ୍ମେଶଶକ୍ରୋତ୍କରାଃ ॥ 2 ॥
ଅଥ ଵାଯୁସ୍ତୁତିଃ
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵିଷ୍ଣ୍ଵଙ୍ଘ୍ରିନିଷ୍ଠାତିଗୁଣଗୁରୁତମଶ୍ରୀମଦାନନ୍ଦତୀର୍ଥ-
-ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଚାର୍ଯପାଦୋଜ୍ଜ୍ଵଲଜଲଜଲସତ୍ପାଂସଵୋଽସ୍ମାନ୍ ପୁନନ୍ତୁ ।
ଵାଚାଂ ଯତ୍ର ପ୍ରଣେତ୍ରୀ ତ୍ରିଭୁଵନମହିତା ଶାରଦା ଶାରଦେନ୍ଦୁ-
-ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଭଦ୍ରସ୍ମିତଶ୍ରୀଧଵଲିତକକୁଭା ପ୍ରେମଭାରଂ ବଭାର ॥ 1 ॥
ଉତ୍କଣ୍ଠାକୁଣ୍ଠକୋଲାହଲଜଵଵିଜିତାଜସ୍ରସେଵାନୁଵୃଦ୍ଧ-
-ପ୍ରାଜ୍ଞାତ୍ମଜ୍ଞାନଧୂତାନ୍ଧତମସସୁମନୋମୌଲିରତ୍ନାଵଲୀନାମ୍ ।
ଭକ୍ତ୍ଯୁଦ୍ରେକାଵଗାଢପ୍ରଘଟନସଧଟାତ୍କାରସଙ୍ଘୃଷ୍ଯମାଣ-
ପ୍ରାନ୍ତପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାଙ୍ଘ୍ରିପୀଠୋତ୍ଥିତକନକରଜଃପିଞ୍ଜରାରଞ୍ଜିତାଶାଃ ॥ 2 ॥
ଜନ୍ମାଧିଵ୍ଯାଧ୍ଯୁପାଧିପ୍ରତିହତିଵିରହପ୍ରାପକାଣାଂ ଗୁଣାନାଂ
ଅଗ୍ର୍ଯାଣାମର୍ପକାଣାଂ ଚିରମୁଦିତଚିଦାନନ୍ଦସନ୍ଦୋହଦାନାମ୍ ।
ଏତେଷାମେଷ ଦୋଷପ୍ରମୁଷିତମନସାଂ ଦ୍ଵେଷିଣାଂ ଦୂଷକାଣାଂ
ଦୈତ୍ଯାନାମାର୍ତିମନ୍ଧେ ତମସି ଵିଦଧତାଂ ସଂସ୍ତଵେ ନାସ୍ମି ଶକ୍ତଃ ॥ 3 ॥
ଅସ୍ଯାଵିଷ୍କର୍ତୁକାମଂ କଲିମଲକଲୁଷେଽସ୍ମିନ୍ ଜନେ ଜ୍ଞାନମାର୍ଗଂ
ଵନ୍ଦ୍ଯଂ ଚନ୍ଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରଦ୍ଯୁମଣିଫଣିଵଯୋନାଯକାଦ୍ଯୈରିହାଦ୍ଯ ।
ମଧ୍ଵାଖ୍ଯଂ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧଂ କିମୁତ କୃତଵତୋ ମାରୁତସ୍ଯାଵତାରଂ
ପାତାରଂ ପାରମେଷ୍ଟ୍ଯଂ ପଦମପଵିପଦଃ ପ୍ରାପ୍ତୁରାପନ୍ନପୁଂସାମ୍ ॥ 4 ॥
ଉଦ୍ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଚଣ୍ଡାଂ ନିଜରୁଚିନିକରଵ୍ଯାପ୍ତଲୋକାଵକାଶୋ
ବିଭ୍ରଦ୍ଭୀମୋ ଭୁଜେ ଯୋଽଭ୍ଯୁଦିତଦିନକରାଭାଙ୍ଗଦାଢ୍ଯ ପ୍ରକାଣ୍ଡେ ।
ଵୀର୍ଯୋଦ୍ଧାର୍ଯାଂ ଗଦାଗ୍ର୍ଯାମଯମିହ ସୁମତିଂ ଵାଯୁଦେଵୋ ଵିଦଧ୍ଯାତ୍
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନନେତା ଯତିଵରମହିତୋ ଭୂମିଭୂଷାମଣିର୍ମେ ॥ 5 ॥
ସଂସାରୋତ୍ତାପନିତ୍ଯୋପଶମଦସଦଯସ୍ନେହହାସାମ୍ବୁପୂର-
-ପ୍ରୋଦ୍ଯଦ୍ଵିଦ୍ଯାନଵଦ୍ଯଦ୍ଯୁତିମଣିକିରଣଶ୍ରେଣିସମ୍ପୂରିତାଶଃ ।
ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କାଧିଵାସୋଚିତତରସରଲଶ୍ରୀମଦାନନ୍ଦତୀର୍ଥ-
-କ୍ଷୀରାମ୍ଭୋଧିର୍ଵିଭିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ଭଵଦନଭିମତଂ ଭୂରି ମେ ଭୂତିହେତୁଃ ॥ 6 ॥
ମୂର୍ଧନ୍ଯେଷୋଽଞ୍ଜଲିର୍ମେ ଦୃଢତରମିହ ତେ ବଧ୍ଯତେ ବନ୍ଧପାଶ-
-ଚ୍ଛେତ୍ରେ ଦାତ୍ରେ ସୁଖାନାଂ ଭଜତି ଭୁଵି ଭଵିଷ୍ଯଦ୍ଵିଧାତ୍ରେ ଦ୍ଯୁଭର୍ତ୍ରେ ।
ଅତ୍ଯନ୍ତଂ ସନ୍ତତଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଦିଶ ପଦଯୁଗେ ହନ୍ତ ସନ୍ତାପଭାଜା-
-ମସ୍ମାକଂ ଭକ୍ତିମେକାଂ ଭଗଵତ ଉତ ତେ ମାଧଵସ୍ଯାଥ ଵାଯୋଃ ॥ 7 ॥
ସାଭ୍ରୋଷ୍ଣାଭୀଶୁଶୁଭ୍ରପ୍ରଭମଭଯ ନଭୋ ଭୂରିଭୂଭୃଦ୍ଵିଭୂତି-
-ଭ୍ରାଜିଷ୍ଣୁର୍ଭୂରୃଭୂଣାଂ ଭଵନମପି ଵିଭୋଽଭେଦି ବଭ୍ରେ ବଭୂଵେ ।
ଯେନ ଭ୍ରୂଵିଭ୍ରମସ୍ତେ ଭ୍ରମଯତୁ ସୁଭୃଶଂ ବଭ୍ରୁଵଦ୍ଦୁର୍ଭୃତାଶାନ୍
ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ଭେଦାଵଭାସସ୍ତ୍ଵିତି ଭଯମଭିଭୂର୍ଭୋକ୍ଷ୍ଯତୋ ମାଯିଭିକ୍ଷୂନ୍ ॥ 8 ॥
ଯେଽମୁଂ ଭାଵଂ ଭଜନ୍ତେ ସୁରମୁଖସୁଜନାରାଧିତଂ ତେ ତୃତୀଯଂ
ଭାସନ୍ତେ ଭାସୁରୈସ୍ତେ ସହଚରଚଲିତୈଶ୍ଚାମରୈଶ୍ଚାରୁଵେଷାଃ ।
ଵୈକୁଣ୍ଠେ କଣ୍ଠଲଗ୍ନସ୍ଥିରଶୁଚିଵିଲସତ୍କାନ୍ତିତାରୁଣ୍ଯଲୀଲା-
ଲାଵଣ୍ଯାପୂର୍ଣକାନ୍ତାକୁଚଭରସୁଲଭାଶ୍ଲେଷସମ୍ମୋଦସାନ୍ଦ୍ରାଃ ॥ 9 ॥
ଆନନ୍ଦାନ୍ମନ୍ଦମନ୍ଦା ଦଦତି ହି ମରୁତଃ କୁନ୍ଦମନ୍ଦାରନନ୍ଦ୍ଯା-
-ଵର୍ତାମୋଦାନ୍ ଦଧାନା ମୃଦୁପଦମୁଦିତୋଦ୍ଗୀତକୈଃ ସୁନ୍ଦରୀଣାମ୍ ।
ଵୃନ୍ଦୈରାଵନ୍ଦ୍ଯମୁକ୍ତେନ୍ଦ୍ଵହିମଗୁମଦନାହୀନ୍ଦ୍ରଦେଵେନ୍ଦ୍ରସେଵ୍ଯେ
ମୌକୁନ୍ଦେ ମନ୍ଦିରେଽସ୍ମିନ୍ନଵିରତମୁଦଯନ୍ମୋଦିନାଂ ଦେଵଦେଵ ॥ 10 ॥
ଉତ୍ତପ୍ତାଽତ୍ଯୁତ୍କଟତ୍ଵିଟ୍ ପ୍ରକଟକଟକଟଧ୍ଵାନସଙ୍ଘଟ୍ଟନୋଦ୍ଯ-
-ଦ୍ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵ୍ଯୂଢସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗପ୍ରକରଵିକିରଣୋତ୍କ୍ଵାଥିତେ ବାଧିତାଙ୍ଗାନ୍ ।
ଉଦ୍ଗାଢଂ ପାତ୍ଯମାନା ତମସି ତତ ଇତଃ କିଙ୍କରୈଃ ପଙ୍କିଲେ ତେ
ପଙ୍କ୍ତିର୍ଗ୍ରାଵ୍ଣାଂ ଗରିମ୍ଣା ଗ୍ଲପଯତି ହି ଭଵଦ୍ଵେଷିଣୋ ଵିଦ୍ଵଦାଦ୍ଯ ॥ 11 ॥
ଅସ୍ମିନ୍ନସ୍ମଦ୍ଗୁରୂଣାଂ ହରିଚରଣଚିରଧ୍ଯାନସନ୍ମଙ୍ଗଲାନାଂ
ଯୁଷ୍ମାକଂ ପାର୍ଶ୍ଵଭୂମିଂ ଧୃତରଣରଣିକସ୍ଵର୍ଗିସେଵ୍ଯାଂ ପ୍ରପନ୍ନଃ ।
ଯସ୍ତୂଦାସ୍ତେ ସ ଆସ୍ତେଽଧିଭଵମସୁଲଭକ୍ଲେଶନିର୍ମୂକମସ୍ତ-
-ପ୍ରାଯାନନ୍ଦଂ କଥଞ୍ଚିନ୍ନ ଵସତି ସତତଂ ପଞ୍ଚକଷ୍ଟେଽତିକଷ୍ଟେ ॥ 12 ॥
କ୍ଷୁତ୍ କ୍ଷାମାନ୍ ରୂକ୍ଷରକ୍ଷୋରଦଖରନଖରକ୍ଷୁଣ୍ଣଵିକ୍ଷୋଭିତାକ୍ଷା-
-ନାମଗ୍ନାନାନ୍ଧକୂପେ କ୍ଷୁରମୁଖମୁଖରୈଃ ପକ୍ଷିଭିର୍ଵିକ୍ଷତାଙ୍ଗାନ୍ ।
ପୂଯାସୃଙ୍ମୂତ୍ରଵିଷ୍ଠାକୃମିକୁଲକଲିଲେ ତତ୍କ୍ଷଣକ୍ଷିପ୍ତଶକ୍ତ୍ଯା-
-ଦ୍ଯସ୍ତ୍ରଵ୍ରାତାର୍ଦିତାଂସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦ୍ଵିଷ ଉପଜିହତେ ଵଜ୍ରକଲ୍ପା ଜଲୂକାଃ ॥ 13 ॥
ମାତର୍ମେ ମାତରିଶ୍ଵନ୍ ପିତରତୁଲଗୁରୋ ଭ୍ରାତରିଷ୍ଟାପ୍ତବନ୍ଧୋ
ସ୍ଵାମିନ୍ ସର୍ଵାନ୍ତରାତ୍ମନ୍ନଜର ଜରଯିତର୍ଜନ୍ମମୃତ୍ଯାମଯାନାମ୍ ।
ଗୋଵିନ୍ଦେ ଦେହି ଭକ୍ତିଂ ଭଵତି ଚ ଭଗଵନ୍ନୂର୍ଜିତାଂ ନିର୍ନିମିତ୍ତାଂ
ନିର୍ଵ୍ଯାଜାଂ ନିଶ୍ଚଲାଂ ସଦ୍ଗୁଣଗଣବୃହତୀଂ ଶାଶ୍ଵତୀମାଶୁ ଦେଵ ॥ 14 ॥
ଵିଷ୍ଣୋରତ୍ତ୍ଯୁତ୍ତମତ୍ଵାଦଖିଲଗୁଣଗଣୈସ୍ତତ୍ର ଭକ୍ତିଂ ଗରିଷ୍ଠାଂ
ଆଶ୍ଲିଷ୍ଟେ ଶ୍ରୀଧରାଭ୍ଯାମମୁମଥ ପରିଵାରାତ୍ମନା ସେଵକେଷୁ ।
ଯଃ ସନ୍ଧତ୍ତେ ଵିରିଞ୍ଚଶ୍ଵସନଵିହଗପାନନ୍ତରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଵେ-
-ଷ୍ଵାଧ୍ଯାଯଂସ୍ତାରତମ୍ଯଂ ସ୍ଫୁଟମଵତି ସଦା ଵାଯୁରସ୍ମଦ୍ଗୁରୁସ୍ତମ୍ ॥ 15 ॥
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନ୍ ମୁକ୍ତିଭାଜଃ ସୁଖଯିସି ହି ଗୁରୋ ଯୋଗ୍ଯତାତାରତମ୍ଯା-
-ଦାଧତ୍ସେ ମିଶ୍ରବୁଦ୍ଧିଂସ୍ତ୍ରିଦିଵନିରଯଭୂଗୋଚରାନ୍ ନିତ୍ଯବଦ୍ଧାନ୍ ।
ତାମିସ୍ରାନ୍ଧାଦିକାଖ୍ଯେ ତମସି ସୁବହୁଲଂ ଦୁଃଖଯସ୍ଯନ୍ଯଥାଜ୍ଞାନ୍
ଵିଷ୍ଣୋରାଜ୍ଞାଭିରିତ୍ଥଂ ଶୃତିଶତମିତିହାସାଦି ଚାକର୍ଣଯାମଃ ॥ 16 ॥
ଵନ୍ଦେଽହଂ ତଂ ହନୂମାନିତି ମହିତମହାପୌରୁଷୋ ବାହୁଶାଲୀ
ଖ୍ଯାତସ୍ତେଽଗ୍ର୍ଯୋଽଵତାରଃ ସହିତ ଇହ ବହୁବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାଦିଧର୍ମୈଃ ।
ସସ୍ନେହାନାଂ ସହସ୍ଵାନହରହରହିତଂ ନିର୍ଦହନ୍ ଦେହଭାଜାଂ
ଅଂହୋମୋହାପହୋ ଯଃ ସ୍ପୃହଯତି ମହତୀଂ ଭକ୍ତିମଦ୍ଯାପି ରାମେ ॥ 17 ॥
ପ୍ରାକ୍ପଞ୍ଚାଶତ୍ସହସ୍ରୈର୍ଵ୍ଯଵହିତମହିତଂ ଯୋଜନୈଃ ପର୍ଵତଂ ତ୍ଵଂ
ଯାଵତ୍ସଞ୍ଜୀଵନାଦ୍ଯୌଷଧନିଧିମଧିକପ୍ରାଣ ଲଙ୍କାମନୈଷିଃ ।
ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀଦୁତ୍ପତନ୍ତଂ ତତ ଉତ ଗିରିମୁତ୍ପାଟଯନ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା
ଯାନ୍ତଂ ଖେ ରାଘଵାଙ୍ଘ୍ରୌ ପ୍ରଣତମପି ତଦୈକକ୍ଷଣେ ତ୍ଵାଂ ହି ଲୋକଃ ॥ 18 ॥
କ୍ଷିପ୍ତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସତ୍ସଲୀଲଂ ଶତମତୁଲମତେ ଯୋଜନାନାଂ ସ ଉଚ୍ଚ-
-ସ୍ତାଵଦ୍ଵିସ୍ତାରଵଂଶ୍ଚାପ୍ଯୁପଲଲଵ ଇଵ ଵ୍ଯଗ୍ରବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତ୍ଵଯାଽତଃ ।
ସ୍ଵସ୍ଵସ୍ଥାନସ୍ଥିତାତିସ୍ଥିରଶକଲଶିଲାଜାଲସଂଶ୍ଲେଷନଷ୍ଟ-
-ଛ୍ଛେଦାଙ୍କଃ ପ୍ରାଗିଵାଭୂତ୍ କପିଵରଵପୁଷସ୍ତେ ନମଃ କୌଶଲାଯ ॥ 19 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାଧିପୋରଃ ସ୍ଫୁଟିତକନକସଦ୍ଵର୍ମ ଘୃଷ୍ଟାସ୍ଥିକୂଟଂ
ନିଷ୍ପିଷ୍ଟଂ ହାଟକାଦ୍ରିପ୍ରକଟତଟତଟାକାତିଶଙ୍କୋ ଜନୋଽଭୂତ୍ ।
ଯେନାଽଜୌ ରାଵଣାରିପ୍ରିଯନଟନପଟୁର୍ମୁଷ୍ଟିରିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଦେଷ୍ଟୁଂ
କିଂ ନେଷ୍ଟେ ମେ ସ ତେଽଷ୍ଟାପଦକଟକତଟିତ୍କୋଟିଭାମୃଷ୍ଟକାଷ୍ଠଃ ॥ 20 ॥
ଦେଵ୍ଯାଦେଶପ୍ରଣୀତିଦୃହିଣହରଵରାଵଧ୍ଯରକ୍ଷୋଵିଘାତା-
-ଦ୍ଯାସେଵୋଦ୍ଯଦ୍ଦଯାର୍ଦ୍ରଃ ସହଭୁଜମକରୋଦ୍ରାମନାମା ମୁକୁନ୍ଦଃ ।
ଦୁଷ୍ପ୍ରାପେ ପାରମେଷ୍ଠ୍ଯେ କରତଲମତୁଲଂ ମୂର୍ଧିଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଧନ୍ଯଂ
ତନ୍ଵନ୍ଭୂଯଃ ପ୍ରଭୂତପ୍ରଣଯଵିକସିତାବ୍ଜେକ୍ଷଣସ୍ତ୍ଵେକ୍ଷମାଣଃ ॥ 21 ॥
ଜଘ୍ନେ ନିଘ୍ନେନ ଵିଘ୍ନୋ ବହୁଲବଲବକଧ୍ଵଂସନାଦ୍ଯେନ ଶୋଚ-
-ଦ୍ଵିପ୍ରାନୁକ୍ରୋଶପାଶୈରସୁଵିଧୃତିସୁଖସ୍ଯୈକଚକ୍ରାଜନାନାମ୍ ।
ତସ୍ମୈ ତେ ଦେଵ କୁର୍ମଃ କୁରୁକୁଲପତଯେ କର୍ମଣା ଚ ପ୍ରଣାମାନ୍
କିର୍ମୀରଂ ଦୁର୍ମତୀନାଂ ପ୍ରଥମମଥ ଚ ଯୋ ନର୍ମଣା ନିର୍ମମାଥ ॥ 22 ॥
ନିର୍ମୃଦ୍ନନ୍ନତ୍ଯଯତ୍ନଂ ଵିଜରଵର ଜରାସନ୍ଧକାଯାସ୍ଥିସନ୍ଧୀନ୍
ଯୁଦ୍ଧେ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଧ୍ଵରେ ଵା ପଶୁମିଵ ଦମଯନ୍ ଵିଷ୍ଣୁପକ୍ଷଦ୍ଵିଡୀଶମ୍ ।
ଯାଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଭୂତଂ ନିଖିଲମଖଭୁଜଂ ତର୍ପଯାମାସିଥାସୌ
ତାଵତ୍ଯାଽଯୋଜି ତୃପ୍ତ୍ଯା କିମୁ ଵଦ ଭଗଵନ୍ ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧେ ॥ 23 ॥
କ୍ଷ୍ଵେଲାକ୍ଷୀଣାଟ୍ଟହାସଂ ତଵ ରଣମରିହନ୍ନୁଦ୍ଗଦୋଦ୍ଦାମବାହୋଃ
ବହ୍ଵକ୍ଷୌହିଣ୍ଯନୀକକ୍ଷପଣସୁନିପୁଣଂ ଯସ୍ଯ ସର୍ଵୋତ୍ତମସ୍ଯ ।
ଶୁଶ୍ରୂଷାର୍ଥଂ ଚକର୍ଥ ସ୍ଵଯମଯମଥ ସଂଵକ୍ତୁମାନନ୍ଦତୀର୍ଥ-
-ଶ୍ରୀମନ୍ନାମନ୍ସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵମପି ହି ଯୁଵଯୋଃ ପାଦପଦ୍ମଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ 24 ॥
ଦୃହ୍ଯନ୍ତୀଂ ହୃଦୃହଂ ମାଂ ଦୃତମନିଲ ବଲାଦ୍ଦ୍ରାଵଯନ୍ତୀମଵିଦ୍ଯା-
-ନିଦ୍ରାଂ ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ସଦ୍ଯୋରଚନପଟୁମଥାଽପାଦ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାସମୁଦ୍ର ।
ଵାଗ୍ଦେଵୀ ସା ସୁଵିଦ୍ଯାଦ୍ରଵିଣଦ ଵିଦିତା ଦ୍ରୌପଦୀ ରୁଦ୍ରପତ୍ନ୍ଯା-
-ଦୁଦ୍ରିକ୍ତା ଦ୍ରାଗଭଦ୍ରାଦ୍ରହଯତୁ ଦଯିତା ପୂର୍ଵଭୀମାଽଜ୍ଞଯା ତେ ॥ 25 ॥
ଯାଭ୍ଯାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷୁରାସୀଃ କୁରୁକୁଲଜନନେ କ୍ଷତ୍ରଵିପ୍ରୋଦିତାଭ୍ଯାଂ
ବ୍ରହ୍ମଭ୍ଯାଂ ବୃଂହିତାଭ୍ଯାଂ ଚିତସୁଖଵପୁଷା କୃଷ୍ଣନାମାସ୍ପଦାଭ୍ଯାମ୍ ।
ନିର୍ଭେଦାଭ୍ଯାଂ ଵିଶେଷାଦ୍ଵିଵଚନଵିଷଯାଭ୍ଯାମମୂଭ୍ଯାମୁଭାଭ୍ଯାଂ
ତୁଭ୍ଯଂ ଚ କ୍ଷେମଦେଭ୍ଯଃ ସରିସିଜଵିଲସଲ୍ଲୋଚନେଭ୍ଯୋ ନମୋଽସ୍ତୁ ॥ 26 ॥
ଗଚ୍ଛନ୍ ସୌଗନ୍ଧିକାର୍ଥଂ ପଥି ସ ହନୁମତଃ ପୁଚ୍ଛମଚ୍ଛସ୍ଯ ଭୀମଃ
ପ୍ରୋଦ୍ଧର୍ତୁଂ ନାଶକତ୍ସ ତ୍ଵମୁମୁରୁଵପୁଷା ଭୀଷଯାମାସ ଚେତି ।
ପୂର୍ଣଜ୍ଞାନୌଜସୋସ୍ତେ ଗୁରୁତମ ଵପୁଷୋଃ ଶ୍ରୀମଦାନନ୍ଦତୀର୍ଥ
କ୍ରୀଡାମାତ୍ରଂ ତଦେତତ୍ ପ୍ରମଦଦ ସୁଧିଯାଂ ମୋହକ ଦ୍ଵେଷଭାଜାମ୍ ॥ 27 ॥
ବହ୍ଵୀଃ କୋଟୀରଟୀକଃ କୁଟଲକଟୁମତୀନୁତ୍କଟାଟୋପକୋପାନ୍
ଦ୍ରାକ୍ଚ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଵରତ୍ଵାଚ୍ଚରଣଦ ଗଦଯା ପୋଥଯାମାସିଥାରୀନ୍ ।
ଉନ୍ମଥ୍ଯାତଥ୍ଯମିଥ୍ଯାତ୍ଵଵଚନଵଚନାନୁତ୍ପଥସ୍ଥାଂସ୍ତଥାଽନ୍ଯାନ୍
ପ୍ରାଯଚ୍ଛଃ ସ୍ଵପ୍ରିଯାଯୈ ପ୍ରିଯତମକୁସୁମଂ ପ୍ରାଣ ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେ ॥ 28 ॥
ଦେହାଦୁତ୍କ୍ରାମିତାନାମଧିପତିରସତାମକ୍ରମାଦ୍ଵକ୍ରବୁଦ୍ଧିଃ
କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧୈକଵଶ୍ଯଃ କ୍ରିମିରିଵ ମଣିମାନ୍ ଦୁଷ୍କୃତୀ ନିଷ୍କ୍ରିଯାର୍ଥମ୍ ।
ଚକ୍ରେ ଭୂଚକ୍ରମେତ୍ଯ କ୍ରକଚମିଵ ସତାଂ ଚେତସଃ କଷ୍ଟଶାସ୍ତ୍ରଂ
ଦୁସ୍ତର୍କଂ ଚକ୍ରପାଣେର୍ଗୁଣଗଣଵିରହଂ ଜୀଵତାଂ ଚାଧିକୃତ୍ଯ ॥ 29 ॥
ତଦ୍ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷାନୁସାରାତ୍କତିପଯକୁନରୈରାଦୃତୋଽନ୍ଯୈର୍ଵିସୃଷ୍ଟୋ
ବ୍ରହ୍ମାଽହଂ ନିର୍ଗୁଣୋଽହଂ ଵିତଥମିଦମିତି ହ୍ଯେଷ ପାଷଣ୍ଡଵାଦଃ ।
ତଦ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯାଭାସଜାଲପ୍ରସରଵିଷତରୂଦ୍ଦାହଦକ୍ଷପ୍ରମାଣ-
-ଜ୍ଵାଲାମାଲାଧରାଗ୍ନିଃ ପଵନ ଵିଜଯତେ ତେଽଵତାରସ୍ତୃତୀଯଃ ॥ 30 ॥
ଆକ୍ରୋଶନ୍ତୋ ନିରାଶା ଭଯଭରଵିଵଶସ୍ଵାଶଯାଶ୍ଛିନ୍ନଦର୍ପା
ଵାଶନ୍ତୋ ଦେଶନାଶସ୍ଵିତି ବତ କୁଧିଯାଂ ନାଶମାଶାଦଶାଽଶୁ ।
ଧାଵନ୍ତୋଽଶ୍ଲୀଲଶୀଲା ଵିତଥଶପଥଶାପାଶିଵାଃ ଶାନ୍ତଶୌର୍ଯା-
-ସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସିଂହନାଦେ ସପଦି ଦଦୃଶିରେ ମାଯିଗୋମାଯଵସ୍ତେ ॥ 31 ॥
ତ୍ରିଷ୍ଵପ୍ଯେଵାଵତାରେଷ୍ଵରିଭିରପଘୃଣଂ ହିଂସିତୋ ନିର୍ଵିକାରଃ
ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଶକ୍ତିଃ ସକଲଗୁଣଗଣାପୂର୍ଣରୂପପ୍ରଗଲ୍ଭଃ ।
ସ୍ଵଚ୍ଛଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦମୃତ୍ଯୁଃ ସୁଖଯସି ସୁଜନଂ ଦେଵ କିଂ ଚିତ୍ରମତ୍ର
ତ୍ରାତା ଯସ୍ଯ ତ୍ରିଧାମା ଜଗଦୁତ ଵଶଗଂ କିଙ୍କରାଃ ଶଙ୍କରାଦ୍ଯାଃ ॥ 32 ॥
ଉଦ୍ଯନ୍ମନ୍ଦସ୍ମିତଶ୍ରୀମୃଦୁ ମଧୁମଧୁରାଲାପପୀଯୂଷଧାରା-
-ପୂରାସେକୋପଶାନ୍ତାସୁଖସୁଜନମନୋଲୋଚନାପୀଯମାନମ୍ ।
ସନ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ସୁନ୍ଦରଂ ସନ୍ଦୁହଦିହ ମହଦାନନ୍ଦମାନନ୍ଦତୀର୍ଥ
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵକ୍ତ୍ରେନ୍ଦୁବିମ୍ବଂ ଦୁରତନୁଦୁଦିତଂ ନିତ୍ଯଦାଽହଂ କଦା ନୁ ॥ 33 ॥
ପ୍ରାଚୀନାଚୀର୍ଣପୁଣ୍ଯୋଚ୍ଚଯଚତୁରତରାଚାରତଶ୍ଚାରୁଚିତ୍ତା-
-ନତ୍ଯୁଚ୍ଚାଂ ରୋଚଯନ୍ତୀଂ ଶ୍ରୁତିଚିତଵଚନାଂ ଶ୍ରାଵକାଂଶ୍ଚୋଦ୍ଯଚୁଞ୍ଚୂନ୍ ।
ଵ୍ଯାଖ୍ଯାମୁତ୍ଖାତଦୁଃଖାଂ ଚିରମୁଚିତମହାଚାର୍ଯ ଚିନ୍ତାରତାଂସ୍ତେ
ଚିତ୍ରାଂ ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରକର୍ତାଶ୍ଚରଣପରିଚରାଞ୍ଛ୍ରାଵଯାସ୍ମାଂଶ୍ଚ କିଞ୍ଚିତ୍ ॥ 34 ॥
ପୀଠେ ରତ୍ନୋକପକ୍ଲୃପ୍ତେ ରୁଚିରରୁଚିମଣିଜ୍ଯୋତିଷା ସନ୍ନିଷଣ୍ଣଂ
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଭାଵିନଂ ତ୍ଵାଂ ଜ୍ଵଲତି ନିଜପଦେ ଵୈଦିକାଦ୍ଯା ହି ଵିଦ୍ଯାଃ ।
ସେଵନ୍ତେ ମୂର୍ତିମତ୍ଯଃ ସୁଚରିତ ଚରିତଂ ଭାତି ଗନ୍ଧର୍ଵ ଗୀତଂ
ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଦେଵସଂସତ୍ସ୍ଵପି ତଵ ଭଗଵନ୍ନର୍ତିତଦ୍ଯୋଵଧୂଷୁ ॥ 35 ॥
ସାନୁକ୍ରୋଶୈରଜସ୍ରଂ ଜନିମୃତିନିରଯାଦ୍ଯୂର୍ମିମାଲାଵିଲେଽସ୍ମିନ୍
ସଂସାରାବ୍ଧୌ ନିମଗ୍ନାନ୍ ଶରଣମଶରଣାନିଚ୍ଛତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜନ୍ତୂନ୍ ।
ଯୁଷ୍ମାଭିଃ ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ସନ୍ ଜଲନିଧିଶଯନଃ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ମହର୍ଷେ-
-ର୍ଵ୍ଯକ୍ତଶ୍ଚିନ୍ମାତ୍ରମୂର୍ତିର୍ନ ଖଲୁ ଭଗଵତଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଜାତୁ ଦେହଃ ॥ 36 ॥
ଅସ୍ତଵ୍ଯସ୍ତଂ ସମସ୍ତଶ୍ରୁତିଗତମଧମୈ ରତ୍ନପୂଗଂ ଯଥାଽନ୍ଧୈ-
-ରର୍ଥଂ ଲୋକୋପକୃତ୍ଯୈ ଗୁଣଗଣନିଲଯଃ ସୂତ୍ରଯାମାସ କୃତ୍ସ୍ନମ୍ ।
ଯୋଽସୌ ଵ୍ଯାସାଭିଧାନସ୍ତମହମହରହର୍ଭକ୍ତିତସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍
ସଦ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯୋପଲବ୍ଧ୍ଯୈ ଗୁରୁତମମଗୁରୁଂ ଦେଵଦେଵଂ ନମାମି ॥ 37 ॥
ଆଜ୍ଞାମନ୍ଯୈରଧାର୍ଯାଂ ଶିରସି ପରିସରଦ୍ରଶ୍ମିକୋଟୀରକୋଟୌ
କୃଷ୍ଣସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା ଦଧଦନୁସରାଣାଦର୍ଥିତୋ ଦେଵସଙ୍ଘୈଃ ।
ଭୂମାଵାଗତ୍ଯ ଭୂମନ୍ନସୁକରମକରୋର୍ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରସ୍ଯ ଭାଷ୍ଯଂ
ଦୁର୍ଭାଷ୍ଯଂ ଵ୍ଯସ୍ଯ ଦସ୍ଯୋର୍ମଣିମତ ଉଦିତଂ ଵେଦସଦ୍ଯୁକ୍ତିଭିସ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ 38 ॥
ଭୂତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଶୁଦ୍ଧେ ଦ୍ଵିଜଗଣନିଲଯେ ରୌପ୍ଯପୀଠାଭିଧାନେ
ତତ୍ରାପି ବ୍ରହ୍ମଜାତିସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଵିଶଦେ ମଧ୍ଯଗେହାଖ୍ଯଗେହେ ।
ପାରିଵ୍ରାଜ୍ଯାଧିରାଜଃ ପୁନରପି ବଦରୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ନତ୍ଵା
କୃତ୍ଵା ଭାଷ୍ଯାଣି ସମ୍ଯଗ୍ ଵ୍ଯତନୁତ ଚ ଭଵାନ୍ ଭାରତାର୍ଥପ୍ରକାଶମ୍ ॥ 39 ॥
ଵନ୍ଦେ ତଂ ତ୍ଵାଂ ସୁପୂର୍ଣପ୍ରମତିମନୁଦିନାସେଵିତଂ ଦେଵଵୃନ୍ଦୈଃ
ଵନ୍ଦେ ଵନ୍ଦାରୁମୀଶେ ଶ୍ରିଯ ଉତ ନିଯତଂ ଶ୍ରୀମଦାନନ୍ଦତୀର୍ଥମ୍ ।
ଵନ୍ଦେ ମନ୍ଦାକିନୀସତ୍ସରିଦମଲଜଲାସେକସାଧିକ୍ଯସଙ୍ଗଂ
ଵନ୍ଦେଽହଂ ଦେଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭଵଭଯଦହନଂ ସଜ୍ଜନାନ୍ମୋଦଯନ୍ତମ୍ ॥ 40 ॥
ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଖ୍ଯସୂରେଃ ସୁତ ଇତି ସୁଭୃଶଂ କେଶଵାନନ୍ଦତୀର୍ଥ-
ଶ୍ରୀମତ୍ପାଦାବ୍ଜଭକ୍ତଃ ସ୍ତୁତିମକୃତ ହରେର୍ଵାଯୁଦେଵସ୍ଯ ଚାସ୍ଯ ।
ତତ୍ପାଦାର୍ଚାଦରେଣ ଗ୍ରଥିତପଦଲସନ୍ମାଲଯା ତ୍ଵେତଯା ଯେ
ସଂରାଧ୍ଯାମୂ ନମନ୍ତି ପ୍ରତତମତିଗୁଣା ମୁକ୍ତିମେତେ ଵ୍ରଜନ୍ତି ॥ 41 ॥
ଅଥ ଶ୍ରୀନଖସ୍ତୁତିଃ
ପାନ୍ତ୍ଵସ୍ମାନ୍ ପୁରୁହୂତଵୈରିବଲଵନ୍ମାତଙ୍ଗମାଦ୍ଯଦ୍ଘଟା
କୁମ୍ଭୋଚ୍ଚାଦ୍ରିଵିପାଟନାଧିକପଟୁପ୍ରତ୍ଯେକଵଜ୍ରାଯିତାଃ ।
ଶ୍ରୀମତ୍କଣ୍ଠୀରଵାସ୍ଯ ପ୍ରତତ ସୁନଖରା ଦାରିତାରାତିଦୂର-
ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତଧ୍ଵାନ୍ତଶାନ୍ତପ୍ରଵିତତମନସା ଭାଵିତା ନାକିଵୃନ୍ଦୈଃ ॥ 1 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ସମନ୍ତତୋଽଵିକଲଯନ୍ ନୈଵେଶିତୁସ୍ତେ ସମଂ
ପଶ୍ଯାମ୍ଯୁତ୍ତମଵସ୍ତୁ ଦୂରତରତୋଽପାସ୍ତଂ ରସୋ ଯୋଽଷ୍ଟମଃ ।
ଯଦ୍ରୋଷୋତ୍କରଦକ୍ଷନେତ୍ରକୁଟିଲପ୍ରାନ୍ତୋତ୍ଥିତାଗ୍ନିସ୍ଫୁରତ୍
ଖଦ୍ଯୋତୋପମଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଭସିତା ବ୍ରହ୍ମେଶଶକ୍ରୋତ୍କରାଃ ॥ 2 ॥
ଇତି ଶ୍ରୀତ୍ରିଵିକ୍ରମପଣ୍ଡିତାଚାର୍ଯ ଵିରଚିତା ଵାଯୁସ୍ତୁତିଃ ସମାପ୍ତା ॥
Roman (IAST) Transliteration
atha nakhastutiḥ
pāntvasmān puruhūtavairibalavanmātaṅgamādyadghaṭā-
-kumbhoccādrivipāṭanādhikapaṭu pratyeka vajrāyitāḥ |
śrīmatkaṇṭhīravāsyapratatasunakharā dāritārātidūra-
-pradhvastadhvāntaśāntapravitatamanasā bhāvitā bhūribhāgaiḥ || 1 ||
lakṣmīkānta samantato'pi kalayan naiveśituste samaṃ
paśyāmyuttamavastu dūrataratopāstaṃ raso yo'ṣṭamaḥ |
yadroṣotkara dakṣa netra kuṭila prāntotthitāgni sphurat
khadyotopama visphuliṅgabhasitā brahmeśaśakrotkarāḥ || 2 ||
atha vāyustutiḥ
śrīmadviṣṇvaṅghriniṣṭhātiguṇagurutamaśrīmadānandatīrtha-
-trailokyācāryapādojjvalajalajalasatpāṃsavo'smān punantu |
vācāṃ yatra praṇetrī tribhuvanamahitā śāradā śāradendu-
-jyotsnābhadrasmitaśrīdhavalitakakubhā premabhāraṃ babhāra || 1 ||
utkaṇṭhākuṇṭhakolāhalajavavijitājasrasevānuvṛddha-
-prājñātmajñānadhūtāndhatamasasumanomauliratnāvalīnām |
bhaktyudrekāvagāḍhapraghaṭanasadhaṭātkārasaṅghṛṣyamāṇa-
prāntaprāgryāṅghripīṭhotthitakanakarajaḥpiñjarārañjitāśāḥ || 2 ||
janmādhivyādhyupādhipratihativirahaprāpakāṇāṃ guṇānāṃ
agryāṇāmarpakāṇāṃ ciramuditacidānandasandohadānām |
eteṣāmeṣa doṣapramuṣitamanasāṃ dveṣiṇāṃ dūṣakāṇāṃ
daityānāmārtimandhe tamasi vidadhatāṃ saṃstave nāsmi śaktaḥ || 3 ||
asyāviṣkartukāmaṃ kalimalakaluṣe'smin jane jñānamārgaṃ
vandyaṃ candrendrarudradyumaṇiphaṇivayonāyakādyairihādya |
madhvākhyaṃ mantrasiddhaṃ kimuta kṛtavato mārutasyāvatāraṃ
pātāraṃ pārameṣṭyaṃ padamapavipadaḥ prāpturāpannapuṃsām || 4 ||
udyadvidyutpracaṇḍāṃ nijarucinikaravyāptalokāvakāśo
bibhradbhīmo bhuje yo'bhyuditadinakarābhāṅgadāḍhya prakāṇḍe |
vīryoddhāryāṃ gadāgryāmayamiha sumatiṃ vāyudevo vidadhyāt
adhyātmajñānanetā yativaramahito bhūmibhūṣāmaṇirme || 5 ||
saṃsārottāpanityopaśamadasadayasnehahāsāmbupūra-
-prodyadvidyānavadyadyutimaṇikiraṇaśreṇisampūritāśaḥ |
śrīvatsāṅkādhivāsocitatarasaralaśrīmadānandatīrtha-
-kṣīrāmbhodhirvibhindyādbhavadanabhimataṃ bhūri me bhūtihetuḥ || 6 ||
mūrdhanyeṣo'ñjalirme dṛḍhataramiha te badhyate bandhapāśa-
-cchetre dātre sukhānāṃ bhajati bhuvi bhaviṣyadvidhātre dyubhartre |
atyantaṃ santataṃ tvaṃ pradiśa padayuge hanta santāpabhājā-
-masmākaṃ bhaktimekāṃ bhagavata uta te mādhavasyātha vāyoḥ || 7 ||
sābhroṣṇābhīśuśubhraprabhamabhaya nabho bhūribhūbhṛdvibhūti-
-bhrājiṣṇurbhūrṛbhūṇāṃ bhavanamapi vibho'bhedi babhre babhūve |
yena bhrūvibhramaste bhramayatu subhṛśaṃ babhruvaddurbhṛtāśān
bhrāntirbhedāvabhāsastviti bhayamabhibhūrbhokṣyato māyibhikṣūn || 8 ||
ye'muṃ bhāvaṃ bhajante suramukhasujanārādhitaṃ te tṛtīyaṃ
bhāsante bhāsuraiste sahacaracalitaiścāmaraiścāruveṣāḥ |
vaikuṇṭhe kaṇṭhalagnasthiraśucivilasatkāntitāruṇyalīlā-
lāvaṇyāpūrṇakāntākucabharasulabhāśleṣasammodasāndrāḥ || 9 ||
ānandānmandamandā dadati hi marutaḥ kundamandāranandyā-
-vartāmodān dadhānā mṛdupadamuditodgītakaiḥ sundarīṇām |
vṛndairāvandyamuktendvahimagumadanāhīndradevendrasevye
maukunde mandire'sminnaviratamudayanmodināṃ devadeva || 10 ||
uttaptā'tyutkaṭatviṭ prakaṭakaṭakaṭadhvānasaṅghaṭṭanodya-
-dvidyudvyūḍhasphuliṅgaprakaravikiraṇotkvāthite bādhitāṅgān |
udgāḍhaṃ pātyamānā tamasi tata itaḥ kiṅkaraiḥ paṅkile te
paṅktirgrāvṇāṃ garimṇā glapayati hi bhavadveṣiṇo vidvadādya || 11 ||
asminnasmadgurūṇāṃ haricaraṇaciradhyānasanmaṅgalānāṃ
yuṣmākaṃ pārśvabhūmiṃ dhṛtaraṇaraṇikasvargisevyāṃ prapannaḥ |
yastūdāste sa āste'dhibhavamasulabhakleśanirmūkamasta-
-prāyānandaṃ kathañcinna vasati satataṃ pañcakaṣṭe'tikaṣṭe || 12 ||
kṣut kṣāmān rūkṣarakṣoradakharanakharakṣuṇṇavikṣobhitākṣā-
-nāmagnānāndhakūpe kṣuramukhamukharaiḥ pakṣibhirvikṣatāṅgān |
pūyāsṛṅmūtraviṣṭhākṛmikulakalile tatkṣaṇakṣiptaśaktyā-
-dyastravrātārditāṃstvaddviṣa upajihate vajrakalpā jalūkāḥ || 13 ||
mātarme mātariśvan pitaratulaguro bhrātariṣṭāptabandho
svāmin sarvāntarātmannajara jarayitarjanmamṛtyāmayānām |
govinde dehi bhaktiṃ bhavati ca bhagavannūrjitāṃ nirnimittāṃ
nirvyājāṃ niścalāṃ sadguṇagaṇabṛhatīṃ śāśvatīmāśu deva || 14 ||
viṣṇorattyuttamatvādakhilaguṇagaṇaistatra bhaktiṃ gariṣṭhāṃ
āśliṣṭe śrīdharābhyāmamumatha parivārātmanā sevakeṣu |
yaḥ sandhatte viriñcaśvasanavihagapānantarudrendrapūrve-
-ṣvādhyāyaṃstāratamyaṃ sphuṭamavati sadā vāyurasmadgurustam || 15 ||
tattvajñān muktibhājaḥ sukhayisi hi guro yogyatātāratamyā-
-dādhatse miśrabuddhiṃstridivanirayabhūgocarān nityabaddhān |
tāmisrāndhādikākhye tamasi subahulaṃ duḥkhayasyanyathājñān
viṣṇorājñābhiritthaṃ śṛtiśatamitihāsādi cākarṇayāmaḥ || 16 ||
vande'haṃ taṃ hanūmāniti mahitamahāpauruṣo bāhuśālī
khyātaste'gryo'vatāraḥ sahita iha bahubrahmacaryādidharmaiḥ |
sasnehānāṃ sahasvānaharaharahitaṃ nirdahan dehabhājāṃ
aṃhomohāpaho yaḥ spṛhayati mahatīṃ bhaktimadyāpi rāme || 17 ||
prākpañcāśatsahasrairvyavahitamahitaṃ yojanaiḥ parvataṃ tvaṃ
yāvatsañjīvanādyauṣadhanidhimadhikaprāṇa laṅkāmanaiṣiḥ |
adrākṣīdutpatantaṃ tata uta girimutpāṭayantaṃ gṛhītvā
yāntaṃ khe rāghavāṅghrau praṇatamapi tadaikakṣaṇe tvāṃ hi lokaḥ || 18 ||
kṣiptaḥ paścātsatsalīlaṃ śatamatulamate yojanānāṃ sa ucca-
-stāvadvistāravaṃścāpyupalalava iva vyagrabuddhyā tvayā'taḥ |
svasvasthānasthitātisthiraśakalaśilājālasaṃśleṣanaṣṭa-
-chchedāṅkaḥ prāgivābhūt kapivaravapuṣaste namaḥ kauśalāya || 19 ||
dṛṣṭvā duṣṭādhiporaḥ sphuṭitakanakasadvarma ghṛṣṭāsthikūṭaṃ
niṣpiṣṭaṃ hāṭakādriprakaṭataṭataṭākātiśaṅko jano'bhūt |
yenā'jau rāvaṇāripriyanaṭanapaṭurmuṣṭiriṣṭaṃ pradeṣṭuṃ
kiṃ neṣṭe me sa te'ṣṭāpadakaṭakataṭitkoṭibhāmṛṣṭakāṣṭhaḥ || 20 ||
devyādeśapraṇītidṛhiṇaharavarāvadhyarakṣovighātā-
-dyāsevodyaddayārdraḥ sahabhujamakarodrāmanāmā mukundaḥ |
duṣprāpe pārameṣṭhye karatalamatulaṃ mūrdhivinyasya dhanyaṃ
tanvanbhūyaḥ prabhūtapraṇayavikasitābjekṣaṇastvekṣamāṇaḥ || 21 ||
jaghne nighnena vighno bahulabalabakadhvaṃsanādyena śoca-
-dviprānukrośapāśairasuvidhṛtisukhasyaikacakrājanānām |
tasmai te deva kurmaḥ kurukulapataye karmaṇā ca praṇāmān
kirmīraṃ durmatīnāṃ prathamamatha ca yo narmaṇā nirmamātha || 22 ||
nirmṛdnannatyayatnaṃ vijaravara jarāsandhakāyāsthisandhīn
yuddhe tvaṃ svadhvare vā paśumiva damayan viṣṇupakṣadviḍīśam |
yāvatpratyakṣabhūtaṃ nikhilamakhabhujaṃ tarpayāmāsithāsau
tāvatyā'yoji tṛptyā kimu vada bhagavan rājasūyāśvamedhe || 23 ||
kṣvelākṣīṇāṭṭahāsaṃ tava raṇamarihannudgadoddāmabāhoḥ
bahvakṣauhiṇyanīkakṣapaṇasunipuṇaṃ yasya sarvottamasya |
śuśrūṣārthaṃ cakartha svayamayamatha saṃvaktumānandatīrtha-
-śrīmannāmansamarthastvamapi hi yuvayoḥ pādapadmaṃ prapadye || 24 ||
dṛhyantīṃ hṛdṛhaṃ māṃ dṛtamanila balāddrāvayantīmavidyā-
-nidrāṃ vidrāvya sadyoracanapaṭumathā'pādya vidyāsamudra |
vāgdevī sā suvidyādraviṇada viditā draupadī rudrapatnyā-
-dudriktā drāgabhadrādrahayatu dayitā pūrvabhīmā'jñayā te || 25 ||
yābhyāṃ śuśrūṣurāsīḥ kurukulajanane kṣatraviproditābhyāṃ
brahmabhyāṃ bṛṃhitābhyāṃ citasukhavapuṣā kṛṣṇanāmāspadābhyām |
nirbhedābhyāṃ viśeṣādvivacanaviṣayābhyāmamūbhyāmubhābhyāṃ
tubhyaṃ ca kṣemadebhyaḥ sarisijavilasallocanebhyo namo'stu || 26 ||
gacchan saugandhikārthaṃ pathi sa hanumataḥ pucchamacchasya bhīmaḥ
proddhartuṃ nāśakatsa tvamumuruvapuṣā bhīṣayāmāsa ceti |
pūrṇajñānaujasoste gurutama vapuṣoḥ śrīmadānandatīrtha
krīḍāmātraṃ tadetat pramadada sudhiyāṃ mohaka dveṣabhājām || 27 ||
bahvīḥ koṭīraṭīkaḥ kuṭalakaṭumatīnutkaṭāṭopakopān
drākca tvaṃ satvaratvāccaraṇada gadayā pothayāmāsithārīn |
unmathyātathyamithyātvavacanavacanānutpathasthāṃstathā'nyān
prāyacchaḥ svapriyāyai priyatamakusumaṃ prāṇa tasmai namaste || 28 ||
dehādutkrāmitānāmadhipatirasatāmakramādvakrabuddhiḥ
kruddhaḥ krodhaikavaśyaḥ krimiriva maṇimān duṣkṛtī niṣkriyārtham |
cakre bhūcakrametya krakacamiva satāṃ cetasaḥ kaṣṭaśāstraṃ
dustarkaṃ cakrapāṇerguṇagaṇavirahaṃ jīvatāṃ cādhikṛtya || 29 ||
tadduṣprekṣānusārātkatipayakunarairādṛto'nyairvisṛṣṭo
brahmā'haṃ nirguṇo'haṃ vitathamidamiti hyeṣa pāṣaṇḍavādaḥ |
tadyuktyābhāsajālaprasaraviṣatarūddāhadakṣapramāṇa-
-jvālāmālādharāgniḥ pavana vijayate te'vatārastṛtīyaḥ || 30 ||
ākrośanto nirāśā bhayabharavivaśasvāśayāśchinnadarpā
vāśanto deśanāśasviti bata kudhiyāṃ nāśamāśādaśā'śu |
dhāvanto'ślīlaśīlā vitathaśapathaśāpāśivāḥ śāntaśauryā-
-stvadvyākhyāsiṃhanāde sapadi dadṛśire māyigomāyavaste || 31 ||
triṣvapyevāvatāreṣvaribhirapaghṛṇaṃ hiṃsito nirvikāraḥ
sarvajñaḥ sarvaśaktiḥ sakalaguṇagaṇāpūrṇarūpapragalbhaḥ |
svacchaḥ svacchandamṛtyuḥ sukhayasi sujanaṃ deva kiṃ citramatra
trātā yasya tridhāmā jagaduta vaśagaṃ kiṅkarāḥ śaṅkarādyāḥ || 32 ||
udyanmandasmitaśrīmṛdu madhumadhurālāpapīyūṣadhārā-
-pūrāsekopaśāntāsukhasujanamanolocanāpīyamānam |
sandrakṣye sundaraṃ sanduhadiha mahadānandamānandatīrtha
śrīmadvaktrendubimbaṃ duratanududitaṃ nityadā'haṃ kadā nu || 33 ||
prācīnācīrṇapuṇyoccayacaturatarācārataścārucittā-
-natyuccāṃ rocayantīṃ śruticitavacanāṃ śrāvakāṃścodyacuñcūn |
vyākhyāmutkhātaduḥkhāṃ ciramucitamahācārya cintāratāṃste
citrāṃ sacchāstrakartāścaraṇaparicarāñchrāvayāsmāṃśca kiñcit || 34 ||
pīṭhe ratnokapaklṛpte rucirarucimaṇijyotiṣā sanniṣaṇṇaṃ
brahmāṇaṃ bhāvinaṃ tvāṃ jvalati nijapade vaidikādyā hi vidyāḥ |
sevante mūrtimatyaḥ sucarita caritaṃ bhāti gandharva gītaṃ
pratyekaṃ devasaṃsatsvapi tava bhagavannartitadyovadhūṣu || 35 ||
sānukrośairajasraṃ janimṛtinirayādyūrmimālāvile'smin
saṃsārābdhau nimagnān śaraṇamaśaraṇānicchato vīkṣya jantūn |
yuṣmābhiḥ prārthitaḥ san jalanidhiśayanaḥ satyavatyāṃ maharṣe-
-rvyaktaścinmātramūrtirna khalu bhagavataḥ prākṛto jātu dehaḥ || 36 ||
astavyastaṃ samastaśrutigatamadhamai ratnapūgaṃ yathā'ndhai-
-rarthaṃ lokopakṛtyai guṇagaṇanilayaḥ sūtrayāmāsa kṛtsnam |
yo'sau vyāsābhidhānastamahamaharaharbhaktitastvatprasādāt
sadyo vidyopalabdhyai gurutamamaguruṃ devadevaṃ namāmi || 37 ||
ājñāmanyairadhāryāṃ śirasi parisaradraśmikoṭīrakoṭau
kṛṣṇasyākliṣṭakarmā dadhadanusarāṇādarthito devasaṅghaiḥ |
bhūmāvāgatya bhūmannasukaramakarorbrahmasūtrasya bhāṣyaṃ
durbhāṣyaṃ vyasya dasyormaṇimata uditaṃ vedasadyuktibhistvam || 38 ||
bhūtvā kṣetre viśuddhe dvijagaṇanilaye raupyapīṭhābhidhāne
tatrāpi brahmajātistribhuvanaviśade madhyagehākhyagehe |
pārivrājyādhirājaḥ punarapi badarīṃ prāpya kṛṣṇaṃ ca natvā
kṛtvā bhāṣyāṇi samyag vyatanuta ca bhavān bhāratārthaprakāśam || 39 ||
vande taṃ tvāṃ supūrṇapramatimanudināsevitaṃ devavṛndaiḥ
vande vandārumīśe śriya uta niyataṃ śrīmadānandatīrtham |
vande mandākinīsatsaridamalajalāsekasādhikyasaṅgaṃ
vande'haṃ deva bhaktyā bhavabhayadahanaṃ sajjanānmodayantam || 40 ||
subrahmaṇyākhyasūreḥ suta iti subhṛśaṃ keśavānandatīrtha-
śrīmatpādābjabhaktaḥ stutimakṛta harervāyudevasya cāsya |
tatpādārcādareṇa grathitapadalasanmālayā tvetayā ye
saṃrādhyāmū namanti pratatamatiguṇā muktimete vrajanti || 41 ||
atha śrīnakhastutiḥ
pāntvasmān puruhūtavairibalavanmātaṅgamādyadghaṭā
kumbhoccādrivipāṭanādhikapaṭupratyekavajrāyitāḥ |
śrīmatkaṇṭhīravāsya pratata sunakharā dāritārātidūra-
pradhvastadhvāntaśāntapravitatamanasā bhāvitā nākivṛndaiḥ || 1 ||
lakṣmīkānta samantato'vikalayan naiveśituste samaṃ
paśyāmyuttamavastu dūratarato'pāstaṃ raso yo'ṣṭamaḥ |
yadroṣotkaradakṣanetrakuṭilaprāntotthitāgnisphurat
khadyotopamavisphuliṅgabhasitā brahmeśaśakrotkarāḥ || 2 ||
iti śrītrivikramapaṇḍitācārya viracitā vāyustutiḥ samāptā ||