5.1 Sundarakanda - Prathama Sargah

ॐ

5.1 സുന്ദരകാണ്ഡ - പ്രഥമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।

അഥ പ്രഥമസ്സര്ഗഃ ।

തതോ രാവണനീതായാഃ സീതായാഃ ശത്രുകര്ശനഃ ।

ഇയേഷ പദമന്വേഷ്ടും ചാരണാചരിതേ പഥി ॥ 1 ॥

ദുഷ്കരം നിഷ്പ്രതിദ്വന്ദ്വം ചികീര്ഷന് കര്മ വാനരഃ ।

സമുദഗ്രശിരോഗ്രീവോ ഗവാമ്പതിരിവാബഭൌ ॥ 2 ॥

അഥ വൈഡൂര്യവര്ണേഷു ശാദ്വലേഷു മഹാബലഃ ।

ധീരഃ സലിലകല്പേഷു വിചചാര യഥാസുഖമ് ॥ 3 ॥

ദ്വിജാന് വിത്രാസയന് ധീമാനുരസാ പാദപാന് ഹരന് ।

മൃഗാംശ്ച സുബഹൂന്നിഘ്നന് പ്രവൃദ്ധ ഇവ കേസരീ ॥ 4 ॥

നീലലോഹിതമാഞ്ജിഷ്ഠപത്രവര്ണൈഃ സിതാസിതൈഃ ।

സ്വഭാവവിഹിതൈശ്ചിത്രൈര്ധാതുഭിഃ സമലങ്കൃതമ് ॥ 5 ॥

കാമരൂപിഭിരാവിഷ്ടമഭീക്ഷ്ണം സപരിച്ഛദൈഃ ।

യക്ഷകിന്നരഗന്ധര്വൈര്ദേവകല്പൈശ്ച പന്നഗൈഃ ॥ 6 ॥

സ തസ്യ ഗിരിവര്യസ്യ തലേ നാഗവരായുതേ ।

തിഷ്ഠന് കപിവരസ്തത്ര ഹ്രദേ നാഗ ഇവാബഭൌ ॥ 7 ॥

സ സൂര്യായ മഹേന്ദ്രായ പവനായ സ്വയമ്ഭുവേ ।

ഭൂതേഭ്യശ്ചാഞ്ജലിം കൃത്വാ ചകാര ഗമനേ മതിമ് ॥ 8 ॥

അഞ്ജലിം പ്രാങ്മുഖഃ കുര്വന് പവനായാത്മയോനയേ ।

തതോ ഹി വവൃധേ ഗന്തും ദക്ഷിണോ ദക്ഷിണാം ദിശമ് ॥ 9 ॥

പ്ലവങ്ഗപ്രവരൈര്ദൃഷ്ടഃ പ്ലവനേ കൃതനിശ്ചയഃ ।

വവൃധേ രാമവൃദ്ധ്യര്ഥം സമുദ്ര ഇവ പര്വസു ॥ 10 ॥

നിഷ്പ്രമാണശരീരഃ സന് ലിലങ്ഘയിഷുരര്ണവമ് ।

ബാഹുഭ്യാം പീഡയാമാസ ചരണാഭ്യാം ച പര്വതമ് ॥ 11 ॥

സ ചചാലാചലശ്ചാപി മുഹൂര്തം കപിപീഡിതഃ ।

തരൂണാം പുഷ്പിതാഗ്രാണാം സര്വം പുഷ്പമശാതയത് ॥ 12 ॥

തേന പാദപമുക്തേന പുഷ്പൌഘേണ സുഗന്ധിനാ ।

സര്വതഃ സംവൃതഃ ശൈലോ ബഭൌ പുഷ്പമയോ യഥാ ॥ 13 ॥

തേന ചോത്തമവീര്യേണ പീഡ്യമാനഃ സ പര്വതഃ ।

സലിലം സമ്പ്രസുസ്രാവ മദം മത്ത ഇവ ദ്വിപഃ ॥ 14 ॥

പീഡ്യമാനസ്തു ബലിനാ മഹേന്ദ്രസ്തേന പര്വതഃ ।

രീതീര്നിര്വര്തയാമാസ കാഞ്ചനാഞ്ജനരാജതീഃ ॥ 15 ॥

മുമോച ച ശിലാഃ ശൈലോ വിശാലാഃ സമനഃശിലാഃ ।

മധ്യമേനാര്ചിഷാ ജുഷ്ടാ ധൂമരാജീരിവാനലഃ ॥ 16 ॥

ഗിരിണാ പീഡ്യമാനേന പീഡ്യമാനാനി സര്വതഃ ।

ഗുഹാവിഷ്ടാനി ഭൂതാനി വിനേദുര്വികൃതൈഃ സ്വരൈഃ ॥ 17 ॥

സ മഹാസത്ത്വസന്നാദഃ ശൈലപീഡാനിമിത്തജഃ ।

പൃഥിവീം പൂരയാമാസ ദിശശ്ചോപവനാനി ച ॥ 18 ॥

ശിരോഭിഃ പൃഥുഭിഃ സര്പാ വ്യക്തസ്വസ്തികലക്ഷണൈഃ ।

വമന്തഃ പാവകം ഘോരം ദദംശുര്ദശനൈഃ ശിലാഃ ॥ 19 ॥

താസ്തദാ സവിഷൈര്ദഷ്ടാഃ കുപിതൈസ്തൈര്മഹാശിലാഃ ।

ജജ്ജ്വലുഃ പാവകോദ്ദീപ്താ ബിഭിദുശ്ച സഹസ്രധാ ॥ 20 ॥

യാനി ചൌഷധജാലാനി തസ്മിന് ജാതാനി പര്വതേ ।

വിഷഘ്നാന്യപി നാഗാനാം ന ശേകുഃ ശമിതും വിഷമ് ॥ 21 ॥

ഭിദ്യതേഽയം ഗിരിര്ഭൂതൈരിതി മത്ത്വാ തപസ്വിനഃ ।

ത്രസ്താ വിദ്യാധരാസ്തസ്മാദുത്പേതുഃ സ്ത്രീ ഗണൈഃ സഹ ॥ 22 ॥

പാനഭൂമിഗതം ഹിത്വാ ഹൈമമാസവഭാജനമ് ।

പാത്രാണി ച മഹാര്ഹാണി കരകാംശ്ച ഹിരണ്മയാന് ॥ 23 ॥

ലേഹ്യാനുച്ചാവചാന് ഭക്ഷ്യാന് മാംസാനി വിവിധാനി ച ।

ആര്ഷഭാണി ച ചര്മാണി ഖഡഗാംശ്ച കനകത്സരൂന് ॥ 24 ॥

കൃതകണ്ഠഗുണാഃ ക്ഷീബാ രക്തമാല്യാനുലേപനാഃ ।

രക്താക്ഷാഃ പുഷ്കരാക്ഷാശ്ച ഗഗനം പ്രതിപേദിരേ ॥ 25 ॥

ഹാരനൂപുരകേയൂരപാരിഹാര്യധരാഃ സ്ത്രിയഃ ।

വിസ്മിതാഃ സസ്മിതാസ്തസ്ഥുരാകാശേ രമണൈഃ സഹ ॥ 26 ॥

ദര്ശയന്തോ മഹാവിദ്യാം വിദ്യാധരമഹര്ഷയഃ ।

സഹിതാസ്തസ്ഥുരാകാശേ വീക്ഷാഞ്ചക്രുശ്ച പര്വതമ് ॥ 27 ॥

ശുശ്രുവുശ്ച തദാ ശബ്ദമൃഷീണാം ഭാവിതാത്മനാമ് ।

ചാരണാനാം ച സിദ്ധാനാം സ്ഥിതാനാം വിമലേഽമ്ബരേ ॥ 28 ॥

ഏഷ പര്വതസങ്കാശോ ഹനുമാന് മാരുതാത്മജഃ ।

തിതീര്ഷതി മഹാവേഗസ്സമുദ്രം മകരാലയമ് ॥ 29 ॥

രാമാര്ഥം വാനരാര്ഥം ച ചികീര്ഷന് കര്മ ദുഷ്കരമ് ।

സമുദ്രസ്യ പരം പാരം ദുഷ്പ്രാപം പ്രാപ്തുമിച്ഛതി ॥ 30 ॥

ഇതി വിദ്യാധരാഃ ശ്രുത്വാ വചസ്തേഷാം മഹാത്മനാമ് ।

തമപ്രമേയം ദദൃശുഃ പര്വതേ വാനരര്ഷഭമ് ॥ 31 ॥

ദുധുവേ ച സ രോമാണി ചകമ്പേ ചാചലോപമഃ ।

നനാദ സുമഹാനാദം സുമഹാനിവ തോയദഃ ॥ 32 ॥

ആനുപൂര്വ്യേണ വൃത്തം ച ലാങ്ഗൂലം ലോമഭിശ്ചിതമ് ।

ഉത്പതിഷ്യന് വിചിക്ഷേപ പക്ഷിരാജ ഇവോരഗമ് ॥ 33 ॥

തസ്യ ലാങ്ഗൂലമാവിദ്ധമാത്തവേഗസ്യ പൃഷ്ഠതഃ ।

ദദൃശേ ഗരുഡേനേവ ഹ്രിയമാണോ മഹോരഗഃ ॥ 34 ॥

ബാഹൂ സംസ്തമ്ഭയാമാസ മഹാപരിഘസന്നിഭൌ ।

സസാദ ച കപിഃ കട്യാം ചരണൌ സഞ്ചുകോച ച ॥ 35 ॥

സംഹൃത്യ ച ഭുജൌ ശ്രീമാംസ്തഥൈവ ച ശിരോധരാമ് ।

തേജഃ സത്ത്വം തഥാ വീര്യമാവിവേശ സ വീര്യവാന് ॥ 36 ॥

മാര്ഗമാലോകയന്ദൂരാദൂര്ധ്വം പ്രണിഹിതേക്ഷണഃ ।

രുരോധ ഹൃദയേ പ്രാണാനാകാശമവലോകയന് ॥ 37 ॥

പദ്ഭ്യാം ദൃഢമവസ്ഥാനം കൃത്വാ സ കപികുഞ്ജരഃ ।

നികുഞ്ച്യ കര്ണൌ ഹനുമാനുത്പതിഷ്യന് മഹാബലഃ ।

വാനരാന് വാനരശ്രേഷ്ഠ ഇദം വചനമബ്രവീത് ॥ 38 ॥

യഥാ രാഘവനിര്മുക്തഃ ശരഃ ശ്വസനവിക്രമഃ ।

ഗച്ഛേത്തദ്വദ്ഗമിഷ്യാമി ലങ്കാം രാവണപാലിതാമ് ॥ 39 ॥

ന ഹി ദ്രക്ഷ്യാമി യദി താം ലങ്കായാം ജനകാത്മജാമ് ।

അനേനൈവ ഹി വേഗേന ഗമിഷ്യാമി സുരാലയമ് ॥ 40 ॥

യദി വാ ത്രിദിവേ സീതാം ന ദ്രക്ഷ്യാമ്യകൃതശ്രമഃ ।

ബദ്ധ്വാ രാക്ഷസരാജാനമാനയിഷ്യാമി രാവണമ് ॥ 41 ॥

സര്വഥാ കൃതകാര്യോഽഹമേഷ്യാമി സഹ സീതയാ ।

ആനയിഷ്യാമി വാ ലങ്കാം സമുത്പാട്യ സരാവണാമ് ॥ 42 ॥

ഏവമുക്ത്വാ തു ഹനുമാന്വാനരാന്വാനരോത്തമഃ ॥ 43 ॥

ഉത്പപാതാഥ വേഗേന വേഗവാനവിചാരയന് ।

സുപര്ണമിവ ചാത്മാനം മേനേ സ കപികുഞ്ജരഃ ॥ 44 ॥

സമുത്പതതി തസ്മിംസ്തു വേഗാത്തേ നഗരോഹിണഃ ।

സംഹൃത്യ വിടപാന് സര്വാന് സമുത്പേതുഃ സമന്തതഃ ॥ 45 ॥

സ മത്തകോയഷ്ടിമകാന് പാദപാന് പുഷ്പശാലിനഃ ।

ഉദ്വഹന്നൂരുവേഗേന ജഗാമ വിമലേഽമ്ബരേ ॥ 46 ॥

ഊരുവേഗോദ്ധതാ വൃക്ഷാ മുഹൂര്തം കപിമന്വയുഃ ।

പ്രസ്ഥിതം ദീര്ഘമധ്വാനം സ്വബന്ധുമിവ ബാന്ധവാഃ ॥ 47 ॥

തമൂരുവേഗോന്മഥിതാഃ സാലാശ്ചാന്യേ നഗോത്തമാഃ ।

അനുജഗ്മുര്ഹനൂമന്തം സൈന്യാ ഇവ മഹീപതിമ് ॥ 48 ॥

സുപുഷ്പിതാഗ്രൈര്ബഹുഭിഃ പാദപൈരന്വിതഃ കപിഃ ।

ഹനുമാന് പര്വതാകാരോ ബഭൂവാദ്ഭുതദര്ശനഃ ॥ 49 ॥

സാരവന്തോഽഥ യേ വൃക്ഷാ ന്യമജ്ജന് ലവണാമ്ഭസി ।

ഭയാദിവ മഹേന്ദ്രസ്യ പര്വതാ വരുണാലയേ ॥ 50 ॥

സ നാനാകുസുമൈഃ കീര്ണഃ കപിഃ സാങ്കുരകോരകൈഃ ।

ശുശുഭേ മേഘസങ്കാശഃ ഖദ്യോതൈരിവ പര്വതഃ ॥ 51 ॥

വിമുക്താസ്തസ്യ വേഗേന മുക്ത്വാ പുഷ്പാണി തേ ദ്രുമാഃ ।

അവശീര്യന്ത സലിലേ നിവൃത്താഃ സുഹൃദോ യഥാ ॥ 52 ॥

ലഘുത്വേനോപപന്നം തദ്വിചിത്രം സാഗരേഽപതത് ।

ദ്രുമാണാം വിവിധം പുഷ്പം കപിവായുസമീരിതമ് ॥ 53 ॥

താരാചിതമിവാകാശം പ്രബഭൌ സ മഹാര്ണവഃ ।

പുഷ്പൌഘേണാനുബദ്ധേന നാനാവര്ണേന വാനരഃ ।

ബഭൌ മേഘ ഇവാകാശേ വിദ്യുദ്ഗണ വിഭൂഷിതഃ ॥ 54 ॥

തസ്യ വേഗസമാധൂതൈഃ പുഷ്പൈസ്തോയമദൃശ്യത ॥ 55 ॥

താരാഭിരഭിരാമാഭിരുദിതാഭിരിവാമ്ബരമ് ।

തസ്യാമ്ബരഗതൌ ബാഹൂ ദദൃശാതേ പ്രസാരിതൌ ॥ 56 ॥

പര്വതാഗ്രാദ്വിനിഷ്ക്രാന്തൌ പഞ്ചാസ്യാവിവ പന്നഗൌ ।

പിബന്നിവ ബഭൌ ചാപി സോര്മിമാലം മഹാര്ണവമ് ॥ 57 ॥

പിപാസുരിവ ചാകാശം ദദൃശേ സ മഹാകപിഃ ।

തസ്യ വിദ്യുത്പ്രഭാകാരേ വായുമാര്ഗാനുസാരിണഃ ॥ 58 ॥

നയനേ വിപ്രകാശേതേ പര്വതസ്ഥാവിവാനലൌ ।

പിങ്ഗേ പിങ്ഗാക്ഷമുഖ്യസ്യ ബൃഹതീ പരിമണ്ഡലേ ॥ 59 ॥

ചക്ഷുഷീ സമ്പ്രാകാശേതേ ചന്ദ്രസൂര്യാവിവോദിതൌ ।

മുഖം നാസികയാ തസ്യ താമ്രയാ താമ്രമാബഭൌ ॥ 60 ॥

സന്ധ്യയാ സമഭിസ്പൃഷ്ടം യഥാ തത്സൂര്യമണ്ഡലമ് ।

ലാങ്ഗൂലം ച സമാവിദ്ധം പ്ലവമാനസ്യ ശോഭതേ ॥ 61 ॥

അമ്ബരേ വായുപുത്രസ്യ ശക്രധ്വജ ഇവോച്ഛ്രിതമ് ।

ലാങ്ഗൂലചക്രേണ മഹാന് ശുക്ലദംഷ്ട്രോഽനിലാത്മജഃ ॥ 62 ॥

വ്യരോചത മഹാപ്രാജ്ഞഃ പരിവേഷീവ ഭാസ്കരഃ ।

സ്ഫിഗ്ദേശേനാഭിതാമ്രേണ രരാജ സ മഹാകപിഃ ॥ 63 ॥

മഹതാ ദാരിതേനേവ ഗിരിര്ഗൈരികധാതുനാ ।

തസ്യ വാനരസിംഹസ്യ പ്ലവമാനസ്യ സാഗരമ് ॥ 64 ॥

കക്ഷാന്തരഗതോ വായുര്ജീമൂത ഇവ ഗര്ജതി ।

ഖേ യഥാ നിപതത്യുല്കാ ഹ്യുത്തരാന്താദ്വിനിഃസൃതാ ॥ 65 ॥

ദൃശ്യതേ സാനുബന്ധാ ച തഥാ സ കപികുഞ്ജരഃ ।

പതത്പതങ്ഗസങ്കാശോ വ്യായതഃ ശുശുഭേ കപിഃ ॥ 66 ॥

പ്രവൃദ്ധ ഇവ മാതങ്ഗഃ കക്ഷ്യയാ ബധ്യമാനയാ ।

ഉപരിഷ്ടാച്ഛരീരേണ ഛായയാ ചാവഗാഢയാ ॥ 67 ॥

സാഗരേ മാരുതാവിഷ്ടാ നൌരിവാസീത്തദാ കപിഃ ।

യം യം ദേശം സമുദ്രസ്യ ജഗാമ സ മഹാകപിഃ ।

സ സ തസ്യോരുവേഗേന സോന്മാദ ഇവ ലക്ഷ്യതേ ॥ 68 ॥

സാഗരസ്യോര്മിജാലാനാമുരസാ ശൈലവര്ഷ്മണാമ് ।

അഭിഘ്നംസ്തു മഹാവേഗഃ പുപ്ലുവേ സ മഹാകപിഃ ॥ 69 ॥

കപിവാതശ്ച ബലവാന് മേഘവാതശ്ച നിഃസൃതഃ ।

സാഗരം ഭീമനിര്ഘോഷം കമ്പയാമാസതുര്ഭൃശമ് ॥ 70 ॥

വികര്ഷന്നൂര്മിജാലാനി ബൃഹന്തി ലവണാമ്ഭസി ।

പുപ്ലുവേ കപിശാര്ദൂലോ വികിരന്നിവ രോദസീ ॥ 71 ॥

മേരുമന്ദരസങ്കാശാനുദ്ധതാന് സ മഹാര്ണവേ ।

അത്യക്രാമന്മഹാവേഗസ്തരങ്ഗാന് ഗണയന്നിവ ॥ 72 ॥

തസ്യ വേഗസമുദ്ധൂതം ജലം സജലദം തദാ ।

അമ്ബരസ്ഥം വിബഭ്രാജ ശാരദാഭ്രമിവാതതമ് ॥ 73 ॥

തിമിനക്രഝഷാഃ കൂര്മാ ദൃശ്യന്തേ വിവൃതാസ്തദാ ।

വസ്ത്രാപകര്ഷണേനേവ ശരീരാണി ശരീരിണാമ് ॥ 74 ॥

പ്ലവമാനം സമീക്ഷ്യാഥ ഭുജങ്ഗാഃ സാഗരാലയാഃ ।

വ്യോമ്നി തം കപിശാര്ദൂലം സുപര്ണ ഇതി മേനിരേ ॥ 75 ॥

ദശയോജനവിസ്തീര്ണാ ത്രിംശദ്യോജനമായതാ ।

ഛായാ വാനരസിംഹസ്യ ജലേ ചാരുതരാഭവത് ॥ 76 ॥

ശ്വേതാഭ്രഘനരാജീവ വായുപുത്രാനുഗാമിനീ ।

തസ്യ സാ ശുശുഭേ ഛായാ വിതതാ ലവണാമ്ഭസി ॥ 77 ॥

ശുശുഭേ സ മഹാതേജാ മഹാകായോ മഹാകപിഃ ।

വായുമാര്ഗേ നിരാലമ്ബേ പക്ഷവാനിവ പര്വതഃ ॥ 78 ॥

യേനാസൌ യാതി ബലവാന് വേഗേന കപികുഞ്ജരഃ ।

തേന മാര്ഗേണ സഹസാ ദ്രോണീകൃത ഇവാര്ണവഃ ॥ 79 ॥

ആപാതേ പക്ഷിസങ്ഘാനാം പക്ഷിരാജ ഇവ വ്രജന് ।

ഹനുമാന് മേഘജാലാനി പ്രകര്ഷന് മാരുതോ യഥാ ॥ 80 ॥

പാണ്ഡുരാരുണവര്ണാനി നീലമാഞ്ജിഷ്ഠകാനി ച ।

കപിനാകൃഷ്യമാണാനി മഹാഭ്രാണി ചകാശിരേ ॥ 81 ॥

പ്രവിശന്നഭ്രജാലാനി നിഷ്പതംശ്ച പുനഃ പുനഃ ।

പ്രച്ഛന്നശ്ച പ്രകാശശ്ച ചന്ദ്രമാ ഇവ ലക്ഷ്യതേ ॥ 82 ॥

പ്ലവമാനം തു തം ദൃഷ്ട്വാ പ്ലവങ്ഗം ത്വരിതം തദാ ।

വവര്ഷുഃ പുഷ്പവര്ഷാണി ദേവഗന്ധര്വദാനവാഃ ॥ 83 ॥

തതാപ ന ഹി തം സൂര്യഃ പ്ലവന്തം വാനരോത്തമമ് ।

സിഷേവേ ച തദാ വായൂ രാമകാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ ॥ 84 ॥

ഋഷയസ്തുഷ്ടുവുശ്ചൈനം പ്ലവമാനം വിഹായസാ ।

ജഗുശ്ച ദേവഗന്ധര്വാഃ പ്രശംസന്തോ മഹൌജസമ് ॥ 85 ॥

നാഗാശ്ച തുഷ്ടുവുര്യക്ഷാ രക്ഷാംസി വിബുധാഃ ഖഗാഃ ।

പ്രേക്ഷ്യ സര്വേ കപിവരം സഹസാ വിഗതക്ലമമ് ॥ 86 ॥

തസ്മിന് പ്ലവഗശാര്ദൂലേ പ്ലവമാനേ ഹനൂമതി ।

ഇക്ഷ്വാകുകുലമാനാര്ഥീ ചിന്തയാമാസ സാഗരഃ ॥ 87 ॥

സാഹായ്യം വാനരേന്ദ്രസ്യ യദി നാഹം ഹനൂമതഃ ।

കരിഷ്യാമി ഭവിഷ്യാമി സര്വവാച്യോ വിവക്ഷതാമ് ॥ 88 ॥

അഹമിക്ഷ്വാകുനാഥേന സഗരേണ വിവര്ധിതഃ ।

ഇക്ഷ്വാകുസചിവശ്ചായം നാവസീദിതുമര്ഹതി ॥ 89 ॥

തഥാ മയാ വിധാതവ്യം വിശ്രമേത യഥാ കപിഃ ॥ 90 ॥

ശേഷം ച മയി വിശ്രാന്തഃ സുഖേനാതിപതിഷ്യതി ।

ഇതി കൃത്വാ മതിം സാധ്വീംസമുദ്ര ശ്ഛന്നമമ്ഭസി ॥ 91 ॥

ഹിരണ്യനാഭം മൈനാകമുവാച ഗിരിസത്തമമ് ।

ത്വമിഹാസുരസങ്ഘാനാം പാതാലതലവാസിനാമ് ॥ 92 ॥

ദേവരാജ്ഞാ ഗിരിശ്രേഷ്ഠ പരിഘഃ സന്നിവേശിതഃ ।

ത്വമേഷാം ജാതവീര്യാണാം പുനരേവോത്പതിഷ്യതാമ് ॥ 93 ॥

പാതാലസ്യാപ്രമേയസ്യ ദ്വാരമാവൃത്യ തിഷ്ഠസി ।

തിര്യഗൂര്ധ്വമധശ്ചൈവ ശക്തിസ്തേ ശൈല വര്ധിതുമ് ॥ 94 ॥

തസ്മാത്സഞ്ചോദയാമി ത്വാമുത്തിഷ്ഠ ഗിരിസത്തമ ।

സ ഏഷ കപിശാര്ദൂലസ്ത്വാമുപര്യേതി വീര്യവാന് ॥ 95 ॥

ഹനൂമാന്രാമകാര്യാര്ഥം ഭീമകര്മാ ഖമാപ്ലുതഃ ।

അസ്യ സാഹ്യം മയാ കാര്യമിക്ഷ്വാകുകുലവര്തിനഃ ॥ 96 ॥

മമ ഹീക്ഷ്വാകവഃ പൂജ്യാഃ പരം പൂജ്യതമാസ്തവ ।

കുരു സാചിവ്യമസ്മാകം ന നഃ കാര്യമതിക്രമേത് ॥ 97 ॥

കര്തവ്യമകൃതം കാര്യം സതാം മന്യുമുദീരയേത് ।

സലിലാദൂര്ധ്വമുത്തിഷ്ഠ തിഷ്ഠത്വേഷ കപിസ്ത്വയി ॥ 98 ॥

അസ്മാകമതിഥിശ്ചൈവ പൂജ്യശ്ച പ്ലവതാം വരഃ ।

ചാമീകരമഹാനാഭ ദേവഗന്ധര്വസേവിത ॥ 99 ॥

ഹനുമാംസ്ത്വയി വിശ്രാന്തസ്തതഃ ശേഷം ഗമിഷ്യതി ।

കാകുത്സ്ഥസ്യാനൃശംസ്യം ച മൈഥില്യാശ്ച വിവാസനമ് ॥ 100 ॥

ശ്രമം ച പ്ലവഗേന്ദ്രസ്യ സമീക്ഷ്യോത്ഥാതുമര്ഹസി ।

ഹിരണ്യനാഭോ മൈനാകോ നിശമ്യ ലവണാമ്ഭസഃ ॥ 101 ॥

ഉത്പപാത ജലാത്തൂര്ണം മഹാദ്രുമലതായുതഃ ।

സ സാഗരജലം ഭിത്ത്വാ ബഭൂവാഭ്യുത്ഥിതസ്തദാ ॥ 102 ॥

യഥാ ജലധരം ഭിത്ത്വാ ദീപ്തരശ്മിര്ദിവാകരഃ ।

സ മഹാത്മാ മുഹൂര്തേന സര്വതഃ സലിലാവൃതഃ ॥ 103 ॥

ദര്ശയാമാസ ശൃങ്ഗാണി സാഗരേണ നിയോജിതഃ ।

ആദിത്യോദയസങ്കാശൈരാലിഖദ്ഭിരിവാമ്ബരമ് ।

ശാതകുമ്ഭമയൈഃ ശൃങ്ഗൈഃ സകിന്നരമഹോരഗൈഃ ॥ 104 ॥

തപ്തജാമ്ബൂനദൈഃ ശൃങ്ഗൈഃ പര്വതസ്യ സമുത്ഥിതൈഃ ॥ 105 ॥

ആകാശം ശസ്ത്രസങ്കാശമഭവത്കാഞ്ചനപ്രഭമ് ।

ജാതരൂപമയൈഃ ശൃങ്ഗൈര്ഭ്രാജമാനൈഃ സ്വയമ്പ്രഭൈഃ ॥ 106 ॥

ആദിത്യശതസങ്കാശഃ സോഽഭവദ്ഗിരിസത്തമഃ ।

തമുത്ഥിതമസങ്ഗേന ഹനുമാനഗ്രതഃ സ്ഥിതമ് ॥ 107 ॥

മധ്യേ ലവണതോയസ്യ വിഘ്നോഽയമിതി നിശ്ചിതഃ ।

സ തമുച്ഛ്ര്രതമത്യര്ഥം മഹാവേഗോ മഹാകപിഃ ॥ 108 ॥

ഉരസാ പാതയാമാസ ജീമൂതമിവ മാരുതഃ ।

സ തഥാ പാതിതസ്തേന കപിനാ പര്വതോത്തമഃ ॥ 109 ॥

ബുദ്ധ്വാ തസ്യ കപേര്വേഗം ജഹര്ഷ ച നനന്ദ ച ।

തമാകാശഗതം വീരമാകാശേ സമുപസ്ഥിതഃ ॥ 110 ॥

പ്രീതോ ഹൃഷ്ടമാനാ വാക്യമബ്രവീത്പര്വതഃ കപിമ് ।

മാനുഷം ധാരയന് രൂപമാത്മനഃ ശിഖരേ സ്ഥിതഃ ॥ 111 ॥

ദുഷ്കരം കൃതവാന്കര്മ ത്വമിദം വാനരോത്തമ ।

നിപത്യ മമ ശൃങ്ഗേഷു വിശ്രമസ്വ യഥാസുഖമ് ॥ 112 ॥

രാഘവസ്യ കുലേ ജാതൈരുദധിഃ പരിവര്ധിതഃ ।

സ ത്വാം രാമഹിതേ യുക്തം പ്രത്യര്ചയതി സാഗരഃ ॥ 113 ॥

കൃതേ ച പ്രതികര്തവ്യമേഷ ധര്മഃ സനാതനഃ ।

സോഽയം ത്വത്പ്രതികാരാര്ഥീ ത്വത്തഃ സമ്മാനമര്ഹതി ॥ 114 ॥

ത്വന്നിമിത്തമനേനാഹം ബഹുമാനാത്പ്രചോദിതഃ ।

തിഷ്ഠ ത്വം കപിശാര്ദൂല മയി വിശ്രമ്യ ഗമ്യതാമ് ॥ 115 ॥

തവ സാനുഷു വിശ്രാന്തഃ ശേഷം പ്രക്രമതാമിതി ।

യോജനാനാം ശതം ചാപി കപിരേഷ സമാപ്ലുതഃ ॥ 116 ॥

തദിദം ഗന്ധവത്സ്വാദു കന്ദമൂലഫലം ബഹു ।

തദാസ്വാദ്യ ഹരിശ്രേഷ്ഠ വിശ്രാന്തോഽനു ഗമിഷ്യസി ॥ 117 ॥

അസ്മാകമപി സമ്ബന്ധഃ കപിമുഖ്യ ത്വയാസ്തി വൈ ।

പ്രഖ്യാതസ്ത്രിഷു ലോകേഷു മഹാഗുണപരിഗ്രഹഃ ॥ 118 ॥

വേഗവന്തഃ പ്ലവന്തോ യേ പ്ലവഗാ മാരുതാത്മജ ।

തേഷാം മുഖ്യതമം മന്യേ ത്വാമഹം കപികുഞ്ജര ॥ 119 ॥

അതിഥിഃ കില പൂജാര്ഹഃ പ്രാകൃതോഽപി വിജാനതാ ।

ധര്മം ജിജ്ഞാസമാനേന കിം പുനസ്ത്വാദൃശോ മഹാന് ॥ 120 ॥

ത്വം ഹി ദേവവരിഷ്ഠസ്യ മാരുതസ്യ മഹാത്മനഃ ।

പുത്രസ്തസ്യൈവ വേഗേന സദൃശഃ കപികുഞ്ജര ॥ 121 ॥

പൂജിതേ ത്വയി ധര്മജ്ഞ പൂജാം പ്രാപ്നോതി മാരുതഃ ।

തസ്മാത്ത്വം പൂജനീയോ മേ ശൃണു ചാപ്യത്ര കാരണമ് ॥ 122 ॥

പൂര്വം കൃതയുഗേ താത പര്വതാഃ പക്ഷിണോഽഭവന് ।

തേ ഹി ജഗ്മുര്ദിശഃ സര്വാ ഗരുഡാനിലവേഗിനഃ ॥ 123 ॥

തതസ്തേഷു പ്രയാതേഷു ദേവസങ്ഘാഃ മഹര്ഷിഭിഃ ।

ഭൂതാനി ച ഭയം ജഗ്മുസ്തേഷാം പതനശങ്കയാ ॥ 124 ॥

തതഃ ക്രുദ്ധഃ സഹസ്രാക്ഷഃ പര്വതാനാം ശതക്രതുഃ ।

പക്ഷാന് ചിച്ഛേദ വജ്രേണ തത്ര തത്ര സഹസ്രശഃ ॥ 125 ॥

സ മാമുപാഗതഃ ക്രുദ്ധോ വജ്രമുദ്യമ്യ ദേവരാട് ।

തതോഽഹം സഹസാ ക്ഷിപ്തഃ ശ്വസനേന മഹാത്മനാ ॥ 126 ॥

അസ്മിന്ലവണതോയേ ച പ്രക്ഷിപ്തഃ പ്ലവഗോത്തമ ।

ഗുപ്തപക്ഷസമഗ്രശ്ച തവ പിത്രാഭിരക്ഷിതഃ ॥ 127 ॥

തതോഽഹം മാനയാമി ത്വാം മാന്യോ ഹി മമ മാരുതഃ ।

ത്വയാ മേ ഹ്യേഷ സമ്ബന്ധഃ കപിമുഖ്യ മഹാഗുണഃ ॥ 128 ॥

അസ്മിന്നേവങ്ഗതേ കാര്യേ സാഗരസ്യ മമൈവ ച ।

പ്രീതിം പ്രീതമനാഃ കര്തും ത്വമര്ഹസി മഹാകപേ ॥ 129 ॥

ശ്രമം മോക്ഷയ പൂജാം ച ഗൃഹാണ കപിസത്തമ ।

പ്രീതിം ച ബഹുമന്യസ്വ പ്രീതോഽസ്മി തവ ദര്ശനാത് ॥ 130 ॥

ഏവമുക്തഃ കപിശ്രേഷ്ഠസ്തം നഗോത്തമമബ്രവീത് ।

പ്രീതോഽസ്മി കൃതമാതിഥ്യം മന്യുരേഷോഽപനീയതാമ് ॥ 131 ॥

ത്വരതേ കാര്യകാലോ മേ അഹശ്ചാപ്യതിവര്തതേ ।

പ്രതിജ്ഞാ ച മയാ ദത്താ ന സ്ഥാതവ്യമിഹാന്തരേ ॥ 132 ॥

ഇത്യുക്ത്വാ പാണിനാ ശൈലമാലഭ്യ ഹരിപുങ്ഗവഃ ।

ജഗാമാകാശമാവിശ്യ വീര്യവാന് പ്രഹസന്നിവ ॥ 133 ॥

സ പര്വതസമുദ്രാഭ്യാം ബഹുമാനാദവേക്ഷിതഃ ।

പൂജിതശ്ചോപപന്നാഭിരാശീര്ഭിരനിലാത്മജഃ ॥ 134 ॥

അഥോര്ധ്വം ദൂരമുത്പ്ലുത്യ ഹിത്വാ ശൈലമഹാര്ണവൌ ।

പിതുഃ പന്ഥാനമാസ്ഥായ ജഗാമ വിമലേഽമ്ബരേ ॥ 135 ॥

ഭൂയശ്ചോര്ധ്വം ഗതിം പ്രാപ്യ ഗിരിം തമവലോകയന് ।

വായുസൂനുര്നിരാലമ്ബേ ജഗാമ വിമലേഽമ്ബരേ ॥ 136 ॥

തദ് ദ്വിതീയം ഹനുമതോ ദൃഷ്ട്വാ കര്മ സുദുഷ്കരമ് ।

പ്രശശംസുഃ സുരാഃ സര്വേ സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ ॥ 137 ॥

ദേവതാശ്ചാഭവന് ഹൃഷ്ടാസ്തത്രസ്ഥാസ്തസ്യ കര്മണാ ।

കാഞ്ചനസ്യ സുനാഭസ്യ സഹസ്രാക്ഷശ്ച വാസവഃ ॥ 138 ॥

ഉവാച വചനം ധീമാന് പരിതോഷാത്സഗദ്ഗദമ് ।

സുനാഭം പര്വതശ്രേഷ്ഠം സ്വയമേവ ശചീപതിഃ ॥ 139 ॥

ഹിരണ്യനാഭ ശൈലേന്ദ്ര പരിതുഷ്ടോഽസ്മി തേ ഭൃശമ് ।

അഭയം തേ പ്രയച്ഛാമി തിഷ്ഠ സൌമ്യ യഥാസുഖമ് ॥ 140 ॥

സാഹ്യം കൃതം തേ സുമഹദ്വിക്രാന്തസ്യ ഹനൂമതഃ ।

ക്രമതോ യോജനശതം നിര്ഭയസ്യ ഭയേ സതി ॥ 141 ॥

രാമസ്യൈഷ ഹിതായൈവ യാതി ദാശരഥേര്ഹരിഃ ।

സത്ക്രിയാം കുര്വതാ തസ്യ തോഷിതോഽസ്മി ദൃഢം ത്വയാ ॥ 142 ॥

തതഃ പ്രഹര്ഷമഗമദ്വിപുലം പര്വതോത്തമഃ ।

ദേവതാനാം പതിം ദൃഷ്ട്വാ പരിതുഷ്ടം ശതക്രതുമ് ॥ 143 ॥

സ വൈ ദത്തവരഃ ശൈലോ ബഭൂവാവസ്ഥിതസ്തദാ ।

ഹനുമാംശ്ച മുഹൂര്തേന വ്യതിചക്രാമ സാഗരമ് ॥ 144 ॥

തതോ ദേവാഃ സഗന്ധര്വാഃ സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ ।

അബ്രുവന് സൂര്യസങ്കാശാം സുരസാം നാഗമാതരമ് ॥ 145 ॥

അയം വാതാത്മജഃ ശ്രീമാന്പ്ലവതേ സാഗരോപരി ।

ഹനുമാന്നാമ തസ്യ ത്വം മുഹൂര്തം വിഘ്നമാചര ॥ 146 ॥

രാക്ഷസം രൂപമാസ്ഥായ സുഘോരം പര്വതോപമമ് ।

ദംഷ്ട്രാകരാലം പിങ്ഗാക്ഷം വക്ത്രം കൃത്വാ നഭഃ സമമ് ॥ 147 ॥

ബലമിച്ഛാമഹേ ജ്ഞാതും ഭൂയശ്ചാസ്യ പരാക്രമമ് ।

ത്വാം വിജേഷ്യത്യുപായേന വിഷാദം വാ ഗമിഷ്യതി ॥ 148 ॥

ഏവമുക്താ തു സാ ദേവീ ദൈവതൈരഭിസത്കൃതാ ।

സമുദ്രമധ്യേ സുരസാ ബിഭ്രതീ രാക്ഷസം വപുഃ ॥ 149 ॥

വികൃതം ച വിരൂപം ച സര്വസ്യ ച ഭയാവഹമ് ।

പ്ലവമാനം ഹനൂമന്തമാവൃത്യേദമുവാച ഹ ॥ 150 ॥

മമ ഭക്ഷഃ പ്രദിഷ്ടസ്ത്വമീശ്വരൈര്വാനരര്ഷഭ ।

അഹം ത്വാം ഭക്ഷയിഷ്യാമി പ്രവിശേദം മമാനനമ് ॥ 151 ॥

ഏവമുക്തഃ സുരസയാ പ്രാഞ്ജലിര്വാനരര്ഷഭഃ ।

പ്രഹൃഷ്ടവദനഃ ശ്രീമാനിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 152 ॥

രാമോ ദാശരഥിര്നാമ പ്രവിഷ്ടോ ദണ്ഡകാവനമ് ।

ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ വൈദേഹ്യാ ചാപി ഭാര്യയാ ॥ 153 ॥

അന്യകാര്യവിഷക്തസ്യ ബദ്ധവൈരസ്യ രാക്ഷസൈഃ ।

തസ്യ സീതാ ഹൃതാ ഭാര്യാ രാവണേന യശസ്വിനീ ॥ 154 ॥

തസ്യാഃ സകാശം ദൂതോഽഹം ഗമിഷ്യേ രാമശാസനാത് ।

കര്തുമര്ഹസി രാമസ്യ സാഹ്യം വിഷയവാസിനി ॥ 155 ॥

അഥവാ മൈഥിലീം ദൃഷ്ട്വാ രാമം ചാക്ലിഷ്ടകാരിണമ് ।

ആഗമിഷ്യാമി തേ വക്ത്രം സത്യം പ്രതിശൃണോമി തേ ॥ 156 ॥

ഏവമുക്താ ഹനുമതാ സുരസാ കാമരൂപിണീ ।

അബ്രവീന്നാതിവര്തേന്മാം കശ്ചിദേഷ വരോ മമ ॥ 157 ॥

തം പ്രയാന്തം സമുദ്വീക്ഷ്യ സുരസാ വാക്യമബ്രവീത് ।

ബലം ജിജ്ഞാസമാനാ വൈ നാഗമാതാ ഹനൂമതഃ ॥ 158 ॥

പ്രവിശ്യ വദനം മേഽദ്യ ഗന്തവ്യം വാനരോത്തമ ।

വര ഏഷ പുരാ ദത്തോ മമ ധാത്രേതി സത്വരാ ॥ 159 ॥

വ്യാദായ വിപുലം വക്ത്രം സ്ഥിതാ സാ മാരുതേഃ പുരഃ ।

ഏവമുക്തഃ സുരസയാ ക്രുദ്ധോ വാനരപുങ്ഗവഃ ॥ 160 ॥

അബ്രവീത്കുരു വൈ വക്ത്രം യേന മാം വിഷഹിഷ്യസേ ।

ഇത്യുക്ത്വാ സുരസാം ക്രുദ്ധോ ധശയോജനമായതാ ॥ 161 ॥

ദശയോജനവിസ്താരോ ബഭൂവ ഹനുമാംസ്തദാ ।

തം ദൃഷ്ട്വാ മേഘസങ്കാശം ദശയോജനമായതമ് ॥ 162 ॥

ചകാര സുരസാ ചാസ്യം വിംശദ്യോജനമായതമ് ।

ഹനുമാംസ്തു തതഃ ക്രുദ്ധസ്ത്രിംശദ്യോജനമായതഃ ॥ 163 ॥

ചകാര സുരസാ വക്ത്രം ചത്വാരിംശത്തഥോച്ഛ്രിതമ് ।

ബഭൂവ ഹനുമാവനീരഃ പഞ്ചാശദ്യോജനോച്ഛ്രിതഃ ॥ 164 ॥

ചകാര സുരസാ വക്ത്രം ഷഷ്ടിയോജനമായതമ് ।

തഥൈവ ഹനുമാവനീരഃ സപ്തതീയോജനോച്ഛ്രിതഃ ॥ 165 ॥

ചകാര സുരസാ വക്ത്രമശീതീയോജനായതമ് ।

ഹനുമാനചലപ്രഖ്യോ നവതീയോജനോച്ഛ്രിതഃ ॥ 166 ॥

ചകാര സുരസാ വക്ത്രം ശതയോജനമായതം തവ സാനുഷു വിശ്രാന്തഃ ശേഷം പ്രക്രമതാമിതി ।

തദ്ദൃഷ്ട്വാ വ്യാദിതം ത്വാസ്യം വായുപുത്രഃ സുബുദ്ധിമാന് ।

ദീര്ഘജിഹ്വം സുരസയാ സുഘോരം നരകോപമമ് ॥ 167 ॥

സുസങ്ക്ഷിപ്യാത്മനഃ കായം ബഭൂവാങ്ഗുഷ്ഠമാത്രകഃ ।

സോഽഭിപത്യാശു തദ്വക്ത്രം നിഷ്പത്യ ച മഹാബലഃ ।

അന്തരിക്ഷേ സ്ഥിതഃ ശ്രീമാനിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 168 ॥

പ്രവിഷ്ടോഽസ്മി ഹി തേ വക്ത്രം ദാക്ഷായണി നമോഽസ്തു തേ ।

ഗമിഷ്യേ യത്ര വൈദേഹീ സത്യം ചാസീദ്വരസ്തവ ॥ 169 ॥

തം ദൃഷ്ട്വാ വദനാന്മുക്തം ചന്ദ്രം രാഹുമുഖാദിവ ।

അബ്രവീത്സുരസാ ദേവീ സ്വേന രൂപേണ വാനരമ് ॥ 170 ॥

അര്ഥസിദ്ധ്യൈ ഹരിശ്രേഷ്ഠ ഗച്ഛ സൌമ്യ യഥാസുഖമ് ।

സമാനയസ്വ വൈദേഹീം രാഘവേണ മഹാത്മനാ ॥ 171 ॥

തത്തൃതീയം ഹനുമതോ ദൃഷ്ട്വാ കര്മ സുദുഷ്കരമ് ।

സാധു സാധ്വിതി ഭൂതാനി പ്രശശംസുസ്തദാ ഹരിമ് ॥ 172 ॥

സ സാഗരമനാധൃഷ്യമഭ്യേത്യ വരുണാലയമ് ।

ജഗാമാകാശമാവിശ്യ വേഗേന ഗരുഡോപമഃ ॥ 173 ॥

സേവിതേ വാരിധാരാഭിഃ പതഗൈശ്ച നിഷേവിതേ ।

ചരിതേ കൈശികാചാര്യൈരൈരാവതനിഷേവിതേ ॥ 174 ॥

സിംഹകുഞ്ജരശാര്ദൂലപതഗോരഗവാഹനൈഃ ।

വിമാനൈഃ സമ്പതദ്ഭിശ്ച വിമലൈഃ സമലങ്കൃതേ ॥ 175 ॥

വജ്രാശനിസമാഘാതൈഃ പാവകൈരുപശോഭിതേ ।

കൃതപുണ്യൈര്മഹാഭാഗൈഃ സ്വര്ഗജിദ്ഭിരലങ്കൃതേ ॥ 176 ॥

വഹതാ ഹവ്യമത്യര്ധം സേവിതേ ചിത്രഭാനുനാ ।

ഗ്രഹനക്ഷത്രചന്ദ്രാര്കതാരാഗണ വിഭൂഷിതേ ॥ 177 ॥

മഹര്ഷിഗണഗന്ധര്വനാഗയക്ഷസമാകുലേ ।

വിവിക്തേ വിമലേ വിശ്വേ വിശ്വാവസുനിഷേവിതേ ॥ 178 ॥

ദേവരാജഗജാക്രാന്തേ ചന്ദ്രസൂര്യപഥേ ശിവേ ।

വിതാനേ ജീവലോകസ്യ വിതതേ ബ്രഹ്മനിര്മിതേ ॥ 179 ॥

ബഹുശഃ സേവിതേ വീരൈര്വിദ്യാധരഗണൈര്വരൈഃ ।

ജഗാമ വായുമാര്ഗേ തു ഗരുത്മാനിവ മാരുതിഃ ॥ 180 ॥

പ്രദൃശ്യമാനഃ സര്വത്രഃ ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ।

ഭേജേഽമ്ബരം നിരാലമ്ബം ലമ്ബപക്ഷ ഇവാദ്രിരാട് ॥ 181 ॥

പ്ലവമാനം തു തം ദൃഷ്ട്വാ സിംഹികാ നാമ രാക്ഷസീ ।

മനസാ ചിന്തയാമാസ പ്രവൃദ്ധാ കാമരൂപിണീ ॥ 182 ॥

അദ്യ ദീര്ഘസ്യ കാലസ്യ ഭവിഷ്യാമ്യഹമാശിതാ ।

ഇദം ഹി മേ മഹത്സത്ത്വം ചിരസ്യ വശമാഗതമ് ॥ 183 ॥

ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ ഛായാമസ്യ സമാക്ഷിപത് ।

ഛായായാം ഗൃഹ്യമാണായാം ചിന്തയാമാസ വാനരഃ ॥ 184 ॥

സമാക്ഷിപ്തോഽസ്മി സഹസാ പങ്ഗൂകൃതപരാക്രമഃ ।

പ്രതിലോമേന വാതേന മഹാനൌരിവ സാഗരേ ॥ 185 ॥

തിര്യഗൂര്ധ്വമധശ്ചൈവ വീക്ഷമാണസ്തതഃ കപിഃ ।

ദദര്ശ സ മഹത്സത്ത്വമുത്ഥിതം ലവണാമ്ഭസി ॥ 186 ॥

തദ്ധൃഷ്ട്വാ ചിന്തയാമാസ മാരുതിര്വികൃതാനനമ് ।

കപിരാജേന കഥിതം സത്ത്വമദ്ഭുതദര്ശനമ് ॥ 187 ॥

ഛായാഗ്രാഹി മഹാവീര്യം തദിദം നാത്ര സംശയഃ ।

സ താം ബുദ്ധ്വാര്ഥതത്ത്വേന സിംഹികാം മതിമാന്കപിഃ ॥ 188 ॥

വ്യവര്ധത മഹാകായഃ പ്രാവൃഷീവ വലാഹകഃ ।

തസ്യ സാ കായമുദ്വീക്ഷ്യ വര്ധമാനം മഹാകപേഃ ॥ 189 ॥

വക്ത്രം പ്രസാരയാമാസ പാതാലാന്തരസന്നിഭമ് ।

ഘനരാജീവ ഗര്ജന്തീ വാനരം സമഭിദ്രവത് ॥ 190 ॥

സ ദദര്ശ തതസ്തസ്യാ വിവൃതം സുമഹന്മുഖമ് ।

കായമാത്രം ച മേധാവീ മര്മാണി ച മഹാകപിഃ ॥ 191 ॥

സ തസ്യാ വിവൃതേ വക്ത്രേ വജ്രസംഹനനഃ കപിഃ ।

സങ്ക്ഷിപ്യ മുഹുരാത്മാനം നിഷ്പപാത മഹാബലഃ ॥ 192 ॥

ആസ്യേ തസ്യാ നിമജ്ജന്തം ദദൃശുഃ സിദ്ധചാരണാഃ ।

ഗ്രസ്യമാനം യഥാ ചന്ദ്രം പൂര്ണം പര്വണി രാഹുണാ ॥ 193 ॥

തതസ്തസ്യാ നഖൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്മര്മാണ്യുത്കൃത്യ വാനരഃ ।

ഉത്പപാതാഥ വേഗേന മനഃ സമ്പാതവിക്രമഃ ॥ 194 ॥

താം തു ദൃഷ്ട്വാ ച ധൃത്യാ ച ദാക്ഷിണ്യേന നിപാത്യ ച ।

സ കപിപ്രവരോ വേഗാദ്വവൃധേ പുനരാത്മവാന് ॥ 195 ॥

ഹൃതഹൃത്സാ ഹനുമതാപപാത വിധുരാമ്ഭസി ।

താം ഹതാം വാനരേണാശു പതിതാം വീക്ഷ്യ സിംഹികാമ് ॥ 196 ॥

ഭൂതാന്യാകാശചാരീണി തമൂചുഃ പ്ലവഗോത്തമമ് ।

ഭീമമദ്യ കൃതം കര്മ മഹത്സത്ത്വം ത്വയാ ഹതമ് ॥ 197 ॥

സാധയാര്ഥമഭിപ്രേതമരിഷ്ടം പ്ലവതാം വര ।

യസ്യ ത്വേതാനി ചത്വാരി വാനരേന്ദ്ര യഥാ തവ ॥ 198 ॥

ധൃതിര്ദൃഷ്ടിര്മതിര്ദാക്ഷ്യം സഃ കര്മസു ന സീദതി ।

സ തൈഃ സമ്ഭാവിതഃ പൂജ്യഃ പ്രതിപന്നപ്രയോജനഃ ॥ 199 ॥

ജഗാമാകാശമാവിശ്യ പന്നഗാശനവത്കപിഃ ।

പ്രാപ്തഭൂയിഷ്ഠപാരസ്തു സര്വതഃ പ്രതിലോകയന് ॥ 200 ॥

യോജനാനാം ശതസ്യാന്തേ വനരാജിം ദദര്ശ സഃ ।

ദദര്ശ ച പതന്നേവ വിവിധദ്രുമഭൂഷിതമ് ॥ 201 ॥

ദ്വീപം ശാഖാമൃഗശ്രേഷ്ഠോ മലയോപവനാനി ച ।

സാഗരം സാഗരാനൂപം സാഗരാനൂപജാന് ദ്രുമാന് ॥ 202 ॥

സാഗരസ്യ ച പത്നീനാം മുഖ്യാന്യപി വിലോകയന് ।

സ മഹാമേഘസങ്കാശം സമീക്ഷ്യാത്മാനമാത്മവാന് ॥ 203 ॥

നിരുന്ധന്തമിവാകാശം ചകാര മതിമാന് മതിമ് ।

കായവൃദ്ധിം പ്രവേഗം ച മമ ദൃഷ്ട്വൈവ രാക്ഷസാഃ ॥ 204 ॥

മയി കൌതൂഹലം കുര്യരിതി മേനേ മഹാകപിഃ ।

തതഃ ശരീരം സങ്ക്ഷിപ്യ തന്മഹീധരസന്നിഭമ് ॥ 205 ॥

പുനഃ പ്രകൃതിമാപേദേ വീതമോഹ ഇവാത്മവാന് ।

തദ്രൂപമതിസങ്ക്ഷിപ്യ ഹനുമാന് പ്രകൃതൌ സ്ഥിതഃ ॥ 206 ॥

ത്രീന് ക്രമാനിവ വിക്രമ്യ ബലിവീര്യഹരോ ഹരിഃ ।

സ ചാരുനാനാവിധരൂപധാരീ പരം സമാസാദ്യ സമുദ്രതീരമ് ।

പരൈരശക്യഃ പ്രതിപന്നരൂപഃ സമീക്ഷിതാത്മാ സമവേക്ഷിതാര്ധഃ ॥ 207 ॥

തതഃ സ ലമ്ബസ്യ ഗിരേഃ സമൃദ്ധേ വിചിത്രകൂടേ നിപപാത കൂടേ ।

സകേതകോദ്ദാലകനാലികേരേ മഹാദ്രികൂടപ്രതിമോ മഹാത്മാ ॥ 208 ॥

തതസ്തു സമ്പ്രാപ്യ സമുദ്രതീരം സമീക്ഷ്യ ലങ്കാം ഗിരിവര്യമൂര്ധ്നി ।

കപിസ്തു തസ്നിന്നിപപാത പര്വതേ വിധൂയ രൂപം വ്യഥയന്മൃഗദ്വിജാന് ॥ 209 ॥

സ സാഗരം ദാനവപന്നഗായുതം ബലേന വിക്രമ്യ മഹോര്മിമാലിനമ് ।

നിപത്യ തീരേ ച മഹോദധേസ്തദാ ദദര്ശ ലങ്കാമമരാവതീമിവ ॥ 210 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ പ്രഥമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |

atha prathamassargaḥ |

tato rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ śatrukarśanaḥ |

iyeṣa padamanveṣṭuṃ cāraṇācarite pathi || 1 ||

duṣkaraṃ niṣpratidvandvaṃ cikīrṣan karma vānaraḥ |

samudagraśirogrīvo gavāmpatirivābabhau || 2 ||

atha vaiḍūryavarṇeṣu śādvaleṣu mahābalaḥ |

dhīraḥ salilakalpeṣu vicacāra yathāsukham || 3 ||

dvijān vitrāsayan dhīmānurasā pādapān haran |

mṛgāṃśca subahūnnighnan pravṛddha iva kesarī || 4 ||

nīlalohitamāñjiṣṭhapatravarṇaiḥ sitāsitaiḥ |

svabhāvavihitaiścitrairdhātubhiḥ samalaṅkṛtam || 5 ||

kāmarūpibhirāviṣṭamabhīkṣṇaṃ saparicchadaiḥ |

yakṣakinnaragandharvairdevakalpaiśca pannagaiḥ || 6 ||

sa tasya girivaryasya tale nāgavarāyute |

tiṣṭhan kapivarastatra hrade nāga ivābabhau || 7 ||

sa sūryāya mahendrāya pavanāya svayambhuve |

bhūtebhyaścāñjaliṃ kṛtvā cakāra gamane matim || 8 ||

añjaliṃ prāṅmukhaḥ kurvan pavanāyātmayonaye |

tato hi vavṛdhe gantuṃ dakṣiṇo dakṣiṇāṃ diśam || 9 ||

plavaṅgapravarairdṛṣṭaḥ plavane kṛtaniścayaḥ |

vavṛdhe rāmavṛddhyarthaṃ samudra iva parvasu || 10 ||

niṣpramāṇaśarīraḥ san lilaṅghayiṣurarṇavam |

bāhubhyāṃ pīḍayāmāsa caraṇābhyāṃ ca parvatam || 11 ||

sa cacālācalaścāpi muhūrtaṃ kapipīḍitaḥ |

tarūṇāṃ puṣpitāgrāṇāṃ sarvaṃ puṣpamaśātayat || 12 ||

tena pādapamuktena puṣpaugheṇa sugandhinā |

sarvataḥ saṃvṛtaḥ śailo babhau puṣpamayo yathā || 13 ||

tena cottamavīryeṇa pīḍyamānaḥ sa parvataḥ |

salilaṃ samprasusrāva madaṃ matta iva dvipaḥ || 14 ||

pīḍyamānastu balinā mahendrastena parvataḥ |

rītīrnirvartayāmāsa kāñcanāñjanarājatīḥ || 15 ||

mumoca ca śilāḥ śailo viśālāḥ samanaḥśilāḥ |

madhyamenārciṣā juṣṭā dhūmarājīrivānalaḥ || 16 ||

giriṇā pīḍyamānena pīḍyamānāni sarvataḥ |

guhāviṣṭāni bhūtāni vinedurvikṛtaiḥ svaraiḥ || 17 ||

sa mahāsattvasannādaḥ śailapīḍānimittajaḥ |

pṛthivīṃ pūrayāmāsa diśaścopavanāni ca || 18 ||

śirobhiḥ pṛthubhiḥ sarpā vyaktasvastikalakṣaṇaiḥ |

vamantaḥ pāvakaṃ ghoraṃ dadaṃśurdaśanaiḥ śilāḥ || 19 ||

tāstadā saviṣairdaṣṭāḥ kupitaistairmahāśilāḥ |

jajjvaluḥ pāvakoddīptā bibhiduśca sahasradhā || 20 ||

yāni cauṣadhajālāni tasmin jātāni parvate |

viṣaghnānyapi nāgānāṃ na śekuḥ śamituṃ viṣam || 21 ||

bhidyate'yaṃ girirbhūtairiti mattvā tapasvinaḥ |

trastā vidyādharāstasmādutpetuḥ strī gaṇaiḥ saha || 22 ||

pānabhūmigataṃ hitvā haimamāsavabhājanam |

pātrāṇi ca mahārhāṇi karakāṃśca hiraṇmayān || 23 ||

lehyānuccāvacān bhakṣyān māṃsāni vividhāni ca |

ārṣabhāṇi ca carmāṇi khaḍagāṃśca kanakatsarūn || 24 ||

kṛtakaṇṭhaguṇāḥ kṣībā raktamālyānulepanāḥ |

raktākṣāḥ puṣkarākṣāśca gaganaṃ pratipedire || 25 ||

hāranūpurakeyūrapārihāryadharāḥ striyaḥ |

vismitāḥ sasmitāstasthurākāśe ramaṇaiḥ saha || 26 ||

darśayanto mahāvidyāṃ vidyādharamaharṣayaḥ |

sahitāstasthurākāśe vīkṣāñcakruśca parvatam || 27 ||

śuśruvuśca tadā śabdamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |

cāraṇānāṃ ca siddhānāṃ sthitānāṃ vimale'mbare || 28 ||

eṣa parvatasaṅkāśo hanumān mārutātmajaḥ |

titīrṣati mahāvegassamudraṃ makarālayam || 29 ||

rāmārthaṃ vānarārthaṃ ca cikīrṣan karma duṣkaram |

samudrasya paraṃ pāraṃ duṣprāpaṃ prāptumicchati || 30 ||

iti vidyādharāḥ śrutvā vacasteṣāṃ mahātmanām |

tamaprameyaṃ dadṛśuḥ parvate vānararṣabham || 31 ||

dudhuve ca sa romāṇi cakampe cācalopamaḥ |

nanāda sumahānādaṃ sumahāniva toyadaḥ || 32 ||

ānupūrvyeṇa vṛttaṃ ca lāṅgūlaṃ lomabhiścitam |

utpatiṣyan vicikṣepa pakṣirāja ivoragam || 33 ||

tasya lāṅgūlamāviddhamāttavegasya pṛṣṭhataḥ |

dadṛśe garuḍeneva hriyamāṇo mahoragaḥ || 34 ||

bāhū saṃstambhayāmāsa mahāparighasannibhau |

sasāda ca kapiḥ kaṭyāṃ caraṇau sañcukoca ca || 35 ||

saṃhṛtya ca bhujau śrīmāṃstathaiva ca śirodharām |

tejaḥ sattvaṃ tathā vīryamāviveśa sa vīryavān || 36 ||

mārgamālokayandūrādūrdhvaṃ praṇihitekṣaṇaḥ |

rurodha hṛdaye prāṇānākāśamavalokayan || 37 ||

padbhyāṃ dṛḍhamavasthānaṃ kṛtvā sa kapikuñjaraḥ |

nikuñcya karṇau hanumānutpatiṣyan mahābalaḥ |

vānarān vānaraśreṣṭha idaṃ vacanamabravīt || 38 ||

yathā rāghavanirmuktaḥ śaraḥ śvasanavikramaḥ |

gacchettadvadgamiṣyāmi laṅkāṃ rāvaṇapālitām || 39 ||

na hi drakṣyāmi yadi tāṃ laṅkāyāṃ janakātmajām |

anenaiva hi vegena gamiṣyāmi surālayam || 40 ||

yadi vā tridive sītāṃ na drakṣyāmyakṛtaśramaḥ |

baddhvā rākṣasarājānamānayiṣyāmi rāvaṇam || 41 ||

sarvathā kṛtakāryo'hameṣyāmi saha sītayā |

ānayiṣyāmi vā laṅkāṃ samutpāṭya sarāvaṇām || 42 ||

evamuktvā tu hanumānvānarānvānarottamaḥ || 43 ||

utpapātātha vegena vegavānavicārayan |

suparṇamiva cātmānaṃ mene sa kapikuñjaraḥ || 44 ||

samutpatati tasmiṃstu vegātte nagarohiṇaḥ |

saṃhṛtya viṭapān sarvān samutpetuḥ samantataḥ || 45 ||

sa mattakoyaṣṭimakān pādapān puṣpaśālinaḥ |

udvahannūruvegena jagāma vimale'mbare || 46 ||

ūruvegoddhatā vṛkṣā muhūrtaṃ kapimanvayuḥ |

prasthitaṃ dīrghamadhvānaṃ svabandhumiva bāndhavāḥ || 47 ||

tamūruvegonmathitāḥ sālāścānye nagottamāḥ |

anujagmurhanūmantaṃ sainyā iva mahīpatim || 48 ||

supuṣpitāgrairbahubhiḥ pādapairanvitaḥ kapiḥ |

hanumān parvatākāro babhūvādbhutadarśanaḥ || 49 ||

sāravanto'tha ye vṛkṣā nyamajjan lavaṇāmbhasi |

bhayādiva mahendrasya parvatā varuṇālaye || 50 ||

sa nānākusumaiḥ kīrṇaḥ kapiḥ sāṅkurakorakaiḥ |

śuśubhe meghasaṅkāśaḥ khadyotairiva parvataḥ || 51 ||

vimuktāstasya vegena muktvā puṣpāṇi te drumāḥ |

avaśīryanta salile nivṛttāḥ suhṛdo yathā || 52 ||

laghutvenopapannaṃ tadvicitraṃ sāgare'patat |

drumāṇāṃ vividhaṃ puṣpaṃ kapivāyusamīritam || 53 ||

tārācitamivākāśaṃ prababhau sa mahārṇavaḥ |

puṣpaugheṇānubaddhena nānāvarṇena vānaraḥ |

babhau megha ivākāśe vidyudgaṇa vibhūṣitaḥ || 54 ||

tasya vegasamādhūtaiḥ puṣpaistoyamadṛśyata || 55 ||

tārābhirabhirāmābhiruditābhirivāmbaram |

tasyāmbaragatau bāhū dadṛśāte prasāritau || 56 ||

parvatāgrādviniṣkrāntau pañcāsyāviva pannagau |

pibanniva babhau cāpi sormimālaṃ mahārṇavam || 57 ||

pipāsuriva cākāśaṃ dadṛśe sa mahākapiḥ |

tasya vidyutprabhākāre vāyumārgānusāriṇaḥ || 58 ||

nayane viprakāśete parvatasthāvivānalau |

piṅge piṅgākṣamukhyasya bṛhatī parimaṇḍale || 59 ||

cakṣuṣī samprākāśete candrasūryāvivoditau |

mukhaṃ nāsikayā tasya tāmrayā tāmramābabhau || 60 ||

sandhyayā samabhispṛṣṭaṃ yathā tatsūryamaṇḍalam |

lāṅgūlaṃ ca samāviddhaṃ plavamānasya śobhate || 61 ||

ambare vāyuputrasya śakradhvaja ivocchritam |

lāṅgūlacakreṇa mahān śukladaṃṣṭro'nilātmajaḥ || 62 ||

vyarocata mahāprājñaḥ pariveṣīva bhāskaraḥ |

sphigdeśenābhitāmreṇa rarāja sa mahākapiḥ || 63 ||

mahatā dāriteneva girirgairikadhātunā |

tasya vānarasiṃhasya plavamānasya sāgaram || 64 ||

kakṣāntaragato vāyurjīmūta iva garjati |

khe yathā nipatatyulkā hyuttarāntādviniḥsṛtā || 65 ||

dṛśyate sānubandhā ca tathā sa kapikuñjaraḥ |

patatpataṅgasaṅkāśo vyāyataḥ śuśubhe kapiḥ || 66 ||

pravṛddha iva mātaṅgaḥ kakṣyayā badhyamānayā |

upariṣṭāccharīreṇa chāyayā cāvagāḍhayā || 67 ||

sāgare mārutāviṣṭā naurivāsīttadā kapiḥ |

yaṃ yaṃ deśaṃ samudrasya jagāma sa mahākapiḥ |

sa sa tasyoruvegena sonmāda iva lakṣyate || 68 ||

sāgarasyormijālānāmurasā śailavarṣmaṇām |

abhighnaṃstu mahāvegaḥ pupluve sa mahākapiḥ || 69 ||

kapivātaśca balavān meghavātaśca niḥsṛtaḥ |

sāgaraṃ bhīmanirghoṣaṃ kampayāmāsaturbhṛśam || 70 ||

vikarṣannūrmijālāni bṛhanti lavaṇāmbhasi |

pupluve kapiśārdūlo vikiranniva rodasī || 71 ||

merumandarasaṅkāśānuddhatān sa mahārṇave |

atyakrāmanmahāvegastaraṅgān gaṇayanniva || 72 ||

tasya vegasamuddhūtaṃ jalaṃ sajaladaṃ tadā |

ambarasthaṃ vibabhrāja śāradābhramivātatam || 73 ||

timinakrajhaṣāḥ kūrmā dṛśyante vivṛtāstadā |

vastrāpakarṣaṇeneva śarīrāṇi śarīriṇām || 74 ||

plavamānaṃ samīkṣyātha bhujaṅgāḥ sāgarālayāḥ |

vyomni taṃ kapiśārdūlaṃ suparṇa iti menire || 75 ||

daśayojanavistīrṇā triṃśadyojanamāyatā |

chāyā vānarasiṃhasya jale cārutarābhavat || 76 ||

śvetābhraghanarājīva vāyuputrānugāminī |

tasya sā śuśubhe chāyā vitatā lavaṇāmbhasi || 77 ||

śuśubhe sa mahātejā mahākāyo mahākapiḥ |

vāyumārge nirālambe pakṣavāniva parvataḥ || 78 ||

yenāsau yāti balavān vegena kapikuñjaraḥ |

tena mārgeṇa sahasā droṇīkṛta ivārṇavaḥ || 79 ||

āpāte pakṣisaṅghānāṃ pakṣirāja iva vrajan |

hanumān meghajālāni prakarṣan māruto yathā || 80 ||

pāṇḍurāruṇavarṇāni nīlamāñjiṣṭhakāni ca |

kapinākṛṣyamāṇāni mahābhrāṇi cakāśire || 81 ||

praviśannabhrajālāni niṣpataṃśca punaḥ punaḥ |

pracchannaśca prakāśaśca candramā iva lakṣyate || 82 ||

plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā plavaṅgaṃ tvaritaṃ tadā |

vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi devagandharvadānavāḥ || 83 ||

tatāpa na hi taṃ sūryaḥ plavantaṃ vānarottamam |

siṣeve ca tadā vāyū rāmakāryārthasiddhaye || 84 ||

ṛṣayastuṣṭuvuścainaṃ plavamānaṃ vihāyasā |

jaguśca devagandharvāḥ praśaṃsanto mahaujasam || 85 ||

nāgāśca tuṣṭuvuryakṣā rakṣāṃsi vibudhāḥ khagāḥ |

prekṣya sarve kapivaraṃ sahasā vigataklamam || 86 ||

tasmin plavagaśārdūle plavamāne hanūmati |

ikṣvākukulamānārthī cintayāmāsa sāgaraḥ || 87 ||

sāhāyyaṃ vānarendrasya yadi nāhaṃ hanūmataḥ |

kariṣyāmi bhaviṣyāmi sarvavācyo vivakṣatām || 88 ||

ahamikṣvākunāthena sagareṇa vivardhitaḥ |

ikṣvākusacivaścāyaṃ nāvasīditumarhati || 89 ||

tathā mayā vidhātavyaṃ viśrameta yathā kapiḥ || 90 ||

śeṣaṃ ca mayi viśrāntaḥ sukhenātipatiṣyati |

iti kṛtvā matiṃ sādhvīṃsamudra śchannamambhasi || 91 ||

hiraṇyanābhaṃ mainākamuvāca girisattamam |

tvamihāsurasaṅghānāṃ pātālatalavāsinām || 92 ||

devarājñā giriśreṣṭha parighaḥ sanniveśitaḥ |

tvameṣāṃ jātavīryāṇāṃ punarevotpatiṣyatām || 93 ||

pātālasyāprameyasya dvāramāvṛtya tiṣṭhasi |

tiryagūrdhvamadhaścaiva śaktiste śaila vardhitum || 94 ||

tasmātsañcodayāmi tvāmuttiṣṭha girisattama |

sa eṣa kapiśārdūlastvāmuparyeti vīryavān || 95 ||

hanūmānrāmakāryārthaṃ bhīmakarmā khamāplutaḥ |

asya sāhyaṃ mayā kāryamikṣvākukulavartinaḥ || 96 ||

mama hīkṣvākavaḥ pūjyāḥ paraṃ pūjyatamāstava |

kuru sācivyamasmākaṃ na naḥ kāryamatikramet || 97 ||

kartavyamakṛtaṃ kāryaṃ satāṃ manyumudīrayet |

salilādūrdhvamuttiṣṭha tiṣṭhatveṣa kapistvayi || 98 ||

asmākamatithiścaiva pūjyaśca plavatāṃ varaḥ |

cāmīkaramahānābha devagandharvasevita || 99 ||

hanumāṃstvayi viśrāntastataḥ śeṣaṃ gamiṣyati |

kākutsthasyānṛśaṃsyaṃ ca maithilyāśca vivāsanam || 100 ||

śramaṃ ca plavagendrasya samīkṣyotthātumarhasi |

hiraṇyanābho maināko niśamya lavaṇāmbhasaḥ || 101 ||

utpapāta jalāttūrṇaṃ mahādrumalatāyutaḥ |

sa sāgarajalaṃ bhittvā babhūvābhyutthitastadā || 102 ||

yathā jaladharaṃ bhittvā dīptaraśmirdivākaraḥ |

sa mahātmā muhūrtena sarvataḥ salilāvṛtaḥ || 103 ||

darśayāmāsa śṛṅgāṇi sāgareṇa niyojitaḥ |

ādityodayasaṅkāśairālikhadbhirivāmbaram |

śātakumbhamayaiḥ śṛṅgaiḥ sakinnaramahoragaiḥ || 104 ||

taptajāmbūnadaiḥ śṛṅgaiḥ parvatasya samutthitaiḥ || 105 ||

ākāśaṃ śastrasaṅkāśamabhavatkāñcanaprabham |

jātarūpamayaiḥ śṛṅgairbhrājamānaiḥ svayamprabhaiḥ || 106 ||

ādityaśatasaṅkāśaḥ so'bhavadgirisattamaḥ |

tamutthitamasaṅgena hanumānagrataḥ sthitam || 107 ||

madhye lavaṇatoyasya vighno'yamiti niścitaḥ |

sa tamucchrratamatyarthaṃ mahāvego mahākapiḥ || 108 ||

urasā pātayāmāsa jīmūtamiva mārutaḥ |

sa tathā pātitastena kapinā parvatottamaḥ || 109 ||

buddhvā tasya kapervegaṃ jaharṣa ca nananda ca |

tamākāśagataṃ vīramākāśe samupasthitaḥ || 110 ||

prīto hṛṣṭamānā vākyamabravītparvataḥ kapim |

mānuṣaṃ dhārayan rūpamātmanaḥ śikhare sthitaḥ || 111 ||

duṣkaraṃ kṛtavānkarma tvamidaṃ vānarottama |

nipatya mama śṛṅgeṣu viśramasva yathāsukham || 112 ||

rāghavasya kule jātairudadhiḥ parivardhitaḥ |

sa tvāṃ rāmahite yuktaṃ pratyarcayati sāgaraḥ || 113 ||

kṛte ca pratikartavyameṣa dharmaḥ sanātanaḥ |

so'yaṃ tvatpratikārārthī tvattaḥ sammānamarhati || 114 ||

tvannimittamanenāhaṃ bahumānātpracoditaḥ |

tiṣṭha tvaṃ kapiśārdūla mayi viśramya gamyatām || 115 ||

tava sānuṣu viśrāntaḥ śeṣaṃ prakramatāmiti |

yojanānāṃ śataṃ cāpi kapireṣa samāplutaḥ || 116 ||

tadidaṃ gandhavatsvādu kandamūlaphalaṃ bahu |

tadāsvādya hariśreṣṭha viśrānto'nu gamiṣyasi || 117 ||

asmākamapi sambandhaḥ kapimukhya tvayāsti vai |

prakhyātastriṣu lokeṣu mahāguṇaparigrahaḥ || 118 ||

vegavantaḥ plavanto ye plavagā mārutātmaja |

teṣāṃ mukhyatamaṃ manye tvāmahaṃ kapikuñjara || 119 ||

atithiḥ kila pūjārhaḥ prākṛto'pi vijānatā |

dharmaṃ jijñāsamānena kiṃ punastvādṛśo mahān || 120 ||

tvaṃ hi devavariṣṭhasya mārutasya mahātmanaḥ |

putrastasyaiva vegena sadṛśaḥ kapikuñjara || 121 ||

pūjite tvayi dharmajña pūjāṃ prāpnoti mārutaḥ |

tasmāttvaṃ pūjanīyo me śṛṇu cāpyatra kāraṇam || 122 ||

pūrvaṃ kṛtayuge tāta parvatāḥ pakṣiṇo'bhavan |

te hi jagmurdiśaḥ sarvā garuḍānilaveginaḥ || 123 ||

tatasteṣu prayāteṣu devasaṅghāḥ maharṣibhiḥ |

bhūtāni ca bhayaṃ jagmusteṣāṃ patanaśaṅkayā || 124 ||

tataḥ kruddhaḥ sahasrākṣaḥ parvatānāṃ śatakratuḥ |

pakṣān ciccheda vajreṇa tatra tatra sahasraśaḥ || 125 ||

sa māmupāgataḥ kruddho vajramudyamya devarāṭ |

tato'haṃ sahasā kṣiptaḥ śvasanena mahātmanā || 126 ||

asminlavaṇatoye ca prakṣiptaḥ plavagottama |

guptapakṣasamagraśca tava pitrābhirakṣitaḥ || 127 ||

tato'haṃ mānayāmi tvāṃ mānyo hi mama mārutaḥ |

tvayā me hyeṣa sambandhaḥ kapimukhya mahāguṇaḥ || 128 ||

asminnevaṅgate kārye sāgarasya mamaiva ca |

prītiṃ prītamanāḥ kartuṃ tvamarhasi mahākape || 129 ||

śramaṃ mokṣaya pūjāṃ ca gṛhāṇa kapisattama |

prītiṃ ca bahumanyasva prīto'smi tava darśanāt || 130 ||

evamuktaḥ kapiśreṣṭhastaṃ nagottamamabravīt |

prīto'smi kṛtamātithyaṃ manyureṣo'panīyatām || 131 ||

tvarate kāryakālo me ahaścāpyativartate |

pratijñā ca mayā dattā na sthātavyamihāntare || 132 ||

ityuktvā pāṇinā śailamālabhya haripuṅgavaḥ |

jagāmākāśamāviśya vīryavān prahasanniva || 133 ||

sa parvatasamudrābhyāṃ bahumānādavekṣitaḥ |

pūjitaścopapannābhirāśīrbhiranilātmajaḥ || 134 ||

athordhvaṃ dūramutplutya hitvā śailamahārṇavau |

pituḥ panthānamāsthāya jagāma vimale'mbare || 135 ||

bhūyaścordhvaṃ gatiṃ prāpya giriṃ tamavalokayan |

vāyusūnurnirālambe jagāma vimale'mbare || 136 ||

tad dvitīyaṃ hanumato dṛṣṭvā karma suduṣkaram |

praśaśaṃsuḥ surāḥ sarve siddhāśca paramarṣayaḥ || 137 ||

devatāścābhavan hṛṣṭāstatrasthāstasya karmaṇā |

kāñcanasya sunābhasya sahasrākṣaśca vāsavaḥ || 138 ||

uvāca vacanaṃ dhīmān paritoṣātsagadgadam |

sunābhaṃ parvataśreṣṭhaṃ svayameva śacīpatiḥ || 139 ||

hiraṇyanābha śailendra parituṣṭo'smi te bhṛśam |

abhayaṃ te prayacchāmi tiṣṭha saumya yathāsukham || 140 ||

sāhyaṃ kṛtaṃ te sumahadvikrāntasya hanūmataḥ |

kramato yojanaśataṃ nirbhayasya bhaye sati || 141 ||

rāmasyaiṣa hitāyaiva yāti dāśaratherhariḥ |

satkriyāṃ kurvatā tasya toṣito'smi dṛḍhaṃ tvayā || 142 ||

tataḥ praharṣamagamadvipulaṃ parvatottamaḥ |

devatānāṃ patiṃ dṛṣṭvā parituṣṭaṃ śatakratum || 143 ||

sa vai dattavaraḥ śailo babhūvāvasthitastadā |

hanumāṃśca muhūrtena vyaticakrāma sāgaram || 144 ||

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ |

abruvan sūryasaṅkāśāṃ surasāṃ nāgamātaram || 145 ||

ayaṃ vātātmajaḥ śrīmānplavate sāgaropari |

hanumānnāma tasya tvaṃ muhūrtaṃ vighnamācara || 146 ||

rākṣasaṃ rūpamāsthāya sughoraṃ parvatopamam |

daṃṣṭrākarālaṃ piṅgākṣaṃ vaktraṃ kṛtvā nabhaḥ samam || 147 ||

balamicchāmahe jñātuṃ bhūyaścāsya parākramam |

tvāṃ vijeṣyatyupāyena viṣādaṃ vā gamiṣyati || 148 ||

evamuktā tu sā devī daivatairabhisatkṛtā |

samudramadhye surasā bibhratī rākṣasaṃ vapuḥ || 149 ||

vikṛtaṃ ca virūpaṃ ca sarvasya ca bhayāvaham |

plavamānaṃ hanūmantamāvṛtyedamuvāca ha || 150 ||

mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamīśvarairvānararṣabha |

ahaṃ tvāṃ bhakṣayiṣyāmi praviśedaṃ mamānanam || 151 ||

evamuktaḥ surasayā prāñjalirvānararṣabhaḥ |

prahṛṣṭavadanaḥ śrīmānidaṃ vacanamabravīt || 152 ||

rāmo dāśarathirnāma praviṣṭo daṇḍakāvanam |

lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā cāpi bhāryayā || 153 ||

anyakāryaviṣaktasya baddhavairasya rākṣasaiḥ |

tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena yaśasvinī || 154 ||

tasyāḥ sakāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt |

kartumarhasi rāmasya sāhyaṃ viṣayavāsini || 155 ||

athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam |

āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te || 156 ||

evamuktā hanumatā surasā kāmarūpiṇī |

abravīnnātivartenmāṃ kaścideṣa varo mama || 157 ||

taṃ prayāntaṃ samudvīkṣya surasā vākyamabravīt |

balaṃ jijñāsamānā vai nāgamātā hanūmataḥ || 158 ||

praviśya vadanaṃ me'dya gantavyaṃ vānarottama |

vara eṣa purā datto mama dhātreti satvarā || 159 ||

vyādāya vipulaṃ vaktraṃ sthitā sā māruteḥ puraḥ |

evamuktaḥ surasayā kruddho vānarapuṅgavaḥ || 160 ||

abravītkuru vai vaktraṃ yena māṃ viṣahiṣyase |

ityuktvā surasāṃ kruddho dhaśayojanamāyatā || 161 ||

daśayojanavistāro babhūva hanumāṃstadā |

taṃ dṛṣṭvā meghasaṅkāśaṃ daśayojanamāyatam || 162 ||

cakāra surasā cāsyaṃ viṃśadyojanamāyatam |

hanumāṃstu tataḥ kruddhastriṃśadyojanamāyataḥ || 163 ||

cakāra surasā vaktraṃ catvāriṃśattathocchritam |

babhūva hanumāvanīraḥ pañcāśadyojanocchritaḥ || 164 ||

cakāra surasā vaktraṃ ṣaṣṭiyojanamāyatam |

tathaiva hanumāvanīraḥ saptatīyojanocchritaḥ || 165 ||

cakāra surasā vaktramaśītīyojanāyatam |

hanumānacalaprakhyo navatīyojanocchritaḥ || 166 ||

cakāra surasā vaktraṃ śatayojanamāyataṃ tava sānuṣu viśrāntaḥ śeṣaṃ prakramatāmiti |

taddṛṣṭvā vyāditaṃ tvāsyaṃ vāyuputraḥ subuddhimān |

dīrghajihvaṃ surasayā sughoraṃ narakopamam || 167 ||

susaṅkṣipyātmanaḥ kāyaṃ babhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ |

so'bhipatyāśu tadvaktraṃ niṣpatya ca mahābalaḥ |

antarikṣe sthitaḥ śrīmānidaṃ vacanamabravīt || 168 ||

praviṣṭo'smi hi te vaktraṃ dākṣāyaṇi namo'stu te |

gamiṣye yatra vaidehī satyaṃ cāsīdvarastava || 169 ||

taṃ dṛṣṭvā vadanānmuktaṃ candraṃ rāhumukhādiva |

abravītsurasā devī svena rūpeṇa vānaram || 170 ||

arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |

samānayasva vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 171 ||

tattṛtīyaṃ hanumato dṛṣṭvā karma suduṣkaram |

sādhu sādhviti bhūtāni praśaśaṃsustadā harim || 172 ||

sa sāgaramanādhṛṣyamabhyetya varuṇālayam |

jagāmākāśamāviśya vegena garuḍopamaḥ || 173 ||

sevite vāridhārābhiḥ patagaiśca niṣevite |

carite kaiśikācāryairairāvataniṣevite || 174 ||

siṃhakuñjaraśārdūlapatagoragavāhanaiḥ |

vimānaiḥ sampatadbhiśca vimalaiḥ samalaṅkṛte || 175 ||

vajrāśanisamāghātaiḥ pāvakairupaśobhite |

kṛtapuṇyairmahābhāgaiḥ svargajidbhiralaṅkṛte || 176 ||

vahatā havyamatyardhaṃ sevite citrabhānunā |

grahanakṣatracandrārkatārāgaṇa vibhūṣite || 177 ||

maharṣigaṇagandharvanāgayakṣasamākule |

vivikte vimale viśve viśvāvasuniṣevite || 178 ||

devarājagajākrānte candrasūryapathe śive |

vitāne jīvalokasya vitate brahmanirmite || 179 ||

bahuśaḥ sevite vīrairvidyādharagaṇairvaraiḥ |

jagāma vāyumārge tu garutmāniva mārutiḥ || 180 ||

pradṛśyamānaḥ sarvatraḥ hanumānmārutātmajaḥ |

bheje'mbaraṃ nirālambaṃ lambapakṣa ivādrirāṭ || 181 ||

plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā siṃhikā nāma rākṣasī |

manasā cintayāmāsa pravṛddhā kāmarūpiṇī || 182 ||

adya dīrghasya kālasya bhaviṣyāmyahamāśitā |

idaṃ hi me mahatsattvaṃ cirasya vaśamāgatam || 183 ||

iti sañcintya manasā chāyāmasya samākṣipat |

chāyāyāṃ gṛhyamāṇāyāṃ cintayāmāsa vānaraḥ || 184 ||

samākṣipto'smi sahasā paṅgūkṛtaparākramaḥ |

pratilomena vātena mahānauriva sāgare || 185 ||

tiryagūrdhvamadhaścaiva vīkṣamāṇastataḥ kapiḥ |

dadarśa sa mahatsattvamutthitaṃ lavaṇāmbhasi || 186 ||

taddhṛṣṭvā cintayāmāsa mārutirvikṛtānanam |

kapirājena kathitaṃ sattvamadbhutadarśanam || 187 ||

chāyāgrāhi mahāvīryaṃ tadidaṃ nātra saṃśayaḥ |

sa tāṃ buddhvārthatattvena siṃhikāṃ matimānkapiḥ || 188 ||

vyavardhata mahākāyaḥ prāvṛṣīva valāhakaḥ |

tasya sā kāyamudvīkṣya vardhamānaṃ mahākapeḥ || 189 ||

vaktraṃ prasārayāmāsa pātālāntarasannibham |

ghanarājīva garjantī vānaraṃ samabhidravat || 190 ||

sa dadarśa tatastasyā vivṛtaṃ sumahanmukham |

kāyamātraṃ ca medhāvī marmāṇi ca mahākapiḥ || 191 ||

sa tasyā vivṛte vaktre vajrasaṃhananaḥ kapiḥ |

saṅkṣipya muhurātmānaṃ niṣpapāta mahābalaḥ || 192 ||

āsye tasyā nimajjantaṃ dadṛśuḥ siddhacāraṇāḥ |

grasyamānaṃ yathā candraṃ pūrṇaṃ parvaṇi rāhuṇā || 193 ||

tatastasyā nakhaistīkṣṇairmarmāṇyutkṛtya vānaraḥ |

utpapātātha vegena manaḥ sampātavikramaḥ || 194 ||

tāṃ tu dṛṣṭvā ca dhṛtyā ca dākṣiṇyena nipātya ca |

sa kapipravaro vegādvavṛdhe punarātmavān || 195 ||

hṛtahṛtsā hanumatāpapāta vidhurāmbhasi |

tāṃ hatāṃ vānareṇāśu patitāṃ vīkṣya siṃhikām || 196 ||

bhūtānyākāśacārīṇi tamūcuḥ plavagottamam |

bhīmamadya kṛtaṃ karma mahatsattvaṃ tvayā hatam || 197 ||

sādhayārthamabhipretamariṣṭaṃ plavatāṃ vara |

yasya tvetāni catvāri vānarendra yathā tava || 198 ||

dhṛtirdṛṣṭirmatirdākṣyaṃ saḥ karmasu na sīdati |

sa taiḥ sambhāvitaḥ pūjyaḥ pratipannaprayojanaḥ || 199 ||

jagāmākāśamāviśya pannagāśanavatkapiḥ |

prāptabhūyiṣṭhapārastu sarvataḥ pratilokayan || 200 ||

yojanānāṃ śatasyānte vanarājiṃ dadarśa saḥ |

dadarśa ca patanneva vividhadrumabhūṣitam || 201 ||

dvīpaṃ śākhāmṛgaśreṣṭho malayopavanāni ca |

sāgaraṃ sāgarānūpaṃ sāgarānūpajān drumān || 202 ||

sāgarasya ca patnīnāṃ mukhyānyapi vilokayan |

sa mahāmeghasaṅkāśaṃ samīkṣyātmānamātmavān || 203 ||

nirundhantamivākāśaṃ cakāra matimān matim |

kāyavṛddhiṃ pravegaṃ ca mama dṛṣṭvaiva rākṣasāḥ || 204 ||

mayi kautūhalaṃ kuryariti mene mahākapiḥ |

tataḥ śarīraṃ saṅkṣipya tanmahīdharasannibham || 205 ||

punaḥ prakṛtimāpede vītamoha ivātmavān |

tadrūpamatisaṅkṣipya hanumān prakṛtau sthitaḥ || 206 ||

trīn kramāniva vikramya balivīryaharo hariḥ |

sa cārunānāvidharūpadhārī paraṃ samāsādya samudratīram |

parairaśakyaḥ pratipannarūpaḥ samīkṣitātmā samavekṣitārdhaḥ || 207 ||

tataḥ sa lambasya gireḥ samṛddhe vicitrakūṭe nipapāta kūṭe |

saketakoddālakanālikere mahādrikūṭapratimo mahātmā || 208 ||

tatastu samprāpya samudratīraṃ samīkṣya laṅkāṃ girivaryamūrdhni |

kapistu tasninnipapāta parvate vidhūya rūpaṃ vyathayanmṛgadvijān || 209 ||

sa sāgaraṃ dānavapannagāyutaṃ balena vikramya mahormimālinam |

nipatya tīre ca mahodadhestadā dadarśa laṅkāmamarāvatīmiva || 210 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe prathamassargaḥ ||