6.118 Yuddhakanda - Ashtadashadhikashatatama Sargah

ॐ

6.118 യുദ്ധകാണ്ഡ - അഷ്ടാദശാധികശതതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ അഷ്ടാദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।

താന്തുപാശ്വസ്ഥിതാമ്പ്രഹ്വാംരാമസ്സമ്പ്രേക്ഷ്യമൈഥിലീമ് ।

ഹൃദയാന്തര്ഗതങ്ക്രോധവ്യാഹര്തുമുപചക്രമേ ॥ 1 ॥

ഏഷാസിനിര്ജിതാഭദ്രേശത്രുഞ്ജിത്വാരണാജിരേ ।

പൌരുഷാദ്യദനുഷ്ഠേയമ്മയൈതദുപപാദിതമ് ॥ 2 ॥

ഗതോഽസ്മ്യന്തമമര്ഷസ്യധര്ഷണാസമ്പ്രമാര്ജിതാ ।

അവമാനശ്ചശത്രുശ്ചയുഗപന്നിഹതൌമയാ ॥ 3 ॥

അദ്യമേപൌരുഷന്ദൃഷ്ടമദ്യമേസഫല്ശ്രമഃ ।

അദ്യതീര്ണപ്രതിജ്ഞോഽത്വാപ്രഭവാമ്യദ്യചാത്മനഃ ॥ 4 ॥

യാത്വംവിരഹിതാനീതാചലചിത്തേനരക്ഷസാ ।

ദൈവസമ്പാദിതോദോഷോമാനുഷേണമയാജിതഃ ॥ 5 ॥

സമ്പ്രാപ്തമവമാനംയസ്തേജസാ ന പ്രമാര്ജതി ।

കസ്തസ്യപുരുഷാര്ഥോമഹതാപ്യല്പചേതസഃ ॥ 6 ॥

ലങ്ഘനം ച സമുദ്രസ്യലങ്കായാശ്ചാപിമര്ധനമ് ।

സഫലന്തസ്യ ച ശ്ലാഘ്യമദ്യകര്മഹനൂമതഃ ॥ 7 ॥

യുദ്ധേവിക്രമതശ്ചൈവഹിതമ്മന്ത്രയതസ്തഥാ ।

സുഗ്രീവസ്യസസൈന്യസ്യസഫലോഽദ്യപരിശ്രമഃ ॥ 8 ॥

വിഭീഷണസ്യ ച തഥാസഫലോഽദ്യപരിശ്രമഃ ।

വിഗുണമ്ഭ്രാതരന്ത്യക്ത്വായോമാംസ്വയമുപസ്ഥിതഃ ॥ 9 ॥

ഇത്യേവംവദത്ശ്രുത്വാസീതാരാമസ്യതദ്വചഃ ।

മൃഗീവോത്ഫുല്ലനയനാബഭൂവാശ്രുപരിപ്ലുതാ ॥ 10 ॥

പശ്യതസ്താന്തുരാമസ്യസമീപേഹൃദയപ്രിയാമ് ।

ജനവാദഭയാദ്രാജ്ഞോബഭൂവഹൃദയന്ദ്വിധാ ॥ 11 ॥

സീതാമുത്പലപത്രാക്ഷീന്നീലകുഞ്ചിതമൂര്ഥജാമ് ।

അവദദ്വൈവരാരോഹമ്മധ്യേവാനരരക്ഷസാമ് ॥ 12 ॥

യത്കര്തവ്യമ്മനുഷ്യേണധര്ഷണാമ്പ്രതിമാര്ജതാ ।

തത്കൃതംരാവണംഹത്വാമയേദമ്മാനകാങ്ക്ഷിണാ ॥ 13 ॥

നിര്ജിതാജീവലോകസ്യതപസാഭാവിതാത്മനാ ।

അഗസ്ത്യേനദുരാധര്ഷാമുനിനാദക്ഷിണേവധിക് ॥ 14 ॥

വിദിതശ്ചാസ്തുഭത്രന്തേയോഽയംരണപരിശ്രമഃ ।

സുതീര്ണഃസുഹൃദാംവീര്യാന്നത്വദര്ഥമ്മയാകൃതഃ ॥ 15 ॥

രക്ഷതാതുമയാവൃത്തപമവാദം ച സര്വതഃ ।

പ്രഖ്യാതസ്യാത്മവംശസ്യവ്യങ്ഗ്യം ച പരിമാര്ജതാ ॥ 16 ॥

പ്രാപ്തചാരിത്രസന്ദേഹാമമപ്രതിമുഖേസ്ഥിതാ ।

ദീപോനേത്രാതുരസ്യേവപ്രതികൂലാസിമേദൃഢമ് ॥ 17 ॥

തദ്ഗച്ഛത്വാനുജാനേഽദ്യയഥേഷ്ടഞ്ജനകാത്മജേ ।

ഏതാദശദിശോഭദ്രേകാര്യമസ്തി ന മേത്വയാ ॥ 18 ॥

കഃപുമാംസ്തുകുലേജാതസ്സ്ത്രയമ്പരഗൃഹാഷിതാമ് ।

തേജസ്വീപുനരാദദ്യാത്സുഹൃല്ലേഖ്യേനചേതസാ ॥ 19 ॥

രാവണാങ്കപരിക്ലിഷ്ടാന്ദൃഷ്ടാന്ദുഷ്ടേനചക്ഷുഷാ ।

കഥന്ത്വാപുനരാദദ്യാങ്കുലംവ്യപദിശന് മഹത് ॥ 20 ॥

തദര്ഥന്നിര്ജിതാമേത്വംയശഃപ്രത്യാഹൃതമ്മയാ ।

നാസ്തിമേത്യയ്യഭിഷ്വങ്ഗോയഥേഷ്ടങ്ഗമ്യതാമിതഃ ॥ 21 ॥

തദദ്യവ്യാഹൃതമ്ഭദ്രേമയൈതത് കൃതബുധദിനാ ।

ലക്ഷ്മണേനാഥഭരതേകുരുബുധദിംയഥാസുഖമ് ॥ 22 ॥

ശത്രുഘ്നേവാഥസുഗ്രീവേരാക്ഷസേവാവിഭീഷണേ ।

നിവേശയമനസ്സീതേയഥാവാസുഖമാത്മനഃ ॥ 23 ॥

ന ഹിത്വാംരാവണോദൃഷ്ടവാദിവ്യരൂപാമ്മനോരമാമ് ।

മര്ഷയേതചിരംസീതേസ്വഗൃഹേപര്യവസ്ഥിതാമ് ॥ 24 ॥

തതഃപ്രിയാര്ഹശ്രവണാതദപ്രിയമ്പ്രിയാദുപശ്രുത്യചിരസ്യമൈഥിലീ ।

മുമോചബാഷ്പംസുഭൃശമ്പ്രവേപിതാഗജേന്ദ്രഹസ്താഭിഹതേവസല്ലകീ ॥ 25 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ അഷ്ടാദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ |

tāntupāśvasthitāmprahvāṃrāmassamprekṣyamaithilīm |

hṛdayāntargataṅkrodhavyāhartumupacakrame || 1 ||

eṣāsinirjitābhadreśatruñjitvāraṇājire |

pauruṣādyadanuṣṭheyammayaitadupapāditam || 2 ||

gato'smyantamamarṣasyadharṣaṇāsampramārjitā |

avamānaścaśatruścayugapannihataumayā || 3 ||

adyamepauruṣandṛṣṭamadyamesaphalśramaḥ |

adyatīrṇapratijño'tvāprabhavāmyadyacātmanaḥ || 4 ||

yātvaṃvirahitānītācalacittenarakṣasā |

daivasampāditodoṣomānuṣeṇamayājitaḥ || 5 ||

samprāptamavamānaṃyastejasā na pramārjati |

kastasyapuruṣārthomahatāpyalpacetasaḥ || 6 ||

laṅghanaṃ ca samudrasyalaṅkāyāścāpimardhanam |

saphalantasya ca ślāghyamadyakarmahanūmataḥ || 7 ||

yuddhevikramataścaivahitammantrayatastathā |

sugrīvasyasasainyasyasaphalo'dyapariśramaḥ || 8 ||

vibhīṣaṇasya ca tathāsaphalo'dyapariśramaḥ |

viguṇambhrātarantyaktvāyomāṃsvayamupasthitaḥ || 9 ||

ityevaṃvadatśrutvāsītārāmasyatadvacaḥ |

mṛgīvotphullanayanābabhūvāśrupariplutā || 10 ||

paśyatastānturāmasyasamīpehṛdayapriyām |

janavādabhayādrājñobabhūvahṛdayandvidhā || 11 ||

sītāmutpalapatrākṣīnnīlakuñcitamūrthajām |

avadadvaivarārohammadhyevānararakṣasām || 12 ||

yatkartavyammanuṣyeṇadharṣaṇāmpratimārjatā |

tatkṛtaṃrāvaṇaṃhatvāmayedammānakāṅkṣiṇā || 13 ||

nirjitājīvalokasyatapasābhāvitātmanā |

agastyenadurādharṣāmuninādakṣiṇevadhik || 14 ||

viditaścāstubhatranteyo'yaṃraṇapariśramaḥ |

sutīrṇaḥsuhṛdāṃvīryānnatvadarthammayākṛtaḥ || 15 ||

rakṣatātumayāvṛttapamavādaṃ ca sarvataḥ |

prakhyātasyātmavaṃśasyavyaṅgyaṃ ca parimārjatā || 16 ||

prāptacāritrasandehāmamapratimukhesthitā |

dīponetrāturasyevapratikūlāsimedṛḍham || 17 ||

tadgacchatvānujāne'dyayatheṣṭañjanakātmaje |

etādaśadiśobhadrekāryamasti na metvayā || 18 ||

kaḥpumāṃstukulejātasstrayamparagṛhāṣitām |

tejasvīpunarādadyātsuhṛllekhyenacetasā || 19 ||

rāvaṇāṅkaparikliṣṭāndṛṣṭānduṣṭenacakṣuṣā |

kathantvāpunarādadyāṅkulaṃvyapadiśan mahat || 20 ||

tadarthannirjitāmetvaṃyaśaḥpratyāhṛtammayā |

nāstimetyayyabhiṣvaṅgoyatheṣṭaṅgamyatāmitaḥ || 21 ||

tadadyavyāhṛtambhadremayaitat kṛtabudhadinā |

lakṣmaṇenāthabharatekurubudhadiṃyathāsukham || 22 ||

śatrughnevāthasugrīverākṣasevāvibhīṣaṇe |

niveśayamanassīteyathāvāsukhamātmanaḥ || 23 ||

na hitvāṃrāvaṇodṛṣṭavādivyarūpāmmanoramām |

marṣayetaciraṃsītesvagṛheparyavasthitām || 24 ||

tataḥpriyārhaśravaṇātadapriyampriyādupaśrutyacirasyamaithilī |

mumocabāṣpaṃsubhṛśampravepitāgajendrahastābhihatevasallakī || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe aṣṭādaśādhikaśatatamassargaḥ ||