5.27 Sundarakanda - Saptavimsha Sargah

ॐ

5.27 सुन्दरकाण्ड - सप्तविंश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ सप्तविंशस्सर्गः ।

इत्युक्तास्सीतया घोरं राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।

काश्चिज्जग्मुस्तदाख्यातुं रावणस्य तरस्विनः ॥ 1 ॥

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो घोरदर्शनाः ।

पुनः परुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन् ॥ 2 ॥

अद्येदानीं तवानार्ये सीते पापविनिश्चये ।

राक्षस्यो भक्षयिष्यन्ति मांसमेतद्यथासुखम् ॥ 3 ॥

सीतां ताभिरनार्याभिर्दृष्टवा सन्तर्जितां तदा ।

राक्षसी त्रिजटा वृद्धा शयाना वाक्यमब्रवीत् ॥ 4 ॥

आत्मानं खादतानार्या न सीतां भक्षयिष्यथ ।

जनकस्य सुतामिष्टां स्नुषां दशरथस्य च ॥ 5 ॥

स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः ।

राक्षसानामभावाय भर्तुरस्या भवाय च ॥ 6 ॥

एवमुक्तास्त्रिजटया राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।

सर्वा एवाब्रुवन्भीतास्त्रिजटां तामिदं वचः ॥ 7 ॥

कथयस्व त्वया दृष्टः स्वप्नोऽयं कीदृशो निशि ।

तासां श्रुत्वा तु वचनं राक्षसीनां मुखाच्युतम् ॥ 8 ॥

उवच वचनं काले त्रिजटा स्वप्नसंश्रितम् ।

गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम् ॥ 9 ॥

युक्तां हंससहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः ।

शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः ॥ 10 ॥

स्वप्ने चाद्य मया दृष्टा सीता शुक्लाम्बरावृता ।

सागरेण परिक्षिप्तं श्वेतं पर्वतमास्थिता ॥ 11 ॥

रामेण सङ्गता सीता भास्करेण प्रभा यथा ।

राघवश्च मया दृष्टश्चतुर्दष्ट्रं महागजम् ॥ 12 ॥

आरूढ श्शैलसङ्काशं चचार सहलक्ष्मणः ।

ततस्तौ नरशार्दूलौ दीप्यमानौ स्वतेजसा ॥ 13 ॥

शुक्लमाल्याम्बरधरौ जानकीं पर्युपस्थितौ ।

ततस्तस्य नगस्याग्रे ह्याकाशस्थस्य दन्तिनः ॥ 14 ॥

भर्त्रा परिगृहीतस्य जानकी स्कन्धमाश्रिता ।

भर्तुरङ्कात्समुत्पत्य ततः कमललोचना ॥ 15 ॥

चन्द्रसूर्यौ मया दृष्टा पाणिना परिमार्जती ।

ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यामास्थितः स गजोत्तमः ॥ 16 ॥

सीतया च विशालाक्ष्या लङ्काया उपरिस्थितः ।

पाण्डुरर्षभयुक्तेन रथेनाष्टयुजा स्वयम् ॥ 17 ॥

इहोपयातः काकुत्स्थ स्सीतया सह भार्यया ।

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान् ॥ 18 ॥

आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम् ।

उत्तरां दिशमालोक्य जगाम पुरुषोत्तमः ॥ 19 ॥

एवं स्वप्ने मया दृष्टो रामो विष्णुपराक्रमः ।

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह राघवः ॥ 20 ॥

न हि रामो महातेजाश्शक्यो जेतुं सुरासुरैः ।

राक्षसैर्वापि चान्यैर्वा स्वर्गः पापजनैरिव ॥ 21 ॥

रावणश्च मया दृष्टः क्षितौ तैलसमुक्षितः ।

रक्तवासाः पिबन्मत्तः करवीरकृतस्रजः ॥ 22 ॥

विमानात्पुष्पकादद्य रावणः पतितो भुवि ।

कृष्यमाणः स्त्रिया दृष्टो मुण्डः कृष्णाम्बरः पुनः ॥ 23 ॥

रथेन खरयुक्तेन रक्तमाल्यानुलेपनः ।

पिपंस्तैलं हसन्नृत्यन् भ्रान्तचित्ताकुलेन्द्रियः ॥ 24 ॥

गर्दभेन ययौ शीघ्रं दक्षिणां दिशमास्थितः ।

पुनरेव मया दृष्टो रावणो राक्षसेश्वरः ॥ 25 ॥

पतितोऽ वाक्चिरा रा भूमौ गर्दभाद्भयमोहितः ।

सहसोत्थाय सम्भ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः ॥ 26 ॥

उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन्बहु ।

दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम् ॥ 27 ॥

मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः ।

कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिनी ॥ 28 ॥

काली कर्दमलिप्ताङ्गी दिशं याम्यां प्रकर्षति ।

एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णो निशाचरः ॥ 29 ॥

रावणस्य सुतास्सर्वे दृष्टास्तैलसमुक्षिताः ।

वराहेण दशग्रीवश्शिंशुमारेण चेन्द्रजित् ॥ 30 ॥

उष्ट्रेण कुम्भकर्णश्च प्रयाता दक्षिणां दिशम् ।

एकस्तत्र मया दृष्टः श्वेतच्छत्रो विभीषणः ॥ 31 ॥

शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः ।

शङ्खदुन्धुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलङ्कृतः ॥ 32 ॥

आरुह्य शैलसङ्काशं मेघस्तनितनिस्स्वनम् ।

चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः ॥ 33 ॥

चतुर्भिस्सचिवैः सार्थं वैहायसमुपस्थितः ।

समाजश्च मया दृष्टो गीतवादित्रनिःस्वनः ॥ 34 ॥

पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम् ।

लङ्का चेयं पुरी रम्या सवाजिरथकुञ्जराः ॥ 35 ॥

सागरे पतिता दृष्टा भग्नगोपुरतोरणा ।

लङ्का दृष्टा मया स्वप्ने रावणेनाभिरक्षिता ॥ 36 ॥

दग्धा रामस्य दूतेन वानरेण तरस्विना ।

पीत्वा तैलं प्रनृत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः ॥ 37 ॥

लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसस्त्रियः ।

कुम्भकर्णादयश्चेमे सर्वे राक्षसपुङ्गवाः ॥ 38 ॥

रक्तं निवसनं गृह्य प्रविष्टा गोमयह्रदे ।

अपगच्छत नश्यध्वं सीतामाप्नोति राघवः ॥ 39 ॥

घातयेत्परमामर्षी युष्मान्सार्थं हि राक्षसैः ।

प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम् ॥ 40 ॥

भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः ।

तदलं क्रूरवाक्यैश्च सान्त्वमेवाभिधीयताम् ॥ 41 ॥

अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते ।

यस्यामेवंविधः स्वप्नो दुःखितायां प्रदृश्यते ॥ 42 ॥

सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ।

भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया ॥ 43 ॥

राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम् ।

प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा ॥ 44 ॥

अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात् ।

अपि चास्या विशालाक्ष्या न किञ्चिदुपलक्षये ॥ 45 ॥

विरूपमपि चाङ्गेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षणम् ।

छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम् ॥ 46 ॥

अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम् ।

अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम् ॥ 47 ॥

राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च ।

निमित्तभूतमेतत्तु श्रोतुमस्या महत्प्रियम् ॥ 48 ॥

दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम् ।

ईषच्छ हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः ॥ 49 ॥

अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते ।

करेणुहस्तप्रतिम स्सव्यश्चोरुरनुत्तमः ॥ 50 ॥

वेपमानः सूचयति राघवं पुरतः स्थितम् ।

पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टः पुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी ।

सुस्वागतां वाचमुदीरयानः पुनः पुनश्चोदयतीव हृष्टः ॥ 51 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तविंशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha saptaviṃśassargaḥ |

ityuktāssītayā ghoraṃ rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |

kāścijjagmustadākhyātuṃ rāvaṇasya tarasvinaḥ || 1 ||

tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyo ghoradarśanāḥ |

punaḥ paruṣamekārthamanarthārthamathābruvan || 2 ||

adyedānīṃ tavānārye sīte pāpaviniścaye |

rākṣasyo bhakṣayiṣyanti māṃsametadyathāsukham || 3 ||

sītāṃ tābhiranāryābhirdṛṣṭavā santarjitāṃ tadā |

rākṣasī trijaṭā vṛddhā śayānā vākyamabravīt || 4 ||

ātmānaṃ khādatānāryā na sītāṃ bhakṣayiṣyatha |

janakasya sutāmiṣṭāṃ snuṣāṃ daśarathasya ca || 5 ||

svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |

rākṣasānāmabhāvāya bharturasyā bhavāya ca || 6 ||

evamuktāstrijaṭayā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |

sarvā evābruvanbhītāstrijaṭāṃ tāmidaṃ vacaḥ || 7 ||

kathayasva tvayā dṛṣṭaḥ svapno'yaṃ kīdṛśo niśi |

tāsāṃ śrutvā tu vacanaṃ rākṣasīnāṃ mukhācyutam || 8 ||

uvaca vacanaṃ kāle trijaṭā svapnasaṃśritam |

gajadantamayīṃ divyāṃ śibikāmantarikṣagām || 9 ||

yuktāṃ haṃsasahasreṇa svayamāsthāya rāghavaḥ |

śuklamālyāmbaradharo lakṣmaṇena sahāgataḥ || 10 ||

svapne cādya mayā dṛṣṭā sītā śuklāmbarāvṛtā |

sāgareṇa parikṣiptaṃ śvetaṃ parvatamāsthitā || 11 ||

rāmeṇa saṅgatā sītā bhāskareṇa prabhā yathā |

rāghavaśca mayā dṛṣṭaścaturdaṣṭraṃ mahāgajam || 12 ||

ārūḍha śśailasaṅkāśaṃ cacāra sahalakṣmaṇaḥ |

tatastau naraśārdūlau dīpyamānau svatejasā || 13 ||

śuklamālyāmbaradharau jānakīṃ paryupasthitau |

tatastasya nagasyāgre hyākāśasthasya dantinaḥ || 14 ||

bhartrā parigṛhītasya jānakī skandhamāśritā |

bharturaṅkātsamutpatya tataḥ kamalalocanā || 15 ||

candrasūryau mayā dṛṣṭā pāṇinā parimārjatī |

tatastābhyāṃ kumārābhyāmāsthitaḥ sa gajottamaḥ || 16 ||

sītayā ca viśālākṣyā laṅkāyā uparisthitaḥ |

pāṇḍurarṣabhayuktena rathenāṣṭayujā svayam || 17 ||

ihopayātaḥ kākutstha ssītayā saha bhāryayā |

lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha vīryavān || 18 ||

āruhya puṣpakaṃ divyaṃ vimānaṃ sūryasannibham |

uttarāṃ diśamālokya jagāma puruṣottamaḥ || 19 ||

evaṃ svapne mayā dṛṣṭo rāmo viṣṇuparākramaḥ |

lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha rāghavaḥ || 20 ||

na hi rāmo mahātejāśśakyo jetuṃ surāsuraiḥ |

rākṣasairvāpi cānyairvā svargaḥ pāpajanairiva || 21 ||

rāvaṇaśca mayā dṛṣṭaḥ kṣitau tailasamukṣitaḥ |

raktavāsāḥ pibanmattaḥ karavīrakṛtasrajaḥ || 22 ||

vimānātpuṣpakādadya rāvaṇaḥ patito bhuvi |

kṛṣyamāṇaḥ striyā dṛṣṭo muṇḍaḥ kṛṣṇāmbaraḥ punaḥ || 23 ||

rathena kharayuktena raktamālyānulepanaḥ |

pipaṃstailaṃ hasannṛtyan bhrāntacittākulendriyaḥ || 24 ||

gardabhena yayau śīghraṃ dakṣiṇāṃ diśamāsthitaḥ |

punareva mayā dṛṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 25 ||

patito' vākcirā rā bhūmau gardabhādbhayamohitaḥ |

sahasotthāya sambhrānto bhayārto madavihvalaḥ || 26 ||

unmatta iva digvāsā durvākyaṃ pralapanbahu |

durgandhaṃ dussahaṃ ghoraṃ timiraṃ narakopamam || 27 ||

malapaṅkaṃ praviśyāśu magnastatra sa rāvaṇaḥ |

kaṇṭhe baddhvā daśagrīvaṃ pramadā raktavāsinī || 28 ||

kālī kardamaliptāṅgī diśaṃ yāmyāṃ prakarṣati |

evaṃ tatra mayā dṛṣṭaḥ kumbhakarṇo niśācaraḥ || 29 ||

rāvaṇasya sutāssarve dṛṣṭāstailasamukṣitāḥ |

varāheṇa daśagrīvaśśiṃśumāreṇa cendrajit || 30 ||

uṣṭreṇa kumbhakarṇaśca prayātā dakṣiṇāṃ diśam |

ekastatra mayā dṛṣṭaḥ śvetacchatro vibhīṣaṇaḥ || 31 ||

śuklamālyāmbaradharaḥ śuklagandhānulepanaḥ |

śaṅkhadundhubhinirghoṣairnṛttagītairalaṅkṛtaḥ || 32 ||

āruhya śailasaṅkāśaṃ meghastanitanissvanam |

caturdantaṃ gajaṃ divyamāste tatra vibhīṣaṇaḥ || 33 ||

caturbhissacivaiḥ sārthaṃ vaihāyasamupasthitaḥ |

samājaśca mayā dṛṣṭo gītavāditraniḥsvanaḥ || 34 ||

pibatāṃ raktamālyānāṃ rakṣasāṃ raktavāsasām |

laṅkā ceyaṃ purī ramyā savājirathakuñjarāḥ || 35 ||

sāgare patitā dṛṣṭā bhagnagopuratoraṇā |

laṅkā dṛṣṭā mayā svapne rāvaṇenābhirakṣitā || 36 ||

dagdhā rāmasya dūtena vānareṇa tarasvinā |

pītvā tailaṃ pranṛttāśca prahasantyo mahāsvanāḥ || 37 ||

laṅkāyāṃ bhasmarūkṣāyāṃ sarvā rākṣasastriyaḥ |

kumbhakarṇādayaśceme sarve rākṣasapuṅgavāḥ || 38 ||

raktaṃ nivasanaṃ gṛhya praviṣṭā gomayahrade |

apagacchata naśyadhvaṃ sītāmāpnoti rāghavaḥ || 39 ||

ghātayetparamāmarṣī yuṣmānsārthaṃ hi rākṣasaiḥ |

priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ vanavāsamanuvratām || 40 ||

bhartsitāṃ tarjitāṃ vāpi nānumaṃsyati rāghavaḥ |

tadalaṃ krūravākyaiśca sāntvamevābhidhīyatām || 41 ||

abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate |

yasyāmevaṃvidhaḥ svapno duḥkhitāyāṃ pradṛśyate || 42 ||

sā duḥkhairvividhairmuktā priyaṃ prāpnotyanuttamam |

bhartsitāmapi yācadhvaṃ rākṣasyaḥ kiṃ vivakṣayā || 43 ||

rāghavāddhi bhayaṃ ghoraṃ rākṣasānāmupasthitam |

praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā || 44 ||

alameṣā paritrātuṃ rākṣasyo mahato bhayāt |

api cāsyā viśālākṣyā na kiñcidupalakṣaye || 45 ||

virūpamapi cāṅgeṣu susūkṣmamapi lakṣaṇam |

chāyāvaiguṇyamātraṃ tu śaṅke duḥkhamupasthitam || 46 ||

aduḥkhārhāmimāṃ devīṃ vaihāyasamupasthitām |

arthasiddhiṃ tu vaidehyāḥ paśyāmyahamupasthitām || 47 ||

rākṣasendravināśaṃ ca vijayaṃ rāghavasya ca |

nimittabhūtametattu śrotumasyā mahatpriyam || 48 ||

dṛśyate ca sphuraccakṣuḥ padmapatramivāyatam |

īṣaccha hṛṣito vāsyā dakṣiṇāyā hyadakṣiṇaḥ || 49 ||

akasmādeva vaidehyā bāhurekaḥ prakampate |

kareṇuhastapratima ssavyaścoruranuttamaḥ || 50 ||

vepamānaḥ sūcayati rāghavaṃ purataḥ sthitam |

pakṣī ca śākhānilayaṃ praviṣṭaḥ punaḥ punaścottamasāntvavādī |

susvāgatāṃ vācamudīrayānaḥ punaḥ punaścodayatīva hṛṣṭaḥ || 51 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||