📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ଚାଣକ୍ଯ ନୀତି - ଦ୍ଵାଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
Chanakya Niti - Dvadasho'dhyayah
Oriya
ସାନନ୍ଦଂ ସଦନଂ ସୁତାସ୍ତୁ ସୁଧିଯଃ କାନ୍ତା ପ୍ରିଯାଲାପିନୀ
ଇଚ୍ଛାପୂର୍ତିଧନଂ ସ୍ଵଯୋଷିତି ରତିଃ ସ୍ଵାଜ୍ଞାପରାଃ ସେଵକାଃ ।
ଆତିଥ୍ଯଂ ଶିଵପୂଜନଂ ପ୍ରତିଦିନଂ ମିଷ୍ଟାନ୍ନପାନଂ ଗୃହେ
ସାଧୋଃ ସଙ୍ଗମୁପାସତେ ଚ ସତତଂ ଧନ୍ଯୋ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମଃ ॥ 01 ॥
ଆର୍ତେଷୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ଦଯାନ୍ଵିତଶ୍ଚ
ଯଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ସ୍ଵଲ୍ପମୁପୈତି ଦାନମ୍ ।
ଅନନ୍ତପାରମୁପୈତି ରାଜନ୍
ଯଦ୍ଦୀଯତେ ତନ୍ନ ଲଭେଦ୍ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯଃ ॥ 02 ॥
ଦାକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ସ୍ଵଜନେ ଦଯା ପରଜନେ ଶାଠ୍ଯଂ ସଦା ଦୁର୍ଜନେ
ପ୍ରୀତିଃ ସାଧୁଜନେ ସ୍ମଯଃ ଖଲଜନେ ଵିଦ୍ଵଜ୍ଜନେ ଚାର୍ଜଵମ୍ ।
ଶୌର୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଜନେ କ୍ଷମା ଗୁରୁଜନେ ନାରୀଜନେ ଧୂର୍ତତା
ଇତ୍ଥଂ ଯେ ପୁରୁଷା କଲାସୁ କୁଶଲାସ୍ତେଷ୍ଵେଵ ଲୋକସ୍ଥିତିଃ ॥ 03 ॥
ହସ୍ତୌ ଦାନଵିଵର୍ଜିତୌ ଶ୍ରୁତିପୁଟୌ ସାରସ୍ଵତଦ୍ରୋହିଣୌ
ନେତ୍ରେ ସାଧୁଵିଲୋକନେନ ରହିତେ ପାଦୌ ନ ତୀର୍ଥଂ ଗତୌ ।
ଅନ୍ଯାଯାର୍ଜିତଵିତ୍ତପୂର୍ଣମୁଦରଂ ଗର୍ଵେଣ ତୁଙ୍ଗଂ ଶିରୋ
ରେ ରେ ଜମ୍ବୁକ ମୁଞ୍ଚ ମୁଞ୍ଚ ସହସା ନୀଚଂ ସୁନିନ୍ଦ୍ଯଂ ଵପୁଃ ॥ 04 ॥
ଯେଷାଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଯଶୋଦାସୁତପଦକମଲେ ନାସ୍ତି ଭକ୍ତିର୍ନରାଣାଂ
ଯେଷାମାଭୀରକନ୍ଯାପ୍ରିଯଗୁଣକଥନେ ନାନୁରକ୍ତା ରସଜ୍ଞା ।
ଯେଷାଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଲୀଲାଲଲିତରସକଥାସାଦରୌ ନୈଵ କର୍ଣୌ
ଧିକ୍ ତାନ୍ ଧିକ୍ ତାନ୍ ଧିଗେତାନ୍ କଥଯତି ସତତଂ କୀର୍ତନସ୍ଥୋ ମୃଦଙ୍ଗଃ ॥ 05 ॥
ପତ୍ରଂ ନୈଵ ଯଦା କରୀଲଵିଟପେ ଦୋଷୋ ଵସନ୍ତସ୍ଯ କିଂ
ନୋଲୂକୋଽପ୍ଯଵଲୋକତେ ଯଦି ଦିଵା ସୂର୍ଯସ୍ଯ କିଂ ଦୂଷଣମ୍ ।
ଵର୍ଷା ନୈଵ ପତନ୍ତି ଚାତକମୁଖେ ମେଘସ୍ଯ କିଂ ଦୂଷଣଂ
ଯତ୍ପୂର୍ଵଂ ଵିଧିନା ଲଲାଟଲିଖିତଂ ତନ୍ମାର୍ଜିତୁଂ କଃ କ୍ଷମଃ ॥ 06 ॥
ସତ୍ସଙ୍ଗାଦ୍ଭଵତି ହି ସାଧୁନା ଖଲାନାଂ
ସାଧୂନାଂ ନ ହି ଖଲସଙ୍ଗତଃ ଖଲତ୍ଵମ୍ ।
ଆମୋଦଂ କୁସୁମଭଵଂ ମୃଦେଵ ଧତ୍ତେ
ମୃଦ୍ଗନ୍ଧଂ ନହି କୁସୁମାନି ଧାରଯନ୍ତି ॥ 07 ॥
ସାଧୂନାଂ ଦର୍ଶନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଭୂତା ହି ସାଧଵଃ ।
କାଲେନ ଫଲତେ ତୀର୍ଥଂ ସଦ୍ଯଃ ସାଧୁସମାଗମଃ ॥ 08 ॥
ଵିପ୍ରାସ୍ମିନ୍ନଗରେ ମହାନ୍କଥଯ କସ୍ତାଲଦ୍ରୁମାଣାଂ ଗଣଃ
କୋ ଦାତା ରଜକୋ ଦଦାତି ଵସନଂ ପ୍ରାତର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ନିଶି ।
କୋ ଦକ୍ଷଃ ପରଵିତ୍ତଦାରହରଣେ ସର୍ଵୋଽପି ଦକ୍ଷୋ ଜନଃ
କସ୍ମାଜ୍ଜୀଵସି ହେ ସଖେ ଵିଷକୃମିନ୍ଯାଯେନ ଜୀଵାମ୍ଯହମ୍ ॥ 09 ॥
ନ ଵିପ୍ରପାଦୋଦକକର୍ଦମାଣି
ନ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରଧ୍ଵନିଗର୍ଜିତାନି ।
ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାକାରଵିଵର୍ଜିତାନି
ଶ୍ମଶାନତୁଲ୍ଯାନି ଗୃହାଣି ତାନି ॥ 10 ॥
ସତ୍ଯଂ ମାତା ପିତା ଜ୍ଞାନଂ ଧର୍ମୋ ଭ୍ରାତା ଦଯା ସଖା ।
ଶାନ୍ତିଃ ପତ୍ନୀ କ୍ଷମା ପୁତ୍ରଃ ଷଡେତେ ମମ ବାନ୍ଧଵାଃ ॥ 11 ॥
ଅନିତ୍ଯାନି ଶରୀରାଣି ଵିଭଵୋ ନୈଵ ଶାଶ୍ଵତଃ ।
ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ନିହିତୋ ମୃତ୍ଯୁଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଧର୍ମସଙ୍ଗ୍ରହଃ ॥ 12 ॥
ନିମନ୍ତ୍ରୋତ୍ସଵା ଵିପ୍ରା ଗାଵୋ ନଵତୃଣୋତ୍ସଵାଃ ।
ପତ୍ଯୁତ୍ସାହଯୁତା ଭାର୍ଯା ଅହଂ କୃଷ୍ଣଚରଣୋତ୍ସଵଃ ॥ 13 ॥
ମାତୃଵତ୍ପରଦାରେଷୁ ପରଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଲୋଷ୍ଟ୍ରଵତ୍ ।
ଆତ୍ମଵତ୍ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଣ୍ଡିତଃ ॥ 14 ॥
ଧର୍ମେ ତତ୍ପରତା ମୁଖେ ମଧୁରତା ଦାନେ ସମୁତ୍ସାହତା
ମିତ୍ରେଽଵଞ୍ଚକତା ଗୁରୌ ଵିନଯତା ଚିତ୍ତେଽତିମଭୀରତା ।
ଆଚାରେ ଶୁଚିତା ଗୁଣେ ରସିକତା ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଵିଜ୍ଞାନତା
ରୂପେ ସୁନ୍ଦରତା ଶିଵେ ଭଜନତା ତ୍ଵଯ୍ଯସ୍ତି ଭୋ ରାଘଵ ॥ 15 ॥
କାଷ୍ଠଂ କଲ୍ପତରୁଃ ସୁମେରୁଚଲଶ୍ଚିନ୍ତାମଣିଃ ପ୍ରସ୍ତରଃ
ସୂର୍ଯାସ୍ତୀଵ୍ରକରଃ ଶଶୀ କ୍ଷଯକରଃ କ୍ଷାରୋ ହି ଵାରାଂ ନିଧିଃ ।
କାମୋ ନଷ୍ଟତନୁର୍ଵଲିର୍ଦିତିସୁତୋ ନିତ୍ଯଂ ପଶୁଃ କାମଗୌ-
ର୍ନୈତାଂସ୍ତେ ତୁଲଯାମି ଭୋ ରଘୁପତେ କସ୍ଯୋପମା ଦୀଯତେ ॥ 16 ॥
ଵିଦ୍ଯା ମିତ୍ରଂ ପ୍ରଵାସେ ଚ ଭାର୍ଯା ମିତ୍ରଂ ଗୃହେଷୁ ଚ ।
ଵ୍ଯାଧିତସ୍ଯୌଷଧଂ ମିତ୍ରଂ ଧର୍ମୋ ମିତ୍ରଂ ମୃତସ୍ଯ ଚ ॥ 17 ॥
ଵିନଯଂ ରାଜପୁତ୍ରେଭ୍ଯଃ ପଣ୍ଡିତେଭ୍ଯଃ ସୁଭାଷିତମ୍ ।
ଅନୃତଂ ଦ୍ଯୂତକାରେଭ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ଯଃ ଶିକ୍ଷେତ କୈତଵମ୍ ॥ 18 ॥
ଅନାଲୋକ୍ଯ ଵ୍ଯଯଂ କର୍ତା ଅନାଥଃ କଲହପ୍ରିଯଃ ।
ଆତୁରଃ ସର୍ଵକ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ନରଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ 19 ॥
ନାହାରଂ ଚିନ୍ତଯେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମମେକଂ ହି ଚିନ୍ତଯେତ୍ ।
ଆହାରୋ ହି ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଜନ୍ମନା ସହ ଜାଯତେ ॥ 20 ॥
ଧନଧାନ୍ଯପ୍ରଯୋଗେଷୁ ଵିଦ୍ଯାସଙ୍ଗ୍ରହଣେ ତଥା ।
ଆହାରେ ଵ୍ଯଵହାରେ ଚ ତ୍ଯକ୍ତଲଜ୍ଜଃ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ ॥ 21 ॥
ଜଲବିନ୍ଦୁନିପାତେନ କ୍ରମଶଃ ପୂର୍ଯତେ ଘଟଃ ।
ସ ହେତୁଃ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ଚ ଧନସ୍ଯ ଚ ॥ 22 ॥
ଵଯସଃ ପରିଣାମେଽପି ଯଃ ଖଲଃ ଖଲ ଏଵ ସଃ ।
ସମ୍ପକ୍ଵମପି ମାଧୁର୍ଯଂ ନୋପଯାତୀନ୍ଦ୍ରଵାରୁଣମ୍ ॥ 23 ॥
Roman (IAST) Transliteration
sānandaṃ sadanaṃ sutāstu sudhiyaḥ kāntā priyālāpinī
icchāpūrtidhanaṃ svayoṣiti ratiḥ svājñāparāḥ sevakāḥ |
ātithyaṃ śivapūjanaṃ pratidinaṃ miṣṭānnapānaṃ gṛhe
sādhoḥ saṅgamupāsate ca satataṃ dhanyo gṛhasthāśramaḥ || 01 ||
ārteṣu vipreṣu dayānvitaśca
yacchraddhayā svalpamupaiti dānam |
anantapāramupaiti rājan
yaddīyate tanna labheddvijebhyaḥ || 02 ||
dākṣiṇyaṃ svajane dayā parajane śāṭhyaṃ sadā durjane
prītiḥ sādhujane smayaḥ khalajane vidvajjane cārjavam |
śauryaṃ śatrujane kṣamā gurujane nārījane dhūrtatā
itthaṃ ye puruṣā kalāsu kuśalāsteṣveva lokasthitiḥ || 03 ||
hastau dānavivarjitau śrutipuṭau sārasvatadrohiṇau
netre sādhuvilokanena rahite pādau na tīrthaṃ gatau |
anyāyārjitavittapūrṇamudaraṃ garveṇa tuṅgaṃ śiro
re re jambuka muñca muñca sahasā nīcaṃ sunindyaṃ vapuḥ || 04 ||
yeṣāṃ śrīmadyaśodāsutapadakamale nāsti bhaktirnarāṇāṃ
yeṣāmābhīrakanyāpriyaguṇakathane nānuraktā rasajñā |
yeṣāṃ śrīkṛṣṇalīlālalitarasakathāsādarau naiva karṇau
dhik tān dhik tān dhigetān kathayati satataṃ kīrtanastho mṛdaṅgaḥ || 05 ||
patraṃ naiva yadā karīlaviṭape doṣo vasantasya kiṃ
nolūko'pyavalokate yadi divā sūryasya kiṃ dūṣaṇam |
varṣā naiva patanti cātakamukhe meghasya kiṃ dūṣaṇaṃ
yatpūrvaṃ vidhinā lalāṭalikhitaṃ tanmārjituṃ kaḥ kṣamaḥ || 06 ||
satsaṅgādbhavati hi sādhunā khalānāṃ
sādhūnāṃ na hi khalasaṅgataḥ khalatvam |
āmodaṃ kusumabhavaṃ mṛdeva dhatte
mṛdgandhaṃ nahi kusumāni dhārayanti || 07 ||
sādhūnāṃ darśanaṃ puṇyaṃ tīrthabhūtā hi sādhavaḥ |
kālena phalate tīrthaṃ sadyaḥ sādhusamāgamaḥ || 08 ||
viprāsminnagare mahānkathaya kastāladrumāṇāṃ gaṇaḥ
ko dātā rajako dadāti vasanaṃ prātargṛhītvā niśi |
ko dakṣaḥ paravittadāraharaṇe sarvo'pi dakṣo janaḥ
kasmājjīvasi he sakhe viṣakṛminyāyena jīvāmyaham || 09 ||
na viprapādodakakardamāṇi
na vedaśāstradhvanigarjitāni |
svāhāsvadhākāravivarjitāni
śmaśānatulyāni gṛhāṇi tāni || 10 ||
satyaṃ mātā pitā jñānaṃ dharmo bhrātā dayā sakhā |
śāntiḥ patnī kṣamā putraḥ ṣaḍete mama bāndhavāḥ || 11 ||
anityāni śarīrāṇi vibhavo naiva śāśvataḥ |
nityaṃ sannihito mṛtyuḥ kartavyo dharmasaṅgrahaḥ || 12 ||
nimantrotsavā viprā gāvo navatṛṇotsavāḥ |
patyutsāhayutā bhāryā ahaṃ kṛṣṇacaraṇotsavaḥ || 13 ||
mātṛvatparadāreṣu paradravyeṣu loṣṭravat |
ātmavatsarvabhūteṣu yaḥ paśyati sa paṇḍitaḥ || 14 ||
dharme tatparatā mukhe madhuratā dāne samutsāhatā
mitre'vañcakatā gurau vinayatā citte'timabhīratā |
ācāre śucitā guṇe rasikatā śāstreṣu vijñānatā
rūpe sundaratā śive bhajanatā tvayyasti bho rāghava || 15 ||
kāṣṭhaṃ kalpataruḥ sumerucalaścintāmaṇiḥ prastaraḥ
sūryāstīvrakaraḥ śaśī kṣayakaraḥ kṣāro hi vārāṃ nidhiḥ |
kāmo naṣṭatanurvalirditisuto nityaṃ paśuḥ kāmagau-
rnaitāṃste tulayāmi bho raghupate kasyopamā dīyate || 16 ||
vidyā mitraṃ pravāse ca bhāryā mitraṃ gṛheṣu ca |
vyādhitasyauṣadhaṃ mitraṃ dharmo mitraṃ mṛtasya ca || 17 ||
vinayaṃ rājaputrebhyaḥ paṇḍitebhyaḥ subhāṣitam |
anṛtaṃ dyūtakārebhyaḥ strībhyaḥ śikṣeta kaitavam || 18 ||
anālokya vyayaṃ kartā anāthaḥ kalahapriyaḥ |
āturaḥ sarvakṣetreṣu naraḥ śīghraṃ vinaśyati || 19 ||
nāhāraṃ cintayetprājño dharmamekaṃ hi cintayet |
āhāro hi manuṣyāṇāṃ janmanā saha jāyate || 20 ||
dhanadhānyaprayogeṣu vidyāsaṅgrahaṇe tathā |
āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sukhī bhavet || 21 ||
jalabindunipātena kramaśaḥ pūryate ghaṭaḥ |
sa hetuḥ sarvavidyānāṃ dharmasya ca dhanasya ca || 22 ||
vayasaḥ pariṇāme'pi yaḥ khalaḥ khala eva saḥ |
sampakvamapi mādhuryaṃ nopayātīndravāruṇam || 23 ||