6.130 Yuddhakanda - Trimshadadhikashatatama Sargah

ॐ

6.130 യുദ്ധകാണ്ഡ - ത്രിംശദധികശതതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ത്രിംശദധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।

ശ്രുത്വാതുപരമാനന്ദമ്ഭരതസ്സത്യവിക്രമഃ ।

ഹൃഷ്ടമാജ്ഞാപയാമാസശത്രുഘ്നമ്പരവീരഹാ ॥ 1 ॥

ദൈവതാനി ച സര്വാണിചൈത്യാനിനഗരസ്യ ച ।

സുഗന്ധമാല്യൈര്യാദിത്രൈരര്ചന്തു ശുചയോ നരാഃ ॥ 2 ॥

സൂതാസ്സ്തുതിപുരാണജ്ഞാസ്സര്വേവൈതാലികാസ്തഥാ ।

സര്വേവാദിത്രകുശലാഗണികാശ്ചൈവസങ്ഘശഃ ॥ 3 ॥

രാജദാരാസ്തഥാമാത്യാസ്സൈന്യാസ്സേനാങ്ഗനാഗണാഃ ।

ബ്രാഹ്മണാശ്ചസരാജന്യാശ്രേണിമുഖ്യാസ്തഥാഗണാഃ ॥ 4 ॥

അഭിനിര്യാന്തുരാമസ്യദ്രഷ്ടുംശശിനിഭമ്മുഖമ് ।

ഭരതസ്യവച്ശ്രുത്വാശത്രുഘ്നഃപരവീരഹാ ॥ 5 ॥

വിഷ്ടീരനേകസാഹസ്രീശ്ചോദയാമാനഭാഗശഃ ।

സമീകുരുതനിമ്നാനിവിഷമാനിസമാനി ച ॥ 6 ॥

സ്ഥാനാനിതുനിരസ്യന്താന്നന്ദിഗ്രാമാദിതഃപരമ് ।

സിഞ്ചസ്തുപൃഥിവീങ്കൃത്സ്നാംഹിവശീതേവവാരിണാ ॥ 7 ॥

തതോഽഭ്യവകിരന്ത്വന്യേലാജൈഃപുഷ്പൈശ്ചസര്വതഃ ।

സുമുച്ഛ്രിതപതാകാസ്തുരഥ്യാഃപുരവരോത്തമേഃ ॥ 8 ॥

ശോഭയന്തു ച വേശ്മാനിസൂര്യസ്യോദയനമ്പ്രതി ।

സ്രഗ്ദാമമുക്തപുഷ്പൈശ്ചസുഗന്ധൈഃ പഞ്ചവര്ണകൈഃ ॥ 9 ॥

രാജമാര്ഗമസമ്ബാധങ്കിരന്തുശതശോനരാഃ ।

തസ്തച്ഛാസനംശ്രുത്വാശത്രുഘ്നസ്യമുദാന്വിതാഃ ॥ 10 ॥

ധൃഷ്ടിര്ജയന്തോവിജയസ്സിദ്ധാര്ഥശ്ചാര്ഥസാധകഃ ।

അശോകോമന്ത്രപാലശ്ചസുമന്ത്രശ്ചാപിനിര്യയുഃ ॥ 11 ॥

മത്തൈര്നാഗസഹസ്രൈശ്ചസധ്വജൈസ്സുവിഭൂഷിതൈഃ ।

അപരേഹേമകക്ഷാഭിസ്സഗജാഭിഃകരേണുഭിഃ ॥ 12 ॥

നിര്യയുസ്തുരരഥൈശ്ചസുമഹാരഥാഃ ।

ശക്ത്യൃഷ്ടിപാശഹസ്താനാംസധ്വജാനാമ്പതാകിനാമ് ॥ 13 ॥

തുരഗാണാംസഹസ്രൈശ്ചമുഖ്യൈര്മുഖ്യതരാന്വിതൈഃ ।

പദാതീനാംസഹസ്രൈശ്ചവീരാഃപരിവൃതായയുഃ ॥ 14 ॥

തതോയാനാന്യുപാരൂഢാസ്സര്വാദശരഥസ്ത്രിയഃ ।

കൌസല്യാമ്പ്രമുഖേകൃത്വാസുമിത്രാഞ്ചാപിനിര്യയുഃ ॥ 15 ॥

കൈകേയ്യാസഹിതാഃസര്വാനന്ദിഗ്രാമമുപാഗമന് ।

ദ്വിജാതിമുഖ്യൈര്ധര്മാത്മാശ്രേണീമുഖ്യൈസ്സനൈഗമൈഃ ॥ 16 ॥

മാല്യമോദകഹസ്തൈശ്ചമന്ത്രിഭിര്ഭരതോവൃതഃ ।

ശങ്ഖഭേരീനിനാദൈശ്ചവന്ദിഭിശ്ചാഭിവനന്ദിതഃ ॥ 17 ॥

ആര്യപാദൌഗൃഹീത്വാതൌശിരസാധര്മകോവിദഃ ।

പാണ്ഡുരഞ്ഛത്രമാദായശുക്ലമാല്യോപശോഭിതമ് ॥ 18 ॥

ശുക്ലേ ച വാലവ്യജനേരാജാര്ഹേഹേമഭൂഷിതേ ।

ഉപവാസകൃശോദീനശ്ചീരകൃഷ്ണാജിനാമ്ബരഃ ॥ 19 ॥

ഭ്രാതുരാഗമനംശ്രുത്വാതത്പൂര്വംഹര്ഷമാഗതഃ ।

പ്രത്യുദ്യയൌതദാരാമമ്മഹാത്മാസചിവൈസ്സഹ ॥ 20 ॥

അശ്വാനാങ്ഖുരശബ്ദൈശ്ചരഥനേമിസ്വനേന ച ।

ശങ്ഖദുന്ദുഭിനാദേനസഞ്ചചാലേവമേദിനീ ॥ 21 ॥

കൃത്സ്നന്തുനഗരന്തത്തുനന്ദിഗ്രാമമുപാഗമത് ।

സമീക്ഷ്യഭരതോവാക്യമുവാചപവനാത്മജമ് ॥ 22 ॥

കച്ചിന്നഖലുകാപേയീസേവ്യതേചകചിത്തതാ ।

ന ഹിപശ്യാമികാകുത്സ്ഥംരാമമാര്യമ്പരന്തപമ് ॥ 23 ॥

അഥൈവമുക്തേവചനേഹനൂമാനിദമബ്രവീത് ।

അര്ഥ്യംവിജ്ഞാപയന്നേവഭരതംസത്യവിക്രമമ് ॥ 24 ॥

സദാഫലാന്കുസുമിതാന്വൃക്ഷാന് പ്രാപ്യമധുസ്രവാന് ।

ഭരദ്വാജപ്രസാദേനമത്തഭ്രമരനാദിതാന് ॥ 25 ॥

തസ്യചൈഷവരോദത്തോവാസവേനപരന്തപ ।

സസൈന്യസ്യതവാതിഥ്യങ്കൃതംസര്വഗുണാന്വിതമ് ॥ 26 ॥

നിസ്സ്വന്ശ്രൂയതേഭീമഃപ്രഹൃഷ്ടാനാംവനൌകസാമ് ।

മന്യേവാനരസേനാസാനദീന്തരതിഗോമതീമ് ॥ 27 ॥

രജോവര്ഷംസമുദ്ഭൂതമ്പശ്യസാലവനമ്പ്രതി ।

മന്യേസാലവനംരമ്യംലോപയന്തിപ്ലവങ്ഗമാഃ ॥ 28 ॥

തദേതദ്ദൃശ്യതേദൂരാദ്വിമാനഞ്ചന്ദ്രസന്നിഭമ് ।

വിമാനമ്പുഷ്പകന്ദിവ്യമ്മനസാബ്രഹ്മനിര്മിതമ് ॥ 29 ॥

രാവണമ്ബാന്ധവൈഃസാര്ഥംഹത്വാലബ്ധമ്മഹാത്മനാ ।

തരുണാദിത്യസങ്കാശംവിമാനംരാമവാഹനമ് ॥ 30 ॥

ധനദസ്യപ്രസാദേനദിവ്യമേതന്മനോജവമ് ।

ഏതസ്മിന് ഭ്രാതരൌവീരൌവൈദേഹ്യാസഹരാഘവൌ ॥ 31 ॥

സുഗ്രീവശ്ചമഹാതേജാരാക്ഷസശ്ചവിഭീഷണഃ ।

ഏതോഹര്ഷസമുദ്ഭൂതോനിഃസ്വനോദിവമസ്പൃശത് ॥ 32 ॥

സ്ത്രീബാലയുവവൃദ്ധാനാംരാമോഽയമിതികീര്തിതേ ।

രഥകുഞ്ജരവാജിഭ്യസ്തേഽവതീര്യമഹീങ്ഗതാഃ ॥ 33 ॥

ദദൃശുസ്തംവിമാനസ്ഥന്നരാസ്സോമമിവാമ്ബരേ ।

പ്രാജ്ഞലിര്ഭരതോഭൂത്വാപ്രസൃഷ്ടോരാഘവോന്മുഖഃ ॥ 34 ॥

സ്വാഗതേനയഥാര്ഹേണതതോരാമമപൂജയത് ।

മനസാബ്രഹ്മണാസൃഷ്ടേവിമാനേഭരതാഗ്രജഃ ॥ 35 ॥

രരാജപൃഥുദീര്ഘാക്ഷോവജ്രപാണിരിവാപരഃ ।

തതോവിമാനാഗ്രഗതമ്ഭരതോഭ്രാതരന്തദാ ॥ 36 ॥

വവന്ദേപ്രണതോരാമമ്മേരുസ്ഥമിവഭാസ്കരമ് ।

തതോരാമാഭ്യനുജ്ഞാതന്തദ്വിമാനമനുത്തമമ് ॥ 37 ॥

ഹംസയുക്തമ്മഹാവേഗന്നിപപാതമഹീതലേ ।

ആപിതോവിമാനന്തദ്ഭരതസ്സത്യവിക്രമഃ ॥ 38 ॥

രാമമാസാദ്യമുദിതഃപുനരേവാഭ്യവാദയത് ।

തംസമുത്ഥാപ്യകാകുത്സ്ഥശ്ചിരസ്യാക്ഷിരഥങ്ഗതമ് ॥ 39 ॥

അങ്കേഭരതമാരോപ്യമുദിതഃപരിഷസ്വജേ ।

തതോലക്ഷ്മണമാസാദ്യവൈദേഹീം ച പരന്തപഃ ॥ 40 ॥

അഥാഭ്യവാദയപ്രതീതോഭരതോനാമചാബ്രവീത് ।

സുഗ്രീവങ്കേകയീപുത്രോജാമ്ബവന്തമഥാങ്ഗദമ് ॥ 41 ॥

മൈന്ദം ച ദ്വിവിദന്നീലമൃഷഭമ്പരിഷസ്വജേ ।

സുഷേണം ച നലഞ്ചൈവഗവാക്ഷങ്ഗന്ധമാദനമ് ॥ 42 ॥

ശരഭമ്പനസഞ്ചൈവപരിതഃപരിഷസ്വജേ ।

തേകൃത്വാമാനുഷംരൂപംവാനരാഃകാമരൂപിണഃ ॥ 43 ॥

കുശലമ്പര്യപൃച്ഛംസ്തേപ്രഹൃഷ്ടാഭരതന്തദാ ।

അഥാബ്രവീദ്രാജപുത്രസ്സുഗ്രീവംവാനരര്ഷഭമ് ॥ 44 ॥

പരിഷ്വജ്യമഹാതേജാഭരതോധര്മിണാംവരഃ ।

ത്വമ്സ്മാകഞ്ചതുര്ണാംവൈഭ്രാതാസുഗ്രീവപഞ്ചമഃ ॥ 45 ॥

സൌഹാര്ദാജ്ജായതേമിത്രമപകാരോഽരിലക്ഷണമ് ।

വിഭീഷണം ച ഭരതഃസാന്ത്വവാക്യമഥാബ്രവീത് ॥ 46 ॥

ദിഷ്ട്യാത്വയാസഹായേനകൃതങ്കര്മസുദുഷ്കരമ് ।

ശത്രുഘ്നശ്ചതദാരാമമഭിവാദ്യസലക്ഷ്മണമ് ॥ 47 ॥

സീതായാശ്ചരണൌവീരോവിനയാദഭ്യവാദയത് ।

രാമോമാതരമാസാദ്യവിവര്ണാംശോകകര്ശിതാമ് ॥ 48 ॥

ജഗ്രാഹപ്രണതഃപാദൌമനോമാതുഃപ്രഹര്ഷയന് ।

അഭിവാദ്യസുമിത്രാം ച കൈകേയീം ച യശസ്വിനീമ് ॥ 49 ॥

സ മാത്രൂശ്ചതതസ്സര്വാപുരോഹിതമുപാഗമത് ।

സ്വാഗതന്തേമഹാബാഹോകൌസല്യാനന്ദവര്ധനാ ॥ 50 ॥

ഇതിപ്രാഞ്ജലയഃസര്വേനാഗരാരാമമബ്രുവന് ।

താന്യഞ്ജലിസഹസ്രാണിപ്രഗൃഹീതാനിനാഗരൈഃ ॥ 51 ॥

വ്യാകോചാനീവപദ്മാനിദദര്ശഭരതാഗ്രജഃ ।

പാദുകേതേതുരാമസ്യഗൃഹീത്വാഭരതസ്സ്വയമ് ॥ 52 ॥

ചരണാഭ്യാന്നരേന്ദ്രസ്യയോജയാമാസധര്മവിത് ।

അബ്രവീച്ചതദാരാമമ്ഭരതഃ സ കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ 53 ॥

ഏതത്തേസകലംരാജ്യന്ന്യാസന്നിര്യാതിതമ്മയാ ।

അദ്യജന്മകൃതാര്ഥമ്മേസമ്വൃത്തശ്ചമനോരഥഃ ॥ 54 ॥

യത്ത്വാമ്പശ്യാമിരാജാനമയോധ്യാമ്പുനരാഗതമ് ।

അവേക്ഷതാമ്ഭവാന്ശോകങ്കോഷ്ഠാഗാരങ്ഗൃഹമ്ബലമ് ॥ 55 ॥

ഭവതസ്തേജസാസര്വങ്കൃതന്ദശഗുണമ്മയാ ।

തഥാബ്രുവാണമ്ഭരതന്ദൃഷ്ടവാതമ്ഭ്രാതൃവത്സലമ് ॥ 56 ॥

മുമുചുര്വാനരാബാഷ്പംരാക്ഷസശ്ചവിഭീഷണഃ ।

തതഃപ്രഹര്ഷാദ്ഭരതമങ്ഗമാരോപ്യരാഘവഃ ॥ 57 ॥

യയൌതേനവിമാനേനസസൈന്യോഭരതാശ്രമമ് ।

ഭരതാശ്രമമാസാദ്യസസൈന്യോരാഘവസ്തദാ ॥ 58 ॥

അവതീര്യവിമാനാഗ്രാദവതസ്ഥേമഹീതലേ ।

അബ്രവീത്തുതദാരാമസ്തദ്വിമാനമനുത്തമമ് ॥ 59 ॥

വഹവൈശ്രവണന്ദേവമനുജാനാമിഗമ്യതാമ് ।

തതോരാമാഭ്യനുജ്ഞാതന്തദ്വിമാനമനുത്തമമ് ॥ 60 ॥

ഉത്തരാന്ദിശമുദ്ദിശ്യജഗാമധനദാലയമ് ।

വിമാനമ്പുഷ്പകന്ദിവ്യംസമ്ഗൃഹീതന്തുരക്ഷസാ ॥ 61 ॥

അഗമദ്ധനദംവേഗാദ്രാമവാക്യപ്രചോദിതമ് ।

പുരോഹിതസ്യാത്മസമസ്യരാഘവോബൃഹസ്പതേശ്ശക്രൈവാമരാധിപഃ ।

നിപീഡ്യപാദൌപൃഥഗാനനേശുഭേസഹൈവതേനോപവിവേശവീര്യവാന് ॥ 62 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ത്രിംശദധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha triṃśadadhikaśatatamassargaḥ |

śrutvātuparamānandambharatassatyavikramaḥ |

hṛṣṭamājñāpayāmāsaśatrughnamparavīrahā || 1 ||

daivatāni ca sarvāṇicaityāninagarasya ca |

sugandhamālyairyāditrairarcantu śucayo narāḥ || 2 ||

sūtāsstutipurāṇajñāssarvevaitālikāstathā |

sarvevāditrakuśalāgaṇikāścaivasaṅghaśaḥ || 3 ||

rājadārāstathāmātyāssainyāssenāṅganāgaṇāḥ |

brāhmaṇāścasarājanyāśreṇimukhyāstathāgaṇāḥ || 4 ||

abhiniryānturāmasyadraṣṭuṃśaśinibhammukham |

bharatasyavacśrutvāśatrughnaḥparavīrahā || 5 ||

viṣṭīranekasāhasrīścodayāmānabhāgaśaḥ |

samīkurutanimnāniviṣamānisamāni ca || 6 ||

sthānānitunirasyantānnandigrāmāditaḥparam |

siñcastupṛthivīṅkṛtsnāṃhivaśītevavāriṇā || 7 ||

tato'bhyavakirantvanyelājaiḥpuṣpaiścasarvataḥ |

sumucchritapatākāsturathyāḥpuravarottameḥ || 8 ||

śobhayantu ca veśmānisūryasyodayanamprati |

sragdāmamuktapuṣpaiścasugandhaiḥ pañcavarṇakaiḥ || 9 ||

rājamārgamasambādhaṅkirantuśataśonarāḥ |

tastacchāsanaṃśrutvāśatrughnasyamudānvitāḥ || 10 ||

dhṛṣṭirjayantovijayassiddhārthaścārthasādhakaḥ |

aśokomantrapālaścasumantraścāpiniryayuḥ || 11 ||

mattairnāgasahasraiścasadhvajaissuvibhūṣitaiḥ |

aparehemakakṣābhissagajābhiḥkareṇubhiḥ || 12 ||

niryayusturarathaiścasumahārathāḥ |

śaktyṛṣṭipāśahastānāṃsadhvajānāmpatākinām || 13 ||

turagāṇāṃsahasraiścamukhyairmukhyatarānvitaiḥ |

padātīnāṃsahasraiścavīrāḥparivṛtāyayuḥ || 14 ||

tatoyānānyupārūḍhāssarvādaśarathastriyaḥ |

kausalyāmpramukhekṛtvāsumitrāñcāpiniryayuḥ || 15 ||

kaikeyyāsahitāḥsarvānandigrāmamupāgaman |

dvijātimukhyairdharmātmāśreṇīmukhyaissanaigamaiḥ || 16 ||

mālyamodakahastaiścamantribhirbharatovṛtaḥ |

śaṅkhabherīninādaiścavandibhiścābhivananditaḥ || 17 ||

āryapādaugṛhītvātauśirasādharmakovidaḥ |

pāṇḍurañchatramādāyaśuklamālyopaśobhitam || 18 ||

śukle ca vālavyajanerājārhehemabhūṣite |

upavāsakṛśodīnaścīrakṛṣṇājināmbaraḥ || 19 ||

bhrāturāgamanaṃśrutvātatpūrvaṃharṣamāgataḥ |

pratyudyayautadārāmammahātmāsacivaissaha || 20 ||

aśvānāṅkhuraśabdaiścarathanemisvanena ca |

śaṅkhadundubhinādenasañcacālevamedinī || 21 ||

kṛtsnantunagarantattunandigrāmamupāgamat |

samīkṣyabharatovākyamuvācapavanātmajam || 22 ||

kaccinnakhalukāpeyīsevyatecakacittatā |

na hipaśyāmikākutsthaṃrāmamāryamparantapam || 23 ||

athaivamuktevacanehanūmānidamabravīt |

arthyaṃvijñāpayannevabharataṃsatyavikramam || 24 ||

sadāphalānkusumitānvṛkṣān prāpyamadhusravān |

bharadvājaprasādenamattabhramaranāditān || 25 ||

tasyacaiṣavarodattovāsavenaparantapa |

sasainyasyatavātithyaṅkṛtaṃsarvaguṇānvitam || 26 ||

nissvanśrūyatebhīmaḥprahṛṣṭānāṃvanaukasām |

manyevānarasenāsānadīntaratigomatīm || 27 ||

rajovarṣaṃsamudbhūtampaśyasālavanamprati |

manyesālavanaṃramyaṃlopayantiplavaṅgamāḥ || 28 ||

tadetaddṛśyatedūrādvimānañcandrasannibham |

vimānampuṣpakandivyammanasābrahmanirmitam || 29 ||

rāvaṇambāndhavaiḥsārthaṃhatvālabdhammahātmanā |

taruṇādityasaṅkāśaṃvimānaṃrāmavāhanam || 30 ||

dhanadasyaprasādenadivyametanmanojavam |

etasmin bhrātarauvīrauvaidehyāsaharāghavau || 31 ||

sugrīvaścamahātejārākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |

etoharṣasamudbhūtoniḥsvanodivamaspṛśat || 32 ||

strībālayuvavṛddhānāṃrāmo'yamitikīrtite |

rathakuñjaravājibhyaste'vatīryamahīṅgatāḥ || 33 ||

dadṛśustaṃvimānasthannarāssomamivāmbare |

prājñalirbharatobhūtvāprasṛṣṭorāghavonmukhaḥ || 34 ||

svāgatenayathārheṇatatorāmamapūjayat |

manasābrahmaṇāsṛṣṭevimānebharatāgrajaḥ || 35 ||

rarājapṛthudīrghākṣovajrapāṇirivāparaḥ |

tatovimānāgragatambharatobhrātarantadā || 36 ||

vavandepraṇatorāmammerusthamivabhāskaram |

tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 37 ||

haṃsayuktammahāvegannipapātamahītale |

āpitovimānantadbharatassatyavikramaḥ || 38 ||

rāmamāsādyamuditaḥpunarevābhyavādayat |

taṃsamutthāpyakākutsthaścirasyākṣirathaṅgatam || 39 ||

aṅkebharatamāropyamuditaḥpariṣasvaje |

tatolakṣmaṇamāsādyavaidehīṃ ca parantapaḥ || 40 ||

athābhyavādayapratītobharatonāmacābravīt |

sugrīvaṅkekayīputrojāmbavantamathāṅgadam || 41 ||

maindaṃ ca dvividannīlamṛṣabhampariṣasvaje |

suṣeṇaṃ ca nalañcaivagavākṣaṅgandhamādanam || 42 ||

śarabhampanasañcaivaparitaḥpariṣasvaje |

tekṛtvāmānuṣaṃrūpaṃvānarāḥkāmarūpiṇaḥ || 43 ||

kuśalamparyapṛcchaṃsteprahṛṣṭābharatantadā |

athābravīdrājaputrassugrīvaṃvānararṣabham || 44 ||

pariṣvajyamahātejābharatodharmiṇāṃvaraḥ |

tvamsmākañcaturṇāṃvaibhrātāsugrīvapañcamaḥ || 45 ||

sauhārdājjāyatemitramapakāro'rilakṣaṇam |

vibhīṣaṇaṃ ca bharataḥsāntvavākyamathābravīt || 46 ||

diṣṭyātvayāsahāyenakṛtaṅkarmasuduṣkaram |

śatrughnaścatadārāmamabhivādyasalakṣmaṇam || 47 ||

sītāyāścaraṇauvīrovinayādabhyavādayat |

rāmomātaramāsādyavivarṇāṃśokakarśitām || 48 ||

jagrāhapraṇataḥpādaumanomātuḥpraharṣayan |

abhivādyasumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm || 49 ||

sa mātrūścatatassarvāpurohitamupāgamat |

svāgatantemahābāhokausalyānandavardhanā || 50 ||

itiprāñjalayaḥsarvenāgarārāmamabruvan |

tānyañjalisahasrāṇipragṛhītānināgaraiḥ || 51 ||

vyākocānīvapadmānidadarśabharatāgrajaḥ |

pāduketeturāmasyagṛhītvābharatassvayam || 52 ||

caraṇābhyānnarendrasyayojayāmāsadharmavit |

abravīccatadārāmambharataḥ sa kṛtāñjaliḥ || 53 ||

etattesakalaṃrājyannyāsanniryātitammayā |

adyajanmakṛtārthammesamvṛttaścamanorathaḥ || 54 ||

yattvāmpaśyāmirājānamayodhyāmpunarāgatam |

avekṣatāmbhavānśokaṅkoṣṭhāgāraṅgṛhambalam || 55 ||

bhavatastejasāsarvaṅkṛtandaśaguṇammayā |

tathābruvāṇambharatandṛṣṭavātambhrātṛvatsalam || 56 ||

mumucurvānarābāṣpaṃrākṣasaścavibhīṣaṇaḥ |

tataḥpraharṣādbharatamaṅgamāropyarāghavaḥ || 57 ||

yayautenavimānenasasainyobharatāśramam |

bharatāśramamāsādyasasainyorāghavastadā || 58 ||

avatīryavimānāgrādavatasthemahītale |

abravīttutadārāmastadvimānamanuttamam || 59 ||

vahavaiśravaṇandevamanujānāmigamyatām |

tatorāmābhyanujñātantadvimānamanuttamam || 60 ||

uttarāndiśamuddiśyajagāmadhanadālayam |

vimānampuṣpakandivyaṃsamgṛhītanturakṣasā || 61 ||

agamaddhanadaṃvegādrāmavākyapracoditam |

purohitasyātmasamasyarāghavobṛhaspateśśakraivāmarādhipaḥ |

nipīḍyapādaupṛthagānaneśubhesahaivatenopaviveśavīryavān || 62 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe triṃśadadhikaśatatamassargaḥ ||