📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ପତଞ୍ଜଲି ଯୋଗ ସୂତ୍ରାଣି - 3 (ଵିଭୂତି ପାଦଃ)
Patanjali Yoga Sutrani - 3 (vibhuti Padah)
Patanjali Oriya
ଶ୍ରୀପାତଞ୍ଜଲଯୋଗଦର୍ଶନମ୍ ।
ଅଥ ଵିଭୂତିପାଦଃ ।
ଦେଶବନ୍ଧଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଧାରଣା ॥1॥
ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ଯଯୈକତାନତା ଧ୍ଯାନମ୍ ॥2॥
ତଦେଵାର୍ଥମାତ୍ରନିର୍ଭାସଂ ସ୍ଵରୂପଶୂନ୍ଯମିଵ ସମାଧିଃ ॥3॥
ତ୍ରଯମେକତ୍ର ସଂଯମଃ ॥4॥
ତଜ୍ଜଯାତ୍ ପ୍ରଜ୍ଞାଲୋକଃ ॥5॥
ତସ୍ଯ ଭୂମିଷୁ ଵିନିଯୋଗଃ ॥6॥
ତ୍ରଯମନ୍ତରଙ୍ଗଂ ପୂର୍ଵେଭ୍ଯଃ ॥7॥
ତଦପି ବହିରଙ୍ଗଂ ନିର୍ବୀଜସ୍ଯ ॥8॥
ଵ୍ଯୁତ୍ଥାନନିରୋଧସଂସ୍କାରଯୋରଭିଭଵପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵୌ ନିରୋଧକ୍ଷଣଚିତ୍ତାନ୍ଵଯୋ ନିରୋଧପରିଣାମଃ ॥9॥
ତସ୍ଯ ପ୍ରଶାନ୍ତଵାହିତା ସଂସ୍କାରାତ୍ ॥10॥
ସର୍ଵାର୍ଥତୈକାଗ୍ରାତଯୋଃ କ୍ଷଯୋଦଯୌ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ସମାଧିପରିଣାମଃ ॥11॥
ତତଃ ପୁନଃ ଶାନ୍ତୋଦିତୌ ତୁଲ୍ଯପ୍ରତ୍ଯଯୌ ଚିତ୍ତସ୍ଯୈକାଗ୍ରତା ପରିଣାମଃ ॥12॥
ଏତେନ ଭୂତେନ୍ଦ୍ରିଯେଷୁ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣାଵସ୍ଥାପରିଣାମା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାଃ ॥13॥
ଶାନ୍ତୋଦିତାଵ୍ଯପଦେଶ୍ଯଧର୍ମାନୁପାତୀ ଧର୍ମୀ ॥14॥
କ୍ରମାନ୍ଯତ୍ଵଂ ପରିଣାମାନ୍ଯତ୍ଵେ ହେତୁଃ ॥15॥
ପରିଣାମତ୍ରଯସଂଯମାଦତୀତାନାଗତଜ୍ଞାନମ୍ ॥16॥
ଶବ୍ଦାର୍ଥପ୍ରତ୍ଯଯାନାମିତରେତରାଧ୍ଯାସାତ୍ ସଙ୍କରସ୍ତତ୍ପ୍ରଵିଭାଗସଂଯମାତ୍ ସର୍ଵଭୂତରୁତଜ୍ଞାନମ୍ ॥17॥
ସଂସ୍କାରସାକ୍ଷାତ୍କରଣାତ୍ ପୂର୍ଵଜାତିଜ୍ଞାନମ୍ ॥18॥
ପ୍ରତ୍ଯଯସ୍ଯ ପରଚିତ୍ତଜ୍ଞାନମ୍ ॥19॥
ନ ଚ ତତ୍ ସାଲମ୍ବନଂ ତସ୍ଯାଵିଷଯୀଭୂତତ୍ଵାତ୍ ॥20॥
କାଯରୂପସଂଯମାତ୍ ତଦ୍ଗ୍ରାହ୍ଯଶକ୍ତିସ୍ତମ୍ଭେ ଚକ୍ଷୁଃ ପ୍ରକାଶାସମ୍ପ୍ରଯୋଗେଽନ୍ତର୍ଧାନମ୍ ॥21॥
ସୋପକ୍ରମଂ ନିରୁପକ୍ରମଂ ଚ କର୍ମ ତତ୍ସଂଯମାଦପରାନ୍ତଜ୍ଞାନମରିଷ୍ଟେଭ୍ଯୋ ଵା ॥22॥
ମୈତ୍ର୍ଯାଦିଷୁ ବଲାନି ॥23॥
ବଲେଷୁ ହସ୍ତିବଲାଦୀନୀ ॥24॥
ପ୍ରଵୃତ୍ତ୍ଯାଲୋକନ୍ଯାସାତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମଵ୍ଯଵହିତଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟଜ୍ଞାନମ୍ ॥25॥
ଭୁଵନଜ୍ଞାନଂ ସୂର୍ଯେ ସଂଯମାତ୍ ॥26॥
ଚନ୍ଦ୍ରେ ତାରାଵ୍ଯୂହଜ୍ଞାନମ୍ ॥27॥
ଧ୍ରୁଵେ ତଦ୍ଗତିଜ୍ଞାନମ୍ ॥28॥
ନାଭିଚକ୍ରେ କାଯଵ୍ଯୂହଜ୍ଞାନମ୍ ॥29॥
କଣ୍ଠକୂପେ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାନିଵୃତ୍ତିଃ ॥30॥
କୂର୍ମନାଡ୍ଯାଂ ସ୍ଥୈର୍ଯମ୍ ॥31॥
ମୂର୍ଧଜ୍ଯୋତିଷି ସିଦ୍ଧଦର୍ଶନମ୍ ॥32॥
ପ୍ରାତିଭାଦ୍ଵା ସର୍ଵମ୍ ॥33॥
ହୃଦଯେ ଚିତ୍ତସଂଵିତ୍ ॥34॥
ସତ୍ତ୍ଵପୁରୁଷଯୋରତ୍ଯନ୍ତାସଙ୍କୀର୍ଣଯୋଃ ପ୍ରତ୍ଯଯାଵିଶେଷୋ ଭୋଗଃ ପରାର୍ଥତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵାର୍ଥସଂଯମାତ୍ ପୁରୁଷଜ୍ଞାନମ୍ ॥35॥
ତତଃ ପ୍ରାତିଭଶ୍ରାଵଣଵେଦନାଦର୍ଶାସ୍ଵାଦଵାର୍ତା ଜାଯନ୍ତେ ॥36॥
ତେ ସମାଧାଵୁପସର୍ଗାଵ୍ଯୁତ୍ଥାନେ ସିଦ୍ଧଯଃ ॥37॥
ବନ୍ଧକାରଣଶୈଥିଲ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଚାରସଂଵେଦନାଚ୍ଚ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ପରଶରୀରାଵେଶଃ ॥38॥
ଉଦାନଜଯାଜ୍ଜଲପଙ୍କକଣ୍ଟକାଦିଷ୍ଵସଙ୍ଗ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତିଶ୍ଚ ॥39॥
ସମାନଜଯାଜ୍ଜ୍ଵଲନମ୍ ॥40॥
ଶ୍ରୋତ୍ରାକାଶଯୋଃ ସମ୍ବନ୍ଧସଂଯମାତ୍ ଦିଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍ ॥41॥
କାଯାକାଶଯୋଃ ସମ୍ବନ୍ଧସଂଯମାତ୍ ଲଘୁତୂଲସମାପତ୍ତେଶ୍ଚ ଆକାଶଗମନମ୍ ॥42॥
ବହିରକଲ୍ପିତା ଵୃତ୍ତିର୍ମହାଵିଦେହା ତତଃ ପ୍ରକାଶାଵରଣକ୍ଷଯଃ ॥43॥
ସ୍ଥୂଲସ୍ଵରୂପସୂକ୍ଷ୍ମାନ୍ଵଯାର୍ଥଵତ୍ତ୍ଵସଂଯମାତ୍ ଭୂତଜଯଃ ॥44॥
ତତୋଽଣିମାଦିପ୍ରାଦୁର୍ଭାଵଃ କାଯସମ୍ପତ୍ ତଦ୍ଧର୍ମାନଭିଘାତଶ୍ଚ ॥45॥
ରୂପଲାଵଣ୍ଯବଲଵଜ୍ରସଂହନନତ୍ଵାନି କାଯସମ୍ପତ୍ ॥46॥
ଗ୍ରହଣସ୍ଵରୂପାସ୍ମିତାନ୍ଵଯାର୍ଥଵତ୍ତ୍ଵସଂଯମାଦିନ୍ଦ୍ରିଯଜଯଃ ॥47॥
ତତୋ ମନୋଜଵିତ୍ଵଂ ଵିକରଣଭାଵଃ ପ୍ରଧାନଜଯଶ୍ଚ ॥48॥
ସତ୍ତ୍ଵପୁରୁଷାନ୍ଯତାଖ୍ଯାତିମାତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଭାଵାଧିଷ୍ଠାତୃତ୍ଵଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାତୃତ୍ଵଞ୍ଚ ॥49॥
ତଦ୍ଵୈରାଗ୍ଯାଦପି ଦୋଷବୀଜକ୍ଷଯେ କୈଵଲ୍ଯମ୍ ॥50॥
ସ୍ଥାନ୍ଯୁପନିମନ୍ତ୍ରଣେ ସଙ୍ଗସ୍ମଯାକରଣଂ ପୁନରନିଷ୍ଟପ୍ରସଙ୍ଗାତ୍ ॥51॥
କ୍ଷଣତତ୍କ୍ରମଯୋଃ ସଂଯମାଦ୍ଵିଵେକଜଂ ଜ୍ଞାନମ୍ ॥52॥
ଜାତିଲକ୍ଷଣଦେଶୈରନ୍ଯତାନଵଚ୍ଛେଦାତ୍ ତୁଲ୍ଯଯୋସ୍ତତଃ ପ୍ରତିପତ୍ତିଃ ॥53॥
ତାରକଂ ସର୍ଵଵିଷଯଂ ସର୍ଵଥାଵିଷଯମକ୍ରମଂ ଚେତି ଵିଵେକଜଂ ଜ୍ଞାନମ୍ ॥54॥
ସତ୍ତ୍ଵପୁରୁଷଯୋଃ ଶୁଦ୍ଧିସାମ୍ଯେ କୈଵଲ୍ଯମ୍ ॥55॥
ଇତି ଶ୍ରୀପାତଞ୍ଜଲଯୋଗଦର୍ଶନେ ଵିଭୂତିପାଦୋ ନାମ ତୃତୀଯଃ ପାଦଃ ।
Roman (IAST) Transliteration
śrīpātañjalayogadarśanam |
atha vibhūtipādaḥ |
deśabandhaścittasya dhāraṇā ||1||
tatra pratyayaikatānatā dhyānam ||2||
tadevārthamātranirbhāsaṃ svarūpaśūnyamiva samādhiḥ ||3||
trayamekatra saṃyamaḥ ||4||
tajjayāt prajñālokaḥ ||5||
tasya bhūmiṣu viniyogaḥ ||6||
trayamantaraṅgaṃ pūrvebhyaḥ ||7||
tadapi bahiraṅgaṃ nirbījasya ||8||
vyutthānanirodhasaṃskārayorabhibhavaprādurbhāvau nirodhakṣaṇacittānvayo nirodhapariṇāmaḥ ||9||
tasya praśāntavāhitā saṃskārāt ||10||
sarvārthataikāgrātayoḥ kṣayodayau cittasya samādhipariṇāmaḥ ||11||
tataḥ punaḥ śāntoditau tulyapratyayau cittasyaikāgratā pariṇāmaḥ ||12||
etena bhūtendriyeṣu dharmalakṣaṇāvasthāpariṇāmā vyākhyātāḥ ||13||
śāntoditāvyapadeśyadharmānupātī dharmī ||14||
kramānyatvaṃ pariṇāmānyatve hetuḥ ||15||
pariṇāmatrayasaṃyamādatītānāgatajñānam ||16||
śabdārthapratyayānāmitaretarādhyāsāt saṅkarastatpravibhāgasaṃyamāt sarvabhūtarutajñānam ||17||
saṃskārasākṣātkaraṇāt pūrvajātijñānam ||18||
pratyayasya paracittajñānam ||19||
na ca tat sālambanaṃ tasyāviṣayībhūtatvāt ||20||
kāyarūpasaṃyamāt tadgrāhyaśaktistambhe cakṣuḥ prakāśāsamprayoge'ntardhānam ||21||
sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tatsaṃyamādaparāntajñānamariṣṭebhyo vā ||22||
maitryādiṣu balāni ||23||
baleṣu hastibalādīnī ||24||
pravṛttyālokanyāsāt sūkṣmavyavahitaviprakṛṣṭajñānam ||25||
bhuvanajñānaṃ sūrye saṃyamāt ||26||
candre tārāvyūhajñānam ||27||
dhruve tadgatijñānam ||28||
nābhicakre kāyavyūhajñānam ||29||
kaṇṭhakūpe kṣutpipāsānivṛttiḥ ||30||
kūrmanāḍyāṃ sthairyam ||31||
mūrdhajyotiṣi siddhadarśanam ||32||
prātibhādvā sarvam ||33||
hṛdaye cittasaṃvit ||34||
sattvapuruṣayoratyantāsaṅkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣo bhogaḥ parārthatvāt svārthasaṃyamāt puruṣajñānam ||35||
tataḥ prātibhaśrāvaṇavedanādarśāsvādavārtā jāyante ||36||
te samādhāvupasargāvyutthāne siddhayaḥ ||37||
bandhakāraṇaśaithilyāt pracārasaṃvedanācca cittasya paraśarīrāveśaḥ ||38||
udānajayājjalapaṅkakaṇṭakādiṣvasaṅga utkrāntiśca ||39||
samānajayājjvalanam ||40||
śrotrākāśayoḥ sambandhasaṃyamāt divyaṃ śrotram ||41||
kāyākāśayoḥ sambandhasaṃyamāt laghutūlasamāpatteśca ākāśagamanam ||42||
bahirakalpitā vṛttirmahāvidehā tataḥ prakāśāvaraṇakṣayaḥ ||43||
sthūlasvarūpasūkṣmānvayārthavattvasaṃyamāt bhūtajayaḥ ||44||
tato'ṇimādiprādurbhāvaḥ kāyasampat taddharmānabhighātaśca ||45||
rūpalāvaṇyabalavajrasaṃhananatvāni kāyasampat ||46||
grahaṇasvarūpāsmitānvayārthavattvasaṃyamādindriyajayaḥ ||47||
tato manojavitvaṃ vikaraṇabhāvaḥ pradhānajayaśca ||48||
sattvapuruṣānyatākhyātimātrasya sarvabhāvādhiṣṭhātṛtvaṃ sarvajñātṛtvañca ||49||
tadvairāgyādapi doṣabījakṣaye kaivalyam ||50||
sthānyupanimantraṇe saṅgasmayākaraṇaṃ punaraniṣṭaprasaṅgāt ||51||
kṣaṇatatkramayoḥ saṃyamādvivekajaṃ jñānam ||52||
jātilakṣaṇadeśairanyatānavacchedāt tulyayostataḥ pratipattiḥ ||53||
tārakaṃ sarvaviṣayaṃ sarvathāviṣayamakramaṃ ceti vivekajaṃ jñānam ||54||
sattvapuruṣayoḥ śuddhisāmye kaivalyam ||55||
iti śrīpātañjalayogadarśane vibhūtipādo nāma tṛtīyaḥ pādaḥ |