📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
4.53 കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡ - ത്രിപഞ്ചാശ സര്ഗഃ
4.53 Kishkindhakanda - Tripanchasha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്രിപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।
ഏവമുക്തശ്ശുഭം വാക്യം താപസ്യാ ധര്മസംഹിതമ് ।
ഉവാച ഹനുമാന്വാക്യം താമനിന്ദിതചേഷ്ടിതാമ് ॥ 1 ॥
ശരണം ത്വാം പ്രപന്നാ സ്മ സര്വേ വൈ ധര്മചാരിണീമ് ।
യഃ കൃതസ്സമയോഽസ്മാകം സുഗ്രീവേണ മഹാത്മനാ ॥ 2 ॥
സ ച കാലോ ഹ്യതിക്രാന്തോ ബിലേ ച പരിവര്തതാമ് ।
സാ ത്വമസ്മാദ്ബിലാദ്ഘോരാദുത്താരയിതുമര്ഹസി ॥ 3 ॥
തസ്മാത്സുഗ്രീവവചനാദതിക്രാന്താന്ഗതായുഷഃ ।
ത്രാതുമര്ഹസി നസ്സര്വാന്സുഗ്രീവഭയകര്ശിതാന് ॥ 4 ॥
മഹച്ചകാര്യമസ്മാഭിഃ കര്തവ്യം ധര്മചാരിണി ।
തച്ചാപി ന കൃതം കാര്യമസ്മാഭിരിഹ വാസിഭിഃ ॥ 5 ॥
ഏവമുക്താ ഹനുമതാ താപസീ വാക്യമബ്രവീത് ।
ജീവതാ ദുഷ്കരം മന്യേ പ്രവിഷ്ടേന നിവര്തിതുമ് ॥ 6 ॥
തപസസ്തു പ്രഭാവേന നിയമോപാര്ജിതേന ച ।
സര്വാനേവ ബിലാദസ്മാദുദ്ധരിഷ്യാമി വാനരാന് ॥ 7 ॥
നിമീലയത ചക്ഷൂംഷി സര്വേ വാനരപുങ്ഗവാഃ ।
ന ഹി നിഷ്ക്രമിതും ശക്യമനിമീലിതലോചനൈഃ ॥ 8 ॥
തതസ്സമ്മീലിതാസ്സര്വേ സുകുമാരാങ്ഗുലൈഃ കരൈഃ ।
സഹസാഽപിദധുര്ദൃഷ്ടിം ഹൃഷ്ടാ ഗമനകാങ്ക്ഷയാ ॥ 9 ॥
വാനരാസ്തു മഹാത്മാനോ ഹസ്തരുദ്ധമുഖാസ്തദാ ।
നിമേഷാന്തരമാത്രേണ ബിലാദുത്താരിതാസ്തയാ ॥ 10 ॥
തതസ്താന്വാനരാന്സര്വാംസ്താപസീ ധര്മചാരിണീ ।
നിസ്സൃതാന്വിഷമാത്തസ്മാത്സമാശ്വാസ്യേദമബ്രവീത് ॥ 11 ॥
ഏഷ വിന്ധ്യോ ഗിരിശ്ശ്രീമാന്നാനാദ്രുമലതാകുലഃ ।
ഏഷ പ്രസ്രവണശ്ശൈലസ്സാഗരോഽയം മഹോദധിഃ ॥ 12 ॥
സ്വസ്തി വോഽസ്തു ഗമിഷ്യാമി ഭവനം വാനരര്ഷഭാഃ ।
ഇത്യുക്ത്വാ തദ്ബിലം ശ്രീമത്പ്രവിവേശ സ്വയമ്പ്രഭാ ॥ 13 ॥
തതസ്തേ ദദൃശുര്ഘോരം സാഗരം വരുണാലയമ് ।
അപാരമഭിഗര്ജന്തം ഘോരൈരൂര്മിഭിരാവൃതമ് ॥ 14 ॥
മയസ്യ മായാവിഹിതം ഗിരിദുര്ഗം വിചിന്വതാമ് ।
തേഷാം മാസോ വ്യതിക്രാന്തോ യോ രാജ്ഞാ സമയഃ കൃതഃ ॥ 15 ॥
വിന്ധ്യസ്യ തു ഗിരേഃ പാദേ സമ്പ്രപുഷ്പിതപാദപേ ।
ഉപവിശ്യ മഹാഭാഗാശ്ചിന്താമാപേദിരേ തദാ ॥ 16 ॥
തതഃ പുഷ്പാതിഭാരാഗ്രാന് ലതാശതസമാവൃതാന് ।
ദ്രുമാന്വാസന്തികാന്ദൃഷ്ടവാ ബഭൂവുര്ഭയശങ്കിതാഃ ॥ 17 ॥
തേ വസന്തമനുപ്രാപ്തം പ്രതിബുദ്ധ്വാ പരസ്പരമ് ।
നഷ്ടസന്ദേശകാലാര്ഥാ നിപേതുര്ധരണീതലേ ॥ 18 ॥
തതസ്താന്കപിവൃദ്ധാംസ്തു ശിഷ്ടാംശ്ചൈവ വനൌകസഃ ।
വാചാ മധുരയാഽഭാഷ്യ യഥാവദനുമാന്യ ച ॥ 19 ॥
സ തു സിംഹവൃഷസ്കന്ധഃ പീനായതഭുജഃ കപിഃ ।
യുവരാജോ മഹാപ്രാജ്ഞഃ അങ്ഗദോ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 20 ॥
ശാസനാത്കപിരാജസ്യ വയം സര്വേ വിനിര്ഗതാഃ ।
മാസഃ പൂര്ണോ ബിലസ്ഥാനാം ഹരയഃ കിം ന ബുദ്ധ്യതേ ॥ 21 ॥
വയമാശ്വയുജേ മാസി കാലസങ്ഖ്യാവ്യവസ്ഥിതാഃ ।
പ്രസ്ഥിതാസ്സോഽപി ചാതീതഃ കിമതഃ കാര്യമുത്തരമ് ॥ 22 ॥
ഭവന്തഃ പ്രത്യയം പ്രാപ്താഃ നീതിമാര്ഗവിശാരദാഃ ।
ഹിതേഷ്വഭിരതാ ഭര്തുര്നിസൃഷ്ടാസ്സര്വകര്മസു ॥ 23 ॥
കര്മസ്വപ്രതിമാസ്സര്വേ ദിക്ഷു വിശ്രുതപൌരുഷാഃ ।
മാം പുരസ്കൃത്യ നിര്യാതാഃ പിങ്ഗാക്ഷപ്രതിചോദിതാഃ ॥ 24 ॥
ഇദാനീമകൃതാര്ഥാനാം മര്തവ്യം നാത്ര സംശയഃ ।
ഹരിരാജസ്യ സന്ദേശമകൃത്വാ കസ്സുഖീ ഭവേത് ॥ 25 ॥
തസ്മിന്നതീതേ കാലേ തു സുഗ്രീവേണ കൃതേ സ്വയമ് ।
പ്രായോപവേശനം യുക്തം സര്വേഷാം ച വനൌകസാമ് ॥ 26 ॥
തീക്ഷ്ണഃ പ്രകൃത്യാ സുഗ്രീവസ്സ്വാമിഭാവേ വ്യവസ്ഥിതഃ ।
ന ക്ഷമിഷ്യതി നസ്സര്വാനപരാധകൃതോ ഗതാന് ॥ 27 ॥
അപ്രവൃത്തൌ ച സീതായാഃ പാപമേവ കരിഷ്യതി ।
തസ്മാത് ക്ഷമമിഹാദ്യൈവ ഗന്തും പ്രായോപവേശനം ഹി നഃ ॥ 28 ॥
ത്യക്ത്വാ പുത്രാംശ്ച ദാരാംശ്ച ധനാനി ച ഗൃഹാണി ച ।
ധൃവം നോ ഹിംസിതാ രാജാ സര്വാന്പ്രതിഗതാനിതഃ ॥ 29 ॥
വധേനാപ്രതിരൂപേണ ശ്രേയാന്മൃത്യുരിഹൈവ നഃ ।
ന ചാഹം യൌവരാജ്യേന സുഗ്രീവേണാഭിഷേചിതഃ ॥ 30 ॥
നരേന്ദ്രേണാഭിഷിക്തോഽസ്മി രാമേണാക്ലിഷ്ടകര്മണാ ।
സ പൂര്വം ബദ്ധവൈരോ മാം രാജാ ദൃഷ്ട്വാ വ്യതിക്രമമ് ॥ 31 ॥
ഘാതയിഷ്യതി ദണ്ഡേന തീക്ഷ്ണേന കൃതനിശ്ചയഃ ।
കിം മേ സുഹൃദഭിര്വ്യസനം പശ്യദ്ഭിര്ജീവിതാന്തരേ ॥ 32 ॥
ഇഹൈവ പ്രായമാസിഷ്യേ പുണ്യേ സാഗരരോധസി ।
ഏതച്ഛ്രുത്വാ കുമാരേണ യുവരാജേന ഭാഷിതമ് ॥ 33 ॥
സര്വേ തേ വാനരശ്രേഷ്ഠാഃ കരുണം വാക്യമബ്രുവന് ।
തീക്ഷ്ണഃ പ്രകൃത്യാ സുഗ്രീവഃ പ്രിയാസക്തശ്ച രാഘവഃ ॥ 34 ॥
അദൃഷ്ടായാം തു വൈദേഹ്യാം ദൃഷ്ട്വാഽസ്മാംശ്ത സമാഗതാന് ।
രാഘവപ്രിയകാമാര്ഥം ഘാതയിഷ്യത്യസംശയമ് ॥ 35 ॥
ന ക്ഷമം ചാപരാദ്ധാനാം ഗമനം സ്വാമിപാര്ശ്വതഃ ।
ഇഹൈവ സീതാമന്വിഷ്യ പ്രവൃത്തിമുപലഭ്യ വാ ॥ 36 ॥
നോ ചേദ്ഗച്ഛാമ തം വീരം ഗമിഷ്യാമോ യമക്ഷയമ് ।
പ്ലവങ്ഗമാനാം തു ഭയാര്ദിതാനാം ശ്രുത്വാ വചസ്താര ഇദം ബഭാഷേ ।
അലം വിഷാദേന ബിലം പ്രവിശ്യ വസാമ സര്വേ യദി രോചതേ വഃ ॥ 37 ॥
ഇദം ഹി മായാവിഹിതം സുദുര്ഗമം പ്രഭൂതവൃക്ഷോദകഭോജ്യപേയകമ് ।
ഇഹാസ്തി നോ നൈവ ഭയം പുരന്ദരാ ന്ന രാഘവാദ്വാനരരാജതോഽപി വാ ॥ 38 ॥
ശ്രുത്വാഽങ്ഗദസ്യാപി വചോഽനുകൂല മൂചുശ്ച സര്വേ ഹരയഃ പ്രതീതാഃ ।
യഥാ ന ഹിംസ്യേമ തഥാ വിധാന മസക്തമദ്യൈവ വിധീയതാം നഃ ॥ 39 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ത്രിപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
evamuktaśśubhaṃ vākyaṃ tāpasyā dharmasaṃhitam |
uvāca hanumānvākyaṃ tāmaninditaceṣṭitām || 1 ||
śaraṇaṃ tvāṃ prapannā sma sarve vai dharmacāriṇīm |
yaḥ kṛtassamayo'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā || 2 ||
sa ca kālo hyatikrānto bile ca parivartatām |
sā tvamasmādbilādghorāduttārayitumarhasi || 3 ||
tasmātsugrīvavacanādatikrāntāngatāyuṣaḥ |
trātumarhasi nassarvānsugrīvabhayakarśitān || 4 ||
mahaccakāryamasmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi |
taccāpi na kṛtaṃ kāryamasmābhiriha vāsibhiḥ || 5 ||
evamuktā hanumatā tāpasī vākyamabravīt |
jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum || 6 ||
tapasastu prabhāvena niyamopārjitena ca |
sarvāneva bilādasmāduddhariṣyāmi vānarān || 7 ||
nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṅgavāḥ |
na hi niṣkramituṃ śakyamanimīlitalocanaiḥ || 8 ||
tatassammīlitāssarve sukumārāṅgulaiḥ karaiḥ |
sahasā'pidadhurdṛṣṭiṃ hṛṣṭā gamanakāṅkṣayā || 9 ||
vānarāstu mahātmāno hastaruddhamukhāstadā |
nimeṣāntaramātreṇa bilāduttāritāstayā || 10 ||
tatastānvānarānsarvāṃstāpasī dharmacāriṇī |
nissṛtānviṣamāttasmātsamāśvāsyedamabravīt || 11 ||
eṣa vindhyo giriśśrīmānnānādrumalatākulaḥ |
eṣa prasravaṇaśśailassāgaro'yaṃ mahodadhiḥ || 12 ||
svasti vo'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ |
ityuktvā tadbilaṃ śrīmatpraviveśa svayamprabhā || 13 ||
tataste dadṛśurghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam |
apāramabhigarjantaṃ ghorairūrmibhirāvṛtam || 14 ||
mayasya māyāvihitaṃ giridurgaṃ vicinvatām |
teṣāṃ māso vyatikrānto yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ || 15 ||
vindhyasya tu gireḥ pāde samprapuṣpitapādape |
upaviśya mahābhāgāścintāmāpedire tadā || 16 ||
tataḥ puṣpātibhārāgrān latāśatasamāvṛtān |
drumānvāsantikāndṛṣṭavā babhūvurbhayaśaṅkitāḥ || 17 ||
te vasantamanuprāptaṃ pratibuddhvā parasparam |
naṣṭasandeśakālārthā nipeturdharaṇītale || 18 ||
tatastānkapivṛddhāṃstu śiṣṭāṃścaiva vanaukasaḥ |
vācā madhurayā'bhāṣya yathāvadanumānya ca || 19 ||
sa tu siṃhavṛṣaskandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ |
yuvarājo mahāprājñaḥ aṅgado vākyamabravīt || 20 ||
śāsanātkapirājasya vayaṃ sarve vinirgatāḥ |
māsaḥ pūrṇo bilasthānāṃ harayaḥ kiṃ na buddhyate || 21 ||
vayamāśvayuje māsi kālasaṅkhyāvyavasthitāḥ |
prasthitāsso'pi cātītaḥ kimataḥ kāryamuttaram || 22 ||
bhavantaḥ pratyayaṃ prāptāḥ nītimārgaviśāradāḥ |
hiteṣvabhiratā bharturnisṛṣṭāssarvakarmasu || 23 ||
karmasvapratimāssarve dikṣu viśrutapauruṣāḥ |
māṃ puraskṛtya niryātāḥ piṅgākṣapraticoditāḥ || 24 ||
idānīmakṛtārthānāṃ martavyaṃ nātra saṃśayaḥ |
harirājasya sandeśamakṛtvā kassukhī bhavet || 25 ||
tasminnatīte kāle tu sugrīveṇa kṛte svayam |
prāyopaveśanaṃ yuktaṃ sarveṣāṃ ca vanaukasām || 26 ||
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvassvāmibhāve vyavasthitaḥ |
na kṣamiṣyati nassarvānaparādhakṛto gatān || 27 ||
apravṛttau ca sītāyāḥ pāpameva kariṣyati |
tasmāt kṣamamihādyaiva gantuṃ prāyopaveśanaṃ hi naḥ || 28 ||
tyaktvā putrāṃśca dārāṃśca dhanāni ca gṛhāṇi ca |
dhṛvaṃ no hiṃsitā rājā sarvānpratigatānitaḥ || 29 ||
vadhenāpratirūpeṇa śreyānmṛtyurihaiva naḥ |
na cāhaṃ yauvarājyena sugrīveṇābhiṣecitaḥ || 30 ||
narendreṇābhiṣikto'smi rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
sa pūrvaṃ baddhavairo māṃ rājā dṛṣṭvā vyatikramam || 31 ||
ghātayiṣyati daṇḍena tīkṣṇena kṛtaniścayaḥ |
kiṃ me suhṛdabhirvyasanaṃ paśyadbhirjīvitāntare || 32 ||
ihaiva prāyamāsiṣye puṇye sāgararodhasi |
etacchrutvā kumāreṇa yuvarājena bhāṣitam || 33 ||
sarve te vānaraśreṣṭhāḥ karuṇaṃ vākyamabruvan |
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ priyāsaktaśca rāghavaḥ || 34 ||
adṛṣṭāyāṃ tu vaidehyāṃ dṛṣṭvā'smāṃśta samāgatān |
rāghavapriyakāmārthaṃ ghātayiṣyatyasaṃśayam || 35 ||
na kṣamaṃ cāparāddhānāṃ gamanaṃ svāmipārśvataḥ |
ihaiva sītāmanviṣya pravṛttimupalabhya vā || 36 ||
no cedgacchāma taṃ vīraṃ gamiṣyāmo yamakṣayam |
plavaṅgamānāṃ tu bhayārditānāṃ śrutvā vacastāra idaṃ babhāṣe |
alaṃ viṣādena bilaṃ praviśya vasāma sarve yadi rocate vaḥ || 37 ||
idaṃ hi māyāvihitaṃ sudurgamaṃ prabhūtavṛkṣodakabhojyapeyakam |
ihāsti no naiva bhayaṃ purandarā nna rāghavādvānararājato'pi vā || 38 ||
śrutvā'ṅgadasyāpi vaco'nukūla mūcuśca sarve harayaḥ pratītāḥ |
yathā na hiṃsyema tathā vidhāna masaktamadyaiva vidhīyatāṃ naḥ || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever