📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ମୁଣ୍ଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ପ୍ରଥମ ମୁଣ୍ଡକ, ଦ୍ଵିତୀଯ କାଣ୍ଡଃ
Mundaka Upanishad - Prathama Mundaka, Dvitiya Kandah
Upanishad Oriya
॥ ପ୍ରଥମମୁଣ୍ଡକେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ତଦେତ-ଥ୍ସତ୍ଯ-ମ୍ମନ୍ତ୍ରେଷୁ କର୍ମାଣି କଵଯୋ
ଯାନ୍ଯପଶ୍ଯଂସ୍ତାନି ତ୍ରେତାଯା-ମ୍ବହୁଧା ସନ୍ତତାନି ।
ତାନ୍ଯାଚରଥ ନିଯତଂ ସତ୍ଯକାମା ଏଷ ଵଃ
ପନ୍ଥା-ସ୍ସୁକୃତସ୍ଯ ଲୋକେ ॥ 1॥
ଯଦା ଲେଲାଯତେ ହ୍ଯର୍ଚି-ସ୍ସମିଦ୍ଧେ ହଵ୍ଯଵାହନେ ।
ତଦା-ଽଽଜ୍ଯଭାଗାଵନ୍ତରେଣା-ଽଽହୁତୀଃ ପ୍ରତିପାଦଯେତ୍ ॥ 2॥
ଯସ୍ଯାଗ୍ନିହୋତ୍ରମଦର୍​ଶମପୌର୍ଣମାସ-
ମଚାତୁର୍ମାସ୍ଯମନାଗ୍ରଯଣମତିଥିଵର୍ଜିତ-ଞ୍ଚ ।
ଅହୁତମଵୈଶ୍ଵଦେଵମଵିଧିନା ହୁତ-
ମାସପ୍ତମାଂସ୍ତସ୍ଯ ଲୋକାନ୍ ହିନସ୍ତି ॥ 3॥
କାଲୀ କରାଲୀ ଚ ମନୋଜଵା ଚ
ସୁଲୋହିତା ଯା ଚ ସୁଧୂମ୍ରଵର୍ଣା ।
ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗିନୀ ଵିଶ୍ଵରୁଚୀ ଚ ଦେଵୀ
ଲେଲାଯମାନା ଇତି ସପ୍ତ ଜିହ୍ଵାଃ ॥ 4॥
ଏତେଷୁ ଯଶ୍ଚରତେ ଭ୍ରାଜମାନେଷୁ ଯଥାକାଲଂ
ଚାହୁତଯୋ ହ୍ଯାଦଦାଯନ୍ନ୍ ।
ତ-ନ୍ନଯନ୍ତ୍ଯେତା-ସ୍ସୂର୍ଯସ୍ଯ ରଶ୍ମଯୋ ଯତ୍ର
ଦେଵାନା-ମ୍ପତିରେକୋ-ଽଧିଵାସଃ ॥ 5॥
ଏହ୍ଯେହୀତି ତମାହୁତଯ-ସ୍ସୁଵର୍ଚସଃ
ସୂର୍ଯସ୍ଯ ରଶ୍ମିଭିର୍ଯଜମାନଂ-ଵଁହନ୍ତି ।
ପ୍ରିଯାଂ-ଵାଁଚମଭିଵଦନ୍ତ୍ଯୋ-ଽର୍ଚଯନ୍ତ୍ଯ
ଏଷ ଵଃ ପୁଣ୍ଯ-ସ୍ସୁକୃତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ ॥ 6॥
ପ୍ଲଵା ହ୍ଯେତେ ଅଦୃଢା ଯଜ୍ଞରୂପା
ଅଷ୍ଟାଦଶୋକ୍ତମଵରଂ-ଯେଁଷୁ କର୍ମ ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ଯେ-ଽଭିନନ୍ଦନ୍ତି ମୂଢା
ଜରାମୃତ୍ଯୁ-ନ୍ତେ ପୁନରେଵାପି ଯନ୍ତି ॥ 7॥
ଅଵିଦ୍ଯାଯାମନ୍ତରେ ଵର୍ତମାନାଃ
ସ୍ଵଯ-ନ୍ଧୀରାଃ ପଣ୍ଡିତ-ମ୍ମନ୍ଯମାନାଃ ।
ଜଙ୍ଘନ୍ଯମାନାଃ ପରିଯନ୍ତି ମୂଢା
ଅନ୍ଧେନୈଵ ନୀଯମାନା ଯଥାନ୍ଧାଃ ॥ 8॥
ଅଵିଦ୍ଯାଯ-ମ୍ବହୁଧା ଵର୍ତମାନା ଵଯଂ
କୃତାର୍ଥା ଇତ୍ଯଭିମନ୍ଯନ୍ତି ବାଲାଃ ।
ଯ-ତ୍କର୍ମିଣୋ ନ ପ୍ରଵେଦଯନ୍ତି ରାଗାତ୍
ତେନାତୁରାଃ, କ୍ଷୀଣଲୋକାଶ୍ଚ୍ଯଵନ୍ତେ ॥ 9॥
ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତ-ମ୍ମନ୍ଯମାନା ଵରିଷ୍ଠଂ
ନାନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ଵେଦଯନ୍ତେ ପ୍ରମୂଢାଃ ।
ନାକସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠେ ତେ ସୁକୃତେ-ଽନୁଭୂତ୍ଵେମଂ
ଲୋକଂ ହୀନତରଂ-ଵାଁ ଵିଶନ୍ତି ॥ 10॥
ତପସ୍ଶ୍ରଦ୍ଧେ ଯେ ହ୍ଯୁପଵସନ୍ତ୍ଯରଣ୍ଯେ
ଶାନ୍ତା ଵିଦ୍ଵାଂସୋ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚର୍ଯା-ଞ୍ଚରନ୍ତଃ ।
ସୂର୍ଯଦ୍ଵାରେଣ ତେ ଵିରଜାଃ ପ୍ରଯାନ୍ତି
ଯତ୍ରାମୃତ-ସ୍ସ ପୁରୁଷୋ ହ୍ଯଵ୍ଯଯାତ୍ମା ॥ 11॥
ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଲୋକାନ୍ କର୍ମଚିତା-ନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ
ନିର୍ଵେଦମାଯାନ୍ନାସ୍ତ୍ଯକୃତଃ କୃତେନ ।
ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାନାର୍ଥଂ ସ ଗୁରୁମେଵାଭିଗଚ୍ଛେତ୍
ସମିତ୍ପାଣି-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ରିଯ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠମ୍ ॥ 12॥
ତସ୍ମୈ ସ ଵିଦ୍ଵାନୁପସନ୍ନାଯ ସମ୍ଯକ୍
ପ୍ରଶାନ୍ତଚିତ୍ତାଯ ଶମାନ୍ଵିତାଯ ।
ଯେନାକ୍ଷର-ମ୍ପୁରୁଷଂ-ଵେଁଦ ସତ୍ଯ-ମ୍ପ୍ରୋଵାଚ
ତା-ନ୍ତତ୍ତ୍ଵତୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାମ୍ ॥ 13॥
॥ ଇତି ମୁଣ୍ଡକୋପନିଷଦି ପ୍ରଥମମୁଣ୍ଡକେ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
|| prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||
tadeta-thsatya-mmantreṣu karmāṇi kavayo
yānyapaśyaṃstāni tretāyā-mbahudhā santatāni |
tānyācaratha niyataṃ satyakāmā eṣa vaḥ
panthā-ssukṛtasya loke || 1||
yadā lelāyate hyarci-ssamiddhe havyavāhane |
tadā-''jyabhāgāvantareṇā-''hutīḥ pratipādayet || 2||
yasyāgnihotramadar​śamapaurṇamāsa-
macāturmāsyamanāgrayaṇamatithivarjita-ñca |
ahutamavaiśvadevamavidhinā huta-
māsaptamāṃstasya lokān hinasti || 3||
kālī karālī ca manojavā ca
sulohitā yā ca sudhūmravarṇā |
sphuliṅginī viśvarucī ca devī
lelāyamānā iti sapta jihvāḥ || 4||
eteṣu yaścarate bhrājamāneṣu yathākālaṃ
cāhutayo hyādadāyann |
ta-nnayantyetā-ssūryasya raśmayo yatra
devānā-mpatireko-'dhivāsaḥ || 5||
ehyehīti tamāhutaya-ssuvarcasaḥ
sūryasya raśmibhiryajamānaṃ-va~hanti |
priyāṃ-vā~camabhivadantyo-'rcayantya
eṣa vaḥ puṇya-ssukṛto brahmalokaḥ || 6||
plavā hyete adṛḍhā yajñarūpā
aṣṭādaśoktamavaraṃ-ye~ṣu karma |
etacchreyo ye-'bhinandanti mūḍhā
jarāmṛtyu-nte punarevāpi yanti || 7||
avidyāyāmantare vartamānāḥ
svaya-ndhīrāḥ paṇḍita-mmanyamānāḥ |
jaṅghanyamānāḥ pariyanti mūḍhā
andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ || 8||
avidyāya-mbahudhā vartamānā vayaṃ
kṛtārthā ityabhimanyanti bālāḥ |
ya-tkarmiṇo na pravedayanti rāgāt
tenāturāḥ, kṣīṇalokāścyavante || 9||
iṣṭāpūrta-mmanyamānā variṣṭhaṃ
nānyacchreyo vedayante pramūḍhāḥ |
nākasya pṛṣṭhe te sukṛte-'nubhūtvemaṃ
lokaṃ hīnataraṃ-vā~ viśanti || 10||
tapasśraddhe ye hyupavasantyaraṇye
śāntā vidvāṃso bhaikṣyacaryā-ñcarantaḥ |
sūryadvāreṇa te virajāḥ prayānti
yatrāmṛta-ssa puruṣo hyavyayātmā || 11||
parīkṣya lokān karmacitā-nbrāhmaṇo
nirvedamāyānnāstyakṛtaḥ kṛtena |
tadvijñānārthaṃ sa gurumevābhigacchet
samitpāṇi-śśrotriya-mbrahmaniṣṭham || 12||
tasmai sa vidvānupasannāya samyak
praśāntacittāya śamānvitāya |
yenākṣara-mpuruṣaṃ-ve~da satya-mprovāca
tā-ntattvato brahmavidyām || 13||
|| iti muṇḍakopaniṣadi prathamamuṇḍake dvitīyaḥ khaṇḍaḥ ||