📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ମୁଣ୍ଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ଦ୍ଵିତୀଯ ମୁଣ୍ଡକ, ଦ୍ଵିତୀଯ କାଣ୍ଡଃ
Mundaka Upanishad - Dvitiya Mundaka, Dvitiya Kandah
Upanishad Oriya
॥ ଦ୍ଵିତୀଯ ମୁଣ୍ଡକେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଆଵି-ସ୍ସନ୍ନିହିତ-ଙ୍ଗୁହାଚର-ନ୍ନାମ
ମହତ୍ପଦମତ୍ରୈତ-ଥ୍ସମର୍ପିତମ୍ ।
ଏଜତ୍ପ୍ରାଣନ୍ନିମିଷଚ୍ଚ ଯଦେତଜ୍ଜାନଥ
ସଦସଦ୍ଵରେଣ୍ଯ-ମ୍ପରଂ-ଵିଁଜ୍ଞାନାଦ୍ଯଦ୍ଵରିଷ୍ଠ-ମ୍ପ୍ରଜାନାମ୍ ॥ 1॥
ଯଦର୍ଚିମଦ୍ଯଦଣୁଭ୍ଯୋ-ଽଣୁ ଚ
ଯସ୍ମି~ଲ୍ଲୋକା ନିହିତା ଲୋକିନଶ୍ଚ ।
ତଦେତଦକ୍ଷର-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ସ ପ୍ରାଣସ୍ତଦୁ ଵାଙ୍ମନଃ
ତଦେତତ୍ସତ୍ଯ-ନ୍ତଦମୃତ-ନ୍ତଦ୍ଵେଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ସୋମ୍ଯ ଵିଦ୍ଧି ॥ 2॥
ଧନୁର୍ ଗୃହୀତ୍ଵୌପନିଷଦ-ମ୍ମହାସ୍ତ୍ରଂ
ଶରଂ ହ୍ଯୁପାସା ନିଶିତଂ ସନ୍ଧଯୀତ ।
ଆଯମ୍ଯ ତଦ୍ଭାଵଗତେନ ଚେତସା
ଲକ୍ଷ୍ଯ-ନ୍ତଦେଵାକ୍ଷରଂ ସୋମ୍ଯ ଵିଦ୍ଧି ॥ 3॥
ପ୍ରଣଵୋ ଧନୁ-ଶ୍ଶାରୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ତଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ ।
ଅପ୍ରମତ୍ତେନ ଵେଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଶରଵ-ତ୍ତନ୍ମଯୋ ଭଵେତ୍ ॥ 4॥
ଯସ୍ମି-ନ୍ଦ୍ଯୌଃ ପୃଥିଵୀ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷମୋତଂ
ମନ-ସ୍ସହ ପ୍ରାଣୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଃ ।
ତମେଵୈକ-ଞ୍ଜାନଥ ଆତ୍ମାନମନ୍ଯା ଵାଚୋ
ଵିମୁଞ୍ଚଥାମୃତସ୍ଯୈଷ ସେତୁଃ ॥ 5॥
ଅରା ଇଵ ରଥନାଭୌ ସଂହତା ଯତ୍ର ନାଡ୍ଯଃ ।
ସ ଏଷୋ-ଽନ୍ତଶ୍ଚରତେ ବହୁଧା ଜାଯମାନଃ ।
ଓମିତ୍ଯେଵ-ନ୍ଧ୍ଯାଯଥ ଆତ୍ମାନଂ ସ୍ଵସ୍ତି ଵଃ
ପାରାଯ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍ ॥ 6॥
ଯ-ସ୍ସର୍ଵଜ୍ଞ-ସ୍ସର୍ଵଵିଦ୍ ଯସ୍ଯୈଷ ମହିମା ଭୁଵି ।
ଦିଵ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମପୁରେ ହ୍ଯେଷ ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯାତ୍ମା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ॥
ମନୋମଯଃ ପ୍ରାଣଶରୀରନେତା
ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ-ଽନ୍ନେ ହୃଦଯଂ ସନ୍ନିଧାଯ ।
ତଦ୍ ଵିଜ୍ଞାନେନ ପରିପଶ୍ଯନ୍ତି ଧୀରା
ଆନନ୍ଦରୂପମମୃତଂ-ଯଁଦ୍ ଵିଭାତି ॥ 7॥
ଭିଦ୍ଯତେ ହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିଶ୍ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵସଂଶଯାଃ ।
କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ଚାସ୍ଯ କର୍ମାଣି ତସ୍ମି-ନ୍ଦୃଷ୍ଟେ ପରାଵରେ ॥ 8॥
ହିରଣ୍ମଯେ ପରେ କୋଶେ ଵିରଜ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ନିଷ୍କଲମ୍ ।
ତଚ୍ଛୁଭ୍ର-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିଷ-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିସ୍ତଦ୍ ଯଦାତ୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ ॥ 9॥
ନ ତତ୍ର ସୂର୍ଯୋ ଭାତି ନ ଚନ୍ଦ୍ରତାରକଂ
ନେମା ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଭାନ୍ତି କୁତୋ-ଽଯମଗ୍ନିଃ ।
ତମେଵ ଭାନ୍ତମନୁଭାତି ସର୍ଵଂ
ତସ୍ଯ ଭାସା ସର୍ଵମିଦଂ-ଵିଁଭାତି ॥ 10॥
ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦମମୃତ-ମ୍ପୁରସ୍ତାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପଶ୍ଚାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଦକ୍ଷିଣତଶ୍ଚୋତ୍ତରେଣ ।
ଅଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵ-ଞ୍ଚ ପ୍ରସୃତ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦଂ-ଵିଁଶ୍ଵମିଦଂ-ଵଁରିଷ୍ଠମ୍ ॥ 11॥
॥ ଇତି ମୁଣ୍ଡକୋପନିଷଦି ଦ୍ଵିତୀଯମୁଣ୍ଡକେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| dvitīya muṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
āvi-ssannihita-ṅguhācara-nnāma
mahatpadamatraita-thsamarpitam |
ejatprāṇannimiṣacca yadetajjānatha
sadasadvareṇya-mparaṃ-vi~jñānādyadvariṣṭha-mprajānām || 1||
yadarcimadyadaṇubhyo-'ṇu ca
yasmi~llokā nihitā lokinaśca |
tadetadakṣara-mbrahma sa prāṇastadu vāṅmanaḥ
tadetatsatya-ntadamṛta-ntadveddhavyaṃ somya viddhi || 2||
dhanur gṛhītvaupaniṣada-mmahāstraṃ
śaraṃ hyupāsā niśitaṃ sandhayīta |
āyamya tadbhāvagatena cetasā
lakṣya-ntadevākṣaraṃ somya viddhi || 3||
praṇavo dhanu-śśāro hyātmā brahma tallakṣyamucyate |
apramattena veddhavyaṃ śarava-ttanmayo bhavet || 4||
yasmi-ndyauḥ pṛthivī cāntarikṣamotaṃ
mana-ssaha prāṇaiśca sarvaiḥ |
tamevaika-ñjānatha ātmānamanyā vāco
vimuñcathāmṛtasyaiṣa setuḥ || 5||
arā iva rathanābhau saṃhatā yatra nāḍyaḥ |
sa eṣo-'ntaścarate bahudhā jāyamānaḥ |
omityeva-ndhyāyatha ātmānaṃ svasti vaḥ
pārāya tamasaḥ parastāt || 6||
ya-ssarvajña-ssarvavid yasyaiṣa mahimā bhuvi |
divye brahmapure hyeṣa vyomnyātmā pratiṣṭhitaḥ ||
manomayaḥ prāṇaśarīranetā
pratiṣṭhito-'nne hṛdayaṃ sannidhāya |
tad vijñānena paripaśyanti dhīrā
ānandarūpamamṛtaṃ-ya~d vibhāti || 7||
bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ |
kṣīyante cāsya karmāṇi tasmi-ndṛṣṭe parāvare || 8||
hiraṇmaye pare kośe viraja-mbrahma niṣkalam |
tacchubhra-ñjyotiṣa-ñjyotistad yadātmavido viduḥ || 9||
na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ
nemā vidyuto bhānti kuto-'yamagniḥ |
tameva bhāntamanubhāti sarvaṃ
tasya bhāsā sarvamidaṃ-vi~bhāti || 10||
brahmaivedamamṛta-mpurastād brahma paścād brahma dakṣiṇataścottareṇa |
adhaścordhva-ñca prasṛta-mbrahmaivedaṃ-vi~śvamidaṃ-va~riṣṭham || 11||
|| iti muṇḍakopaniṣadi dvitīyamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||