6.43 Yuddhakanda - Trichatvarimsha Sargah

ॐ

6.43 യുദ്ധകാണ്ഡ - ത്രിചത്വാരിംശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ത്രിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।

യുധ്യതാന്തുതതസ്തേഷാംവാനരാണാമ്മഹാത്മനാമ് ।

രക്ഷസാംസമ്ബഭൂവാഥബലകോപസ്സുദാരുണഃ ॥ 1 ॥

തേഹയൈഃകാഞ്ചനാപീഡൈര്ധ്വശ്ചാഗ്നിശിഖോപമൈഃ ।

രഥൈശ്ചാദിത്യസങ്കാശൈഃകവചൈശ്ചമനോരമൈഃ ॥ 2 ॥

നിര്യയൂരാക്ഷസവ്യാഘ്രാനാദയന്തോദിശോദശ ।

രാക്ഷസാഭീമകര്മാണോരാവണസ്യജയൈഷിണഃ ॥ 3 ॥

വാനരാണാമപിചമൂര്ബൃഹതീജയമിച്ഛതാമ് ।

അഭ്യധാവതതാംസേനാംരക്ഷസാങ്കാമരൂപിണമ് ॥ 4 ॥

ഏതസ്മിന്നന്തരേതേഷാമന്യോന്യമഭിധാവതാമ് ।

രക്ഷസാംവാനരാണാഞ്ചദ്വന്ദ്വയുദ്ധമവര്തത ॥ 5 ॥

അങ്ഗദേന്ദ്രജിത്സാര്ധംവാലിപുത്രേണരാക്ഷസഃ ।

ആയുധ്യതമഹാതേജാസ്ത്റ്യമ്ബകേണയഥാഽന്തകഃ ॥ 6 ॥

പ്രജങ്ഘേനചസമ്പാതിര്നിത്യന്ദുര്മര്ഷണോരണേ ।

ജമ്ബുമാലിനമാരബ്ധോഹനുമാനപിവാനരഃ ॥ 7 ॥

സങ്ഗതസ്തുമഹാക്രോധോരാക്ഷസോരാവണാനുജഃ ।

സമരേതീക്ഷ്ണവേഗേനമിത്രഘ്നേനവിഭീഷണഃ ॥ 8 ॥

തപനേനഗജസ്സാര്ധംരാക്ഷസേനമഹാബലഃ ।

നികുമ്ഭേനമഹാതേജാനീലോഽപിസമയുധ്യത ॥ 9 ॥

വാനരേന്ദ്രസ്തുസുഗ്രീവഃപ്രഘസേനസമാഗതഃ ।

സങ്ഗതഃസമരേശ്രീമാന്വിരൂപാക്ഷേണലക്ഷ്മണഃ ॥ 10 ॥

അഗ്നികേതുശ്ചസുദുര്ധര്ഷോരശ്മികേതുശ്ചരാക്ഷസഃ ।

സുപ്തഘ്നോയജ്ഞകോപശ്ചരാമേണസഹസങ്ഗതാഃ ॥ 11 ॥

വജ്രമുഷ്ടിസ്തുമൈന്ദേനദ്വിവിദേനാശനിപ്രഭഃ ।

രാക്ഷസാഭ്യാംസുഘോരാഭ്യാങ്കപിമുഖ്യൌസമാഗതൌ ॥ 12 ॥

വീരഹ് പ്രതപനോ ഘോരോ രാക്ഷസോ രണ ദുര്ധരഃ ।

സമരേ തീക്ഷ്ണ വേഗേന നലേന സമയുധ്യത ॥ 13 ॥

ധര്മസ്യ പുത്രോ ബലവാന് സുഷേണ;ഇതി വിശരുതഃ ।

സ വിദ്യുന് മാലിനാ സാര്ധം അയുധ്യത മഹാ കപിഃ ॥ 14 ॥

വാനരാശ്ചാപരേഭീമാരാക്ഷസൈരപരൈസ്സഹ ।

ദ്വന്ദ്വംസമീയുസ്സഹസായുദ്ധായബഹുഭിസ്സഹ ॥ 15 ॥

തത്രാസീത്സുമഹദ്യുദ്ധന്തുമുലംരോമഹര്ഷണമ് ।

രക്ഷസാംവാനരാണാഞ്ചവീരാണാഞ്ജയമിച്ഛതാമ് ॥ 16 ॥

ഹരിരാക്ഷസദേഹേഭ്യഃപ്രഭൂതാഃകേശശാദ്വലാഃ ।

ശരീരസങ്ഘാടാവഹാഃപ്രസുസ്രുശ്ശോണിതാപഗാഃ ॥ 17 ॥

അജഘാനേന്ദ്രജിത്ക്രുദ്ധോവജ്രേണേവശതക്രതുഃ ।

അങ്ഗദങ്ഗദയാവീരംശത്രുസൈന്യവിദാരണമ് ॥ 18 ॥

തസ്യകാഞ്ചനചിത്രാങ്ഗംരഥംസാശ്വംസസാരഥിമ് ।

ജഘാനസമരേശ്രീമാനങ്ഗദോവേഗവാന്കപിഃ ॥ 19 ॥

സമ്പാതിസ്തുത്രിഭിര്ഭാണൈഃപ്രജങ്ഘേനസമാഹതഃ ।

നിജഘാനശ്വകര്ണേനപ്രജങ്ഘംരണമൂര്ധനി ॥ 20 ॥

ജമ്ബുമാലീരഥസ്ഥസ്തുരഥശക്ത്യാമഹാബലഃ ।

ബിബേദസമരേക്രുദ്ധോഹനൂമന്തംസ്തനാന്തരേ ॥ 21 ॥

തസ്യതംരഥമാസ്ഥായഹനൂമാന് മാരുതാത്മജഃ ।

പ്രമമാഥതലേനാശുസഹതേനൈവരക്ഷസാ ॥ 22 ॥

നദന് പ്രതപനോഘോരോനലംസോപ്യന്വധാവത ।

നലഃപ്രതപനസ്യാശുപാതയാമാസചക്ഷുഷീ ॥ 23 ॥

ഭിന്നഗാത്രശ്ശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃക്ഷിപ്രഹസ്തേനരക്ഷസാ ।

ഗ്രസന്തമിവസൈന്യാനിപ്രഘസംവാനരാധിപഃ ॥ 24 ॥

സുഗ്രീവസ്സപ്തപര്ണേനനിര്ഭിഭേദജഘാനച ।

അഗ്നികേതുശ്ചദുര്ധര്ഷോരശ്മികേതുശ്ചരാക്ഷസഃ ॥ 25 ॥

സുപ്തഘ്നോയജ്ഞകോപശ്ചരാമന്നിര്ഭിഭിദുശ്ശരൈഃ ।

തേഷാഞ്ചതുര്ണാംരാമസ്തുശിരാംസിനിശിതൈശ്ശരൈഃ ।

ക്രുദ്ധശ്ചതുര്ഭിശ്ചിച്ഛേദഘോരൈരഗ്നിശിഖോപമൈഃ ॥ 26 ॥

വജ്ര മുഷ്ടിസ് തു മൈന്ദേന മുഷ്ടിനാ നിഹതോ രണേ ।

പപാത സരഥഹ് സാശവഹ് പുരാട്ട ഇവ ഭൂ തലേ ॥ 27 ॥

നികുമ്ബസ്തുരണേനീലന്നീലാഞ്ജനചയപ്രഭമ് ।

നിര്ബിഭേദശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃകരൈര്മേഘമിവാംശുമാന് ॥ 28 ॥

പുനശ്ശരശതേനാഥക്ഷിപ്രഹസ്തോനിശാചരഃ ।

ബിഭേദസമരേനീലന്നികുമ്ഭഃപ്രജഹാസച ॥ 29 ॥

തസ്യൈവരഥചക്രേണനീലോവിഷ്ണുരിവാഹവേ ।

ശിരശ്ചിച്ഛേദസമരേനികുമ്ഭസ്യചസാരഥേഃ ॥ 30 ॥

വജ്രാശനിസമസ്പര്ശോദ്വിവിദോഽപ്യശനിപ്രഭമ് ।

ജഘാനഗിരിശൃങ്ഗേണമിഷതാംസര്വരക്ഷസാമ് ॥ 31 ॥

ദ്വിദിധംവാനരേന്ദ്രന്തുനഗയോധിനമാഹവേ ।

ശരൈരശനിസങ്കാശൈസ്സവിവ്യാധാശനിപ്രഭഃ ॥ 32 ॥

സശരൈരഭിവിദ്ധാങ്ഗോദ്വിവിദഃക്രോധമൂര്ഛിതഃ ।

സാലേനസരഥംസാശ്വന്നിജഘാനാശനിപ്രഭമ് ॥ 33 ॥

വിദ്യുന്മാലീരഥസ്ഥസ്തുശരൈഃകാഞ്ചനഭൂഷണൈഃ ।

സുഷേണന്താഡയാമാസനനാദചമുഹുര്മുഹുഃ ॥ 34 ॥

തംരഥസ്ഥമഥോദൃഷ്ടവാസുഷേണോവാനരോത്തമഃ ।

ഗിരിശൃങ്ഗേണമഹതാരഥമാശുന്യപാതയത് ॥ 35 ॥

ലാഘവേനതുസംയുക്തോവിദ്യുന്മാലീനിശാചരഃ ।

അപക്രമ്യരഥാത്തൂര്ണങ്ഗദാപാണിഃക്ഷിതൌസ്ഥിതഃ ॥ 36 ॥

തതഃക്രോധസമാവിഷ്ടഃസുഷേണോഹരിപുങ്ഗവഃ ।

ശിലാംസുമഹതീങ്ഗൃഹ്യനിശാചരമഭിദ്രവത് ॥ 37 ॥

തമാപതന്തങ്ഗദയാവിദ്യുന്മാലീനിശാചരഃ ।

വക്ഷസ്യഭിജഘാനാശുസുഷേണംഹരിപുങ്ഗവഃ ॥ 38 ॥

ഗദാപ്രഹാരന്തങ്ഘോരമച്നിത്യപ്ലവഗോത്തമഃ ।

താംശിലാമ്പാതയാമാസതസ്യോരസിമഹാമൃധേ ॥ 39 ॥

ശിലാപ്രഹാരഭിഹതോവിദ്യുന്മാലീനിശാചരഃ ।

നിഷ്പിഷ്ടഹൃദയോഭൂമൌഗതാസുര്നിപപാതഹ ॥ 40 ॥

ഏവന്തൈര്വാനരൈശ്ശൂരൈശ്ശൂരാസ്തേരജനീചരാഃ ।

ദ്വന്ദ്വേവിമൃദിതാസ്തത്രദൈത്യാഇവദിവൌകസൈഃ ॥ 41 ॥

ഭഗ്നൈഖഡഗൈര്ഗദാഭിശ്ചശക്തിതോമരപട്ടസൈഃ ।

അപവിദ്ധൈശ്ചാഭിന്നൈശ്ചരഥൈസ്സാങ്ഗ്രാമികൈര്ഹയൈഃ ॥ 42 ॥

നിഹതൈഃകുഞ്ജരൈര്മത്സ്സൈസ്തഥാവാനരരാക്ഷസൈഃ ।

ചക്രാക്ഷയുഗദണ്ഡൈശ്ചഭഗ്നൈര്ധരണിസംശ്രിതൈഃ ॥ 43 ॥

ബഭൂവായോധനങ്ഘോരങ്ഗോമായുഗണസേവിതമ് ।

കബന്ധാനിസമുത്പേതുര്ദിക്ഷുവാനരരക്ഷസാമ് ॥ 44 ॥

വിമര്ദേതുമുലേതസ്മിന്ദേവാസുരരണോപമേ ।

വിദാര്യമാണാഹരിപുങ്ഗവൈസ്തദാനിശാചരാശ്ശോണിതദിഗ്ധഗാത്രാഃ ।

പുനഃസുയുദ്ധന്തരസാസമാസ്ഥിതാദിവാകരസ്യാസ്തമയാഭികാങ്ക്ഷിണഃ ॥ 45 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ത്രിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

yudhyatāntutatasteṣāṃvānarāṇāmmahātmanām |

rakṣasāṃsambabhūvāthabalakopassudāruṇaḥ || 1 ||

tehayaiḥkāñcanāpīḍairdhvaścāgniśikhopamaiḥ |

rathaiścādityasaṅkāśaiḥkavacaiścamanoramaiḥ || 2 ||

niryayūrākṣasavyāghrānādayantodiśodaśa |

rākṣasābhīmakarmāṇorāvaṇasyajayaiṣiṇaḥ || 3 ||

vānarāṇāmapicamūrbṛhatījayamicchatām |

abhyadhāvatatāṃsenāṃrakṣasāṅkāmarūpiṇam || 4 ||

etasminnantareteṣāmanyonyamabhidhāvatām |

rakṣasāṃvānarāṇāñcadvandvayuddhamavartata || 5 ||

aṅgadendrajitsārdhaṃvāliputreṇarākṣasaḥ |

āyudhyatamahātejāstṟyambakeṇayathā'ntakaḥ || 6 ||

prajaṅghenacasampātirnityandurmarṣaṇoraṇe |

jambumālinamārabdhohanumānapivānaraḥ || 7 ||

saṅgatastumahākrodhorākṣasorāvaṇānujaḥ |

samaretīkṣṇavegenamitraghnenavibhīṣaṇaḥ || 8 ||

tapanenagajassārdhaṃrākṣasenamahābalaḥ |

nikumbhenamahātejānīlo'pisamayudhyata || 9 ||

vānarendrastusugrīvaḥpraghasenasamāgataḥ |

saṅgataḥsamareśrīmānvirūpākṣeṇalakṣmaṇaḥ || 10 ||

agniketuścasudurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ |

suptaghnoyajñakopaścarāmeṇasahasaṅgatāḥ || 11 ||

vajramuṣṭistumaindenadvividenāśaniprabhaḥ |

rākṣasābhyāṃsughorābhyāṅkapimukhyausamāgatau || 12 ||

vīrah pratapano ghoro rākṣaso raṇa durdharaḥ |

samare tīkṣṇa vegena nalena samayudhyata || 13 ||

dharmasya putro balavān suṣeṇa;iti viśarutaḥ |

sa vidyun mālinā sārdhaṃ ayudhyata mahā kapiḥ || 14 ||

vānarāścāparebhīmārākṣasairaparaissaha |

dvandvaṃsamīyussahasāyuddhāyabahubhissaha || 15 ||

tatrāsītsumahadyuddhantumulaṃromaharṣaṇam |

rakṣasāṃvānarāṇāñcavīrāṇāñjayamicchatām || 16 ||

harirākṣasadehebhyaḥprabhūtāḥkeśaśādvalāḥ |

śarīrasaṅghāṭāvahāḥprasusruśśoṇitāpagāḥ || 17 ||

ajaghānendrajitkruddhovajreṇevaśatakratuḥ |

aṅgadaṅgadayāvīraṃśatrusainyavidāraṇam || 18 ||

tasyakāñcanacitrāṅgaṃrathaṃsāśvaṃsasārathim |

jaghānasamareśrīmānaṅgadovegavānkapiḥ || 19 ||

sampātistutribhirbhāṇaiḥprajaṅghenasamāhataḥ |

nijaghānaśvakarṇenaprajaṅghaṃraṇamūrdhani || 20 ||

jambumālīrathasthasturathaśaktyāmahābalaḥ |

bibedasamarekruddhohanūmantaṃstanāntare || 21 ||

tasyataṃrathamāsthāyahanūmān mārutātmajaḥ |

pramamāthatalenāśusahatenaivarakṣasā || 22 ||

nadan pratapanoghoronalaṃsopyanvadhāvata |

nalaḥpratapanasyāśupātayāmāsacakṣuṣī || 23 ||

bhinnagātraśśaraistīkṣṇaiḥkṣiprahastenarakṣasā |

grasantamivasainyānipraghasaṃvānarādhipaḥ || 24 ||

sugrīvassaptaparṇenanirbhibhedajaghānaca |

agniketuścadurdharṣoraśmiketuścarākṣasaḥ || 25 ||

suptaghnoyajñakopaścarāmannirbhibhiduśśaraiḥ |

teṣāñcaturṇāṃrāmastuśirāṃsiniśitaiśśaraiḥ |

kruddhaścaturbhiścicchedaghorairagniśikhopamaiḥ || 26 ||

vajra muṣṭis tu maindena muṣṭinā nihato raṇe |

papāta sarathah sāśavah purāṭṭa iva bhū tale || 27 ||

nikumbasturaṇenīlannīlāñjanacayaprabham |

nirbibhedaśaraistīkṣṇaiḥkarairmeghamivāṃśumān || 28 ||

punaśśaraśatenāthakṣiprahastoniśācaraḥ |

bibhedasamarenīlannikumbhaḥprajahāsaca || 29 ||

tasyaivarathacakreṇanīloviṣṇurivāhave |

śiraścicchedasamarenikumbhasyacasāratheḥ || 30 ||

vajrāśanisamasparśodvivido'pyaśaniprabham |

jaghānagiriśṛṅgeṇamiṣatāṃsarvarakṣasām || 31 ||

dvididhaṃvānarendrantunagayodhinamāhave |

śarairaśanisaṅkāśaissavivyādhāśaniprabhaḥ || 32 ||

saśarairabhividdhāṅgodvividaḥkrodhamūrchitaḥ |

sālenasarathaṃsāśvannijaghānāśaniprabham || 33 ||

vidyunmālīrathasthastuśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |

suṣeṇantāḍayāmāsananādacamuhurmuhuḥ || 34 ||

taṃrathasthamathodṛṣṭavāsuṣeṇovānarottamaḥ |

giriśṛṅgeṇamahatārathamāśunyapātayat || 35 ||

lāghavenatusaṃyuktovidyunmālīniśācaraḥ |

apakramyarathāttūrṇaṅgadāpāṇiḥkṣitausthitaḥ || 36 ||

tataḥkrodhasamāviṣṭaḥsuṣeṇoharipuṅgavaḥ |

śilāṃsumahatīṅgṛhyaniśācaramabhidravat || 37 ||

tamāpatantaṅgadayāvidyunmālīniśācaraḥ |

vakṣasyabhijaghānāśusuṣeṇaṃharipuṅgavaḥ || 38 ||

gadāprahārantaṅghoramacnityaplavagottamaḥ |

tāṃśilāmpātayāmāsatasyorasimahāmṛdhe || 39 ||

śilāprahārabhihatovidyunmālīniśācaraḥ |

niṣpiṣṭahṛdayobhūmaugatāsurnipapātaha || 40 ||

evantairvānaraiśśūraiśśūrāsterajanīcarāḥ |

dvandvevimṛditāstatradaityāivadivaukasaiḥ || 41 ||

bhagnaikhaḍagairgadābhiścaśaktitomarapaṭṭasaiḥ |

apaviddhaiścābhinnaiścarathaissāṅgrāmikairhayaiḥ || 42 ||

nihataiḥkuñjarairmatssaistathāvānararākṣasaiḥ |

cakrākṣayugadaṇḍaiścabhagnairdharaṇisaṃśritaiḥ || 43 ||

babhūvāyodhanaṅghoraṅgomāyugaṇasevitam |

kabandhānisamutpeturdikṣuvānararakṣasām || 44 ||

vimardetumuletasmindevāsuraraṇopame |

vidāryamāṇāharipuṅgavaistadāniśācarāśśoṇitadigdhagātrāḥ |

punaḥsuyuddhantarasāsamāsthitādivākarasyāstamayābhikāṅkṣiṇaḥ || 45 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||