5.39 Sundarakanda - Ekonachatvarimsha Sargah

ॐ

5.39 സുന്ദരകാണ്ഡ - ഏകോനചത്വാരിംശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഏകോനചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।

മണിം ദത്ത്വാ തതഃ സീതാ ഹനൂമന്തമഥാബ്രവീത് ।

അഭിജ്ഞാനമഭിജ്ഞാതമേതദ്രാമസ്യ തത്ത്വതഃ ॥ 1 ॥

മണിം തു ദൃഷ്ട്വാ രാമോ വൈ ത്രയാണാം സംസ്മരിഷ്യതി ।

വീരോ ജനന്യാ മമ ച രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച ॥ 2 ॥

സ ഭൂയസ്ത്വം സമുത്സാഹേ ചോദിതോ ഹരിസത്തമ ।

അസ്മിന്കാര്യസമാരമ്ഭേ പ്രചിന്തയ യദുത്തരമ് ॥ 3 ॥

ത്വമസ്മിന്കാര്യനിര്യോഗേ പ്രമാണം ഹരിസത്തമ ।

ഹനുമന്യത്നമാസ്ഥായ ദുഃഖക്ഷയകരോ ഭവ ॥ 4 ॥

തസ്യ ചിന്തയതോ യത്നോ ദുഃഖക്ഷയകരോ ഭവേത് ।

സ തഥേതി പ്രതിജ്ഞായ മാരുതിര്ഭീമവിക്രമഃ ॥ 5 ॥

ശിരസാ വന്ധ്യ വൈദേഹീം ഗമനായോപചക്രമേ ।

ജ്ഞാത്വാ സമ്പ്രസ്ഥിതം ദേവീ വാനരം മാരുതാത്മജമ് ॥ 6 ॥

ബാഷ്പഗദ്ഗദയാ വാചാ മൈഥിലീ വാക്യമബ്രവീത് ।

കുശലം ഹനുമന്ബ്രൂയാഃ സഹിതൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 7 ॥

സുഗ്രീവം ച സഹാമാത്യം വൃദ്ധാന് സര്വാംശ്ച വാനരാന് ।

ബ്രൂയാസ്ത്വം വാനരശ്രേഷ്ഠ കുശലം ധര്മസംഹിതമ് ॥ 8 ॥

യഥാ സ ച മഹാബാഹുര്മാം താരയതി രാഘവഃ ।

അസ്മാദ്ധുഃഖാമ്ബുസംരോധാത്ത്വം സമാധാതുമര്ഹസി ॥ 9 ॥

ജീവന്തീം മാം യഥാ രാമഃ സമ്ഭാവയതി കീര്തിമാന് ।

തത്തഥാ ഹനുമന്വാച്യം വാചാ ധര്മമവാപ്നുഹി ॥ 10 ॥

നിത്യമുത്സാഹയുക്താശ്ച വാചശ്രുത്വാ ത്വയേരിതാഃ ।

വര്ധിഷ്യതേ ദാശരഥേഃ പൌരുഷം മദവാപ്തയേ ॥ 11 ॥

മത്സന്ദേശയുതാ വാചസ്ത്വത്തശ്ശ്രുത്വാ ച രാഘവഃ ।

പരാക്രമവിധിം വീരോ വിധിവത്സംവിധാസ്യതി ॥ 12 ॥

സീതായാ വചനം ശ്രുത്വാ ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ।

ശിരസ്യഞ്ജലിമാധായ വാക്യമുത്തരമബ്രവീത് ॥ 13 ॥

ക്ഷിപ്രമേഷ്യതി കാകുത്സ്ഥോ ഹാര്യൃക്ഷപ്രവരൈര്വൃതഃ ।

യസ്തേ യുധി വിജിത്യാരീന്ശോകം വ്യപനയിഷ്യതി ॥ 14 ॥

ന ഹി പശ്യാമി മര്ത്യേഷു നാസുരേഷു സുരേഷു വാ ।

യസ്തസ്യ ക്ഷിപതോ ബാണാന്സ്ഥാതുമുത്സഹതേഽഗ്രതഃ ॥ 15 ॥

അപ്യര്കമപി പര്ജന്യമപി വൈവസ്വതം യമമ് ।

സ ഹി സോഢും രണേ ശക്തസ്തവ ഹേതോര്വിശേഷതഃ ॥ 16 ॥

സ ഹി സാഗരപര്യന്താം മഹീം ശാസിതുമീഹതി ।

ത്വന്നിമിത്തോ ഹി രാമസ്യ ജയോ ജനകനന്ദിനി ॥ 17 ॥

തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സമ്യക്സത്യം സുഭാഷിതമ് ।

ജാനകീ ബഹുമേനേഽഥ വചനം ചേദമബ്രവീത് ॥ 18 ॥

തതസ്തം പ്രസ്ഥിതം സീതാ വീക്ഷമാണാ പുനഃ പുനഃ ।

ഭര്തൃസ്നേഹാന്വിതം വാക്യം സൌഹാര്ദാദനുമാനയത് ॥ 19 ॥

യദി വാ മന്യസേ വീര വസൈകാഹമരിന്ദമ ।

കസ്മിംശ്ചിത്സംവൃതേ ദേശേ വിശ്രാന്തഃശ്വോ ഗമിഷ്യസി ॥ 20 ॥

മമ ചേദല്പഭാഗ്യായാ സാന്നിധ്യാത്തവ വാനര ।

അസ്യ ശോകസ്യ മഹതോ മുഹൂര്തം മോക്ഷണം ഭവേത് ॥ 21 ॥

ഗതേ ഹി ഹരിശാര്ദൂല പുനരാഗമനായ തു ।

പ്രാണാനാമപി സന്ദേഹോ മമ സ്യാന്നാത്ര സംശയഃ ॥ 22 ॥

തവാദര്ശനജഃ ശോകോ ഭൂയോ മാം പരിതാപയേത് ।

ദുഃഖാദ്ധുഃഖപരാമൃഷ്ടാം ദീപയന്നിവ വാനര ॥ 23 ॥

അയം ച വീര സന്ദേഹസ്തിഷ്ഠതീവ മമാഗ്രതഃ ।

സുമഹാംസ്ത്വത്സഹായേഷു ഹര്യൃക്ഷേഷു ഹരീശ്വരഃ ॥ 24 ॥

കഥം നു ഖലു ദുഷ്പാരം തരിഷ്യന്തി മഹോദധിമ് ।

താനി ഹര്യൃക്ഷസൈന്യാനി തൌ വാ നരവരാത്മജൌ ॥ 25 ॥

ത്രയാണാമേവ ഭൂതാനാം സാഗരസ്യാസ്യ ലങ്ഘനേ ।

ശക്തിസ്സ്യാദ്വൈനതേയസ്യ തവ വാ മാരുതസ്യ വാ ॥ 26 ॥

തദസ്മിന്കാര്യനിര്യോഗേ വീരൈവം ദുരതിക്രമേ ।

കിം പശ്യസി സമാധാനം ത്വം ഹി കാര്യവിദാം വരഃ ॥ 27 ॥

കാമമസ്യ ത്വമേവൈകഃ കാര്യസ്യ പരിസാധനേ ।

പര്യാപ്തഃ പരവീരഘ്ന യശസ്യസ്തേ ഫലോദയഃ ॥ 28 ॥

ബലൈസ്സമഗ്രൈര്യദി മാം രാവണം ജിത്യ സംയുഗേ ।

വിജയീ സ്വപുരം യായാത്തത്തസ്യ സദൃശം ഭവേത് ॥ 29 ॥

ശരൈസ്തു സങ്കുലാം കൃത്വാ ലങ്കാം പരബലാര്ദനഃ ।

മാം നയേദ്യദി കാകുത്സ്ഥഃ തത്തസ്യ സദൃശം ഭവേത് ॥ 30 ॥

തദ്യഥാ തസ്യ വിക്രാന്തമനുരൂപം മഹാത്മനഃ ।

ഭവേദാഹവശൂരസ്യ തഥാ ത്വമുപപാദയ ॥ 31 ॥

തദര്ഥോപഹിതം വാക്യം പ്രശ്രിതം ഹേതുസംഹിതമ് ।

നിശമ്യ ഹനുമാന്ശേഷം വാക്യമുത്തരമബ്രവീത് ॥ 32 ॥

ദേവി ഹര്യൃക്ഷസൈന്യാനാമീശ്വരഃ പ്ലവതാം വരഃ ।

സുഗ്രീവസ്സത്ത്വസമ്പന്നസ്തവാര്ഥേ കൃതനിശ്ചയഃ ॥ 33 ॥

സ വാനരസഹസ്രാണാം കോടീഭിരഭിസംവൃതഃ ।

ക്ഷിപ്രമേഷ്യതി വൈദേഹി രാക്ഷസാനാം നിബര്ഹണഃ ॥ 34 ॥

തസ്യ വിക്രമസമ്പന്നാസ്സത്ത്വവന്തോ മഹാബലാഃ ।

മനസ്സങ്കല്പസമ്പാതാ നിദേശേ ഹരയഃ സ്ഥിതാഃ ॥ 35 ॥

യേഷാം നോപരി നാധസ്താന്ന തിര്യക്സജ്ജതേ ഗതിഃ ।

ന ച കര്മസു സീദന്തി മഹത്സ്വമിതതേജസഃ ॥ 36 ॥

അസകൃത്തൈര്മഹോത്സാഹൈസ്സസാഗരധരാധരാ ।

പ്രദക്ഷിണീകൃതാ ഭൂമിര്വായുമാര്ഗാനുസാരിഭിഃ ॥ 37 ॥

മദ്വിശിഷ്ടാശ്ച തുല്യാശ്ച സന്തി തത്ര വനൌകസഃ ।

മത്തഃ പ്രത്യവരഃ കശ്ചിന്നാസ്തി സുഗ്രീവസന്നിധൌ ॥ 38 ॥

അഹം താവദിഹ പ്രാപ്തഃ കിം പുനസ്തേ മഹാബലാഃ ।

ന ഹി പ്രകൃഷ്ടാഃ പ്രേഷ്യന്തേ പ്രേഷ്യന്തേ ഹീതരേ ജനാഃ ॥ 39 ॥

തദലം പരിതാപേന ദേവി ശോകോ വ്യപൈതു തേ ।

ഏകോത്പാതേന തേ ലങ്കാമേഷ്യന്തി ഹരിയൂഥപാഃ ॥ 40 ॥

മമ പൃഷ്ഠഗതൌ തൌ ച ചന്ദ്രസൂര്യാവിവോദിതൌ ।

ത്വത്സകാശം മഹാസത്ത്വൌ നൃസിംഹാവാഗമിഷ്യതഃ ॥ 41 ॥

തതോ വീരൌ നരവരൌ സഹിതൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ।

ആഗമ്യ നഗരീം ലങ്കാം സായകൈര്വിധമിഷ്യതഃ ॥ 42 ॥

സഗണം രാവണം ഹത്ത്വാ രാഘവോ രഘുനന്ദനഃ ।

ത്വാമാദായ വരാരോഹേ സ്വപുരീം പ്രതിയാസ്യതി ॥ 43 ॥

തദാശ്വസിഹി ഭദ്രം തേ ഭവ ത്വം കാലകാങ്ക്ഷിണീ ।

നചിരാദ്ദ്രക്ഷ്യസേ രാമം പ്രജ്വലന്തമിവാനലമ് ॥ 44 ॥

നിഹതേ രാക്ഷസേന്ദ്രേഽസ്മിന്സപുത്രാമാത്യബാന്ധവേ ।

ത്വം സമേഷ്വസി രാമേണ ശശാങ്കേനേവ രോഹിണീ ॥ 45 ॥

ക്ഷിപ്രം ത്വം ദേവി ശോകസ്യ പാരം യാസ്യസി മൈഥിലി ।

രാവണം ചൈവ രാമേണ നിഹതം ദ്രക്ഷ്യസേഽചിരാത് ॥ 46 ॥

ഏവമാശ്വാസ്യ വൈദേഹീം ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ।

ഗമനായ മതിം കൃത്വാ വൈദേഹീം പുനരബ്രവീത് ॥ 47 ॥

തമരിഘ്നം കൃതാത്മാനം ക്ഷിപ്രം ദ്രക്ഷ്യസി രാഘവമ് ।

ലക്ഷ്മണം ച ധനുഷ്പാണിം ലങ്കാദ്വാരമുപാഗതമ് ॥ 48 ॥

നഖദംഷ്ട്രായുധാന്വീരാന്സിമ്ഹശാര്ദൂലവിക്രമാന് ।

വാനരാന്വാരണേന്ദ്രാഭാന്ക്ഷിപ്രം ദ്രക്ഷ്യസി സങ്ഗതാന് ॥ 49 ॥

ശൈലാമ്ബുദനികാശാനാം ലങ്കാമലയസാനുഷു ।

നര്ദതാം കപിമുഖ്യാനാമാര്യേ യൂധാന്യനേകശഃ ॥ 50 ॥

സ തു മര്മണി ഘോരേണ താഡിതോ മന്മഥേഷുണാ ।

ന ശര്മ ലഭതേ രാമസ്സിംഹാര്ധിത ഇവ ദ്വിപഃ ॥ 51 ॥

മാ രുദോ ദേവി ശോകേന മാഭൂത്തേ മനസോഽപ്രിയമ് ।

ശചീവ പത്യാ ശക്രേണ ഭര്ത്രാ നാഥവതീ ഹ്യസി ॥ 52 ॥

രാമാദ്വിശിഷ്ടഃ കോഽന്യോഽസ്തി കശ്ചിത്സൌമിത്രിണാ സമഃ ।

അഗ്നിമാരുതകല്പൌ തൌ ഭ്രാതരൌ തവ സംശ്രയൌ ॥ 53 ॥

നാസ്മിംശ്ചിരം വത്സ്യസി ദേവി ദേശേ രക്ഷോഗണൈരധ്യുഷിതേഽതിരൌദ്രേ ।

ന തേ ചിരാദാമഗമനം പ്രിയസ്യ ക്ഷമസ്വ മത്സങ്ഗമകാലമാത്രമ് ॥ 54 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ഏകോനചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |

maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanūmantamathābravīt |

abhijñānamabhijñātametadrāmasya tattvataḥ || 1 ||

maṇiṃ tu dṛṣṭvā rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati |

vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca || 2 ||

sa bhūyastvaṃ samutsāhe codito harisattama |

asminkāryasamārambhe pracintaya yaduttaram || 3 ||

tvamasminkāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama |

hanumanyatnamāsthāya duḥkhakṣayakaro bhava || 4 ||

tasya cintayato yatno duḥkhakṣayakaro bhavet |

sa tatheti pratijñāya mārutirbhīmavikramaḥ || 5 ||

śirasā vandhya vaidehīṃ gamanāyopacakrame |

jñātvā samprasthitaṃ devī vānaraṃ mārutātmajam || 6 ||

bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyamabravīt |

kuśalaṃ hanumanbrūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau || 7 ||

sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ vṛddhān sarvāṃśca vānarān |

brūyāstvaṃ vānaraśreṣṭha kuśalaṃ dharmasaṃhitam || 8 ||

yathā sa ca mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |

asmāddhuḥkhāmbusaṃrodhāttvaṃ samādhātumarhasi || 9 ||

jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ sambhāvayati kīrtimān |

tattathā hanumanvācyaṃ vācā dharmamavāpnuhi || 10 ||

nityamutsāhayuktāśca vācaśrutvā tvayeritāḥ |

vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye || 11 ||

matsandeśayutā vācastvattaśśrutvā ca rāghavaḥ |

parākramavidhiṃ vīro vidhivatsaṃvidhāsyati || 12 ||

sītāyā vacanaṃ śrutvā hanumānmārutātmajaḥ |

śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 13 ||

kṣiprameṣyati kākutstho hāryṛkṣapravarairvṛtaḥ |

yaste yudhi vijityārīnśokaṃ vyapanayiṣyati || 14 ||

na hi paśyāmi martyeṣu nāsureṣu sureṣu vā |

yastasya kṣipato bāṇānsthātumutsahate'grataḥ || 15 ||

apyarkamapi parjanyamapi vaivasvataṃ yamam |

sa hi soḍhuṃ raṇe śaktastava hetorviśeṣataḥ || 16 ||

sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsitumīhati |

tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini || 17 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā samyaksatyaṃ subhāṣitam |

jānakī bahumene'tha vacanaṃ cedamabravīt || 18 ||

tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |

bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdādanumānayat || 19 ||

yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama |

kasmiṃścitsaṃvṛte deśe viśrāntaḥśvo gamiṣyasi || 20 ||

mama cedalpabhāgyāyā sānnidhyāttava vānara |

asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet || 21 ||

gate hi hariśārdūla punarāgamanāya tu |

prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ || 22 ||

tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |

duḥkhāddhuḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayanniva vānara || 23 ||

ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |

sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvaraḥ || 24 ||

kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |

tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau || 25 ||

trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |

śaktissyādvainateyasya tava vā mārutasya vā || 26 ||

tadasminkāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |

kiṃ paśyasi samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ || 27 ||

kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |

paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste phalodayaḥ || 28 ||

balaissamagrairyadi māṃ rāvaṇaṃ jitya saṃyuge |

vijayī svapuraṃ yāyāttattasya sadṛśaṃ bhavet || 29 ||

śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |

māṃ nayedyadi kākutsthaḥ tattasya sadṛśaṃ bhavet || 30 ||

tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |

bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 31 ||

tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |

niśamya hanumānśeṣaṃ vākyamuttaramabravīt || 32 ||

devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |

sugrīvassattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ || 33 ||

sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhirabhisaṃvṛtaḥ |

kṣiprameṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ || 34 ||

tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ |

manassaṅkalpasampātā nideśe harayaḥ sthitāḥ || 35 ||

yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryaksajjate gatiḥ |

na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ || 36 ||

asakṛttairmahotsāhaissasāgaradharādharā |

pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ || 37 ||

madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |

mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau || 38 ||

ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |

na hi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ || 39 ||

tadalaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te |

ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ || 40 ||

mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |

tvatsakāśaṃ mahāsattvau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ || 41 ||

tato vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau |

āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakairvidhamiṣyataḥ || 42 ||

sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hattvā rāghavo raghunandanaḥ |

tvāmādāya varārohe svapurīṃ pratiyāsyati || 43 ||

tadāśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī |

nacirāddrakṣyase rāmaṃ prajvalantamivānalam || 44 ||

nihate rākṣasendre'sminsaputrāmātyabāndhave |

tvaṃ sameṣvasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī || 45 ||

kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ yāsyasi maithili |

rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa nihataṃ drakṣyase'cirāt || 46 ||

evamāśvāsya vaidehīṃ hanumānmārutātmajaḥ |

gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punarabravīt || 47 ||

tamarighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |

lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupāgatam || 48 ||

nakhadaṃṣṭrāyudhānvīrānsimhaśārdūlavikramān |

vānarānvāraṇendrābhānkṣipraṃ drakṣyasi saṅgatān || 49 ||

śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |

nardatāṃ kapimukhyānāmārye yūdhānyanekaśaḥ || 50 ||

sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā |

na śarma labhate rāmassiṃhārdhita iva dvipaḥ || 51 ||

mā rudo devi śokena mābhūtte manaso'priyam |

śacīva patyā śakreṇa bhartrā nāthavatī hyasi || 52 ||

rāmādviśiṣṭaḥ ko'nyo'sti kaścitsaumitriṇā samaḥ |

agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau || 53 ||

nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe rakṣogaṇairadhyuṣite'tiraudre |

na te cirādāmagamanaṃ priyasya kṣamasva matsaṅgamakālamātram || 54 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||