5.35 Sundarakanda - Panchatrimsha Sargah

ॐ

5.35 സുന്ദരകാണ്ഡ - പഞ്ചത്രിംശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।

അഥ പഞ്ചത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।

താം തു രാമകഥാം ശ്രുത്വാ വൈദേഹീ വാനരര്ഷഭാത് ।

ഉവാച വചനം സാന്ത്വമിദം മധുരയാ ഗിരാ ॥ 1 ॥

ക്വ തേ രാമേണ സംസര്ഗഃ കഥം ജാനാസി ലക്ഷ്മണമ് ।

വാനരാണാം നരാണാം ച കഥമാസീത്സമാഗമഃ ॥ 2 ॥

യാനി രാമസ്യ ലിങ്ഗാനി ലക്ഷ്മണസ്യ ച വാനര ।

താനി ഭൂയസ്സമാചക്ഷ്വ ന മാം ശോകസ്സമാവിശേത് ॥ 3 ॥

കീദൃശം തസ്യ സംസ്ഥാനം രൂപം രാമസ്യ കീദൃശമ് ।

കഥമൂരൂ കഥം ബാഹൂ ലക്ഷ്മണസ്യ ച ശംസ മേ ॥ 4 ॥

ഏവമുക്തസ്തു വൈദേഹ്യാ ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ।

തതോ രാമം യഥാതത്ത്വമാഖ്യാതുമുപചക്രമേ ॥ 5 ॥

ജാനന്തീ ബത ദിഷ്ട്യാ മാം വൈദേഹി പരിപൃച്ഛസി ।

ഭര്തുഃ കമലപത്ത്രാക്ഷി സംസ്ഥാനം ലക്ഷ്മണസ്യ ച ॥ 6 ॥

യാനി രാമസ്യ ചിഹ്നാനി ലക്ഷ്മണസ്യ ച യാനി വൈ ।

ലക്ഷിതാനി വിശാലാക്ഷി വദതശ്ശൃണു താനി മേ ॥ 7 ॥

രാമഃ കമലപത്ത്രാക്ഷ സ്സര്വസത്ത്വമനോഹരഃ ।

രൂപദാക്ഷിണ്യസമ്പന്നഃ പ്രസൂതോ ജനകാത്മജേ ॥ 8 ॥

തേജസാഽദിത്യ സങ്കാശഃ ക്ഷമയാ പൃഥിവീസമഃ ।

ബൃഹസ്പതിസമോ ബുദ്ധ്യാ യശസാ വാസവോപമഃ ॥ 9 ॥

രക്ഷിതാ ജീവലോകസ്യ സ്വജനസ്യാഭിരക്ഷിതാ ।

രക്ഷിതാ സ്വസ്യ വൃത്തസ്യ ധര്മസ്യ ച പരന്തപഃ ॥ 10 ॥

രാമോ ഭാമിനി ലോകസ്യ ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ രക്ഷിതാ ।

മര്യാദാനാം ച ലോകസ്യ കര്താ കാരയിതാ ച സഃ ॥ 11 ॥

അര്ചിഷ്മാനര്ചിതോഽത്യര്ഥം ബ്രഹ്മചര്യവ്രതേ സ്ഥിതഃ ।

സാധൂനാമുപകാരജ്ഞഃ പ്രചാരജ്ഞശ്ച കര്മണാമ് ॥ 12 ॥

രാജവിദ്യാവിനീതശ്ച ബ്രാഹ്മണാനാമുപാസിതാ ।

ശ്രുതവാന്ശീലസമ്പന്നോ വിനീതശ്ച പരന്തപഃ ॥ 13 ॥

യജുര്വേദവിനീതശ്ച വേദവിദ്ഭിസ്സുപൂജിതഃ ।

ധനുര്വേദേ ച വേദേഷു വേദാങ്ഗേഷു ച നിഷ്ഠിതഃ ॥ 14 ॥

വിപുലാംസോ മഹാബാഹുഃ കമ്ബുഗ്രീവശ്ശുഭാനനഃ ।

ഗൂഢജത്രുസ്സുതാമ്രാക്ഷോ രാമോ ദേവി ജനൈ ശ്ശ്രുതഃ ॥ 15 ॥

ദുന്ദുഭിസ്വനനിര്ഘോഷ സ്സ്നിഗ്ധവര്ണഃ പ്രതാപവാന് ।

സമ സ്സമവിഭക്താങ്ഗോ വര്ണം ശ്യാമം സമാശ്രിതഃ ॥ 16 ॥

ത്രിസ്ഥിരസ്ത്രിപ്രലമ്ബശ്ച ത്രിസമസ്ത്രിഷു ചോന്നതഃ ।

ത്രിതാമ്രസ്ത്രിഷു ച സ്നിഗ്ധോ ഗമ്ഭീരസ്ത്രിഷു നിത്യശഃ ॥ 17 ॥

ത്രിവലീവാംസ്ത്ര്യവനതശ്ചതുര്വ്യങ്ഗസ്ത്രിശീര്ഷവാന് ।

ചതുഷ്കലശ്ചതുര്ലേഖശ്ചതുഷ്കിഷ്കുശ്ചതു സ്സമഃ ॥ 18 ॥

ചതുര്ദശസമദ്വന്ദ്വശ്ചതുര്ദംഷ്ട്രശ്ചതുര്ഗതിഃ ।

മഹോഷ്ഠഹനുനാസശ്ച പഞ്ചസ്നിഗ്ധോഽഷ്ടവംശവാന് ॥ 19 ॥

ദശപദ്മോ ദശബൃഹത്ത്രിഭിര്വ്യാപ്തോ ദ്വിശുക്ലവാന് ।

ഷഡുന്നതോ നവതനുസ്ത്രിഭിര്വ്യാപ്നോതി രാഘവഃ ॥ 20 ॥

സത്യധര്മപരശ്ശ്രീമാന് സങ്ഗ്രഹാനുഗ്രഹേ രതഃ ।

ദേശകാലവിഭാഗജ്ഞസ്സര്വലോകപ്രിയംവദഃ ॥ 21 ॥

ഭ്രാതാ തസ്യ ച ദ്വൈമാത്രസ്സൌമിത്രിരപരാജിതഃ ।

അനുരാഗേണ രൂപേണ ഗുണൈശ്ചൈവ തഥാവിധഃ ॥ 22 ॥

താവുഭൌ നരശാര്ദൂലൌ ത്വദ്ദര്ശനസമുത്സുകൌ ।

വിചിന്വന്തൌ മഹീം കൃത്സ്നാമസ്മാഭിരഭിസങ്ഗതൌ ॥ 23 ॥

ത്വാമേവ മാര്ഗമാണൌ തൌ വിചരന്തൌ വസുന്ധരാമ് ।

ദദര്ശതുര്മൃഗപതിം പൂര്വജേനാവരോപിതമ് ॥ 24 ॥

ഋശ്യമൂകസ്യ പൃഷ്ഠേ തു ബഹുപാദപസങ്കുലേ ।

ഭ്രാതുര്ഭയാര്തമാസീനം സുഗ്രീവം പ്രിയദര്ശനമ് ॥ 25 ॥

വയം തു ഹരിരാജം തം സുഗ്രീവം സത്യസങ്ഗരമ് ।

പരിചര്യാമഹേ രാജ്യാത്പൂര്വജേനാവരോപിതമ് ॥ 26 ॥

തതസ്തൌ ചീരവസനൌ ധനുഃ പ്രവരപാണിനൌ ।

ഋശ്യമൂകസ്യ ശൈലസ്യ രമ്യം ദേശമുപാഗതൌ ॥ 27 ॥

സ തൌ ദൃഷ്ട്വാ നരവ്യാഘ്രൌ ധന്വിനൌ വാനരര്ഷഭഃ ।

അവപ്ലുതോ ഗിരേസ്തസ്യ ശിഖരം ഭയമോഹിതഃ ॥ 28 ॥

തതസ്സ ശിഖരേ തസ്മിന്വാനരേന്ദ്രോ വ്യവസ്ഥിതഃ ।

തയോസ്സമീപം മാമേവ പ്രേഷയാമാസ സത്വരമ് ॥ 29 ॥

താവഹം പുരുഷവ്യാഘ്രൌ സുഗ്രീവവചനാത്പ്രഭൂ ।

രൂപലക്ഷണസമ്പന്നൌ കൃതാഞ്ജലിരുപസ്ഥിതഃ ॥ 30 ॥

തൌ പരിജ്ഞാതതത്ത്വാര്ഥൌ മയാ പ്രീതിസമന്വിതൌ ।

പൃഷ്ഠമാരോപ്യ തം ദേശം പ്രാപിതൌ പുരുഷര്ഷഭൌ ॥ 31 ॥

നിവേദിതൌ ച തത്ത്വേന സുഗ്രീവായ മഹാത്മനേ ।

തയോരന്യോന്യസല്ലാപാദ്ഭൃശം പ്രീതിരജായത ॥ 32 ॥

തതസ്തൌ പ്രീതിസമ്പന്നൌ ഹരീശ്വരനരേശ്വരൌ ।

പരസ്പരകൃതാശ്വാസൌ കഥയാ പൂര്വവൃത്തയാ ॥ 33 ॥

തതസ്സ സാന്ത്വയാമാസ സുഗ്രീവം ലക്ഷ്മണാഗ്രജഃ ।

സ്ത്രീഹേതോര്വാലിനാ ഭ്രാത്രാ നിരസ്തമുരുതേജസാ ॥ 34 ॥

തതസ്ത്വന്നാശജം ശോകം രാമസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ ।

ലക്ഷ്മണോ വാനരേന്ദ്രായ സുഗ്രീവായ ന്യവേദയത് ॥ 35 ॥

സ ശ്രുത്വാ വാനരേന്ദ്രസ്തു ലക്ഷ്മണേനേരിതം വചഃ ।

തദാസീന്നിഷ്പ്രഭോഽത്യര്ഥം ഗ്രഹഗ്രസ്ത ഇവാംശുമാന് ॥ 36 ॥

തതസ്ത്വദ്ഗാത്രശോഭീനി രക്ഷസാ ഹ്രിയമാണയാ ।

യാന്യാഭരണജാലാനി പാതിതാനി മഹീതലേ ॥ 37 ॥

താനി സര്വാണി രാമായ ആനീയ ഹരിയൂഥപാഃ ।

സംഹൃഷ്ടാ ദര്ശയാമാസുര്ഗതിം തു ന വിദുസ്തവ ॥ 38 ॥

താനി രാമായ ദത്താനി മയൈവോപഹൃതാനി ച ।

സ്വനവന്ത്യവകീര്ണാനി തസ്മിന്വിഗതചേതസി ॥ 39 ॥

താന്യങ്കേ ദര്ശനീയാനി കൃത്വാ ബഹുവിധം തവ ।

തേന ദേവപ്രകാശേന ദേവേന പരിദേവിതമ് ॥ 40 ॥

പശ്യതസ്താനി രുദതസ്താമ്യതശ്ച പുനഃ പുനഃ ।

പ്രാദീപയന്ദാശരഥേസ്താനി ശോകഹുതാശനമ് ॥ 41 ॥

ശയിതം ച ചിരം തേന ദുഃഖാര്തേന മഹാത്മനാ ।

മയാപി വിവിധൈര്വാക്യൈഃ കൃച്ഛ്രാദുത്ഥാപിതഃ പുനഃ ॥ 42 ॥

താനി ദൃഷ്ട്വാ മഹാബാഹുര്ദര്ശയിത്വാ മുഹുര്മുഹുഃ ।

രാഘവസ്സഹ സൌമിത്രിസ്സുഗ്രീവേ സ ന്യവേദയത് ॥ 43 ॥

സ തവാദര്ശനാദാര്യേ രാഘവഃ പരിതപ്യതേ ।

മഹതാ ജ്വലതാ നിത്യമഗ്നിനേവാഗ്നിപര്വതഃ ॥ 44 ॥

ത്വത്കൃതേ തമനിദ്രാ ച ശോകശ്ചിന്താ ച രാഘവമ് ।

താപയന്തി മഹാത്മാനമഗ്ന്യഗാരമിവാഗ്നയഃ ॥ 45 ॥

തവാദര്ശനശോകേന രാഘവഃ പ്രവിചാല്യതേ ।

മഹതാ ഭൂമികമ്പേന മഹാനിവ ശിലോച്ചയഃ ॥ 46 ॥

കാനനാനി സുരമ്യാണി നദീഃ പ്രസ്രവണാനി ച ।

ചരന്ന രതിമാപ്നോതി ത്വാമപശ്യന്നൃപാത്മജേ ॥ 47 ॥

സ ത്വാം മനുജശാര്ദൂലഃ ക്ഷിപ്രം പ്രാപ്സ്യതി രാഘവഃ ।

സമിത്രബാന്ധവം ഹത്വാ രാവണം ജനകാത്മജേ ॥ 48 ॥

സഹിതൌ രാമസുഗ്രീവാവുഭാവകുരുതാം തദാ ।

സമയം വാലിനം ഹന്തും തവ ചാന്വേഷണം തഥാ ॥ 49 ॥

തതസ്താഭ്യാം കുമാരാഭ്യാം വീരാഭ്യാം സ ഹരീശ്വരഃ ।

കിഷ്കിന്ധാം സമുപാഗമ്യ വാലീ യുദ്ധേ നിപാതിതഃ ॥ 50 ॥

തതോ നിഹത്യ തരസാ രാമോ വാലിനമാഹവേ ।

സര്വര്ക്ഷഹരിസങ്ഘാനാം സുഗ്രീവമകരോത്പതിമ് ॥ 51 ॥

രാമസുഗ്രീവയോരൈക്യം ദേവ്യേവം സമജായത ।

ഹനുമന്തം ച മാം വിദ്ധി തയോര്ദൂതമിഹാഗതമ് ॥ 52 ॥

സ്വരാജ്യം പ്രാപ്യ സുഗ്രീവസ്സമാനീയ ഹരീശ്വരാന് ।

ത്വദര്ഥം പ്രേഷയാമാസ ദിശോ ദശ മഹാബലാന് ॥ 53 ॥

ആദിഷ്ടാ വാനരേന്ദ്രേണ സുഗ്രീവേണ മഹൌജസാ ।

അദ്രിരാജപ്രതീകാശാസ്സര്വതഃ പ്രസ്ഥിതൌ മഹീമ് ॥ 54 ॥

തതസ്തേ മാര്ഗമാണാ വൈ സുഗ്രീവവചനാതുരാഃ ।

ചരന്തി വസുധാം കൃത്സ്നാം വയമന്യേ ച വാനരാഃ ॥ 55 ॥

അങ്ഗദോ നാമ ലക്ഷ്മീവാന്വാലിസൂനുര്മഹാബലഃ ।

പ്രസ്ഥിതഃ കപിശാര്ദൂലസ്ത്രിഭാഗബലസംവൃതഃ ॥ 56 ॥

തേഷാം നോ വിപ്രണഷ്ടാനാം വിന്ധ്യേ പര്വതസത്തമേ ।

ഭൃശം ശോകപരീതാനാമഹോരാത്രഗണാ ഗതാഃ ॥ 57 ॥

തേ വയം കാര്യനൈരാശ്യാത്കാലസ്യാതിക്രമേണ ച ।

ഭയാച്ച കപിരാജസ്യ പ്രാണാംസ്ത്യക്തും വ്യവസ്ഥിതാഃ ॥ 58 ॥

വിചിത്യ വനദുര്ഗാണി ഗിരിപ്രസ്രവണാനി ച ।

അനാസാദ്യ പദം ദേവ്യാഃ പ്രാണാംസ്ത്യക്തും സമുദ്യതാഃ ॥ 59 ॥

ദൃഷ്ട്വാ പ്രായോപവിഷ്ടാംശ്ച സര്വാന്വാനരപുങ്ഗവാന് ।

ഭൃശം ശോകാര്ണവേ മഗ്നഃ പര്യദേവയദങ്ഗദഃ ॥ 60 ॥

തവ നാശം ച വൈദേഹി വാലിനശ്ച വധം തഥാ ।

പ്രായോപവേശമസ്മാകം മരണം ച ജടായുഷഃ ॥ 61 ॥

തേഷാം നസ്വാമിസന്ദേശാന്നിരാശാനാം മുമൂര്ഷതാമ് ।

കാര്യഹേതോരിവായാതശ്ശകുനിര്വീര്യവാന്മഹാന് ॥ 62 ॥

ഗൃധ്രരാജസ്യ സോദര്യഃ സമ്പാതിര്നാമ ഗൃധ്രരാട് ।

ശ്രുത്വാ ഭ്രാതൃവധം കോപാദിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 63 ॥

യവീയാന്കേന മേ ഭ്രാതാ ഹതഃ ക്വ ച നിപാതിതഃ ।

ഏതദാഖ്യാതുമിച്ഛാമി ഭവദ്ഭിര്വാനരോത്തമാഃ ॥ 64 ॥

അങ്ഗദോഽകഥയത്തസ്യ ജനസ്ഥാനേ മഹദ്വധമ് ।

രക്ഷസാ ഭീമരൂപേണ ത്വാമുദ്ദിശ്യ യഥാതഥമ് ॥ 65 ॥

ജടായുഷോ വധം ശ്രുത്വാ ദുഃഖിതസ്സോഽരുണാത്മജഃ ।

ത്വാം ശശംസ വരാരോഹേ വസന്തീം രാവണാലയേ ॥ 66 ॥

തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സമ്പാതേഃ പ്രീതിവര്ധനമ് ।

അങ്ഗദപ്രമുഖാസ്തൂര്ണം തതസ്സമ്പ്രസ്ഥിതാ വയമ് ॥ 67 ॥

വിന്ധ്യാദുത്ഥായ സമ്പ്രാപ്താ സ്സാഗരസ്യാന്തമുത്തരമ് ।

ത്വദ്ധര്ശനകൃതോത്സാഹാ ഹൃഷ്ടാസ്തുഷ്ടാഃ പ്ലവങ്ഗമാഃ ॥ 68 ॥

അങ്ഗദപ്രമുഖാസ്സര്വേ വേലോപാന്തമുപസ്ഥിതാഃ ।

ചിന്താം ജഗ്മുഃ പുനര്ഭീതാസ്ത്വദ്ദര്ശനസമുത്സുകാഃ ॥ 69 ॥

അഥാഹം ഹരിസൈന്യസ്യ സാഗരം പ്രേക്ഷ്യ സീദതഃ ।

വ്യവധൂയ ഭയം തീവ്രം യോജനാനാം ശതം പ്ലുതഃ ॥ 70 ॥

ലങ്കാ ചാപി മയാ രാത്രൌ പ്രവിഷ്ടാ രാക്ഷസാകുലാ ।

രാവണശ്ച മയാ ദൃഷ്ടസ്ത്വം ച ശോകപരിപ്ലുതാ ॥ 71 ॥

ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യഥാവൃത്തമനന്ദിതേ ।

അഭിഭാഷസ്വ മാം ദേവി ദൂതോ ദാശരഥേരഹമ് ॥ 72 ॥

തം മാം രാമകൃതോദ്യോഗം ത്വന്നിമിത്തമിഹാഗതമ് ।

സുഗ്രീവസചിവം ദേവി ബുദ്ധ്യസ്വ പവനാത്മജമ് ॥ 73 ॥

കുശലീ തവ കാകുത്സ്ഥസ്സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ ।

ഗുരോരാരാധനേ യുക്തോ ലക്ഷ്മണശ്ച സുലക്ഷണഃ ॥ 74 ॥

തസ്യ വീര്യവതോ ദേവി ഭര്തുസ്തവ ഹിതേ രതഃ ।

അഹമേകസ്തു സമ്പ്രാപ്ത സ്സുഗ്രീവവചനാദിഹ ॥ 75 ॥

മയേയമസഹായേന ചരതാ കാമരൂപിണാ ।

ദക്ഷിണാ ദിഗനുക്രാന്താ ത്വന്മാര്ഗവിചയൈഷിണാ ॥ 76 ॥

ദിഷ്ട്യാഹം ഹരിസൈന്യാനാം ത്വന്നാശമനുശോചതാമ് ।

അപനേഷ്യാമി സന്താപം തവാഭിഗമശംസനാത് ॥ 77 ॥

ദിഷ്ട്യാ ഹി മമ ന വ്യര്ഥം ദേവി സാഗരലങ്ഘനമ് ।

പ്രാപ്സ്യാമ്യഹമിദം ദിഷ്ട്യാ ത്വദ്ദര്ശനകൃതം യശഃ ॥ 78 ॥

രാഘവശ്ച മഹാവീര്യഃ ക്ഷിപ്രം ത്വാമഭിപത്സ്യതേ ।

സമിത്രബാന്ധവം ഹത്വാ രാവണം രാക്ഷസാധിപമ് ॥ 79 ॥

മാല്യവാന്നാമ വൈദേഹി ഗിരീണാമുത്തമോ ഗിരിഃ ।

തതോ ഗച്ഛതി ഗോകര്ണം പര്വതം കേസരീ ഹരിഃ ॥ 80 ॥

സ ച ദേവര്ഷിഭിര്ദിഷ്ടഃ പിതാ മമ മഹാകപിഃ ।

തീര്ഥേ നദീപതേഃ പുണ്യേ ശമ്ബസാദനമുദ്ധരത് ॥ 81 ॥

തസ്യാഹം ഹരിണഃ ക്ഷേത്രേ ജാതോ വാതേന മൈഥിലി ।

ഹനുമാനിതി വിഖ്യാതോ ലോകേ സ്വേനൈവ കര്മണാ ॥ 82 ॥

വിശ്വാസാര്ഥം തു വൈദേഹി ഭര്തുരുക്താ മയാ ഗുണാഃ ।

അചിരാദ്രാഘവോ ദേവി ത്വാമിതോ നയിതാഽനഘേ ॥ 83 ॥

ഏവം വിശ്വാസിതാ സീതാ ഹേതുഭിശ്ശോകകര്ശിതാ ।

ഉപപന്നൈരഭിജ്ഞാനൈര്ദൂതം തമവഗച്ഛതി ॥ 84 ॥

അതുലം ച ഗതാ ഹര്ഷം പ്രഹര്ഷേണ ച ജാനകീ ।

നേത്രാഭ്യാം വക്രപക്ഷ്മാഭ്യാം മുമോചാനന്ദജം ജലമ് ॥ 85 ॥

ചാരു തദ്വദനം തസ്യാസ്താമ്രശുക്ലായതേക്ഷണമ് ।

അശോഭത വിശാലാക്ഷ്യാ രാഹുമുക്ത ഇവോഡുരാട് ॥ 86 ॥

ഹനുമന്തം കപിം വ്യക്തം മന്യതേ നാന്യഥേതി സാ ।

അഥോവാച ഹനൂമാംസ്താമുത്തരം പ്രിയദര്ശനാമ് ॥ 87 ॥

ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം സമാശ്വസിഹി മൈഥിലി ।

കിം കരോമി കഥം വാ തേ രോചതേ പ്രതിയാമ്യഹമ് ॥ 88 ॥

ഹതേഽസുരേ സംയതി ശമ്ബസാദനേ കപിപ്രവീരേണ മഹര്ഷിചോദനാത് ।

തതോഽസ്മി വായുപ്രഭവോ ഹി മൈഥിലി പ്രഭാവതസ്തത്പ്രതിമശ്ച വാനരഃ ॥ 89 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ പഞ്ചത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha pañcatriṃśassargaḥ |

tāṃ tu rāmakathāṃ śrutvā vaidehī vānararṣabhāt |

uvāca vacanaṃ sāntvamidaṃ madhurayā girā || 1 ||

kva te rāmeṇa saṃsargaḥ kathaṃ jānāsi lakṣmaṇam |

vānarāṇāṃ narāṇāṃ ca kathamāsītsamāgamaḥ || 2 ||

yāni rāmasya liṅgāni lakṣmaṇasya ca vānara |

tāni bhūyassamācakṣva na māṃ śokassamāviśet || 3 ||

kīdṛśaṃ tasya saṃsthānaṃ rūpaṃ rāmasya kīdṛśam |

kathamūrū kathaṃ bāhū lakṣmaṇasya ca śaṃsa me || 4 ||

evamuktastu vaidehyā hanumānmārutātmajaḥ |

tato rāmaṃ yathātattvamākhyātumupacakrame || 5 ||

jānantī bata diṣṭyā māṃ vaidehi paripṛcchasi |

bhartuḥ kamalapattrākṣi saṃsthānaṃ lakṣmaṇasya ca || 6 ||

yāni rāmasya cihnāni lakṣmaṇasya ca yāni vai |

lakṣitāni viśālākṣi vadataśśṛṇu tāni me || 7 ||

rāmaḥ kamalapattrākṣa ssarvasattvamanoharaḥ |

rūpadākṣiṇyasampannaḥ prasūto janakātmaje || 8 ||

tejasā'ditya saṅkāśaḥ kṣamayā pṛthivīsamaḥ |

bṛhaspatisamo buddhyā yaśasā vāsavopamaḥ || 9 ||

rakṣitā jīvalokasya svajanasyābhirakṣitā |

rakṣitā svasya vṛttasya dharmasya ca parantapaḥ || 10 ||

rāmo bhāmini lokasya cāturvarṇyasya rakṣitā |

maryādānāṃ ca lokasya kartā kārayitā ca saḥ || 11 ||

arciṣmānarcito'tyarthaṃ brahmacaryavrate sthitaḥ |

sādhūnāmupakārajñaḥ pracārajñaśca karmaṇām || 12 ||

rājavidyāvinītaśca brāhmaṇānāmupāsitā |

śrutavānśīlasampanno vinītaśca parantapaḥ || 13 ||

yajurvedavinītaśca vedavidbhissupūjitaḥ |

dhanurvede ca vedeṣu vedāṅgeṣu ca niṣṭhitaḥ || 14 ||

vipulāṃso mahābāhuḥ kambugrīvaśśubhānanaḥ |

gūḍhajatrussutāmrākṣo rāmo devi janai śśrutaḥ || 15 ||

dundubhisvananirghoṣa ssnigdhavarṇaḥ pratāpavān |

sama ssamavibhaktāṅgo varṇaṃ śyāmaṃ samāśritaḥ || 16 ||

tristhirastripralambaśca trisamastriṣu connataḥ |

tritāmrastriṣu ca snigdho gambhīrastriṣu nityaśaḥ || 17 ||

trivalīvāṃstryavanataścaturvyaṅgastriśīrṣavān |

catuṣkalaścaturlekhaścatuṣkiṣkuścatu ssamaḥ || 18 ||

caturdaśasamadvandvaścaturdaṃṣṭraścaturgatiḥ |

mahoṣṭhahanunāsaśca pañcasnigdho'ṣṭavaṃśavān || 19 ||

daśapadmo daśabṛhattribhirvyāpto dviśuklavān |

ṣaḍunnato navatanustribhirvyāpnoti rāghavaḥ || 20 ||

satyadharmaparaśśrīmān saṅgrahānugrahe rataḥ |

deśakālavibhāgajñassarvalokapriyaṃvadaḥ || 21 ||

bhrātā tasya ca dvaimātrassaumitriraparājitaḥ |

anurāgeṇa rūpeṇa guṇaiścaiva tathāvidhaḥ || 22 ||

tāvubhau naraśārdūlau tvaddarśanasamutsukau |

vicinvantau mahīṃ kṛtsnāmasmābhirabhisaṅgatau || 23 ||

tvāmeva mārgamāṇau tau vicarantau vasundharām |

dadarśaturmṛgapatiṃ pūrvajenāvaropitam || 24 ||

ṛśyamūkasya pṛṣṭhe tu bahupādapasaṅkule |

bhrāturbhayārtamāsīnaṃ sugrīvaṃ priyadarśanam || 25 ||

vayaṃ tu harirājaṃ taṃ sugrīvaṃ satyasaṅgaram |

paricaryāmahe rājyātpūrvajenāvaropitam || 26 ||

tatastau cīravasanau dhanuḥ pravarapāṇinau |

ṛśyamūkasya śailasya ramyaṃ deśamupāgatau || 27 ||

sa tau dṛṣṭvā naravyāghrau dhanvinau vānararṣabhaḥ |

avapluto girestasya śikharaṃ bhayamohitaḥ || 28 ||

tatassa śikhare tasminvānarendro vyavasthitaḥ |

tayossamīpaṃ māmeva preṣayāmāsa satvaram || 29 ||

tāvahaṃ puruṣavyāghrau sugrīvavacanātprabhū |

rūpalakṣaṇasampannau kṛtāñjalirupasthitaḥ || 30 ||

tau parijñātatattvārthau mayā prītisamanvitau |

pṛṣṭhamāropya taṃ deśaṃ prāpitau puruṣarṣabhau || 31 ||

niveditau ca tattvena sugrīvāya mahātmane |

tayoranyonyasallāpādbhṛśaṃ prītirajāyata || 32 ||

tatastau prītisampannau harīśvaranareśvarau |

parasparakṛtāśvāsau kathayā pūrvavṛttayā || 33 ||

tatassa sāntvayāmāsa sugrīvaṃ lakṣmaṇāgrajaḥ |

strīhetorvālinā bhrātrā nirastamurutejasā || 34 ||

tatastvannāśajaṃ śokaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

lakṣmaṇo vānarendrāya sugrīvāya nyavedayat || 35 ||

sa śrutvā vānarendrastu lakṣmaṇeneritaṃ vacaḥ |

tadāsīnniṣprabho'tyarthaṃ grahagrasta ivāṃśumān || 36 ||

tatastvadgātraśobhīni rakṣasā hriyamāṇayā |

yānyābharaṇajālāni pātitāni mahītale || 37 ||

tāni sarvāṇi rāmāya ānīya hariyūthapāḥ |

saṃhṛṣṭā darśayāmāsurgatiṃ tu na vidustava || 38 ||

tāni rāmāya dattāni mayaivopahṛtāni ca |

svanavantyavakīrṇāni tasminvigatacetasi || 39 ||

tānyaṅke darśanīyāni kṛtvā bahuvidhaṃ tava |

tena devaprakāśena devena paridevitam || 40 ||

paśyatastāni rudatastāmyataśca punaḥ punaḥ |

prādīpayandāśarathestāni śokahutāśanam || 41 ||

śayitaṃ ca ciraṃ tena duḥkhārtena mahātmanā |

mayāpi vividhairvākyaiḥ kṛcchrādutthāpitaḥ punaḥ || 42 ||

tāni dṛṣṭvā mahābāhurdarśayitvā muhurmuhuḥ |

rāghavassaha saumitrissugrīve sa nyavedayat || 43 ||

sa tavādarśanādārye rāghavaḥ paritapyate |

mahatā jvalatā nityamagninevāgniparvataḥ || 44 ||

tvatkṛte tamanidrā ca śokaścintā ca rāghavam |

tāpayanti mahātmānamagnyagāramivāgnayaḥ || 45 ||

tavādarśanaśokena rāghavaḥ pravicālyate |

mahatā bhūmikampena mahāniva śiloccayaḥ || 46 ||

kānanāni suramyāṇi nadīḥ prasravaṇāni ca |

caranna ratimāpnoti tvāmapaśyannṛpātmaje || 47 ||

sa tvāṃ manujaśārdūlaḥ kṣipraṃ prāpsyati rāghavaḥ |

samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ janakātmaje || 48 ||

sahitau rāmasugrīvāvubhāvakurutāṃ tadā |

samayaṃ vālinaṃ hantuṃ tava cānveṣaṇaṃ tathā || 49 ||

tatastābhyāṃ kumārābhyāṃ vīrābhyāṃ sa harīśvaraḥ |

kiṣkindhāṃ samupāgamya vālī yuddhe nipātitaḥ || 50 ||

tato nihatya tarasā rāmo vālinamāhave |

sarvarkṣaharisaṅghānāṃ sugrīvamakarotpatim || 51 ||

rāmasugrīvayoraikyaṃ devyevaṃ samajāyata |

hanumantaṃ ca māṃ viddhi tayordūtamihāgatam || 52 ||

svarājyaṃ prāpya sugrīvassamānīya harīśvarān |

tvadarthaṃ preṣayāmāsa diśo daśa mahābalān || 53 ||

ādiṣṭā vānarendreṇa sugrīveṇa mahaujasā |

adrirājapratīkāśāssarvataḥ prasthitau mahīm || 54 ||

tataste mārgamāṇā vai sugrīvavacanāturāḥ |

caranti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ || 55 ||

aṅgado nāma lakṣmīvānvālisūnurmahābalaḥ |

prasthitaḥ kapiśārdūlastribhāgabalasaṃvṛtaḥ || 56 ||

teṣāṃ no vipraṇaṣṭānāṃ vindhye parvatasattame |

bhṛśaṃ śokaparītānāmahorātragaṇā gatāḥ || 57 ||

te vayaṃ kāryanairāśyātkālasyātikrameṇa ca |

bhayācca kapirājasya prāṇāṃstyaktuṃ vyavasthitāḥ || 58 ||

vicitya vanadurgāṇi giriprasravaṇāni ca |

anāsādya padaṃ devyāḥ prāṇāṃstyaktuṃ samudyatāḥ || 59 ||

dṛṣṭvā prāyopaviṣṭāṃśca sarvānvānarapuṅgavān |

bhṛśaṃ śokārṇave magnaḥ paryadevayadaṅgadaḥ || 60 ||

tava nāśaṃ ca vaidehi vālinaśca vadhaṃ tathā |

prāyopaveśamasmākaṃ maraṇaṃ ca jaṭāyuṣaḥ || 61 ||

teṣāṃ nasvāmisandeśānnirāśānāṃ mumūrṣatām |

kāryahetorivāyātaśśakunirvīryavānmahān || 62 ||

gṛdhrarājasya sodaryaḥ sampātirnāma gṛdhrarāṭ |

śrutvā bhrātṛvadhaṃ kopādidaṃ vacanamabravīt || 63 ||

yavīyānkena me bhrātā hataḥ kva ca nipātitaḥ |

etadākhyātumicchāmi bhavadbhirvānarottamāḥ || 64 ||

aṅgado'kathayattasya janasthāne mahadvadham |

rakṣasā bhīmarūpeṇa tvāmuddiśya yathātatham || 65 ||

jaṭāyuṣo vadhaṃ śrutvā duḥkhitasso'ruṇātmajaḥ |

tvāṃ śaśaṃsa varārohe vasantīṃ rāvaṇālaye || 66 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā sampāteḥ prītivardhanam |

aṅgadapramukhāstūrṇaṃ tatassamprasthitā vayam || 67 ||

vindhyādutthāya samprāptā ssāgarasyāntamuttaram |

tvaddharśanakṛtotsāhā hṛṣṭāstuṣṭāḥ plavaṅgamāḥ || 68 ||

aṅgadapramukhāssarve velopāntamupasthitāḥ |

cintāṃ jagmuḥ punarbhītāstvaddarśanasamutsukāḥ || 69 ||

athāhaṃ harisainyasya sāgaraṃ prekṣya sīdataḥ |

vyavadhūya bhayaṃ tīvraṃ yojanānāṃ śataṃ plutaḥ || 70 ||

laṅkā cāpi mayā rātrau praviṣṭā rākṣasākulā |

rāvaṇaśca mayā dṛṣṭastvaṃ ca śokapariplutā || 71 ||

etatte sarvamākhyātaṃ yathāvṛttamanandite |

abhibhāṣasva māṃ devi dūto dāśaratheraham || 72 ||

taṃ māṃ rāmakṛtodyogaṃ tvannimittamihāgatam |

sugrīvasacivaṃ devi buddhyasva pavanātmajam || 73 ||

kuśalī tava kākutsthassarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |

gurorārādhane yukto lakṣmaṇaśca sulakṣaṇaḥ || 74 ||

tasya vīryavato devi bhartustava hite rataḥ |

ahamekastu samprāpta ssugrīvavacanādiha || 75 ||

mayeyamasahāyena caratā kāmarūpiṇā |

dakṣiṇā diganukrāntā tvanmārgavicayaiṣiṇā || 76 ||

diṣṭyāhaṃ harisainyānāṃ tvannāśamanuśocatām |

apaneṣyāmi santāpaṃ tavābhigamaśaṃsanāt || 77 ||

diṣṭyā hi mama na vyarthaṃ devi sāgaralaṅghanam |

prāpsyāmyahamidaṃ diṣṭyā tvaddarśanakṛtaṃ yaśaḥ || 78 ||

rāghavaśca mahāvīryaḥ kṣipraṃ tvāmabhipatsyate |

samitrabāndhavaṃ hatvā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam || 79 ||

mālyavānnāma vaidehi girīṇāmuttamo giriḥ |

tato gacchati gokarṇaṃ parvataṃ kesarī hariḥ || 80 ||

sa ca devarṣibhirdiṣṭaḥ pitā mama mahākapiḥ |

tīrthe nadīpateḥ puṇye śambasādanamuddharat || 81 ||

tasyāhaṃ hariṇaḥ kṣetre jāto vātena maithili |

hanumāniti vikhyāto loke svenaiva karmaṇā || 82 ||

viśvāsārthaṃ tu vaidehi bharturuktā mayā guṇāḥ |

acirādrāghavo devi tvāmito nayitā'naghe || 83 ||

evaṃ viśvāsitā sītā hetubhiśśokakarśitā |

upapannairabhijñānairdūtaṃ tamavagacchati || 84 ||

atulaṃ ca gatā harṣaṃ praharṣeṇa ca jānakī |

netrābhyāṃ vakrapakṣmābhyāṃ mumocānandajaṃ jalam || 85 ||

cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |

aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 86 ||

hanumantaṃ kapiṃ vyaktaṃ manyate nānyatheti sā |

athovāca hanūmāṃstāmuttaraṃ priyadarśanām || 87 ||

etatte sarvamākhyātaṃ samāśvasihi maithili |

kiṃ karomi kathaṃ vā te rocate pratiyāmyaham || 88 ||

hate'sure saṃyati śambasādane kapipravīreṇa maharṣicodanāt |

tato'smi vāyuprabhavo hi maithili prabhāvatastatpratimaśca vānaraḥ || 89 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||