5.61 Sundarakanda - Ekashashtitama Sargah

ॐ

5.61 സുന്ദരകാണ്ഡ - ഏകഷഷ്ടിതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഏകഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।

തതോ ജാമ്ബവതോ വാക്യമഗൃഹ്ണന്ത വനൌകസഃ ।

അങ്ഗദപ്രമുഖാ വീരാ ഹനുമാംശ്ച മഹാകപിഃ ॥ 1 ॥

പ്രീതിമന്തസ്തതഃ സര്വേ വായുപുത്രപരസ്പരാഃ ।

മഹേന്ദ്രാദ്രിം പരിത്യജ്യ പുപ്ലുവുഃ പ്ലവഗര്ഷഭാഃ ॥ 2 ॥

മേരുമന്ദരസങ്കാശാ മത്താ ഇവ മഹാഗജാഃ ।

ഛാദയന്ത ഇവാകാശം മഹാകായാ മഹാബലാഃ ॥ 3 ॥

സഭാജ്യമാനം ഭൂതൈസ്തമാത്മവന്തം മഹാബലമ് ।

ഹനൂമന്തം മഹാവേഗം വഹന്ത ഇവ ദൃഷ്ടിഭിഃ ॥ 4 ॥

രാഘവേ ചാര്ഥനിര്വവൃത്തിം കര്തും ച പരമം യശഃ ।

സമാധായ സമൃദ്ധാര്ഥാഃ സര്വേസിദ്ധിഭിരുന്നതാ ॥ 5 ॥

പ്രിയാഖ്യാനോന്മുഖാഃ സര്വേ സര്വേ യുദ്ധാഭിനന്ദിനഃ ।

സര്വേ രാമപ്രതീകാരേ നിശ്ചിതാര്ഥാ മനസ്സ്വിനഃ ॥ 6 ॥

പ്ലവമാനാഃ ഖമാപ്ലുത്യ തതസ്തേ കാനനൌകസഃ ।

നന്ദനോപമയാസേദുര്വനം ദ്രുമലതായുതമ് ॥ 7 ॥

യത്തന്മധുവനം നാമ സുഗ്രീവസ്യാഭിരക്ഷിതമ് ।

അധൃഷ്യം സര്വഭൂതാനാം സര്വഭൂതമനോഹരമ് ॥ 8 ॥

യദ്രക്ഷതി മഹാവീര്യ സ്സദാ ദധിമുഖഃ കപിഃ ।

മാതുലഃ കപിമുഖ്യസ്യ സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 9 ॥

തേ തദ്വനമുപാഗമ്യ ബഭൂവുഃ പരമോത്കടാഃ ।

വാനരാ വാനരേന്ദ്രസ്യ മനഃ കാന്തതമം മഹത് ॥ 10 ॥

തതസ്തേ വാനരാ ഹൃഷ്ടാ ദൃഷ്ടവാ മധുവനം മഹത് ।

കുമാരമഭ്യയാചന്ത മധൂനി മധുപിങ്ഗലാഃ ॥ 11 ॥

തതഃ കുമാരസ്താന് വൃദ്ധാന് ജാമ്ബവത്പ്രമുഖാന് കപീന് ।

അനുമാന്യ ദദൌ തേഷാം വിസര്ഗം മധുഭിക്ഷണേ ॥ 12 ॥

തതശ്ചാനുമതാ സ്സര്വേ സമ്പ്രഹൃഷ്ടാ വനൌകസഃ ।

മുദിതാഃ പ്രേരിതാശ്ചാപി പ്രനൃത്യന്തോഽഭവംസ്തദാ ॥ 13 ॥

ഗായന്തി കേചിത്പ്രണമന്തി കേചിന്നൃത്യന്തി കേചിത്പ്രഹസന്തി കേചിത് ।

പതന്തി കേചിദ്വിചരന്തി കേചിത്ല്പവന്തി കേചിത്പ്രലപന്തി കേചിത് ॥ 14 ॥

പരസ്പരം കേചിദുപാശ്രയന്തേ പരസ്പരം കേചിദുപാക്രമന്തേ ।

പരസ്പരം കേചിദുപബ്രുവന്തേ പരസ്പരം കേചിദുപാരമന്തേ ॥ 15 ॥

ദ്രുമാദ്ദ്രുമം കേചിദഭിദ്രവന്തേ ക്ഷിതൌ നഗാഗ്രാന്നിപതന്തി കേചിത് ।

മഹീതലാത്കേചിദുദീര്ണവേഗാ മഹാദ്രുമാഗ്രാണ്യഭിസമ്പതന്തി ॥ 16 ॥

ഗായന്തമന്യഃ പ്രഹസന്നുപൈതി ഹസന്തമന്യഃ പ്രരുദന്നുപൈതി ।

രുദന്തമന്യഃ പ്രണുദന്നുപൈതി നുദന്തമന്യഃ പ്രണദന്നുപൈതി ॥ 17 ॥

സമാകുലം തത്കപിസൈന്യമാസീന്മധുപ്രസാനോത്കടസത്ത്വചേഷ്ടമ് ।

ന ചാത്ര കശ്ചിന്ന ബഭൂവ മത്തോ ന ചാത്ര കശ്ചിന്ന ബഭൂവ തൃപ്തഃ ॥ 18 ॥

തതോ വനം തത്പരിഭക്ഷ്യമാണം ദ്രുമാംശ്ച വിധ്വംസിതപത്രപുഷ്പാന് ।

സമീക്ഷ്യ കോപാദ്ധധിവക്രനാമാ നിവാരയാമാസ കപിഃ കപീംസ്താന് ॥ 19 ॥

സ തൈഃ പ്രവൃദ്ധൈഃ പരിഭര്ത്സ്യമാനോ വനസ്യ ഗോപ്താ ഹരിവീരവൃദ്ധഃ ।

ചകാര ഭൂയോ മതിമുഗ്രതേജാ വനസ്യ രക്ഷാം പ്രതി വാനരേഭ്യഃ ॥ 20 ॥

ഉവാച കാംശ്ചിത്പരുഷാണി ധൃഷ്ടമസക്തമന്യാംശ്ച തലൈര്ജഘാന ।

സമേത്യ കൈശ്ചിത്കലഹം ചകാര തഥൈവ സാമ്നോപജഗാമ കാംശ്ചിത് ॥ 21 ॥

സ തൈര്മദാത്സമ്പരിവാര്യ വാക്യൈര്ഭലാച്ഛ തേന പ്രതിവാര്യമാണൈഃ ।

പ്രധര്ഷിതസ്ത്യക്തഭയൈ സ്സമേത്യ പ്രകൃഷ്യതേ ചാപ്യനവേക്ഷ്യ ദോഷമ് ॥ 22 ॥

നഖൈസ്തുദന്തോ ദശനൈര്ദശന്ത സ്തലൈശ്ച പാദൈശ്ച സമാപയന്തഃ ।

മദാത്കപിം തം കപയ സ്സമഗ്രാ മഹാവനം നിര്വിഷയം ച ചക്രുഃ ॥ 23 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ഏകഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ekaṣaṣṭitamassargaḥ |

tato jāmbavato vākyamagṛhṇanta vanaukasaḥ |

aṅgadapramukhā vīrā hanumāṃśca mahākapiḥ || 1 ||

prītimantastataḥ sarve vāyuputraparasparāḥ |

mahendrādriṃ parityajya pupluvuḥ plavagarṣabhāḥ || 2 ||

merumandarasaṅkāśā mattā iva mahāgajāḥ |

chādayanta ivākāśaṃ mahākāyā mahābalāḥ || 3 ||

sabhājyamānaṃ bhūtaistamātmavantaṃ mahābalam |

hanūmantaṃ mahāvegaṃ vahanta iva dṛṣṭibhiḥ || 4 ||

rāghave cārthanirvavṛttiṃ kartuṃ ca paramaṃ yaśaḥ |

samādhāya samṛddhārthāḥ sarvesiddhibhirunnatā || 5 ||

priyākhyānonmukhāḥ sarve sarve yuddhābhinandinaḥ |

sarve rāmapratīkāre niścitārthā manassvinaḥ || 6 ||

plavamānāḥ khamāplutya tataste kānanaukasaḥ |

nandanopamayāsedurvanaṃ drumalatāyutam || 7 ||

yattanmadhuvanaṃ nāma sugrīvasyābhirakṣitam |

adhṛṣyaṃ sarvabhūtānāṃ sarvabhūtamanoharam || 8 ||

yadrakṣati mahāvīrya ssadā dadhimukhaḥ kapiḥ |

mātulaḥ kapimukhyasya sugrīvasya mahātmanaḥ || 9 ||

te tadvanamupāgamya babhūvuḥ paramotkaṭāḥ |

vānarā vānarendrasya manaḥ kāntatamaṃ mahat || 10 ||

tataste vānarā hṛṣṭā dṛṣṭavā madhuvanaṃ mahat |

kumāramabhyayācanta madhūni madhupiṅgalāḥ || 11 ||

tataḥ kumārastān vṛddhān jāmbavatpramukhān kapīn |

anumānya dadau teṣāṃ visargaṃ madhubhikṣaṇe || 12 ||

tataścānumatā ssarve samprahṛṣṭā vanaukasaḥ |

muditāḥ preritāścāpi pranṛtyanto'bhavaṃstadā || 13 ||

gāyanti kecitpraṇamanti kecinnṛtyanti kecitprahasanti kecit |

patanti kecidvicaranti kecitlpavanti kecitpralapanti kecit || 14 ||

parasparaṃ kecidupāśrayante parasparaṃ kecidupākramante |

parasparaṃ kecidupabruvante parasparaṃ kecidupāramante || 15 ||

drumāddrumaṃ kecidabhidravante kṣitau nagāgrānnipatanti kecit |

mahītalātkecidudīrṇavegā mahādrumāgrāṇyabhisampatanti || 16 ||

gāyantamanyaḥ prahasannupaiti hasantamanyaḥ prarudannupaiti |

rudantamanyaḥ praṇudannupaiti nudantamanyaḥ praṇadannupaiti || 17 ||

samākulaṃ tatkapisainyamāsīnmadhuprasānotkaṭasattvaceṣṭam |

na cātra kaścinna babhūva matto na cātra kaścinna babhūva tṛptaḥ || 18 ||

tato vanaṃ tatparibhakṣyamāṇaṃ drumāṃśca vidhvaṃsitapatrapuṣpān |

samīkṣya kopāddhadhivakranāmā nivārayāmāsa kapiḥ kapīṃstān || 19 ||

sa taiḥ pravṛddhaiḥ paribhartsyamāno vanasya goptā harivīravṛddhaḥ |

cakāra bhūyo matimugratejā vanasya rakṣāṃ prati vānarebhyaḥ || 20 ||

uvāca kāṃścitparuṣāṇi dhṛṣṭamasaktamanyāṃśca talairjaghāna |

sametya kaiścitkalahaṃ cakāra tathaiva sāmnopajagāma kāṃścit || 21 ||

sa tairmadātsamparivārya vākyairbhalāccha tena prativāryamāṇaiḥ |

pradharṣitastyaktabhayai ssametya prakṛṣyate cāpyanavekṣya doṣam || 22 ||

nakhaistudanto daśanairdaśanta stalaiśca pādaiśca samāpayantaḥ |

madātkapiṃ taṃ kapaya ssamagrā mahāvanaṃ nirviṣayaṃ ca cakruḥ || 23 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekaṣaṣṭitamassargaḥ ||