6.74 Yuddhakanda - Chatuhsaptatitama Sargah

ॐ

6.74 യുദ്ധകാണ്ഡ - ചതുഃസപ്തതിതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ചതുഃസപ്തതിതമസ്സര്ഗഃ ।

തയോസ്തദാസാദിതയോരണാഗ്രേമുമോഹസൈന്യംഹരിപുങ്ഗവാനാമ് ।

സുഗ്രീവനീലാങ്ഗദജാമ്ബവന്തോ ന ചാപികിഞ്ചിത്പ്രതിപേദിരേതേ ॥ 1 ॥

തതോവിഷണ്ണംസമവേക്ഷ്യസൈന്യംവിഭീഷണോബുദ്ധിമതാംവരിഷ്ഠഃ ।

ഉവാചശാഖമൃഗരാജവീരാനാശ്വാസയന്നപ്രതിമൈര്വചോഭിഃ ॥ 2 ॥

മാഭൈഷ്ടനാസ്ത്യത്രവിഷാദകാലോയദാര്യപുത്ത്രൌവിവശൌവിഷണ്ണൌ ।

സ്വയമ്ഭുവോവാക്യമഥോദ്വഹന്തൌയത്സാദിതാവിന്ദ്രജിദസ്ത്രജാലൈഃ ॥ 3 ॥

തസ്മൈതുദത്തമ്പരമാസ്ത്രമേതത്സ്വയമ്ഭുവാബ്രാഹ്മമമോഘവേഗമ് ।

തന്മാനയന്തൌയുധിരാജപുത്രൌനിപാതിതൌകോഽത്രവിഷാദകാലഃ ॥ 4 ॥

ബ്രാഹ്മമസ്ത്രന്തതോധീമാന്മാനയിത്വാതുമാരുതിഃ ।

വിഭീഷണവചശ്ശ്രുത്വാഹനൂമാംസ്തമഥാബ്രവീത് ॥ 5 ॥

ഏതസ്മിന്നിഹതേസൈന്യേവാനരാണാന്തരസ്വിനാമ് ।

യോയോധാരയതേപ്രാണാംസ്തന്തമാശ്വാസയാവ ॥ 6 ॥

താവുഭൌയുഗപവദീരൌഹനൂമദ്രാക്ഷസോത്തമൌ ।

ഉല്കാഹസ്തൌതദാരാത്രൌരണശീര്ഷേവിചേരതുഃ ॥ 7 ॥

ഭിന്നലാങ്ഗൂലഹസ്തോരുപാദാങ്ഗുലി ശിരോ ധരൈഃ ।

സ്രവദ്ഭിഃ ക്ഷതജം ഗാത്രൈഃ പ്രസ്രവദ്ഭിഃ സമന്തതഃ ॥ 8 ॥

പതിതൈഃപര്വതാകാരൈര്വാനരൈരഭിസങ്കുലാമ് ।

ശസ്സൈശ്ചപതിതൈര്ദീപ്തൈര്ദദൃശാതേവസുന്ധരാമ് ॥ 9 ॥

സുഗ്രീവമങ്ഗദന്നീലംശരഭങ്ഗന്ധമാദനമ് ।

ഗവാക്ഷം ച സുഷേണം ച വേഗദര്ശിനമാഹുകമ് ॥ 10 ॥

മൈന്ദം നലം ജ്യോതിമുഖം ദ്വിവിദം പനസം തഥാ ।

വിഭീഷണോ ഹനൂമാംശ്ച ദദൃശാതേ ഹതാന്രണേ ॥ 11 ॥

സപ്തഷഷ്ടിര്ഹതാഃകോട്യോവാനരാണാന്തരസ്വിനാമ് ।

അഹ്നഃപഞ്ചമശേഷേണവല്ലഭേനസ്വയമ്ഭുവഃ ॥ 12 ॥

സാഗരൌഘനിഭമ്ഭീമന്ദൃഷ്ടവാബാണാര്ദിതമ്ബലമ് ।

മാര്ഗതേജാമ്ബവന്തംസ്മിഹനൂമാന് സവിഭീഷണഃ ॥ 13 ॥

സ്വഭാവജരയായുക്തംവൃദ്ധംശരശതൈശ്ചിതമ് ।

പ്രജാപതിസുതംവീരംശാമ്യന്തമിവപാവകമ് ॥ 14 ॥

ദൃഷ്ടവാതമുപസങ്ഗ്രമ്യപൌലസ്ത്യോവാക്യമബ്രവീത് ।

ച്ചിദാര്യശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്നപ്രാണാധ്വംസിതാസ്തവ ॥ 15 ॥

വിഭീഷണവചശ്ശ്രുത്വാജാമ്ബവാനൃക്ഷപുങ്ഗവഃ ।

കൃച്ഛ്രാദഭ്യുഗ്ദിരന്വാക്യമിദംവചനമബ്രവീത് ॥ 16 ॥

നൈരൃതേന്ദ്രമഹാവീര്യസ്വരേണത്വാഽഭിലക്ഷ്യേ ।

പീഡ്യമാനശശിതൈര്ബാണൈര്നത്വാപശ്യാമിചക്ഷുഷാ ॥ 17 ॥

അഞ്ജനാസുപ്രജായേനമാതരിശ്വാ ച നൈരൃത ।

ഹനുമാന് വാനരശ്രേഷ്ഠഃപ്രാണാന് ധാരയതേക്വചിത് ॥ 18 ॥

ശ്രുത്വാജാമ്ബവതോവാക്യമുവാചേദംവിഭീഷണഃ ।

ആര്യപുത്രാവതിക്രമ്യകസ്മാത്പൃച്ഛസിമാരുതിമ് ॥ 19 ॥

നൈവരാജനിസുഗ്രീവേനാങ്ഗദേനാപിരാഘവേ ।

ആര്യസന്ദര്ശിതസ്സ്നേഹോയഥാവായുസുതേപരഃ ॥ 20 ॥

വിഭീഷണവചശ്ശ്രുത്വാജാമ്ബവാന്വാക്യമബ്രവീത് ।

ശൃണുനൈരൃതശാര്ദൂലയസ്മാത് പൃച്ഛാമിമാരുതിമ് ॥ 21 ॥

തസ്മിന്ജീവതിവീരേതുഹതമപ്യഹതമ്ബലമ് ।

ഹനൂമത്യുജ്ഝിതപ്രാണേജീവന്തോഽപിവയം ഹൃതാ ॥ 22 ॥

ധരതേമാരുതിസ്താതമാരുതപ്രതിമോയദി ।

വൈശ്വാനരസമോവീര്വേജീവിതാശാതതോഭവേത് ॥ 23 ॥

തതോവൃദ്ധമുപാഗമ്യനിയമേനാഭ്യവാദയത് ।

ഗൃഹ്യജാമ്ബവതഃപാദൌഹനൂമാന്മാരുതാത്മജഃ ॥ 24 ॥

ശ്രുത്വാഹനുമതോവാക്യന്തദാഽപിവ്യഥിതേന്ദ്രിയഃ ।

പുനര്ജാതമിവാത്മാനമ്മന്യതേപ്ലവഗോത്തമഃ ॥ 25 ॥

തതോഽബ്രവീന്മഹാതേജാഹനൂമന്തം സ ജാമ്ബവാന് ।

ആഗച്ഛഹരിശാര്ദൂല വാനരാംസ്ത്രാതുമര്ഹസി ॥ 26 ॥

നാന്യോവക്രമപര്യാപ്തസ്ത്വമേഷാമ്പരമസ്സഖാ ।

ത്വത്പരാക്രമകാലോഽയന്നാന്യമ്പശ്യാമികഥഞ്ചന ॥ 27 ॥

ഋക്ഷ്വാനരവീരാണാമനീകാനിപ്രഹര്ഷയ ।

ശല്യൌകുരുചാപ്യേതാസാദിതൌരാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 28 ॥

ഗത്വാപരമമധ്വാനമുപര്യുപരിസാഗരമ് ।

ഹിമവന്തന്നഗശ്രേഷ്ഠംഹനുമന്ഗന്തുമര്ഹസി ॥ 29 ॥

തതഃകാഞ്ചനമത്യുച്ചമൃഷഭമ്പര്വതോത്തമമ് ।

കൈലാസശിഖരഞ്ചാപിദ്രക്ഷ്യസ്യരിനിഷൂദന ॥ 30 ॥

തയോശശിഖരയോര്മധ്യേപ്രദീപ്തമതുലപ്രഭമ് ।

സര്യൌഷധിയുതംവീര ദ്രക്ഷ്യസ്യൌഷധിപര്യതമ് ॥ 31 ॥

തസ്യവാനരശാര്ദൂല ചതസ്രോ മൂധി സമ്ഭവാഃ ।

ദ്രക്ഷ്യസ്യോഷധയോദീപ്താദീപയ്നത്യോദിശോദശ ॥ 32 ॥

മൃതസഞ്ജീവനീഞ്ചൈവവിശല്യകരണീമപി ।

സുവര്ണകരണീഞ്ചൈവസന്ധാനകരണീന്തഥാ ॥ 33 ॥

താസ്സര്വാഹനുമന്ഗൃഹ്വക്ഷിപ്രമാഗന്തുമര്ഹസി ।

ആശ്വാസയഹരീന് പ്രാണൈര്യോജ്യഗന്ധവഹാത്മജ ॥ 34 ॥

ശ്രുത്വാജാമ്ബവതോവാക്യംഹനൂമാന് ഹരിപുങ്ഗവഃ ।

ആപൂര്യതബലോദ്ധര്ഷൈസ്തോയവേഗൈരിവാര്ണവഃ ॥ 35 ॥

സ പര്വതതടാഗ്രസ്ഥഃ പീഡയന്പര്വതോത്തരമ് ।

ഹനൂമാന്ദൃശ്യതേ വീരോ ദ്വിതീയ ഇവ പര്വതഃ ॥ 36 ॥

ഹരിപാദവിനിര്ഭഗ്നോനിഷസാദ സ പര്വതഃ ।

ന ശശാകതദാത്മാനംസോഢുമ്ഭൃശനിപീഡിതഃ ॥ 37 ॥

തസ്യപേതുര്നഗാഭൂമൌഹരിവേഗാച്ചജജ്വലുഃ ।

ശൃങ്ഗാണി ച വ്യശീര്യന്തപീഡിതസ്യഹനൂമതാ ॥ 38 ॥

തസ്മിന് സമ്പീഡ്യമാനേതുഭഗ്നദ്രുമശിലാതലേ ।

ന ശേകുര്വാനരാസ്സ്ഥാതുങ്ഘൂര്ണമാനേനഗോത്തമേ ॥ 39 ॥

സാഘൂര്ണിതമഹാദ്വാരാപ്രഭഗ്നഗൃഹഗോപുരാ ।

ലങ്കാത്രാസാകുലാരാത്രൌപ്രവൃത്തേവാഭവത്തദാ ॥ 40 ॥

പൃഥിവീധരസങ്കാശോനിപീഡ്യധരണീധരമ് ।

പൃഥിവീങ്ക്ഷോഭയാമാസസാര്ണവാമ്മാരുതാത്മജഃ ॥ 41 ॥

ആരുരോഹതദാതസ്മാദ്ധരിര്മലയപര്വതമ് ।

മേരുമന്ദരസങ്കാശന്നാനാപ്രസ്രവണാകുലമ് ॥ 42 ॥

നാനാദ്രുമലതാകീര്ണംവികാസികമലോത്പലമ് ।

സേവിതന്ദേവഗന്ധര്വൈഷ്ഷഷ്ടിയോജനമുച്ഛ്രിതമ് ॥ 43 ॥

വിദ്യാധരൈര്മുനിഗണൈരപ്സരോഭിര്നിഷേവിതമ് ।

നാനാമൃഗഗണാകീര്ണമ്ബഹുകന്ദരശോഭിതമ് ॥ 44 ॥

സര്വാനാകുലയംസ്തത്രയക്ഷഗന്ധര്വകിന്നരാന് ।

ഹനുമാന് മേഘസങ്കാശോവവൃധേമാരുതാത്മജഃ ॥ 45 ॥

പദ്ഭ്യാന്തുശൈലമാപീഡ്യബഡബാമുഖവന്മുഖമ് ।

വിവൃത്യോഗ്രന്നനാദോച്ചൈസ്ത്രാസയന്നിവരാക്ഷസാന് ॥ 46 ॥

തസ്യനാനദ്യമാനസ്യശ്രുത്വാനിനദമദ്ഭുതമ് ।

ലങ്കാസ്ഥാരാക്ഷസാസ്സര്വേ ന ശേകുസ്സ്പന്ദിതുമ്ഭയാത് ॥ 47 ॥

നമസ്കൃത്വാഽഥരാമായമാരുതിര്ഭീമവിക്രമഃ ।

രാഘവാര്ഥേപരങ്കര്മസമീഹതപരന്തപഃ ॥ 48 ॥

സ പുച്ഛമുദ്യമ്യഭുജങ്ഗകല്പംവിനമ്യപൃഷ്ഠംശ്രവണേനികുഞ്ച്യ ।

വിവൃത്യവക്ത്രമ്ബഡബാമുഖാഭമാപുഫ്ലുവേവ്യോമനിചണ്ഡവേഗഃ ॥ 49 ॥

സവൃക്ഷഷണ്ഡാംസ്തരസാജഹാരശൈലാന് ശിലാഃപ്രാകൃതവാനരാംശ്ച ।

ബാഹൂരുവേഗോദ്ധതസമ്പ്രണുന്നാസ്തേക്ഷീണവേഗാസ്സലിലേനിപേതുഃ ॥ 50 ॥

തൌപ്രസാര്യോരഗഭോഗകല്പൌഭുജൌഭുജങ്ഗാരിനികാശവീര്യഃ ।

ജഗാമമേരുന്നഗരാജമഗ്യ്രന്ദിശഃപ്രകര്ഷന്നിവവായുസൂനുഃ ॥ 51 ॥

സ സാഗരങ്ഘൂര്ണിതവീചിമാലന്തഥാഭൃശമ്ഭ്രാമിതസര്വസത്ത്വമ് ।

സമീക്ഷമാണസ്സഹസാജഗാമചക്രംയഥാവിഷ്ണുകരാഗ്രമുക്തമ് ॥ 52 ॥

സ പര്വതാന്വൃക്ഷഗവാന് സരാംസിനദീസ്തടാകാനിപുരോത്തമാനി ।

സ്ഫീതാന് ജനാന്താനപിസമ്പ്രവീക്ഷ്യജഗാമവേഗാപതിതൃതുല്യവേഗഃ ॥ 53 ॥

ആദിത്യപഥമാശ്രിത്യജഗാമ സ ഗതക്ലമഃ ।

ഹനൂമാംസ്ത്വരിതോവീരഃപിതൃതുല്യപരാക്രമഃ ॥ 54 ॥

ജവേനമഹതായുക്തോമാരുതിര്മാരുതോയഥാ ।

ജഗാമഹരിശാര്ദൂലോദിശശ്ശബ്ദേനപൂരയന് ॥ 55 ॥

സ്മ്മരന്ജാമ്ബവതോവാക്യമ്മാരുതിര്വാതരംഹസാ ।

ദദര്ശസഹസാഗത്വാഹിമവന്തമ്മഹാകപിഃ ॥ 56 ॥

നാനാപ്രസ്രവണോപേതന്നാനാകന്ദരനിര്ഘരമ് ।

ശ്വേതാഭ്രചയസങ്കാശൈശശിഖരൈശ്ചാരുദര്ശനൈഃ ॥ 57 ॥

ശോഭിതംവിവിധൈര്വൃക്ഷൈരഗമത്പര്വതോത്തമമ് ।

സ തംസമാസാദ്യമഹാനഗേന്ദ്രമതിപ്രവൃദ്ധോത്തമഘോരശൃങ്ഗമ് ।

ദദര്ശപുണ്യാനിമഹാശ്രമാണിസുരര്ഷിസങ്ഘോത്തമസേവിതാനി ॥ 58 ॥

സ ബ്രഹ്മകോശംരജതാലയം ച ശക്രാലയംരുദ്രശരപ്രമോക്ഷമ് ।

ഹയാനനമ്ബ്രഹ്മശിരശ്ചദീപ്തന്ദദര്ശവൈവസ്വതകിങ്കരാംശ്ച ॥ 59 ॥

വജ്രാലയം വൈശ്വരണാലയം ച ।

സൂര്യപ്രഭം സൂര്യനിബന്ധനം ച ।

ബ്രഹ്മാസനം ശങ്കരകാര്മുകം ച ।

ദദര്ശ നാഭിം ച വസുന്ധരായാഃ ॥ 60 ॥

കൈലാസമഗ്യ്രംഹിമവച്ഛിലാം ച തഥര്ഷഭങ്കാഞ്ചനശൈലമഗ്യ്രമ് ।

സന്ദീപ്തസര്വൌഷധിസന്പ്രദീപ്തന്ദദര്ശസര്വൌഷധിപര്വതേന്ദ്രമ് ॥ 61 ॥

സ തംസമീക്ഷ്യാനലരശ്മിദീപ്തംവിസിഷ്മിയേവാസവദൂതസൂനുഃ ।

ആവൃത്യതഞ്ചൌഷധിപര്വതേന്ദ്രന്തത്രൌഷധീനാംവിചയഞ്ചകാര ॥ 62 ॥

സയോജനസഹസ്രാണിസമതീത്യമഹാകപിഃ ।

ദിവ്യൌഷധിധരംശൈലംവ്യചരന്മാരുതാത്മജഃ ॥ 63 ॥

മഹൌഷധ്യസ്തതസ്സര്വാസ്തസ്മിന് പര്വതസത്തമേ ।

വിജ്ഞായാര്ഥിനമായാന്തന്തതോജഗ്മുരദര്ശനമ് ॥ 64 ॥

സ താമഹാത്മാഹനുമാനപശ്യംശ്ചുകോപകോപാച്ചഭൃശന്നനാദ ।

അമൃഷ്യമാണോഽനഗിനികാശചക്ഷുര്മഹീധരേന്ദ്രന്തമുവാചവാക്യമ് ॥ 65 ॥

കീമേതദേവംസുവിനിശ്ചിതന്തേയദ്രാഘവേനാസികൃതാനുകമ്പ ।

പശ്യാദ്യമദ്ബാഹുബലാഭിഭൂതോവികീര്ണമാത്മാനമഥോനഗേന്ദ്ര ॥ 66 ॥

സ തസ്യശൃങ്ഗംസനഗംസനാഗംസകാഞ്ചനന്ധാതുസഹസ്രജുഷ്ടമ് ।

വികീര്ണകൂടഞ്ജ്വലിതാഗ്രസാനുമ്പ്രഗൃഹ്യവേഗാത്സഹസോന്മമാഥ ॥ 67 ॥

സതസമുത്പാട്യഖമുത്പപാതവിത്രാസ്യലോകാന് സസുരാസുരേന്ദ്രാന് ।

സംസ്തൂയമാനഃഖചരൈരനേകൈര്ജഗാമവേഗാദ്ഗരുഡോഗ്രവേഗഃ ॥ 68 ॥

സ ഭാസ്കരാധ്വാനമനുപ്രപന്നസ്തമ്ഭാസ്കരാഭംശിഖരമ്പ്രഗൃഹ്യ ।

ബഭൌതദാഭാസ്കരസന്നികാശോരവേസ്സമീപേപ്രതിഭാസ്കരാഭഃ ॥ 69 ॥

സ തേനശൈലേനഭൃശംരരാജശൈലോപമോഗന്ധവഹാത്മജസ്തു ।

സഹസ്രധാരേണസപാവകേനചക്രേണഖേവിഷ്ണുരിവാര്പിതേന ॥ 70 ॥

തംവാനരാഃപ്രേക്ഷ്യവിനേദുരുച്ചൈസ്സതാനപിപ്രേക്ഷ്യമുദാനനാദ ।

തേഷാംസമുധ്ഘുഷ്ടരവന്നിശമ്യലങ്കാലയാഭീമതരംവിനേദുഃ ॥ 71 ॥

തതോമഹാത്മാനിപപാതതസ്മിന് ശൈലോത്തമേവാനരസൈന്യമഥ്യേ ।

ഹര്യുത്തമേഭ്യശശിരസാഽഭിവാദ്യവിഭീഷണന്തത്ര സ സസ്വജേ ച ॥ 72 ॥

താവപ്യുഭൌമാനുഷരാജപുത്രൌതങ്ഗന്ധമാഘ്രായമഹൌഷധീനാമ് ।

ബഭൂവതുസ്തത്രതദാവിശല്യാവുത്തസ്ഥുരന്യേ ച ഹരിപ്രവീരാഃ ॥ 73 ॥

സര്വേവിശല്യാവിരുജാഃക്ഷണേനഹരിപ്രവീരാശ്ചഹതാശ്ചയേസ്യുഃ ।

ഗന്ധേനതാസാമ്പ്രവരൌഷധീനാംസുപ്താനിശാന്തേഷ്വിവസമ്പ്രബുദ്ധാഃ ॥ 74 ॥

ദാപ്രഭൃതിലങ്കായാംയുധ്യന്തേഹരിരാക്ഷസാഃ ।

തദാപ്രഭൃതിമാനാര്ഥമാജ്ഞയാരാവണസ്യ ച ॥ 75 ॥

യേഹന്യന്തേരണേതത്രരാക്ഷസാഃകപികുഞ്ജരൈഃ ।

ഹതാഹതാസ്തുക്ഷിപ്യന്തേസര്വഏവതുസാഗരേ ॥ 76 ॥

തതോഹരിര്ഗന്ധവഹാത്മജസ്തുതമോഷധീശൈലമുദഗ്രവേഗഃ ।

നിനായവേഗാദ്ധിമവന്തമേവപുനശ്ചരാമേണസമാജഗാമ ॥ 77 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുഃസപ്തതിതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha catuḥsaptatitamassargaḥ |

tayostadāsāditayoraṇāgremumohasainyaṃharipuṅgavānām |

sugrīvanīlāṅgadajāmbavanto na cāpikiñcitpratipedirete || 1 ||

tatoviṣaṇṇaṃsamavekṣyasainyaṃvibhīṣaṇobuddhimatāṃvariṣṭhaḥ |

uvācaśākhamṛgarājavīrānāśvāsayannapratimairvacobhiḥ || 2 ||

mābhaiṣṭanāstyatraviṣādakāloyadāryaputtrauvivaśauviṣaṇṇau |

svayambhuvovākyamathodvahantauyatsāditāvindrajidastrajālaiḥ || 3 ||

tasmaitudattamparamāstrametatsvayambhuvābrāhmamamoghavegam |

tanmānayantauyudhirājaputraunipātitauko'traviṣādakālaḥ || 4 ||

brāhmamastrantatodhīmānmānayitvātumārutiḥ |

vibhīṣaṇavacaśśrutvāhanūmāṃstamathābravīt || 5 ||

etasminnihatesainyevānarāṇāntarasvinām |

yoyodhārayateprāṇāṃstantamāśvāsayāva || 6 ||

tāvubhauyugapavadīrauhanūmadrākṣasottamau |

ulkāhastautadārātrauraṇaśīrṣeviceratuḥ || 7 ||

bhinnalāṅgūlahastorupādāṅguli śiro dharaiḥ |

sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ || 8 ||

patitaiḥparvatākārairvānarairabhisaṅkulām |

śassaiścapatitairdīptairdadṛśātevasundharām || 9 ||

sugrīvamaṅgadannīlaṃśarabhaṅgandhamādanam |

gavākṣaṃ ca suṣeṇaṃ ca vegadarśinamāhukam || 10 ||

maindaṃ nalaṃ jyotimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā |

vibhīṣaṇo hanūmāṃśca dadṛśāte hatānraṇe || 11 ||

saptaṣaṣṭirhatāḥkoṭyovānarāṇāntarasvinām |

ahnaḥpañcamaśeṣeṇavallabhenasvayambhuvaḥ || 12 ||

sāgaraughanibhambhīmandṛṣṭavābāṇārditambalam |

mārgatejāmbavantaṃsmihanūmān savibhīṣaṇaḥ || 13 ||

svabhāvajarayāyuktaṃvṛddhaṃśaraśataiścitam |

prajāpatisutaṃvīraṃśāmyantamivapāvakam || 14 ||

dṛṣṭavātamupasaṅgramyapaulastyovākyamabravīt |

ccidāryaśaraistīkṣṇairnaprāṇādhvaṃsitāstava || 15 ||

vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānṛkṣapuṅgavaḥ |

kṛcchrādabhyugdiranvākyamidaṃvacanamabravīt || 16 ||

nairṛtendramahāvīryasvareṇatvā'bhilakṣye |

pīḍyamānaśaśitairbāṇairnatvāpaśyāmicakṣuṣā || 17 ||

añjanāsuprajāyenamātariśvā ca nairṛta |

hanumān vānaraśreṣṭhaḥprāṇān dhārayatekvacit || 18 ||

śrutvājāmbavatovākyamuvācedaṃvibhīṣaṇaḥ |

āryaputrāvatikramyakasmātpṛcchasimārutim || 19 ||

naivarājanisugrīvenāṅgadenāpirāghave |

āryasandarśitassnehoyathāvāyusuteparaḥ || 20 ||

vibhīṣaṇavacaśśrutvājāmbavānvākyamabravīt |

śṛṇunairṛtaśārdūlayasmāt pṛcchāmimārutim || 21 ||

tasminjīvativīretuhatamapyahatambalam |

hanūmatyujjhitaprāṇejīvanto'pivayaṃ hṛtā || 22 ||

dharatemārutistātamārutapratimoyadi |

vaiśvānarasamovīrvejīvitāśātatobhavet || 23 ||

tatovṛddhamupāgamyaniyamenābhyavādayat |

gṛhyajāmbavataḥpādauhanūmānmārutātmajaḥ || 24 ||

śrutvāhanumatovākyantadā'pivyathitendriyaḥ |

punarjātamivātmānammanyateplavagottamaḥ || 25 ||

tato'bravīnmahātejāhanūmantaṃ sa jāmbavān |

āgacchahariśārdūla vānarāṃstrātumarhasi || 26 ||

nānyovakramaparyāptastvameṣāmparamassakhā |

tvatparākramakālo'yannānyampaśyāmikathañcana || 27 ||

ṛkṣvānaravīrāṇāmanīkānipraharṣaya |

śalyaukurucāpyetāsāditaurāmalakṣmaṇau || 28 ||

gatvāparamamadhvānamuparyuparisāgaram |

himavantannagaśreṣṭhaṃhanumangantumarhasi || 29 ||

tataḥkāñcanamatyuccamṛṣabhamparvatottamam |

kailāsaśikharañcāpidrakṣyasyariniṣūdana || 30 ||

tayośaśikharayormadhyepradīptamatulaprabham |

saryauṣadhiyutaṃvīra drakṣyasyauṣadhiparyatam || 31 ||

tasyavānaraśārdūla catasro mūdhi sambhavāḥ |

drakṣyasyoṣadhayodīptādīpaynatyodiśodaśa || 32 ||

mṛtasañjīvanīñcaivaviśalyakaraṇīmapi |

suvarṇakaraṇīñcaivasandhānakaraṇīntathā || 33 ||

tāssarvāhanumangṛhvakṣipramāgantumarhasi |

āśvāsayaharīn prāṇairyojyagandhavahātmaja || 34 ||

śrutvājāmbavatovākyaṃhanūmān haripuṅgavaḥ |

āpūryatabaloddharṣaistoyavegairivārṇavaḥ || 35 ||

sa parvatataṭāgrasthaḥ pīḍayanparvatottaram |

hanūmāndṛśyate vīro dvitīya iva parvataḥ || 36 ||

haripādavinirbhagnoniṣasāda sa parvataḥ |

na śaśākatadātmānaṃsoḍhumbhṛśanipīḍitaḥ || 37 ||

tasyapeturnagābhūmauharivegāccajajvaluḥ |

śṛṅgāṇi ca vyaśīryantapīḍitasyahanūmatā || 38 ||

tasmin sampīḍyamānetubhagnadrumaśilātale |

na śekurvānarāssthātuṅghūrṇamānenagottame || 39 ||

sāghūrṇitamahādvārāprabhagnagṛhagopurā |

laṅkātrāsākulārātraupravṛttevābhavattadā || 40 ||

pṛthivīdharasaṅkāśonipīḍyadharaṇīdharam |

pṛthivīṅkṣobhayāmāsasārṇavāmmārutātmajaḥ || 41 ||

ārurohatadātasmāddharirmalayaparvatam |

merumandarasaṅkāśannānāprasravaṇākulam || 42 ||

nānādrumalatākīrṇaṃvikāsikamalotpalam |

sevitandevagandharvaiṣṣaṣṭiyojanamucchritam || 43 ||

vidyādharairmunigaṇairapsarobhirniṣevitam |

nānāmṛgagaṇākīrṇambahukandaraśobhitam || 44 ||

sarvānākulayaṃstatrayakṣagandharvakinnarān |

hanumān meghasaṅkāśovavṛdhemārutātmajaḥ || 45 ||

padbhyāntuśailamāpīḍyabaḍabāmukhavanmukham |

vivṛtyogrannanādoccaistrāsayannivarākṣasān || 46 ||

tasyanānadyamānasyaśrutvāninadamadbhutam |

laṅkāsthārākṣasāssarve na śekusspanditumbhayāt || 47 ||

namaskṛtvā'tharāmāyamārutirbhīmavikramaḥ |

rāghavārtheparaṅkarmasamīhataparantapaḥ || 48 ||

sa pucchamudyamyabhujaṅgakalpaṃvinamyapṛṣṭhaṃśravaṇenikuñcya |

vivṛtyavaktrambaḍabāmukhābhamāpuphluvevyomanicaṇḍavegaḥ || 49 ||

savṛkṣaṣaṇḍāṃstarasājahāraśailān śilāḥprākṛtavānarāṃśca |

bāhūruvegoddhatasampraṇunnāstekṣīṇavegāssalilenipetuḥ || 50 ||

tauprasāryoragabhogakalpaubhujaubhujaṅgārinikāśavīryaḥ |

jagāmamerunnagarājamagyrandiśaḥprakarṣannivavāyusūnuḥ || 51 ||

sa sāgaraṅghūrṇitavīcimālantathābhṛśambhrāmitasarvasattvam |

samīkṣamāṇassahasājagāmacakraṃyathāviṣṇukarāgramuktam || 52 ||

sa parvatānvṛkṣagavān sarāṃsinadīstaṭākānipurottamāni |

sphītān janāntānapisampravīkṣyajagāmavegāpatitṛtulyavegaḥ || 53 ||

ādityapathamāśrityajagāma sa gataklamaḥ |

hanūmāṃstvaritovīraḥpitṛtulyaparākramaḥ || 54 ||

javenamahatāyuktomārutirmārutoyathā |

jagāmahariśārdūlodiśaśśabdenapūrayan || 55 ||

smmaranjāmbavatovākyammārutirvātaraṃhasā |

dadarśasahasāgatvāhimavantammahākapiḥ || 56 ||

nānāprasravaṇopetannānākandaranirgharam |

śvetābhracayasaṅkāśaiśaśikharaiścārudarśanaiḥ || 57 ||

śobhitaṃvividhairvṛkṣairagamatparvatottamam |

sa taṃsamāsādyamahānagendramatipravṛddhottamaghoraśṛṅgam |

dadarśapuṇyānimahāśramāṇisurarṣisaṅghottamasevitāni || 58 ||

sa brahmakośaṃrajatālayaṃ ca śakrālayaṃrudraśarapramokṣam |

hayānanambrahmaśiraścadīptandadarśavaivasvatakiṅkarāṃśca || 59 ||

vajrālayaṃ vaiśvaraṇālayaṃ ca |

sūryaprabhaṃ sūryanibandhanaṃ ca |

brahmāsanaṃ śaṅkarakārmukaṃ ca |

dadarśa nābhiṃ ca vasundharāyāḥ || 60 ||

kailāsamagyraṃhimavacchilāṃ ca tatharṣabhaṅkāñcanaśailamagyram |

sandīptasarvauṣadhisanpradīptandadarśasarvauṣadhiparvatendram || 61 ||

sa taṃsamīkṣyānalaraśmidīptaṃvisiṣmiyevāsavadūtasūnuḥ |

āvṛtyatañcauṣadhiparvatendrantatrauṣadhīnāṃvicayañcakāra || 62 ||

sayojanasahasrāṇisamatītyamahākapiḥ |

divyauṣadhidharaṃśailaṃvyacaranmārutātmajaḥ || 63 ||

mahauṣadhyastatassarvāstasmin parvatasattame |

vijñāyārthinamāyāntantatojagmuradarśanam || 64 ||

sa tāmahātmāhanumānapaśyaṃścukopakopāccabhṛśannanāda |

amṛṣyamāṇo'naginikāśacakṣurmahīdharendrantamuvācavākyam || 65 ||

kīmetadevaṃsuviniścitanteyadrāghavenāsikṛtānukampa |

paśyādyamadbāhubalābhibhūtovikīrṇamātmānamathonagendra || 66 ||

sa tasyaśṛṅgaṃsanagaṃsanāgaṃsakāñcanandhātusahasrajuṣṭam |

vikīrṇakūṭañjvalitāgrasānumpragṛhyavegātsahasonmamātha || 67 ||

satasamutpāṭyakhamutpapātavitrāsyalokān sasurāsurendrān |

saṃstūyamānaḥkhacarairanekairjagāmavegādgaruḍogravegaḥ || 68 ||

sa bhāskarādhvānamanuprapannastambhāskarābhaṃśikharampragṛhya |

babhautadābhāskarasannikāśoravessamīpepratibhāskarābhaḥ || 69 ||

sa tenaśailenabhṛśaṃrarājaśailopamogandhavahātmajastu |

sahasradhāreṇasapāvakenacakreṇakheviṣṇurivārpitena || 70 ||

taṃvānarāḥprekṣyavineduruccaissatānapiprekṣyamudānanāda |

teṣāṃsamudhghuṣṭaravanniśamyalaṅkālayābhīmataraṃvineduḥ || 71 ||

tatomahātmānipapātatasmin śailottamevānarasainyamathye |

haryuttamebhyaśaśirasā'bhivādyavibhīṣaṇantatra sa sasvaje ca || 72 ||

tāvapyubhaumānuṣarājaputrautaṅgandhamāghrāyamahauṣadhīnām |

babhūvatustatratadāviśalyāvuttasthuranye ca haripravīrāḥ || 73 ||

sarveviśalyāvirujāḥkṣaṇenaharipravīrāścahatāścayesyuḥ |

gandhenatāsāmpravarauṣadhīnāṃsuptāniśānteṣvivasamprabuddhāḥ || 74 ||

dāprabhṛtilaṅkāyāṃyudhyanteharirākṣasāḥ |

tadāprabhṛtimānārthamājñayārāvaṇasya ca || 75 ||

yehanyanteraṇetatrarākṣasāḥkapikuñjaraiḥ |

hatāhatāstukṣipyantesarvaevatusāgare || 76 ||

tatoharirgandhavahātmajastutamoṣadhīśailamudagravegaḥ |

nināyavegāddhimavantamevapunaścarāmeṇasamājagāma || 77 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||