5.48 Sundarakanda - Ashtachatvarimsha Sargah

ॐ

5.48 സുന്ദരകാണ്ഡ - അഷ്ടചത്വാരിംശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।

അഥ അഷ്ടചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।

തതസ്തു രക്ഷോധിപതിര്മഹാത്മാ ഹനൂമതാക്ഷേ നിഹതേ കുമാരേ ।

മനസ്സമാധായ സദേവകല്പം സമാദിദേശേന്ദ്രജിതം സരോഷഃ ॥ 1 ॥

ത്വമസ്ത്രവിച്ഛസ്ത്രവിദാം വരിഷ്ഠസ്സുരാസുരാണാമപി ശോകദാതാ ।

സുരേഷു സേന്ദ്രേഷു ച ദൃഷ്ടകര്മാ പിതാമഹാരാധനസഞ്ചിതാസ്ത്രഃ ॥ 2 ॥

തവാസ്ത്രബലമാസാദ്യ സസുരാഃ സമരുദ്ഗണാഃ ।

ന ശേകുസ്സമരേ സ്ഥാതും സുരേശ്വരസമാശ്രിതാഃ ॥ 3 ॥

ന കശ്ചിത്ത്രിഷു ലോകേഷു സംയുഗേന ഗതശ്രമഃ ।

ഭുജവീര്യാഭിഗുപ്തശ്ച തപസാ ചാഭിരക്ഷിതഃ ॥ 4 ॥

ദേശകാലവിഭാഗജ്ഞസ്ത്വമേവ മതിസത്തമഃ ।

ന തേഽസ്ത്യശക്യം സമരേഷു കര്മണാ ന തേഽസ്ത്യകാര്യം മതിപൂര്വമന്ത്രണേ ।

ന സോഽസ്തി കശ്ചിത്ത്രിഷു സങ്ഗ്രഹേഷു വൈ ന വേദ യസ്തേഽസ്ത്രബലം ബലം ച തേ ॥ 5 ॥

മമാനുരൂപം തപസോ ബലം ച തേ പരാക്രമശ്ചാസ്ത്രബലം ച സംയുഗേ ।

ന ത്വാം സമാസാദ്യ രണാവമര്ദേ മനശ്ശ്രമം ഗച്ഛതി നിശ്ചിതാര്ഥമ് ॥ 6 ॥

നിഹതാഃ കിങ്കരാസ്സര്വേ ജമ്ബുമാലീ ച രാക്ഷസഃ ।

അമാത്യപുത്രാ വീരാശ്ച പഞ്ച സേനാഗ്രയായിനഃ ॥ 7 ॥

ബലാനി സുസമൃദ്ധാനി സാശ്വനാഗരഥാനി ച ।

സഹോദരസ്തേ ദയിതഃ കുമാരോഽക്ഷശ്ച സൂദിതഃ ॥ 8 ॥

ന ഹി തേഷ്വേവ മേ സാരോ യസ്ത്വയ്യരിനിഷൂദന ।

ഇദം ഹി ദൃഷ്ട്വാ മതിമന്മഹദ്ബലം കപേഃ പ്രഭാവം ച പരാക്രമം ച ।

ത്വമാത്മനശ്ചാപി സമീക്ഷ്യ സാരം കുരുഷ്വ വേഗം സ്വബലാനുരൂപമ് ॥ 9 ॥

ബലാവമര്ഥസ്തയി സന്നികൃഷ്ടേ യഥാ ഗതേ ശാമ്യതി ശാന്തശത്രൌ ।

തഥാ സമീക്ഷ്യാത്മബലം പരം ച സമാരഭസ്വാസ്ത്രവിദാം വരിഷ്ഠ ॥ 10 ॥

ന വീരസേനാ ഗണശോച്യവന്തി ന വജ്രമാദായ വിശാലസാരമ് ।

ന മാരുതസ്യാസ്യ ഗതേഃ പ്രമാണം ന ചാഗ്നികല്പഃ കരണേന ഹന്തുമ് ॥ 11 ॥

തമേവമര്ഥം പ്രസമീക്ഷ്യ സമ്യക് സ്വകര്മസാമ്യാദ്ധി സമാഹിതാത്മാ ।

സ്മരംശ്ച ദിവ്യം ധനുഷോഽസ്ത്രവീര്യം വ്രജാക്ഷതം കര്മ സമാരഭസ്വ ॥ 12 ॥

ന ഖല്വിയം മതിശ്ശ്രേഷ്ഠാ യത്ത്വാം സമ്പ്രേഷയാമ്യഹമ് ।

ഇയം ച രാജധര്മാണാം ക്ഷത്രിയസ്യ മതിര്മതാ ॥ 13 ॥

നാനാശസ്ത്രേഷു സങ്ഗ്രാമേ വൈശാരദ്യമരിന്ദമ ।

അവശ്യമേവ ബോദ്ധവ്യം കാമ്യശ്ച വിജയോ രണേ ॥ 14 ॥

തതഃ പിതുസ്തദ്വചനം നിശമ്യ പ്രദക്ഷിണം ദക്ഷസുതപ്രഭാവഃ ।

ചകാര ഭര്താരമദീനസത്ത്വോ രണായ വീരഃ പ്രതിപന്നബുദ്ധിഃ ॥ 15 ॥

തതസ്തൈ സ്സ്വഗണൈരിഷ്ടൈരിന്ദ്രജിത് പ്രതിപൂജിതഃ ।

യുദ്ധോദ്ധതഃ കൃതോത്സാഹസ്സങ്ഗ്രാമം പ്രത്യപദ്യത ॥ 16 ॥

ശ്രീമാന്പദ്മപലാശാക്ഷോ രാക്ഷസാധിപതേസ്സുതഃ ।

നിര്ജഗാമ മഹാതേജാസ്സമുദ്ര ഇവ പര്വസു ॥ 17 ॥

സ പക്ഷിരാജോപമതുല്യവേഗൈ ।

ര്വ്യാലൈശ്ചതുര്ഭിഃ സിതതീക്ഷ്ണദമ്ഷ്ട്രൈഃ ।

രഥം സമായുക്തമസമ്ഗവേഗമ് ।

സമാരുരോഹേന്ദ്രജിദിന്ദ്രകല്പഃ ॥ 18 ॥

സ രഥീ ധന്വിനാം ശ്രേഷ്ഠഃ ശസ്ത്രജ്ഞോസ്ത്രവിദാം വരഃ ।

രഥേനാഭിയയൌ ക്ഷിപ്രം ഹനുമാന്യത്ര സോഽഭവത് ॥ 19 ॥

സ തസ്യ രഥനിര്ഘോഷം ജ്യാസ്വനം കാര്മുകസ്യ ച ।

നിശമ്യ ഹരിവീരോഽസൌ സമ്പ്രഹൃഷ്ടതരോഽഭവത് ॥ 20 ॥

സുമഹച്ചാപമാദായ ശിതശല്യാംശ്ച സായകാന് ।

ഹനുമന്തമഭിപ്രേത്യ ജഗാമ രണപണ്ഡിതഃ ॥ 21 ॥

തസ്മിംസ്തതഃ സംയതി ജാതഹര്ഷേ രണായ നിര്ഗച്ഛതി ചാപപാണൌ ।

ദിശശ്ച സര്വാഃ കലുഷാ ബഭൂവു ര്മൃഗാശ്ച രൌദ്രാ ബഹുധാ വിനേദുഃ ॥ 22 ॥

സമാഗതാസ്തത്ര തു നാഗയക്ഷാ മഹര്ഷയശ്ചക്രചരാശ്ച സിദ്ധാഃ ।

നഭസ്സമാവൃത്യ ച പക്ഷിസങ്ഘാ വിനേദുരുച്ചൈഃ പരമപ്രഹൃഷ്ടാഃ ॥ 23 ॥

ആയാന്തം സരഥം ദൃഷ്ട്വാ തൂര്ണമിന്ദ്രജിതം കപിഃ ।

വിനനാദ മഹാനാദം വ്യവര്ധത ച വേഗവാന് ॥ 24 ॥

ഇന്ദ്രജിത്തു രഥം ദിവ്യമാസ്ഥിതശ്ചിത്രകാര്മുകഃ ।

ധനുര്വിഷ്ഫാരയാമാസ തടിദൂര്ജിതന്നിസ്സ്വനമ് ॥ 25 ॥

തതസ്സമേതാവതിതീക്ഷ്ണവേഗൌ മഹാബലൌ തൌ രണനിര്വിശങ്കൌ ।

കപിശ്ച രക്ഷോധിപതേസ്തനൂജഃ സുരാസുരേന്ദ്രാവിവ ബദ്ധവൈരൌ ॥ 26 ॥

സ തസ്യ വീരസ്യ മഹാരഥസ്യ ധനുഷ്മതഃ സംയതി സമ്മതസ്യ ।

ശരപ്രവേഗം വ്യഹനത്പ്രവൃദ്ധ ശ്ചചാര മാര്ഗേ പിതുരപ്രമേയഃ ॥ 27 ॥

തതശ്ശരാനായതതീക്ഷ്ണശല്യാന് സുപത്രിണഃ കാഞ്ചനചിത്രപുങ്ഖാന് ।

മുമോച വീരഃ പരവീരഹന്താ സുസന്നതാന് വജ്രനിപാതവേഗാന് ॥ 28 ॥

തതസ്തു തത്സ്യന്ദനനിസ്സ്വനം ച മൃദങ്ഗഭേരീപടഹസ്വനം ച ।

വികൃഷ്യമാണസ്യ ച കാര്മുകസ്യ നിശമ്യ ഘോഷം പുനരുത്പപാത ॥ 29 ॥

ശരാണാമന്തരേഷ്വാശു വ്യവര്തത മഹാകപിഃ ।

ഹരിസ്തസ്യാഭിലക്ഷ്യസ്യ മോഘയന്ലക്ഷ്യസങ്ഗ്രഹമ് ॥ 30 ॥

ശരാണാമഗ്രതസ്തസ്യ പുനഃ സമഭിവര്തത ।

പ്രസാര്യ ഹസ്തൌ ഹനുമാനുത്പപാതാനിലാത്മജഃ ॥ 31 ॥

താവുഭൌ വേഗസമ്പന്നൌ രണകര്മവിശാരദൌ ।

സര്വഭൂതമനോഗ്രാഹി ചക്രതുര്യുദ്ധമുത്തമമ് ॥ 32 ॥

ഹനുമതോ വേദ ന രാക്ഷസോഽന്തരം ന മാരുതിസ്തസ്യ മഹാത്മനോഽന്തരമ് ।

പരസ്പരം നിര്വിഷഹൌ ബഭൂവതുഃ സമേത്യ തൌ ദേവസമാനവിക്രമൌ ॥ 33 ॥

തതസ്തു ലക്ഷ്യേ സ വിഹന്യമാനേ ശരേഷ്വമോഘേഷു ച സമ്പതത്സു ।

ജഗാമ ചിന്താം മഹതീം മഹാത്മാ സമാധിസംയോഗസമാഹിതാത്മാ ॥ 34 ॥

തതോ മതിം രാക്ഷസരാജസൂനു ശ്ചകാര തസ്മിന് ഹരിവീരമുഖ്യേ ।

അവധ്യതാം തസ്യ കപേസ്സമീക്ഷ്യ കഥം നിഗച്ഛേദിതി നിഗ്രഹാര്ഥമ് ॥ 35 ॥

തതഃ പൈതാമഹം വീരഃ സോഽസ്ത്രമസ്ത്രവിദാം വരഃ ।

സന്ദധേ സുമഹത്തേജാഃ തം ഹരിപ്രവരം പ്രതി ॥ 36 ॥

അവധ്യോഽയമിതി ജ്ഞാത്വാ തമസ്ത്രേണാസ്ത്രതത്ത്വവിത് ।

നിജഗ്രാഹ മഹാബാഹുര്മാരുതാത്മജമിന്ദ്രജിത് ॥ 37 ॥

തേന ബദ്ധസ്തതോഽസ്ത്രേണ രാക്ഷസേന സ വാനരഃ ।

അഭവന്നിര്വിചേഷ്ടശ്ച പപാത സ മഹീതലേ ॥ 38 ॥

തതോഽഥ ബുദ്ധ്വാ സ തദസ്ത്രബന്ധം പ്രഭോഃ പ്രഭാവാദ്വിഗതാത്മവേഗഃ ।

പിതാമഹാനുഗ്രഹമാത്മനശ്ച വിചിന്തയാമാസ ഹരിപ്രവീരഃ ॥ 39 ॥

തത സ്സ്വായമ്ബുവൈര്മന്ത്രൈര്ബ്രഹ്മാസ്ത്രമഭിമന്ത്രിതമ് ।

ഹനുമാംശ്ചിന്തയാമാസ വരദാനം പിതാമഹാത് ॥ 40 ॥

ന മേഽസ്ത്രബന്ധസ്യ ച ശക്തിരസ്തി വിമോക്ഷണേ ലോകഗുരോഃ പ്രഭാവാത് ।

ഇത്യേവ മത്വാ വിഹിതോഽസ്ത്രബന്ധോ മയാത്മയോനേരനുവര്തിതവ്യഃ ॥ 41 ॥

സ വീര്യമസ്ത്രസ്യ കപിര്വിചാര്യ പിതാമഹാനുഗ്രഹമാത്മനശ്ച ।

വിമോക്ഷശക്തിം പരിചിന്തയിത്വാ പിതാമഹാജ്ഞാമനുവര്തതേ സ്മ ॥ 42 ॥

അസ്ത്രേണാപി ഹി ബദ്ധസ്യ ഭയം മമ ന ജായതേ ।

പിതാമഹമഹേന്ദ്രാഭ്യാം രക്ഷിതസ്യാനിലേന ച ॥ 43 ॥

ഗ്രഹണേ ചാപി രക്ഷോഭിര്മഹന്മേ ഗുണദര്ശനമ് ।

രാക്ഷസേന്ദ്രേണ സംവാദസ്തസ്മാദ്ഗൃഹ്ണന്തു മാം പരേ ॥ 44 ॥

സ നിശ്ചിതാര്ഥഃ പരവീരഹന്താ സമീക്ഷ്യകാരീ വിനിവൃത്തചേഷ്ടഃ ।

പരൈഃ പ്രസഹ്യാഭിഗതൈര്നിഗൃഹ്യ നനാദ തൈസ്ത്രൈഃ പരിഭര്ത്സ്യമാനഃ ॥ 45 ॥

തതസ്തം രാക്ഷസാ ദൃഷ്ട്വാ നിര്വിചേഷ്ടമരിന്ദമമ് ।

ബബന്ധുശ്ശണവല്കൈശ്ച ദ്രുമചീരൈശ്ച സംഹതൈഃ ॥ 46 ॥

സ രോചയാമാസ പരൈശ്ച ബന്ധനം പ്രസഹ്യ വീരൈരഭിനിഗ്രഹം ച ।

കൌതൂഹലാന്മാം യദി രാക്ഷസേന്ദ്രോ ദ്രഷ്ടും വ്യവസ്യേദിതി നിശ്ചിതാര്ഥഃ ॥ 47 ॥

സ ബദ്ധസ്തേന വല്കേന വിമുക്തോഽസ്ത്രേണ വീര്യവാന് ।

അസ്ത്രബന്ധഃ സ ചാന്യം ഹി ന ബന്ധമനുവര്തതേ ॥ 48 ॥

അഥേന്ദ്രജിത്തു ദ്രുമചീരബദ്ധം വിചാര്യ വീരഃ കപിസത്തമം തമ് ।

വിമുക്തമസ്ത്രേണ ജഗാമ ചിന്താം നാന്യേന ബദ്ധോ ഹ്യനുവര്തതേഽസ്ത്രമ് ॥ 49 ॥

അഹോ മഹത്കര്മ കൃതം നിരര്ഥകമ്കം ന രാക്ഷസൈര്മന്ത്രഗതിര്വിമൃഷ്ടാ ।

പുനശ്ച മന്ത്രേ വിഹതേഽസ്ത്രമന്യത്പ്രവര്തതേ സംശയിതാ സ്സ്മസര്വേ ॥ 50 ॥

അസ്ത്രേണ ഹനുമാന്മുക്തോ നാത്മാനമവബുധ്യത ।

കൃഷ്യമാണസ്തു രക്ഷോഭി സ്തൌശ്ച ബന്ധൈര്നിപീഡിതഃ ॥ 51 ॥

ഹന്യമാനസ്തതഃ ക്രൂരൈ രാക്ഷസൈഃ കാഷ്ഠമുഷ്ടിഭിഃ ।

സമീപം രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ പ്രാകൃഷ്യത സ വാനരഃ ॥ 52 ॥

അഥേന്ദ്രജിത്തം പ്രസമീക്ഷ്യ മുക്തമസ്ത്രേണ ബദ്ധം ദ്രുമചീരസൂത്രൈഃ ।

ന്യദര്ശയത്തത്ര മഹാബലം തം ഹരിപ്രവീരം സഗണായ രാജ്ഞേ ॥ 53 ॥

തം മത്തമിവ മാതങ്ഗം ബദ്ധം കപിവരോത്തമമ് ।

രാക്ഷസാ രാക്ഷസേന്ദ്രായ രാവണായ ന്യവേദയന് ॥ 54 ॥

കോഽയം കസ്യ കുതോവാത്ര കിം കാര്യം കോ വ്യപാശ്രയഃ ।

ഇതി രാക്ഷസവീരാണാം തത്ര സഞ്ജജ്ഞിരേ കഥാഃ ॥ 55 ॥

ഹന്യതാം ദഹ്യതാം വാപി ഭക്ഷ്യതാമിതി ചാപരേ ।

രാക്ഷസാസ്തത്ര സങ്ക്രുദ്ധാഃ പരസ്പരമഥാബ്രുവന് ॥ 56 ॥

അതീത്യ മാര്ഗം സഹസാ മഹാത്മാ സ തത്ര രക്ഷോധിപപാദമൂലേ ।

ദദര്ശ രാജ്ഞഃ പരിചാരവൃദ്ധാന് ഗൃഹം മഹാരത്നവിഭൂഷിതം ച ॥ 57 ॥

സ ദദര്ശ മഹാതേജാ രാവണഃ കപിസത്തമമ് ।

രക്ഷോഭിര്വികൃതാകാരൈഃ കൃഷ്യമാണമിതസ്തതഃ ॥ 58 ॥

രാക്ഷസാധിപതിം ചാപി ദദര്ശ കപിസത്തമഃ ।

തേജോബലസമായുക്തം തപന്തമിവ ഭാസ്കരമ് ॥ 59 ॥

സരോഷസമ്വര്തിതതാമ്രദൃഷ്ടിര്ദശാനനസ്തം കപിമന്വവേക്ഷ്യ ।

അഥോപവിഷ്ടാന് കുലശീലവൃദ്ധാന് സമാദിശത്തം പ്രതി മന്ത്രിമുഖ്യാന് ॥ 60 ॥

യഥാക്രമം തൈസ്സ കപിര്വിപൃഷ്ടഃ കാര്യാര്ഥമര്ധസ്യ ച മൂലമാദൌ ।

നിവേദയാമാസ ഹരീശ്വരസ്യ ദൂതഃ സകാശാദഹമാഗതോഽസ്മി ॥ 61 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ അഷ്ടചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |

tatastu rakṣodhipatirmahātmā hanūmatākṣe nihate kumāre |

manassamādhāya sadevakalpaṃ samādideśendrajitaṃ saroṣaḥ || 1 ||

tvamastravicchastravidāṃ variṣṭhassurāsurāṇāmapi śokadātā |

sureṣu sendreṣu ca dṛṣṭakarmā pitāmahārādhanasañcitāstraḥ || 2 ||

tavāstrabalamāsādya sasurāḥ samarudgaṇāḥ |

na śekussamare sthātuṃ sureśvarasamāśritāḥ || 3 ||

na kaścittriṣu lokeṣu saṃyugena gataśramaḥ |

bhujavīryābhiguptaśca tapasā cābhirakṣitaḥ || 4 ||

deśakālavibhāgajñastvameva matisattamaḥ |

na te'styaśakyaṃ samareṣu karmaṇā na te'styakāryaṃ matipūrvamantraṇe |

na so'sti kaścittriṣu saṅgraheṣu vai na veda yaste'strabalaṃ balaṃ ca te || 5 ||

mamānurūpaṃ tapaso balaṃ ca te parākramaścāstrabalaṃ ca saṃyuge |

na tvāṃ samāsādya raṇāvamarde manaśśramaṃ gacchati niścitārtham || 6 ||

nihatāḥ kiṅkarāssarve jambumālī ca rākṣasaḥ |

amātyaputrā vīrāśca pañca senāgrayāyinaḥ || 7 ||

balāni susamṛddhāni sāśvanāgarathāni ca |

sahodaraste dayitaḥ kumāro'kṣaśca sūditaḥ || 8 ||

na hi teṣveva me sāro yastvayyariniṣūdana |

idaṃ hi dṛṣṭvā matimanmahadbalaṃ kapeḥ prabhāvaṃ ca parākramaṃ ca |

tvamātmanaścāpi samīkṣya sāraṃ kuruṣva vegaṃ svabalānurūpam || 9 ||

balāvamarthastayi sannikṛṣṭe yathā gate śāmyati śāntaśatrau |

tathā samīkṣyātmabalaṃ paraṃ ca samārabhasvāstravidāṃ variṣṭha || 10 ||

na vīrasenā gaṇaśocyavanti na vajramādāya viśālasāram |

na mārutasyāsya gateḥ pramāṇaṃ na cāgnikalpaḥ karaṇena hantum || 11 ||

tamevamarthaṃ prasamīkṣya samyak svakarmasāmyāddhi samāhitātmā |

smaraṃśca divyaṃ dhanuṣo'stravīryaṃ vrajākṣataṃ karma samārabhasva || 12 ||

na khalviyaṃ matiśśreṣṭhā yattvāṃ sampreṣayāmyaham |

iyaṃ ca rājadharmāṇāṃ kṣatriyasya matirmatā || 13 ||

nānāśastreṣu saṅgrāme vaiśāradyamarindama |

avaśyameva boddhavyaṃ kāmyaśca vijayo raṇe || 14 ||

tataḥ pitustadvacanaṃ niśamya pradakṣiṇaṃ dakṣasutaprabhāvaḥ |

cakāra bhartāramadīnasattvo raṇāya vīraḥ pratipannabuddhiḥ || 15 ||

tatastai ssvagaṇairiṣṭairindrajit pratipūjitaḥ |

yuddhoddhataḥ kṛtotsāhassaṅgrāmaṃ pratyapadyata || 16 ||

śrīmānpadmapalāśākṣo rākṣasādhipatessutaḥ |

nirjagāma mahātejāssamudra iva parvasu || 17 ||

sa pakṣirājopamatulyavegai |

rvyālaiścaturbhiḥ sitatīkṣṇadamṣṭraiḥ |

rathaṃ samāyuktamasamgavegam |

samārurohendrajidindrakalpaḥ || 18 ||

sa rathī dhanvināṃ śreṣṭhaḥ śastrajñostravidāṃ varaḥ |

rathenābhiyayau kṣipraṃ hanumānyatra so'bhavat || 19 ||

sa tasya rathanirghoṣaṃ jyāsvanaṃ kārmukasya ca |

niśamya harivīro'sau samprahṛṣṭataro'bhavat || 20 ||

sumahaccāpamādāya śitaśalyāṃśca sāyakān |

hanumantamabhipretya jagāma raṇapaṇḍitaḥ || 21 ||

tasmiṃstataḥ saṃyati jātaharṣe raṇāya nirgacchati cāpapāṇau |

diśaśca sarvāḥ kaluṣā babhūvu rmṛgāśca raudrā bahudhā vineduḥ || 22 ||

samāgatāstatra tu nāgayakṣā maharṣayaścakracarāśca siddhāḥ |

nabhassamāvṛtya ca pakṣisaṅghā vineduruccaiḥ paramaprahṛṣṭāḥ || 23 ||

āyāntaṃ sarathaṃ dṛṣṭvā tūrṇamindrajitaṃ kapiḥ |

vinanāda mahānādaṃ vyavardhata ca vegavān || 24 ||

indrajittu rathaṃ divyamāsthitaścitrakārmukaḥ |

dhanurviṣphārayāmāsa taṭidūrjitannissvanam || 25 ||

tatassametāvatitīkṣṇavegau mahābalau tau raṇanirviśaṅkau |

kapiśca rakṣodhipatestanūjaḥ surāsurendrāviva baddhavairau || 26 ||

sa tasya vīrasya mahārathasya dhanuṣmataḥ saṃyati sammatasya |

śarapravegaṃ vyahanatpravṛddha ścacāra mārge pituraprameyaḥ || 27 ||

tataśśarānāyatatīkṣṇaśalyān supatriṇaḥ kāñcanacitrapuṅkhān |

mumoca vīraḥ paravīrahantā susannatān vajranipātavegān || 28 ||

tatastu tatsyandananissvanaṃ ca mṛdaṅgabherīpaṭahasvanaṃ ca |

vikṛṣyamāṇasya ca kārmukasya niśamya ghoṣaṃ punarutpapāta || 29 ||

śarāṇāmantareṣvāśu vyavartata mahākapiḥ |

haristasyābhilakṣyasya moghayanlakṣyasaṅgraham || 30 ||

śarāṇāmagratastasya punaḥ samabhivartata |

prasārya hastau hanumānutpapātānilātmajaḥ || 31 ||

tāvubhau vegasampannau raṇakarmaviśāradau |

sarvabhūtamanogrāhi cakraturyuddhamuttamam || 32 ||

hanumato veda na rākṣaso'ntaraṃ na mārutistasya mahātmano'ntaram |

parasparaṃ nirviṣahau babhūvatuḥ sametya tau devasamānavikramau || 33 ||

tatastu lakṣye sa vihanyamāne śareṣvamogheṣu ca sampatatsu |

jagāma cintāṃ mahatīṃ mahātmā samādhisaṃyogasamāhitātmā || 34 ||

tato matiṃ rākṣasarājasūnu ścakāra tasmin harivīramukhye |

avadhyatāṃ tasya kapessamīkṣya kathaṃ nigacchediti nigrahārtham || 35 ||

tataḥ paitāmahaṃ vīraḥ so'stramastravidāṃ varaḥ |

sandadhe sumahattejāḥ taṃ haripravaraṃ prati || 36 ||

avadhyo'yamiti jñātvā tamastreṇāstratattvavit |

nijagrāha mahābāhurmārutātmajamindrajit || 37 ||

tena baddhastato'streṇa rākṣasena sa vānaraḥ |

abhavannirviceṣṭaśca papāta sa mahītale || 38 ||

tato'tha buddhvā sa tadastrabandhaṃ prabhoḥ prabhāvādvigatātmavegaḥ |

pitāmahānugrahamātmanaśca vicintayāmāsa haripravīraḥ || 39 ||

tata ssvāyambuvairmantrairbrahmāstramabhimantritam |

hanumāṃścintayāmāsa varadānaṃ pitāmahāt || 40 ||

na me'strabandhasya ca śaktirasti vimokṣaṇe lokaguroḥ prabhāvāt |

ityeva matvā vihito'strabandho mayātmayoneranuvartitavyaḥ || 41 ||

sa vīryamastrasya kapirvicārya pitāmahānugrahamātmanaśca |

vimokṣaśaktiṃ paricintayitvā pitāmahājñāmanuvartate sma || 42 ||

astreṇāpi hi baddhasya bhayaṃ mama na jāyate |

pitāmahamahendrābhyāṃ rakṣitasyānilena ca || 43 ||

grahaṇe cāpi rakṣobhirmahanme guṇadarśanam |

rākṣasendreṇa saṃvādastasmādgṛhṇantu māṃ pare || 44 ||

sa niścitārthaḥ paravīrahantā samīkṣyakārī vinivṛttaceṣṭaḥ |

paraiḥ prasahyābhigatairnigṛhya nanāda taistraiḥ paribhartsyamānaḥ || 45 ||

tatastaṃ rākṣasā dṛṣṭvā nirviceṣṭamarindamam |

babandhuśśaṇavalkaiśca drumacīraiśca saṃhataiḥ || 46 ||

sa rocayāmāsa paraiśca bandhanaṃ prasahya vīrairabhinigrahaṃ ca |

kautūhalānmāṃ yadi rākṣasendro draṣṭuṃ vyavasyediti niścitārthaḥ || 47 ||

sa baddhastena valkena vimukto'streṇa vīryavān |

astrabandhaḥ sa cānyaṃ hi na bandhamanuvartate || 48 ||

athendrajittu drumacīrabaddhaṃ vicārya vīraḥ kapisattamaṃ tam |

vimuktamastreṇa jagāma cintāṃ nānyena baddho hyanuvartate'stram || 49 ||

aho mahatkarma kṛtaṃ nirarthakamkaṃ na rākṣasairmantragatirvimṛṣṭā |

punaśca mantre vihate'stramanyatpravartate saṃśayitā ssmasarve || 50 ||

astreṇa hanumānmukto nātmānamavabudhyata |

kṛṣyamāṇastu rakṣobhi stauśca bandhairnipīḍitaḥ || 51 ||

hanyamānastataḥ krūrai rākṣasaiḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ |

samīpaṃ rākṣasendrasya prākṛṣyata sa vānaraḥ || 52 ||

athendrajittaṃ prasamīkṣya muktamastreṇa baddhaṃ drumacīrasūtraiḥ |

nyadarśayattatra mahābalaṃ taṃ haripravīraṃ sagaṇāya rājñe || 53 ||

taṃ mattamiva mātaṅgaṃ baddhaṃ kapivarottamam |

rākṣasā rākṣasendrāya rāvaṇāya nyavedayan || 54 ||

ko'yaṃ kasya kutovātra kiṃ kāryaṃ ko vyapāśrayaḥ |

iti rākṣasavīrāṇāṃ tatra sañjajñire kathāḥ || 55 ||

hanyatāṃ dahyatāṃ vāpi bhakṣyatāmiti cāpare |

rākṣasāstatra saṅkruddhāḥ parasparamathābruvan || 56 ||

atītya mārgaṃ sahasā mahātmā sa tatra rakṣodhipapādamūle |

dadarśa rājñaḥ paricāravṛddhān gṛhaṃ mahāratnavibhūṣitaṃ ca || 57 ||

sa dadarśa mahātejā rāvaṇaḥ kapisattamam |

rakṣobhirvikṛtākāraiḥ kṛṣyamāṇamitastataḥ || 58 ||

rākṣasādhipatiṃ cāpi dadarśa kapisattamaḥ |

tejobalasamāyuktaṃ tapantamiva bhāskaram || 59 ||

saroṣasamvartitatāmradṛṣṭirdaśānanastaṃ kapimanvavekṣya |

athopaviṣṭān kulaśīlavṛddhān samādiśattaṃ prati mantrimukhyān || 60 ||

yathākramaṃ taissa kapirvipṛṣṭaḥ kāryārthamardhasya ca mūlamādau |

nivedayāmāsa harīśvarasya dūtaḥ sakāśādahamāgato'smi || 61 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||