6.114 Yuddhakanda - Chaturdashadhikashatatama Sargah

ॐ

6.114 യുദ്ധകാണ്ഡ - ചതുര്ദശാധികശതതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ യുദ്ധകാണ്ഡമ് ।

അഥ ചതുര്ദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।

താസാംവിലപമാനാനാന്തദാരാക്ഷസയോഷിതാമ് ।

ജ്യേഷ്ഠാപത്നീപ്രിയാജീനാഭര്താരംസമുദൈക്ഷത ॥ 1 ॥

ദശഗ്രീവംഹതന്ദൃഷ്ടവാരാമേണാചിന്ത്യകര്മണാ ।

പതിമ്മണ്ഡോദരീതത്രകൃപണാപര്യദേവയത് ॥ 2 ॥

നനുനാമമഹാബാഹോതവവൈശ്രവണാനുജ ।

ക്രുദ്ധസ്യപ്രമുഖേസ്ഥാതുന്ത്രസ്യത്യപിപുരന്ദരഃ ॥ 3 ॥

ഋഷയശ്ചമഹാന്തോഽപിഗന്ധര്വാശ്ചയശസ്വിനഃ ।

നനുനാമതവോദ്വേഗാച്ചാരണാശ്ചദിശോഗതാഃ ॥ 4 ॥

സ ത്വമ്മാനുഷമാത്രേണരാമേണയുധിനിര്ജിതഃ ।

ന വ്യപത്രപസേരാജന് കിമിദംരാക്ഷസേശ്വര ॥ 5 ॥

കഥന്ത്രൈലോക്യമാക്രമ്യശ്രിയാവീര്യേണചാന്വിതമ് ।

അവിഷഹ്യഞ്ജഘാനത്വാമ്മാനുഷോവനഗോചരഃ ॥ 6 ॥

മാനുഷാണാമവിഷയേചരതഃകാമരൂപിണഃ ।

വിനാശസ്തവരാമേണസമ്യുഗേനോപപദ്യതേ ॥ 7 ॥

ന ചൈതത്കര്മരാമസ്യശ്രദ്ധധാമിചമൂമുഖേ ।

സര്വതസ്സമുപേതസ്യതവതേനാഭിമര്ഷണമ് ॥ 8 ॥

യദൈവ ച ജനസ്ഥാനേരാക്ഷസൈര്ഭഹുനിര്വവൃതഃ ।

ഖരസ്തവഹതോഭ്രാതാതദൈവാസൌ ന മാനുഷഃ ॥ 9 ॥

യദൈവനഗരീംലങ്കാന്ദുഷ്പ്രവേശാംസുരൈരപി ।

പ്രവിഷ്ടോഹനുമാന്വീര്യാത്തദൈവവ്യഥിതാവയമ് ॥ 10 ॥

യദൈവവാനരൈര്ഘോരൈര്ബദ്ധസ്സേതുര്മഹാര്ണവേ ।

തദൈവഹൃദയേനാഹംശങ്കേരാമമമാനുഷമ് ॥ 11 ॥

അഥവാരാമരൂപേണകൃതാന്തസ്സ്വയമാഗതഃ ।

മായാന്തവവിനാശായവിധായാപ്രതിതര്കിതാമ് ॥ 12 ॥

അഥവാവാസവേനത്വന്ധര്ഷിതോഽപിമഹാബല ।

വാസവസ്യതുകാശക്തിസ്ത്വാന്ദ്രഷ്ടുമപിസംയുഗേ ॥ 13 ॥

വ്യക്തമേഷമഹായോഗീപരമാത്മാസനാതനഃ ।

അനാദിമധ്യനിധനോമഹതമ്പരമോമഹാന് ॥ 14 ॥

തമസഃപരമോധാതാശങ്ഖചക്രഗദാധരഃ ।

ശ്രീവത്സവക്ഷാനിത്യശ്രീരജയ്യശ്ശാശ്വതോധ്രുവഃ ॥ 15 ॥

മാനുഷംരൂപമാസ്ഥായവിഷ്ണുസ്സത്യപരാക്രമഃ ।

സര്വൈഃപരിവൃതോദേവൈര്വാനരത്വമുപാഗതൈഃ ॥ 16 ॥

സര്വലോകേശ്വര്ശ്രീമാന്ലോകാനാംഹിതകാമ്യയാ ।

സരാക്ഷസരപരീവാരംഹതവാംസ്ത്വാമ്മഹാദ്യുതിഃ ॥ 17 ॥

ഇന്ദ്രിയാണിപുരാജിത്വാജിതന്ത്രിഭുവനന്ത്വയാ ।

സ്മരദ്ഭിരിവതദ്വൈരമിന്ദ്രിയൈരേവനിര്ജിതഃ ॥ 18 ॥

യദൈവഹിജനസ്ഥാനേരാക്ഷസൈര്ഭഹുഭിര്വൃതഃ ।

ഖരസ്തുനിഹതോഭ്രാതാതദാരാമോ ന മാനുഷഃ ॥ 19 ॥

യദൈവനഗരീംലങ്കാന്ദുഷ്പ്രവേശാംസുരൈരപി ।

പ്രവിഷ്ടോഹനുമാന്വീര്യാത്തദൈവവ്യഥിതാവയമ് ॥ 20 ॥

ക്രിയതാമവിരോധശ്ചരാഘവേണേതിയന്മയാ ।

ഉച്യമാനം ന ഗൃഹ്ണാസിതസ്യേയംവ്യുഷ്ടിരാഗതാ ॥ 21 ॥

അകസ്മാച്ഛാഭികാമോഽസിസീതാംരാക്ഷസപുങ്ഗവഃ ।

ഐശ്വര്യസ്യവിനാശായദേഹസ്യസ്വജനസ്യ ച ॥ 22 ॥

അരുന്ധത്യാവിശിഷ്ടാന്താംരോഹിണ്യാശ്ചാപിദുര്മതേ ।

സീതാന്ധര്ഷയതാമാന്യാന്ത്വയാഹ്യസദൃശങ്കൃതമ് ॥ 23 ॥

വസുധായാഹിവസുധാംശ്രിയഃശ്രീമ്ഭര്തൃവത്സലാമ് ।

സീതാംസര്വാനവദ്യാങ്ഗീമരണ്യേവിജനേശുഭാമ് ॥ 24 ॥

ആനയിത്വാതുതാന്ദീനാഞ്ഛദ്മനാത്മസ്വദൂഷണ ।

അപ്രാപ്യതഞ്ചൈവകാമമ്മൈഥിലീസങ്ഗമേകൃതമ് ॥ 25 ॥

പതിവ്രതായാസ്തപസാനൂനന്ദഗ്ധോഽസിമേപ്രഭോ ।

തദൈവയന്നദഗ്ധഗദ്ധസ്ത്വന്ധര്ഷയംസ്തനുമമധ്യമാമ് ।

ദേവാഭിഭ്യതേതേസര്വേസേന്ദ്രാഃസാനാഗ്നീപുരോഗമാഃ ॥ 26 ॥

അവശ്യമേവലഭതേഫലമ്പാപസ്യകര്മണഃ ।

ഘോരമ്പര്യാഗതേകാലേകര്താനാസ്ത്യത്രസംശയഃ ॥ 27 ॥

ന കുലേന ന രൂപേണ ന ദാക്ഷിണ്യേനമൈഥിലീ ।

മയാധികാവാതുല്യാവാതത്ത്വമ്മോഹാന്നബുധ്യസേ ॥ 28 ॥

സര്വദാസര്വഭൂതാനാന്നാസ്തിമുത്യുരലക്ഷണഃ ।

തവതാവദയമ്മൃത്യുര്മൈഥിലീകൃതലക്ഷണഃ ॥ 29 ॥

സീതാനിമിത്തജോമൃത്യുസ്ത്വയാദൂരാദുപാഹൃതഃ ।

മൈഥിലീസഹരാമേണവിശോകാവിഹരിഷ്യതി ॥ 30 ॥

അല്പപുണ്യാത്വഹങ്ഘോരേപതിതാശോകസാഗരേ ।

കൈലാസേമന്ദരേമേരൌതഥാചൈത്രരഥേവനേ ॥ 31 ॥

ദേവോദ്യാനേഷുസര്വേഷുവിഹൃത്യസഹിതാത്വയാ ।

വിമാനേനാനുരൂപേണയായാമ്യതുലയാശ്രിയാ ॥ 32 ॥

പശ്യന്തിവിവിധാന്ദേശാംസ്താംസ്താംശ്ചിത്രസ്രഗമ്ബരാ ।

ഭ്രമ്ശിതാകാമഭോഗേഭ്യഃസാസ്മിവീരവധാത്തവ ॥ 33 ॥

സൈവാന്യേവാസ്മിസമ്വൃത്താധിഗ്രാജ്ഞാഞ്ചഞ്ചലാഃശ്രിയഃ ।

ഹാരാജന് സുകുമാരന്തേസുഭ്രുസുത്വക്സമുന്നസമ് ॥ 34 ॥

കാന്തിശ്രീദ്യുതിഭിസ്തുല്യമിന്ദുപദ്മദിവാകരൈഃ ।

കിരീടകൂടോജ്ജ്വലിതന്താമ്രാസ്യന്ദീപ്തകുണ്ഡലമ് ॥ 35 ॥

മദവ്യാകുലലോലാക്ഷമ്ഭൂത്വായത്പാനഭൂമിഷു ।

വിവിധസ്രഗ്ധരഞ്ചാരുവല്ഗുസ്മിതകഥംശുഭമ് ॥ 36 ॥

തദേവാദ്യതവൈവംഹിവക്ത്രം ന ഭ്രാജതേപ്രഭോ ।

രാമസായകനിര്ഭിന്നംരക്തംരുധിരവിസ്രവൈഃ ॥ 37 ॥

വീശീര്ണമേദോമസ്തിഷ്കംരൂക്ഷസ്യന്ദനരേണുഭിഃ ।

ഹാപശ്ചിമാമേസമ്പ്രാപ്താദശാവൈധവ്യദായിനീ ॥ 38 ॥

യാമയാസീന്നസുമ്ബദ്ധാകദാചിദപിമന്ദയാ ।

പതാദാനവരാജോമേഭര്താമേരാക്ഷസേശ്വരഃ ॥ 39 ॥

പുത്രോമേശക്രനിര്ജേതാഇത്യഹങ്ഗര്വിതാഭൃശമ് ।

ദൃപ്താമര്ദനാഃശൂരാഃപ്രഖ്യാതബലപൌരുഷാഃ ॥ 40 ॥

അകുതശ്ചിദ്ഭയാനാഥാമമേത്യാസീന്മതിര്ദൃഢാ ।

തേഷാമേവമ്പ്രഭാവാണാംയുഷ്മാകംരാക്ഷസര്ഷഭാഃ ॥ 41 ॥

കഥമ്ഭയമസമ്ബുദ്ധമ്മാനുഷാദിദമാഗതമ് ।

സ്നിഗ്ധേന്ദ്രനീലനീലന്തുപ്രാംശുശൈലോപമമ്മഹത് ॥ 42 ॥

കേയൂരാങ്ഗദവൈഡൂര്യമുക്താഹാരസ്രഗുജ്ജ്വലമ് ।

കാന്തംവിഹാരേഷ്വധികന്ദീപ്താംസങ്ഗ്രാമഭൂമിഷു ॥ 43 ॥

ഭാത്യാഭരണഭാഭിര്യദ്വിദ്യുദ്ഭിരിവതോയദഃ ।

തദേവാദ്യശരീരന്തേതീക്ഷ്ണൈര്നൈകശരൈശ്ചിതമ് ॥ 44 ॥

പുനര്ദുര്ലഭസമ്പര്ശമ്പരിഷ്വക്തും ന ശക്യതേ ।

ശ്വാവിധഃശലകൈര്യദ്വദ്ഭാണൈര്ലഗ്നൈര്നിരന്തരമ് ॥ 45 ॥

സ്വര്പിതൈര്മര്മസുഭൃശംസഞ്ഛിന്നസ്നായുബന്ധനമ് ।

ക്ഷിതൌനിപതിതംരാജന് ശ്യാമംവൈരുധിരച്ഛവി ॥ 46 ॥

വജ്രപ്രഹാരാഭിഹതോവികീര്ണൈവപര്വതഃ ।

ഹാസ്വപ്നസ്സത്യമേവേദന്ത്വംരാമേണകഥംഹതഃ ॥ 47 ॥

ത്വമ്മൃത്യോരപിമൃത്യുസ്സ്യാഃകഥമ്മൃത്യുവശങ്ഗതഃ ത്രൈലോക്യവസുഭോക്താരന്ത്രൈലോക്യോദ്വേഗദമ്മഹത് ॥ 48 ॥

ജേതാരംലോകപാലാനാങ്ക്ഷേപ്താരാംശങ്കരസ്യ ച ।

ദൃപ്താനാന്നിഗ്രഹീതാരമാവിഷ്കൃതപരാക്രമമ് ॥ 49 ॥

ലോകക്ഷോഭയിതാരം ച നാദൈര്ഭൂതവിരാവിണമ് ।

ഓജസാദൃപ്തവാക്യാനാംവക്താരംരിപുസന്നിധൌ ॥ 50 ॥

സ്വയൂഥഭൃത്യഗോപ്താരംഹന്താരമ്ഭീമകര്മണാമ് ।

ഹന്താരന്ദാനവേന്ദ്രാണാംയക്ഷാണാം ച സഹസ്രശഃ ॥ 51 ॥

നിവാതകവചാനാം ച സങ്ഗ്രഹീതാരമാഹവേ ।

നൈകയജ്ഞവിലോപ്താരന്ത്രാതാരംസ്വജനസ്യ ച ॥ 52 ॥

ധര്മവ്യവസ്ഥാഭേത്താരമ്മായാസ്രഷ്ടാരമാഹവേ ।

ദേവാസുരനൃകന്യാനാമാഹര്താരന്തതസ്തതഃ ॥ 53 ॥

ശത്രുസ്ത്രീശോകദാതാരം നേതാരം സ്വജനസ്യ ച ।

ലങ്കാദ്വീപസ്യഗോപ്താരങ്കര്താരമ്ഭീമകര്മണാമ് ॥ 54 ॥

അസ്മാകങ്കാമഭോഗാനാന്ദാതാരംരഥിനാംവരമ് ।

ഏവമ്പ്രഭാവമ്ഭര്താരന്ദൃഷ്ടവാരാമേണപാതിതമ് ॥ 55 ॥

സ്ഥിരാസ്മിയാദേഹമിമന്ധാരയാമിഹതപ്രിയാ ।

ശയനേഷുമഹാര്ഹേഷുശയിത്വാരാക്ഷസേശ്വര ॥ 56 ॥

ഇഹകര്മാത്പ്രസുപ്തോഽസിധരണ്യാംരേണുഗുണ്ഠിതഃ ।

യദാതേതനയശ്ശസ്തോലക്ഷ്മണേനേന്ദ്രജിദ്യുധി ॥ 57 ॥

തദാത്വഭിഹതാതീവ്രമദ്യത്വസ്മിനിപാതിതാ ।

സാഹമ്ബന്ധുജനൈര്ഹീനാഹീനാനാഥേന ച ത്വയാ ॥ 58 ॥

വിഹീനാകാമഭോഗൈശ്ചശോചിഷ്യേശാശ്വതീസ്സമാഃ ।

പ്രപന്നോദീര്ഘമധ്വാനംരാജന്നദ്യസുദുര്ഗമമ് ॥ 59 ॥

നയമാമപിദുഃഖാര്താം ന വര്തിഷ്യേത്വയാവിനാ ।

കസ്മാത്ത്വമ്മാംവിഹായേഹകൃപണാങ്ഗന്തുമിച്ഛസി ॥ 60 ॥

ദീനാംവിലപതീമ്മന്ദാങ്കിംവാമാന്നാഭിഭാഷസേ ।

ദൃഷ്ടവാ ന ഖല്വഭിക്രുദ്ധോമാമിഹാനവകുണ്ഠിതാമ് ॥ 61 ॥

നിര്ഗതാന്നഗരദ്വാരാത്പദ്ഭ്യാമേവാഗതാമ്പ്രഭോ ।

പശ്യേഷ്ടദാരദാരാംസ്തേഭ്രഷ്ടലജ്ജാവകുണ്ഠിതാന് ॥ 62 ॥

ബഹിര്നിഷ്പതിതാന്സര്വാന്കഥന്ദൃഷ്ടവാ ന കുപ്യസി ।

അയങ്ക്രീഡാസഹായസ്തേഽനാഥേലാലപ്യതേജനഃ ॥ 63 ॥

ന ചൈവമാശ്വാസയസികിംവാ ന ബഹുമന്യസേ ।

യാഃസ്ത്വയാവിധവാരാജന്കൃതാനൈകാഃകുലസ്ത്രിയഃ ॥ 64 ॥

പതിവ്രതാധര്മരതാഗുരുശുശ്രൂഷണേരതാഃ ।

താഭിശ്ശോകാഭിതപ്താഭിശ്ശപ്തഃപരവശങ്ഗതഃ ॥ 65 ॥

ത്വയാവിപ്രകൃതാഭിര്യത്തദാശപ്തന്തദാഗതമ് ।

പ്രവാദസ്സത്യഏവായന്ത്വാമ്പ്രതിപ്രായശോനൃപ ॥ 66 ॥

പ്രതിവ്രതാനാന്നാകസ്മാത്സപത്നത്യശ്രൂണിഭൂതലേ ।

കഥം ച നാമതേരാജന് ലോകാനാക്രമ്യതേജസാ ॥ 67 ॥

നാരീചൌര്യമിദങ്ക്ഷുദ്രങ്കൃതംശൌണ്ഡീര്യമാനിനാ ।

അപനീയാശ്രമാദ്രാമംയന്മൃഗച്ഛദ്മനാത്വയാ ॥ 68 ॥

ആനീതാരാമപനതീസാതത്തേകാതര്യലക്ഷണമ് ।

കാതര്യം ന ച തേയുദ്ധേകദാചിത്സംസ്മരാമ്യഹമ് ॥ 69 ॥

തത്തുഭാഗ്യവിപര്യാസാന്നൂനന്തേപക്വലക്ഷണമ് ।

അതീതാനാഗതാര്ഥജ്ഞോവര്തമാനവിചക്ഷണഃ ॥ 70 ॥

മൈഥിലീമാഹൃതാന്ദൃഷ്ടവാധ്യാത്വാനിഃശ്വസ്യചായതമ് ।

സത്യവാക്യമഹാബാഹോ ദേവരോമേയദബ്രവീത് ॥ 71 ॥

അയംരാക്ഷസമുഖ്യാനാംവിനാശഃപര്യുപസ്ഥിതഃ ।

കാമക്രോധസമുത്ഥേനവ്യസനേനപ്രസങ്ഗിനാ ॥ 72 ॥

നിര്വൃത്തസ്ത്വത്കൃതേഽനര്ഥഃസോഽയമ്മൂലഹരോമഹാന് ।

ത്വയാകൃതമിദംസര്വമനാധംരാക്ഷസങ്കുലമ് ॥ 73 ॥

ഹിത്വംശോചിതവ്യോമേപ്രഖ്യാതബലപൌരുഷഃ ।

സ്ത്രീസ്വഭാവാത്തുമേബുദ്ധിഃകാരുണ്യേപരിവര്തതേ ॥ 74 ॥

സുകൃതന്ദുഷ്കൃതം ച ത്വങ്ഗൃഹീത്വാസ്വാങ്ഗതിങ്ഗതഃ ।

ആത്മാനമനുശോചാമിത്വദ്വിനാശേനദുഃഖിതാമ് ॥ 75 ॥

സുഹൃദാംഹിതകാമാനാം ന ശ്രുതംവചനന്ത്വയാ ।

ഭ്രാത്രൂണാഞ്ചൈവകാര്ത്ന്സനഹിതമുക്തന്ദശാനന ॥ 76 ॥

ഹേത്വര്ഥയുക്തംവിധിവച്ഛ്രേയസ്കരമദാരുണമ് ।

വിഭീഷണേനാഭിഹിതം ന കൃതംഹേതുമത്ത്വയാ ॥ 77 ॥

മാരീചകുമ്ഭകര്ണാഭ്യാംവാക്യമ്മമപിതുസ്തഥാ ।

ന ശ്രുതംവീര്യമത്തേനതസ്യേദമ്ഫലമീദൃശമ് ॥ 78 ॥

നീലജീമൂതസങ്കാശ പീതാമ്ബരശുഭാങ്ഗദ ।

സ്വഗാത്രാണിവിനിക്ഷിപ്യകിംശേഷേരുധിരാപ്ലുതഃ ॥ 79 ॥

പ്രസുപ്തൈവശോകാര്താങ്കിമ്മാം ന പ്രതിഭാഷസേ ।

മഹാവീര്യസ്യദക്ഷസ്യസമ്യുഗേഷ്വപലായിനഃ ॥ 80 ॥

യാതുധാനസ്യദൌഹിത്രീങ്കിമ്മാം ന പ്രതിഭാഷസേ ।

ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠകിംശേഷേനവേപരിഭവേകൃതേ ॥ 81 ॥

അദ്യവൈനിര്ഭയാലങ്കാമ്പ്രവിഷ്ടാംസൂര്യരശ്മയഃ ।

യേനസൂദയസേശത്രൂന് സമരേസൂര്യവര്ചസാ ॥ 82 ॥

വജ്രംവജ്രധരസ്യേവസോഽയന്തേസതതാര്ചിതഃ ।

രണേബഹുപ്രഹരണോഹേമജാപരിഷ്കൃതഃ ॥ 83 ॥

പരിഘോവ്യവകീര്ണസ്തേബാണൈശ്ചിന്നൈഃസഹസ്രധാ ।

അപ്രിയാമിവോപസങ്ഗൃഹ്യകിംശേഷേരണമേദിനീമ് ॥ 84 ॥

അപ്രിയാമിവകസ്മാച്ഛമാന്നേച്ഛസ്യഭിഭാഷിതുമ് ।

ധിഗസ്തുഹൃദയംയസ്യാമമേദം ന സഹസ്രധാ ॥ 85 ॥

ത്വയിപഞ്ചത്വമാപന്നേഫലതേശോകപീഡിതമ് ।

ഇത്യേവംവിലപന്തിസാബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണാ ॥ 86 ॥

സ്നേഹോപസ്കന്നഹൃദയാ തദാ മോഹാമുപാഗമത് ।

കശ്മലാഭിഹതാസന്നാബഭൌസാരാവണോരസി ॥ 87 ॥

സ്നധ്യാനുരക്തേജലദേദീപ്താവിദ്യുദിവോജ്ജ്വലാ ।

തഥാഗതംസമുത്ഥാപ്യസപത്നയസ്താമ്ഭൃശാതുരാഃ ॥ 88 ॥

പര്യവസ്ഥാപയാമാസൂരുദന്ത്യോരുദതീമ്ഭൃശമ് ।

ന തേസുവിദിതാദേവിലോകാനാംസ്ഥിതിരധ്രുവാ ॥ 89 ॥

ദശാവിഭാഗപര്യായേരാജ്ഞാംവൈചഞ്ചലാഃശ്രിയഃ ।

ഇത്യേവമുച്യമാനാസാസശബ്ദമ്പ്രരുരോദ ഹ ॥ 90 ॥

സ്നാപയന്തീതദാസ്രേണസ്തനൌവക്രംസുനിര്മലമ് ।

ഏതസ്മിന്നന്തരേരാമോവിഭീഷണമുവാച ഹ ॥ 91 ॥

സംസ്കാരഃക്രിയതാമ്ഭ്രാതുഃസ്ത്രീഗണഃപരിസാന്ത്വ്യതാമ് ।

തമുവാചതതോധീമാന് വിഭീഷണൈദംവചഃ ॥ 92 ॥

വിമൃശ്യബുദ്ധ്യാധര്മജ്ഞോധര്മാര്ഥസഹിതംഹിതമ് ।

ത്യക്തധര്മവ്രതംശൂരന്നൃശംസമനൃതന്തഥാ ॥ 93 ॥

നാഹമര്ഹോഽസ്മിസംസ്കര്തുമ്പരദാരാഭിമര്ശിനമ് ।

ഭ്രാതൃരൂപഃഹിമേശത്രുരേഷസര്വാഹിതേരതഃ ॥ 94 ॥

രാവണോനാര്ഹതേപൂജാമ്പൂജ്യോഽപിഗുരുഗൌരവാത് ।

നൃശംസൈതിമാംരാമ വക്ഷ്യന്തിമനുജാഭുവി ॥ 95 ॥

ശ്രുത്വാതസ്യാഗുണാന്സര്വേവക്ഷ്യന്തിസുകൃതമ്പുനഃ ।

തച്ഛ്രുത്വാപരമപ്രീതോരാമോധര്മഭൃതാംവരഃ ॥ 96 ॥

വിഭീഷണമുവാചേദംവാക്യജ്ഞംവാക്യകോവിദഃ ।

തവാപിമേപ്രിയങ്കാര്യന്ത്വത്പ്രഭാവാന്മയാജിതമ് ॥ 97 ॥

അവശ്യന്തുക്ഷമംവാച്യോമയാത്വാംരാക്ഷസേശ്വര ।

അധര്മാനൃതസംയുക്തഃകാമന്ത്വേഷനിശാചരഃ ॥ 98 ॥

തേജസ്വീബലവാന് ശൂരഃസങ്ഗ്രാമേഷു ച നിത്യശഃ ।

ശതക്രതുമുഖൈര്വീരൈഃശ്രൂയതേ ന പരാജിതഃ ॥ 99 ॥

മഹാത്മാബലസമ്പന്നോരാവണോലോകരാവണഃ ।

മരണാനാന്തിവൈരാണിനിര്വൃത്തന്നഃപ്രയോജനമ് ॥ 100 ॥

ക്രിയതാമസ്യസംസ്കാരോമമാപ്യേഷയഥാതവ ।

ത്വത്സത്സകാശാദ്ധശഗ്രീവസ്സംസ്കാരംവിധിപൂര്വകമ് ॥ 101 ॥

ക്ഷിപ്രമര്ഹതിധര്മേണത്വംയശോഭാഗ്ഭവിഷ്യസി ।

രാഘവസ്യവച്ശ്രുത്വാത്വരമാണോവിഭീഷണഃ ॥ 102 ॥

സംസ്കാരയിതുമാരേഭേഭ്രാതരംരാവണംഹതമ് ।

സപ്രവിശ്യപുരീംലങ്കാംരാക്ഷസേന്ദ്രോവിഭീഷണഃ ॥ 103 ॥

രാവണസ്യാഅഗ്നിഹോത്രന്തുനിര്യാപയതിസത്വരമ് ।

ശകടാന് ദാരുരൂപാണിഅഗ്നീനവൈയാജകാംസ്തഥാ ॥ 104 ॥

തഥാചന്ദനകാഷ്ഠാനികാഷ്ഠാനിവിവിധാനി ച ।

അഗരൂണിസുഗധനീനിഗന്ധാംശ്ചസുരഭീംസ്തഥാ ॥ 105 ॥

മണിമുക്താപ്രവാലാനിനിര്യാപയതിരാക്ഷസഃ ।

ആജഗാമമുഹൂര്തേനരാക്ഷസൈഃപരിവാരിതഃ ॥ 106 ॥

തതോമാല്യവതാസാര്ഥങ്ക്രിയാമേവചകാരസഃ ।

സൌവര്ണീംശിബികാന്ദിവ്യാമാരോപ്യക്ഷൌമവാസനമ് ॥ 107 ॥

രാവണംരാക്ഷസാധീശമശ്രുപൂര്യമുഖാദ്വിജാഃ ।

തൂര്യഘോഷൈശ്ചവിവിധൈസ്സ്തുവദ്ഭിശ്ചാഭിനന്ദിതമ് ॥ 108 ॥

പ്താകാഭിശ്ചചിത്രാഭിസ്സുമനോഭിശ്ചചിത്രിതാമ് ।

ഉത്ക്ഷിപ്യശിബികാന്താന്തുവിഭീഷണപുരോഗമാഃ ॥ 109 ॥

ദക്ഷിണാഭിമുഖാസ്സര്വേഗൃഹ്യകാഷ്ഠാനിഭേജിരേ ।

അഗ്നയോദീപ്യമാനാസ്തേതദാധ്വര്യുസമീരിതാഃ ॥ 110 ॥

ശരണാഭിഗതാഃസര്വേപുരസ്താത്തസ്യതേയയുഃ ।

അന്തഃപുരാണിസര്വാണിരുദമാനാനിസത്വരമ് ॥ 111 ॥

പൃഷ്ഠതോഽനുയയുസ്താനിപ്ലവമാനാനിസര്വതഃ ।

രാവണമ്പ്രയതേദേശേസ്ഥാപ്യതേഭൃശദുഃഖിതാഃ ॥ 112 ॥

ചിതാഞ്ചന്ദനകാഷ്ഠൈശ്ചപദ്മകോശീസംവൃതാമ് ।

ബ്രാഹ്മ്യാസമ്വര്തയാമാസൂരാങ്കവാസ്തരണാവൃതാമ് ॥ 113 ॥

വര്തതേവേദവിഹിതോരാജ്ഞോവൈപശ്ചിമഃക്രതുഃ ।

പ്രചക്രുഃരാക്ഷസേന്ദ്രസ്യപിതൃമേധമനുക്രമമ് ॥ 114 ॥

വേദിം ച ദക്ഷിണപ്രാച്യാംയഥാസ്ഥാനം ച പാവകമ് ।

പൃഷദാജ്യേനസമ്പൂര്ണംസ്രുവംസര്വേപ്രചിക്ഷിപുഃ ॥ 115 ॥

പാദയോശ്ശകടമ്പ്രാദുരന്തരൂര്വോരുലൂഖലന്തദാ ।

ദാരുപാത്രാണിസര്വാണിആരണിഞ്ചോത്താരാരണിമ് ॥ 116 ॥

ദത്ത്വാതുമുസലഞ്ചാന്യഥാസ്ഥാനംവിചക്ഷണാഃ ।

ശാസ്ത്രാദൃഷ്ടേനവിധിനാമഹര്ഷിവിഹിതേന ച ॥ 117 ॥

തത്രമേധ്യമ്പശുംഹത്വാരാക്ഷസേന്ദ്രസ്യരാക്ഷസാഃ ।

പരിസ്തരണികാംരാജ്ഞോഘൃതാക്താംസമവേശയന് ॥ 118 ॥

ഗന്ധൈര്മാല്യൈരലങ്കൃത്യരാവണന്ദീനമാനസാഃ ॥ 119 ॥

വിഭീഷണസഹായാസ്തേവസ്ത്രൈശ്ചവിവിധൈരപി ।

ലാജൈരശ്ചാവകിരന്തിസ്മബാഷ്പപൂര്ണമുഖാസ്തദാ ॥ 120 ॥

ദദൌ ച പാവകന്തസ്യവിധിയുക്തംവിഭീഷണഃ ।

സ്നാത്വാചൈവാര്ദ്രവസ്ത്രേണതിലാന്ദൂര്വാഭിമിശ്രിതാന് ॥ 121 ॥

ഉദകേന ച സമ്മിശ്രാന്പ്രദായവിധിപൂര്വകമ് ।

പ്രദായചോദകന്തസ്മൈമൂര്ധ്നാചൈനന്നമസ്യ ച ॥ 122 ॥

താഃസ്ത്രിയോഽനുനയാമാസസാന്തമുക്ത്വാപുനഃപുനഃ ।

ഗമ്യതാമിതിതാസ്സര്വാവിവിശുര്നഗരീതദാ ॥ 123 ॥

പ്രവിഷ്ടാസുസര്വാസുരാക്ഷസീഷുവിഭീഷണഃ ।

രാമപാര്ശ്വമുപാഗമ്യതദാതിഷ്ഠദ്വിനീതവത് ॥ 124 ॥

രാമോഽപിസഹസൈന്യേനസസുഗ്രീവസ്സലക്ഷ്മണഃ ।

ഹര്ഷംലേഭേരിപുംഹത്വായഥാവൃത്രംശതക്രതുഃ ॥ 125 ॥

തതോവിമുക്ത്വാസശരംശരാസനമ്മഹേന്ദ്രദത്തങ്കവചം ച തന്മഹത് ।

വിമ്യുചരോഷംരിപുനിഗ്രഹാത്തതോരാമഃസുസൌമ്യത്വമുപാഗതോഽരിഹാ ॥ 126 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ യുദ്ധകാണ്ഡേ ചതുര്ദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |

tāsāṃvilapamānānāntadārākṣasayoṣitām |

jyeṣṭhāpatnīpriyājīnābhartāraṃsamudaikṣata || 1 ||

daśagrīvaṃhatandṛṣṭavārāmeṇācintyakarmaṇā |

patimmaṇḍodarītatrakṛpaṇāparyadevayat || 2 ||

nanunāmamahābāhotavavaiśravaṇānuja |

kruddhasyapramukhesthātuntrasyatyapipurandaraḥ || 3 ||

ṛṣayaścamahānto'pigandharvāścayaśasvinaḥ |

nanunāmatavodvegāccāraṇāścadiśogatāḥ || 4 ||

sa tvammānuṣamātreṇarāmeṇayudhinirjitaḥ |

na vyapatrapaserājan kimidaṃrākṣaseśvara || 5 ||

kathantrailokyamākramyaśriyāvīryeṇacānvitam |

aviṣahyañjaghānatvāmmānuṣovanagocaraḥ || 6 ||

mānuṣāṇāmaviṣayecarataḥkāmarūpiṇaḥ |

vināśastavarāmeṇasamyugenopapadyate || 7 ||

na caitatkarmarāmasyaśraddhadhāmicamūmukhe |

sarvatassamupetasyatavatenābhimarṣaṇam || 8 ||

yadaiva ca janasthānerākṣasairbhahunirvavṛtaḥ |

kharastavahatobhrātātadaivāsau na mānuṣaḥ || 9 ||

yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpraveśāṃsurairapi |

praviṣṭohanumānvīryāttadaivavyathitāvayam || 10 ||

yadaivavānarairghorairbaddhasseturmahārṇave |

tadaivahṛdayenāhaṃśaṅkerāmamamānuṣam || 11 ||

athavārāmarūpeṇakṛtāntassvayamāgataḥ |

māyāntavavināśāyavidhāyāpratitarkitām || 12 ||

athavāvāsavenatvandharṣito'pimahābala |

vāsavasyatukāśaktistvāndraṣṭumapisaṃyuge || 13 ||

vyaktameṣamahāyogīparamātmāsanātanaḥ |

anādimadhyanidhanomahatamparamomahān || 14 ||

tamasaḥparamodhātāśaṅkhacakragadādharaḥ |

śrīvatsavakṣānityaśrīrajayyaśśāśvatodhruvaḥ || 15 ||

mānuṣaṃrūpamāsthāyaviṣṇussatyaparākramaḥ |

sarvaiḥparivṛtodevairvānaratvamupāgataiḥ || 16 ||

sarvalokeśvarśrīmānlokānāṃhitakāmyayā |

sarākṣasaraparīvāraṃhatavāṃstvāmmahādyutiḥ || 17 ||

indriyāṇipurājitvājitantribhuvanantvayā |

smaradbhirivatadvairamindriyairevanirjitaḥ || 18 ||

yadaivahijanasthānerākṣasairbhahubhirvṛtaḥ |

kharastunihatobhrātātadārāmo na mānuṣaḥ || 19 ||

yadaivanagarīṃlaṅkānduṣpraveśāṃsurairapi |

praviṣṭohanumānvīryāttadaivavyathitāvayam || 20 ||

kriyatāmavirodhaścarāghaveṇetiyanmayā |

ucyamānaṃ na gṛhṇāsitasyeyaṃvyuṣṭirāgatā || 21 ||

akasmācchābhikāmo'sisītāṃrākṣasapuṅgavaḥ |

aiśvaryasyavināśāyadehasyasvajanasya ca || 22 ||

arundhatyāviśiṣṭāntāṃrohiṇyāścāpidurmate |

sītāndharṣayatāmānyāntvayāhyasadṛśaṅkṛtam || 23 ||

vasudhāyāhivasudhāṃśriyaḥśrīmbhartṛvatsalām |

sītāṃsarvānavadyāṅgīmaraṇyevijaneśubhām || 24 ||

ānayitvātutāndīnāñchadmanātmasvadūṣaṇa |

aprāpyatañcaivakāmammaithilīsaṅgamekṛtam || 25 ||

pativratāyāstapasānūnandagdho'simeprabho |

tadaivayannadagdhagaddhastvandharṣayaṃstanumamadhyamām |

devābhibhyatetesarvesendrāḥsānāgnīpurogamāḥ || 26 ||

avaśyamevalabhatephalampāpasyakarmaṇaḥ |

ghoramparyāgatekālekartānāstyatrasaṃśayaḥ || 27 ||

na kulena na rūpeṇa na dākṣiṇyenamaithilī |

mayādhikāvātulyāvātattvammohānnabudhyase || 28 ||

sarvadāsarvabhūtānānnāstimutyuralakṣaṇaḥ |

tavatāvadayammṛtyurmaithilīkṛtalakṣaṇaḥ || 29 ||

sītānimittajomṛtyustvayādūrādupāhṛtaḥ |

maithilīsaharāmeṇaviśokāvihariṣyati || 30 ||

alpapuṇyātvahaṅghorepatitāśokasāgare |

kailāsemandaremerautathācaitrarathevane || 31 ||

devodyāneṣusarveṣuvihṛtyasahitātvayā |

vimānenānurūpeṇayāyāmyatulayāśriyā || 32 ||

paśyantivividhāndeśāṃstāṃstāṃścitrasragambarā |

bhramśitākāmabhogebhyaḥsāsmivīravadhāttava || 33 ||

saivānyevāsmisamvṛttādhigrājñāñcañcalāḥśriyaḥ |

hārājan sukumārantesubhrusutvaksamunnasam || 34 ||

kāntiśrīdyutibhistulyamindupadmadivākaraiḥ |

kirīṭakūṭojjvalitantāmrāsyandīptakuṇḍalam || 35 ||

madavyākulalolākṣambhūtvāyatpānabhūmiṣu |

vividhasragdharañcāruvalgusmitakathaṃśubham || 36 ||

tadevādyatavaivaṃhivaktraṃ na bhrājateprabho |

rāmasāyakanirbhinnaṃraktaṃrudhiravisravaiḥ || 37 ||

vīśīrṇamedomastiṣkaṃrūkṣasyandanareṇubhiḥ |

hāpaścimāmesamprāptādaśāvaidhavyadāyinī || 38 ||

yāmayāsīnnasumbaddhākadācidapimandayā |

patādānavarājomebhartāmerākṣaseśvaraḥ || 39 ||

putromeśakranirjetāityahaṅgarvitābhṛśam |

dṛptāmardanāḥśūrāḥprakhyātabalapauruṣāḥ || 40 ||

akutaścidbhayānāthāmametyāsīnmatirdṛḍhā |

teṣāmevamprabhāvāṇāṃyuṣmākaṃrākṣasarṣabhāḥ || 41 ||

kathambhayamasambuddhammānuṣādidamāgatam |

snigdhendranīlanīlantuprāṃśuśailopamammahat || 42 ||

keyūrāṅgadavaiḍūryamuktāhārasragujjvalam |

kāntaṃvihāreṣvadhikandīptāṃsaṅgrāmabhūmiṣu || 43 ||

bhātyābharaṇabhābhiryadvidyudbhirivatoyadaḥ |

tadevādyaśarīrantetīkṣṇairnaikaśaraiścitam || 44 ||

punardurlabhasamparśampariṣvaktuṃ na śakyate |

śvāvidhaḥśalakairyadvadbhāṇairlagnairnirantaram || 45 ||

svarpitairmarmasubhṛśaṃsañchinnasnāyubandhanam |

kṣitaunipatitaṃrājan śyāmaṃvairudhiracchavi || 46 ||

vajraprahārābhihatovikīrṇaivaparvataḥ |

hāsvapnassatyamevedantvaṃrāmeṇakathaṃhataḥ || 47 ||

tvammṛtyorapimṛtyussyāḥkathammṛtyuvaśaṅgataḥ trailokyavasubhoktārantrailokyodvegadammahat || 48 ||

jetāraṃlokapālānāṅkṣeptārāṃśaṅkarasya ca |

dṛptānānnigrahītāramāviṣkṛtaparākramam || 49 ||

lokakṣobhayitāraṃ ca nādairbhūtavirāviṇam |

ojasādṛptavākyānāṃvaktāraṃripusannidhau || 50 ||

svayūthabhṛtyagoptāraṃhantārambhīmakarmaṇām |

hantārandānavendrāṇāṃyakṣāṇāṃ ca sahasraśaḥ || 51 ||

nivātakavacānāṃ ca saṅgrahītāramāhave |

naikayajñaviloptārantrātāraṃsvajanasya ca || 52 ||

dharmavyavasthābhettārammāyāsraṣṭāramāhave |

devāsuranṛkanyānāmāhartārantatastataḥ || 53 ||

śatrustrīśokadātāraṃ netāraṃ svajanasya ca |

laṅkādvīpasyagoptāraṅkartārambhīmakarmaṇām || 54 ||

asmākaṅkāmabhogānāndātāraṃrathināṃvaram |

evamprabhāvambhartārandṛṣṭavārāmeṇapātitam || 55 ||

sthirāsmiyādehamimandhārayāmihatapriyā |

śayaneṣumahārheṣuśayitvārākṣaseśvara || 56 ||

ihakarmātprasupto'sidharaṇyāṃreṇuguṇṭhitaḥ |

yadātetanayaśśastolakṣmaṇenendrajidyudhi || 57 ||

tadātvabhihatātīvramadyatvasminipātitā |

sāhambandhujanairhīnāhīnānāthena ca tvayā || 58 ||

vihīnākāmabhogaiścaśociṣyeśāśvatīssamāḥ |

prapannodīrghamadhvānaṃrājannadyasudurgamam || 59 ||

nayamāmapiduḥkhārtāṃ na vartiṣyetvayāvinā |

kasmāttvammāṃvihāyehakṛpaṇāṅgantumicchasi || 60 ||

dīnāṃvilapatīmmandāṅkiṃvāmānnābhibhāṣase |

dṛṣṭavā na khalvabhikruddhomāmihānavakuṇṭhitām || 61 ||

nirgatānnagaradvārātpadbhyāmevāgatāmprabho |

paśyeṣṭadāradārāṃstebhraṣṭalajjāvakuṇṭhitān || 62 ||

bahirniṣpatitānsarvānkathandṛṣṭavā na kupyasi |

ayaṅkrīḍāsahāyaste'nāthelālapyatejanaḥ || 63 ||

na caivamāśvāsayasikiṃvā na bahumanyase |

yāḥstvayāvidhavārājankṛtānaikāḥkulastriyaḥ || 64 ||

pativratādharmaratāguruśuśrūṣaṇeratāḥ |

tābhiśśokābhitaptābhiśśaptaḥparavaśaṅgataḥ || 65 ||

tvayāviprakṛtābhiryattadāśaptantadāgatam |

pravādassatyaevāyantvāmpratiprāyaśonṛpa || 66 ||

prativratānānnākasmātsapatnatyaśrūṇibhūtale |

kathaṃ ca nāmaterājan lokānākramyatejasā || 67 ||

nārīcauryamidaṅkṣudraṅkṛtaṃśauṇḍīryamāninā |

apanīyāśramādrāmaṃyanmṛgacchadmanātvayā || 68 ||

ānītārāmapanatīsātattekātaryalakṣaṇam |

kātaryaṃ na ca teyuddhekadācitsaṃsmarāmyaham || 69 ||

tattubhāgyaviparyāsānnūnantepakvalakṣaṇam |

atītānāgatārthajñovartamānavicakṣaṇaḥ || 70 ||

maithilīmāhṛtāndṛṣṭavādhyātvāniḥśvasyacāyatam |

satyavākyamahābāho devaromeyadabravīt || 71 ||

ayaṃrākṣasamukhyānāṃvināśaḥparyupasthitaḥ |

kāmakrodhasamutthenavyasanenaprasaṅginā || 72 ||

nirvṛttastvatkṛte'narthaḥso'yammūlaharomahān |

tvayākṛtamidaṃsarvamanādhaṃrākṣasaṅkulam || 73 ||

hitvaṃśocitavyomeprakhyātabalapauruṣaḥ |

strīsvabhāvāttumebuddhiḥkāruṇyeparivartate || 74 ||

sukṛtanduṣkṛtaṃ ca tvaṅgṛhītvāsvāṅgatiṅgataḥ |

ātmānamanuśocāmitvadvināśenaduḥkhitām || 75 ||

suhṛdāṃhitakāmānāṃ na śrutaṃvacanantvayā |

bhrātrūṇāñcaivakārtnsanahitamuktandaśānana || 76 ||

hetvarthayuktaṃvidhivacchreyaskaramadāruṇam |

vibhīṣaṇenābhihitaṃ na kṛtaṃhetumattvayā || 77 ||

mārīcakumbhakarṇābhyāṃvākyammamapitustathā |

na śrutaṃvīryamattenatasyedamphalamīdṛśam || 78 ||

nīlajīmūtasaṅkāśa pītāmbaraśubhāṅgada |

svagātrāṇivinikṣipyakiṃśeṣerudhirāplutaḥ || 79 ||

prasuptaivaśokārtāṅkimmāṃ na pratibhāṣase |

mahāvīryasyadakṣasyasamyugeṣvapalāyinaḥ || 80 ||

yātudhānasyadauhitrīṅkimmāṃ na pratibhāṣase |

uttiṣṭhottiṣṭhakiṃśeṣenaveparibhavekṛte || 81 ||

adyavainirbhayālaṅkāmpraviṣṭāṃsūryaraśmayaḥ |

yenasūdayaseśatrūn samaresūryavarcasā || 82 ||

vajraṃvajradharasyevaso'yantesatatārcitaḥ |

raṇebahupraharaṇohemajāpariṣkṛtaḥ || 83 ||

parighovyavakīrṇastebāṇaiścinnaiḥsahasradhā |

apriyāmivopasaṅgṛhyakiṃśeṣeraṇamedinīm || 84 ||

apriyāmivakasmācchamānnecchasyabhibhāṣitum |

dhigastuhṛdayaṃyasyāmamedaṃ na sahasradhā || 85 ||

tvayipañcatvamāpannephalateśokapīḍitam |

ityevaṃvilapantisābāṣpaparyākulekṣaṇā || 86 ||

snehopaskannahṛdayā tadā mohāmupāgamat |

kaśmalābhihatāsannābabhausārāvaṇorasi || 87 ||

snadhyānuraktejaladedīptāvidyudivojjvalā |

tathāgataṃsamutthāpyasapatnayastāmbhṛśāturāḥ || 88 ||

paryavasthāpayāmāsūrudantyorudatīmbhṛśam |

na tesuviditādevilokānāṃsthitiradhruvā || 89 ||

daśāvibhāgaparyāyerājñāṃvaicañcalāḥśriyaḥ |

ityevamucyamānāsāsaśabdampraruroda ha || 90 ||

snāpayantītadāsreṇastanauvakraṃsunirmalam |

etasminnantarerāmovibhīṣaṇamuvāca ha || 91 ||

saṃskāraḥkriyatāmbhrātuḥstrīgaṇaḥparisāntvyatām |

tamuvācatatodhīmān vibhīṣaṇaidaṃvacaḥ || 92 ||

vimṛśyabuddhyādharmajñodharmārthasahitaṃhitam |

tyaktadharmavrataṃśūrannṛśaṃsamanṛtantathā || 93 ||

nāhamarho'smisaṃskartumparadārābhimarśinam |

bhrātṛrūpaḥhimeśatrureṣasarvāhiterataḥ || 94 ||

rāvaṇonārhatepūjāmpūjyo'pigurugauravāt |

nṛśaṃsaitimāṃrāma vakṣyantimanujābhuvi || 95 ||

śrutvātasyāguṇānsarvevakṣyantisukṛtampunaḥ |

tacchrutvāparamaprītorāmodharmabhṛtāṃvaraḥ || 96 ||

vibhīṣaṇamuvācedaṃvākyajñaṃvākyakovidaḥ |

tavāpimepriyaṅkāryantvatprabhāvānmayājitam || 97 ||

avaśyantukṣamaṃvācyomayātvāṃrākṣaseśvara |

adharmānṛtasaṃyuktaḥkāmantveṣaniśācaraḥ || 98 ||

tejasvībalavān śūraḥsaṅgrāmeṣu ca nityaśaḥ |

śatakratumukhairvīraiḥśrūyate na parājitaḥ || 99 ||

mahātmābalasampannorāvaṇolokarāvaṇaḥ |

maraṇānāntivairāṇinirvṛttannaḥprayojanam || 100 ||

kriyatāmasyasaṃskāromamāpyeṣayathātava |

tvatsatsakāśāddhaśagrīvassaṃskāraṃvidhipūrvakam || 101 ||

kṣipramarhatidharmeṇatvaṃyaśobhāgbhaviṣyasi |

rāghavasyavacśrutvātvaramāṇovibhīṣaṇaḥ || 102 ||

saṃskārayitumārebhebhrātaraṃrāvaṇaṃhatam |

sapraviśyapurīṃlaṅkāṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ || 103 ||

rāvaṇasyāagnihotrantuniryāpayatisatvaram |

śakaṭān dārurūpāṇiagnīnavaiyājakāṃstathā || 104 ||

tathācandanakāṣṭhānikāṣṭhānivividhāni ca |

agarūṇisugadhanīnigandhāṃścasurabhīṃstathā || 105 ||

maṇimuktāpravālāniniryāpayatirākṣasaḥ |

ājagāmamuhūrtenarākṣasaiḥparivāritaḥ || 106 ||

tatomālyavatāsārthaṅkriyāmevacakārasaḥ |

sauvarṇīṃśibikāndivyāmāropyakṣaumavāsanam || 107 ||

rāvaṇaṃrākṣasādhīśamaśrupūryamukhādvijāḥ |

tūryaghoṣaiścavividhaisstuvadbhiścābhinanditam || 108 ||

ptākābhiścacitrābhissumanobhiścacitritām |

utkṣipyaśibikāntāntuvibhīṣaṇapurogamāḥ || 109 ||

dakṣiṇābhimukhāssarvegṛhyakāṣṭhānibhejire |

agnayodīpyamānāstetadādhvaryusamīritāḥ || 110 ||

śaraṇābhigatāḥsarvepurastāttasyateyayuḥ |

antaḥpurāṇisarvāṇirudamānānisatvaram || 111 ||

pṛṣṭhato'nuyayustāniplavamānānisarvataḥ |

rāvaṇamprayatedeśesthāpyatebhṛśaduḥkhitāḥ || 112 ||

citāñcandanakāṣṭhaiścapadmakośīsaṃvṛtām |

brāhmyāsamvartayāmāsūrāṅkavāstaraṇāvṛtām || 113 ||

vartatevedavihitorājñovaipaścimaḥkratuḥ |

pracakruḥrākṣasendrasyapitṛmedhamanukramam || 114 ||

vediṃ ca dakṣiṇaprācyāṃyathāsthānaṃ ca pāvakam |

pṛṣadājyenasampūrṇaṃsruvaṃsarvepracikṣipuḥ || 115 ||

pādayośśakaṭamprādurantarūrvorulūkhalantadā |

dārupātrāṇisarvāṇiāraṇiñcottārāraṇim || 116 ||

dattvātumusalañcānyathāsthānaṃvicakṣaṇāḥ |

śāstrādṛṣṭenavidhināmaharṣivihitena ca || 117 ||

tatramedhyampaśuṃhatvārākṣasendrasyarākṣasāḥ |

paristaraṇikāṃrājñoghṛtāktāṃsamaveśayan || 118 ||

gandhairmālyairalaṅkṛtyarāvaṇandīnamānasāḥ || 119 ||

vibhīṣaṇasahāyāstevastraiścavividhairapi |

lājairaścāvakirantismabāṣpapūrṇamukhāstadā || 120 ||

dadau ca pāvakantasyavidhiyuktaṃvibhīṣaṇaḥ |

snātvācaivārdravastreṇatilāndūrvābhimiśritān || 121 ||

udakena ca sammiśrānpradāyavidhipūrvakam |

pradāyacodakantasmaimūrdhnācainannamasya ca || 122 ||

tāḥstriyo'nunayāmāsasāntamuktvāpunaḥpunaḥ |

gamyatāmititāssarvāviviśurnagarītadā || 123 ||

praviṣṭāsusarvāsurākṣasīṣuvibhīṣaṇaḥ |

rāmapārśvamupāgamyatadātiṣṭhadvinītavat || 124 ||

rāmo'pisahasainyenasasugrīvassalakṣmaṇaḥ |

harṣaṃlebheripuṃhatvāyathāvṛtraṃśatakratuḥ || 125 ||

tatovimuktvāsaśaraṃśarāsanammahendradattaṅkavacaṃ ca tanmahat |

vimyucaroṣaṃripunigrahāttatorāmaḥsusaumyatvamupāgato'rihā || 126 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||