4.43 Kishkindhakanda - Trichatvarimsha Sargah

ॐ

4.43 കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡ - ത്രിചത്വാരിംശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।

അഥ ത്രിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।

തതസ്സന്ദിശ്യ സുഗ്രീവശ്ശ്വശുരം പശ്ചിമാം ദിശമ് ।

വീരം ശതവലിം നാമ വാനരം വാനരര്ഷഭഃ ॥ 1 ॥

ഉവാച രാജാ ധര്മജ്ഞസ്സര്വവാനരസത്തമമ് ।

വാക്യമാത്മ ഹിതം ചൈവ രാമസ്യ ച ഹിതം തഥാ ॥ 2 ॥

വൃതശ്ശതസഹസ്രേണ ത്വദ്വിധാനാം വനൌകസാമ് ।

വൈവസ്വതസുതൈസ്സാര്ധം പ്രതിഷ്ഠസ്വ സ്വമന്ത്രിഭിഃ ॥ 3 ॥

ദിശം ഹ്യുദീചീം വിക്രാന്താം ഹിമശൈലാവതംസകാമ് ।

സര്വതഃ പരിമാര്ഗധ്വം രാമപത്നീമനിന്ദിതാമ് ॥ 4 ॥

അസ്മിന്കാര്യേവിനിര്വൃത്തേ കൃതേ ദാശരഥേഃ പ്രിയേ ।

ഋണാന്മുക്താ ഭവിഷ്യാമഃ കൃതാര്ഥാര്ഥവിദാം വരാഃ ॥ 5 ॥

കൃതം ഹി പ്രിയമസ്മാകം രാഘവേണ മഹാത്മനാ ।

തസ്യ ചേത്പ്രതികാരോഽസ്തി സഫലം ജീവിതം ഭവേത് ॥ 6 ॥

അര്ഥിനഃ കാര്യനിര്വൃത്തിമകര്തുരപി യശ്ചരേത് ।

തസ്യ സ്യാത്സഫലം ജന്മ കിം പുനഃ പൂര്വകാരിണഃ ॥ 7 ॥

ഏതാം ബുദ്ധിമവസ്ഥായ ദൃശ്യതേ ജാനകീ യഥാ ।

തഥാ ഭവദ്ഭിഃ കര്തവ്യമസ്മത്പ്രിയഹിതൈഷിഭിഃ ॥ 8 ॥

അയം ഹി സര്വഭൂതാനാം മാന്യസ്തു നരസത്തമഃ ।

അസ്മാസു ചാഗതഃ പ്രീതീ രാമഃ പരപുരഞ്ജയഃ ॥ 9 ॥

ഇമാനി വനദുര്ഗാണി നദ്യശ്ശൈലാന്തരാണി ച ।

ഭവന്തഃ പരിമാര്ഗന്തു ബുദ്ധിവിക്രമസമ്പദാ ॥ 10 ॥

തത്ര മ്ലേച്ഛാന്പുലിന്ദാംശ്ച ശൂരസേനാംസ്തഥൈവ ച ।

പ്രസ്ഥലാന്ഭരതാംശ്ചൈവ കുരൂംശ്ച സഹ മദ്രകൈഃ ॥ 11 ॥

കാമ്ബോജാന്യവനാം ശ്ചൈവ ശകാനാരട്ടകാനപി ।

ബാഹ്ലീകാനൃഷികാം ശ്ചൈവ പൌരവാനഥ ടങ്കണാന് ॥ 12 ॥

ചീനാന്പരമചീനാംശ്ച നീഹാരാംശ്ച പുനഃ പുനഃ ।

അന്വിഷ്യദരദാംശ്ചൈവ ഹിമവന്തം തഥൈവ ച ॥ 13 ॥

ലോധ്രപദ്മകഷണ്ഡേഷു ദേവദാരുവനേഷു ച ।

രാവണസ്സഹ വൈദേഹ്യാ മാര്ഗിതവ്യസ്തതസ്തതഃ ॥ 14 ॥

തതസ്സോമാശ്രമം ഗത്വാ ദേവഗന്ധര്വസേവിതമ് ।

കാലം നാമ മഹാസാനും പര്വതം തു ഗമിഷ്യഥ ॥ 15 ॥

മഹത്സു തസ്യ ശൈലസ്യ നിര്ദരേഷു ഗുഹാസു ച ।

വിചിനുധ്വം മഹാഭാഗാം രാമപത്നീന്തതസ്തതഃ ॥ 16 ॥

തമതിക്രമ്യ ശൈലേന്ദ്രം ഹേമഗര്ഭം മഹാഗിരിമ് ।

തതസ്സുദര്ശനം നാമ ഗന്തുമര്ഹഥ പര്വതമ് ॥ 17 ॥

തതോ ദേവസഖോ നാമ പര്വതഃ പതഗാലയഃ ।

നാനാപക്ഷിഗണാകീര്ണോ വിവിധദ്രുമഭൂഷിതഃ ॥ 18 ॥

തസ്യ കാനനഷണ്ഡേഷു നിര്ഘരേഷു ഗുഹാസു ച ।

രാവണസ്സഹ വൈദേഹ്യാ മാര്ഗിതവ്യസ്തതസ്തതഃ ॥ 19 ॥

തമതിക്രമ്യ ചാകാശം സര്വതശ്ശതയോജനമ് ।

അപര്വതനദീവൃക്ഷം സര്വസത്ത്വവിവര്ജിതമ് ॥ 20 ॥

തം തു ശീഘ്രമതിക്രമ്യ കാന്താരം രോമഹര്ഷണമ് ।

കൈലാസം പാണ്ഡുരം ശൈലം പ്രാപ്യ ഹൃഷ്ടാ ഭവിഷ്യഥ ॥ 21 ॥

തത്ര പാണ്ഡുരമേഘാഭം ജാമ്ബൂനദപരിഷ്കൃതമ് ।

കുബേരഭവനം രമ്യം നിര്മിതം വിശ്വകര്മണാ ॥ 22 ॥

വിശാലാ നലിനീ യത്ര പ്രഭൂതകമലോത്പലാ ।

ഹംസകാരണ്ഡവാകീര്ണാപ്സരോഗണസേവിതാ ॥ 23 ॥

തത്ര വൈശ്രവണോ രാജാ സര്വഭൂതനമസ്കൃതഃ ।

ധനദോ രമതേ ശ്രീമാന്ഗുഹ്യകൈസ്സഹ യക്ഷരാട് ॥ 24 ॥

തസ്യ ചന്ദ്രനികാശേഷു പര്വതേഷു ഗുഹാസു ച ।

രാവണഃ സഹ വൈദേഹ്യാ മാര്ഗിതവ്യസ്തതസ്തതഃ ॥ 25 ॥

ക്രൌഞ്ചം തു ഗിരിമാസാദ്യ ബിലം തസ്യ സുദുര്ഗമമ് ।

അപ്രമത്തൈഃ പ്രവേഷ്ടവ്യം ദുഷ്പ്രവേശം ഹി തത്സ്മൃതമ് ॥ 26 ॥

വസന്തി ഹി മഹാത്മാനസ്തത്ര സൂര്യസമപ്രഭാഃ ।

ദേവൈരപ്യര്ചിതാ സ്സമ്യഗ്ദേവരൂപാ മഹര്ഷയഃ ॥ 27 ॥

ക്രൌഞ്ചസ്യ തു ഗുഹാശ്ചാന്യാ സ്സാനൂനിശിഖരാണി ച ।

നിര്ദരാശ്ച നിതമ്ബാശ്ച വിചേതവ്യാ സ്തതസ്തതഃ ॥ 28 ॥

കൌഞ്ചസ്യ ശിഖരം ചാപി നിരീക്ഷ്യ ച തതസ്തതഃ ।

അവൃക്ഷം കാമശൈലം ച മാനസം വിഹഗാലയമ് ।

ന ഗതിസ്തത്ര ഭൂതാനാം ദേവദാനവ രക്ഷസാമ് ॥ 29 ॥

സ ച സര്വൈര്വിചേതവ്യസ്സസാനുപ്രസ്ഥഭൂധരഃ ।

ക്രൌഞ്ചം ഗിരിമതിക്രമ്യ മൈനാകോ നാമ പര്വതഃ ॥ 30 ॥

മയസ്യ ഭവനം യത്ര ദാനവസ്യ സ്വയം കൃതമ് ॥ 31 ॥

മൈനാകസ്തു വിചേതവ്യ സ്സസാനുപ്രസ്ഥകന്ദരഃ ।

സ്ത്രീണാമശ്വമുഖീനാം തു നികേതാസ്തത്ര തത്ര തു ॥ 32 ॥

തം ദേശം സമതിക്രമ്യ ആശ്രമം സിദ്ധസേവിതമ് ।

സിദ്ധാ വൈഖാനസാസ്തത്ര വാലഖില്യാശ്ച താപസാഃ ॥ 33 ॥

വന്ദ്യാസ്തേ തു തപസ്സിദ്ധാസ്തപസാ വീതകല്മഷാഃ ।

പ്രഷ്ടവ്യാ ചാപി സീതായാഃ പ്രവൃത്തിര്വിനയാന്വിതൈഃ ॥ 34 ॥

ഹേമപുഷ്കരസഞ്ഛന്നം തസ്മിന് വൈഖാനസം സരഃ ।

തരുണാദിത്യസങ്കാശൈര്ഹംസൈര്വിചരിതം ശുഭൈഃ ॥ 35 ॥

ഔപവാഹ്യഃ കുബേരസ്യ സാര്വഭൌമ ഇതി സ്മൃതഃ ।

ഗജഃ പര്യേതി തം ദേശം സദാ സഹ കരേണുഭിഃ ॥ 36 ॥

തത്സരസ്സമതിക്രമ്യ നഷ്ടചന്ദ്രദിവാകരമ് ।

അനക്ഷത്രഗണം വ്യോമ നിഷ്പയോദമനാദിതമ് ॥ 37 ॥

ഗഭസ്തിഭിരിവാര്കസ്യ സ തു ദേശഃ പ്രകാശതേ ।

വിശ്രാമ്യദ്ഭിസ്തപസ്സിദ്ധൈര്ദേവകല്പൈഃ സ്വയമ്പ്രഭൈഃ ॥ 38 ॥

തം തു ദേശമതിക്രമ്യ ശൈലോദാ നാമ നിമ്നഗാ ।

ഉഭയോസ്തീരയോസ്തസ്യാഃ കീചകാ നാമ വേണവഃ ॥ 39 ॥

തേ നയന്തി പരം തീരം സിദ്ധാന്പ്രത്യാനയന്തി ച ।

ഉത്തരാഃ കുരവസ്തത്ര കൃതപുണ്യപ്രതിശ്രയാഃ ॥ 40 ॥

തതഃ കാഞ്ചനപദ്മാഭിഃ പദ്ഭിനീഭിഃ കൃതോദകാഃ ।

നീലവൈഡൂര്യപത്രാഭിര്നദ്യസ്തത്ര സഹസ്രശഃ ॥ 41 ॥

രക്തോത്പലവനൈശ്ചാത്ര മണ്ഡിതാശ്ച ഹിരണ്മയൈഃ ।

തരുണാദിത്യസങ്കാശൈര്ഭാന്തി തത്ര ജലാശയാഃ ॥ 42 ॥

മഹാര്ഹമണിരത്നൈശ്ച കാഞ്ചനപ്രഭകേസരൈഃ ।

നിലോത്പലവനൈശ്ചിത്രൈ സ്സ ദേശ സ്സര്വതോ വൃതഃ ॥ 43 ॥

നിസ്തുലാഭിശ്ച മുക്താഭിര്മണിഭിശ്ച മഹാധനൈഃ ।

ഉദ്ഭൂതപുലിനാസ്തത്ര ജാതരൂപൈശ്ച നിമ്നഗാഃ ।

സര്വരത്നമയൈശ്ചിത്രൈരവഗാഢാ നഗോത്തമൈഃ ॥ 44 ॥

ജാതരൂപമയൈശ്ചാപി ഹുതാശനസമപ്രഭൈഃ ।

നിത്യപുഷ്പഫലാസ്തത്ര നഗാഃ പത്ത്രരഥാകുലാഃ ॥ 45 ॥

ദിവ്യഗന്ധരസസ്പര്ശാഃ സര്വാന്കാമാന് സ്രവന്തി ച ।

നാനാകാരാണി വാസാംസി ഫലന്ത്യന്യേ നഗോത്തമാഃ ॥ 46 ॥

മുക്താ വൈഢൂര്യചിത്രാണി ഭൂഷണാനി തഥൈവ ച ।

സ്ത്രീണാം ചാപ്യനുരൂപാണി പുരുഷാണാം തഥൈവ ച ॥ 47 ॥

സര്വര്തുസുഖ സേവ്യാനി ഫലന്ത്യന്യേ നഗോത്തമാഃ ।

മഹാര്ഹാണി വിചിത്രാണി ഹൈമാന്യന്യേ നഗോത്തമാഃ ॥ 48 ॥

ശയനാനി പ്രസൂയന്തേ ചിത്രാസ്തരണവന്തി ച ।

മനഃകാന്താനി മാല്യാനി ഫലന്ത്യത്രാപരേ ദ്രുമാഃ ॥ 49 ॥

പാനാനി ച മഹാര്ഹാണി ഭക്ഷ്യാണി വിവിധാനി ച ।

സ്ത്രിയശ്ച ഗുണസമ്പന്നാ രൂപയൌവനലക്ഷിതാഃ ॥ 50 ॥

ഗന്ധര്വാഃ കിന്നരാസ്സിദ്ധാ നാഗാ വിദ്യാധരാസ്തഥാ ।

രമന്തേ സതതം സ്തത്ര നാരീഭിര്ഭാസ്കരപ്രഭാഃ ॥ 51 ॥

സര്വേ സുകൃതകര്മാണ സ്സര്വേ രതിപരായണാഃ ।

സര്വേ കാമാര്ഥസഹിതാ വസന്തി സഹയോഷിതഃ ॥ 52 ॥

ഗീതവാദിത്രനിര്ഘോഷ സ്സോത്കൃഷ്ടഹസിതസ്വനഃ ।

ശ്രൂയതേ സതതം തത്ര സര്വഭൂതമനോഹരഃ ॥ 53 ॥

തത്ര നാമുദിതഃ കശ്ചിന്നാസ്തി കശ്ചിദസത്പ്രിയഃ ।

അഹന്യഹനി വര്ധന്തേ ഗുണാസ്തത്ര മനോരമാഃ ॥ 54 ॥

സമതിക്രമ്യ തം ദേശമുത്തരഃ പയസാം നിധിഃ ।

തത്ര സോമഗിരിര്നാമ മധ്യേ ഹേമമയോ മഹാന് ॥ 55 ॥

ഇന്ദ്രലോകഗതാ യേ ച ബ്രഹ്മലോകഗതാശ്ച യേ ।

ദേവാസ്തം സമവേക്ഷന്തേ ഗിരിരാജം ദിവം ഗതാഃ ॥ 56 ॥

സ തു ദേശോ വിസൂര്യോഽപി തസ്യ ഭാസാ പ്രകാശതേ ।

സൂര്യലക്ഷ്മ്യാഽഭിവിജ്ഞേയസ്തപതേവ വിവസ്വതാ ॥ 57 ॥

ഭഗവാനപി വിശ്വാത്മാ ശമ്ഭുരേകാദശാത്മകഃ ।

ബ്രഹ്മാ വസതി ദേവേശോ ബ്രഹ്മര്ഷിപരിവാരിതഃ ॥ 58 ॥

ന കഥഞ്ചന ഗന്തവ്യം കുരൂണാമുത്തരേണ വഃ ।

അന്യേഷാമപി ഭൂതാനാം നാതിക്രാമതി വൈ ഗതിഃ ॥ 59 ॥

സ ഹി സോമഗിരിര്നാമ ദേവാനാമപി ദുര്ഗമഃ ।

തമാലോക്യ തതഃ ക്ഷിപ്രമുപാവര്തിതുമര്ഹഥ ॥ 60 ॥

ഏതാവദ്വാനരൈശ്ശക്യം ഗന്തും വാനരപുങ്ഗവാഃ ।

അഭാസ്കരമമര്യാദം ന ജാനീമസ്തതഃ പരമ് ॥ 61 ॥

സര്വമേതദ്വിചേതവ്യം യന്മയാ പരികീര്തിതമ് ।

യദന്യദപി നോക്തം ച തത്രാപി ക്രിയതാം മതിഃ ॥ 62 ॥

തതഃ കൃതം ദാശരഥേര്മഹത്പ്രിയം മഹത്തരം ചാപി തതോ മമ പ്രിയമ് ।

കൃതം ഭവിഷ്യത്യനിലാനലോപമാ വിദേഹജാദര്ശനജേന കര്മണാ ॥ 63 ॥

തതഃ കൃതാര്ഥാഃ സഹിതാസ്സബാന്ധവാഃ മയാഽര്ചിതാസ്സര്വഗുണൈര്മനോരമൈഃ ।

ചരിഷ്യഥോര്വീം പ്രതി ശാന്തശത്രവ സ്സഹപ്രിയാ ഭൂതധരാഃ പ്ലവങ്ഗമാഃ ॥ 64 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ത്രിചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha tricatvāriṃśassargaḥ |

tatassandiśya sugrīvaśśvaśuraṃ paścimāṃ diśam |

vīraṃ śatavaliṃ nāma vānaraṃ vānararṣabhaḥ || 1 ||

uvāca rājā dharmajñassarvavānarasattamam |

vākyamātma hitaṃ caiva rāmasya ca hitaṃ tathā || 2 ||

vṛtaśśatasahasreṇa tvadvidhānāṃ vanaukasām |

vaivasvatasutaissārdhaṃ pratiṣṭhasva svamantribhiḥ || 3 ||

diśaṃ hyudīcīṃ vikrāntāṃ himaśailāvataṃsakām |

sarvataḥ parimārgadhvaṃ rāmapatnīmaninditām || 4 ||

asminkāryevinirvṛtte kṛte dāśaratheḥ priye |

ṛṇānmuktā bhaviṣyāmaḥ kṛtārthārthavidāṃ varāḥ || 5 ||

kṛtaṃ hi priyamasmākaṃ rāghaveṇa mahātmanā |

tasya cetpratikāro'sti saphalaṃ jīvitaṃ bhavet || 6 ||

arthinaḥ kāryanirvṛttimakarturapi yaścaret |

tasya syātsaphalaṃ janma kiṃ punaḥ pūrvakāriṇaḥ || 7 ||

etāṃ buddhimavasthāya dṛśyate jānakī yathā |

tathā bhavadbhiḥ kartavyamasmatpriyahitaiṣibhiḥ || 8 ||

ayaṃ hi sarvabhūtānāṃ mānyastu narasattamaḥ |

asmāsu cāgataḥ prītī rāmaḥ parapurañjayaḥ || 9 ||

imāni vanadurgāṇi nadyaśśailāntarāṇi ca |

bhavantaḥ parimārgantu buddhivikramasampadā || 10 ||

tatra mlecchānpulindāṃśca śūrasenāṃstathaiva ca |

prasthalānbharatāṃścaiva kurūṃśca saha madrakaiḥ || 11 ||

kāmbojānyavanāṃ ścaiva śakānāraṭṭakānapi |

bāhlīkānṛṣikāṃ ścaiva pauravānatha ṭaṅkaṇān || 12 ||

cīnānparamacīnāṃśca nīhārāṃśca punaḥ punaḥ |

anviṣyadaradāṃścaiva himavantaṃ tathaiva ca || 13 ||

lodhrapadmakaṣaṇḍeṣu devadāruvaneṣu ca |

rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 14 ||

tatassomāśramaṃ gatvā devagandharvasevitam |

kālaṃ nāma mahāsānuṃ parvataṃ tu gamiṣyatha || 15 ||

mahatsu tasya śailasya nirdareṣu guhāsu ca |

vicinudhvaṃ mahābhāgāṃ rāmapatnīntatastataḥ || 16 ||

tamatikramya śailendraṃ hemagarbhaṃ mahāgirim |

tatassudarśanaṃ nāma gantumarhatha parvatam || 17 ||

tato devasakho nāma parvataḥ patagālayaḥ |

nānāpakṣigaṇākīrṇo vividhadrumabhūṣitaḥ || 18 ||

tasya kānanaṣaṇḍeṣu nirghareṣu guhāsu ca |

rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 19 ||

tamatikramya cākāśaṃ sarvataśśatayojanam |

aparvatanadīvṛkṣaṃ sarvasattvavivarjitam || 20 ||

taṃ tu śīghramatikramya kāntāraṃ romaharṣaṇam |

kailāsaṃ pāṇḍuraṃ śailaṃ prāpya hṛṣṭā bhaviṣyatha || 21 ||

tatra pāṇḍurameghābhaṃ jāmbūnadapariṣkṛtam |

kuberabhavanaṃ ramyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā || 22 ||

viśālā nalinī yatra prabhūtakamalotpalā |

haṃsakāraṇḍavākīrṇāpsarogaṇasevitā || 23 ||

tatra vaiśravaṇo rājā sarvabhūtanamaskṛtaḥ |

dhanado ramate śrīmānguhyakaissaha yakṣarāṭ || 24 ||

tasya candranikāśeṣu parvateṣu guhāsu ca |

rāvaṇaḥ saha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ || 25 ||

krauñcaṃ tu girimāsādya bilaṃ tasya sudurgamam |

apramattaiḥ praveṣṭavyaṃ duṣpraveśaṃ hi tatsmṛtam || 26 ||

vasanti hi mahātmānastatra sūryasamaprabhāḥ |

devairapyarcitā ssamyagdevarūpā maharṣayaḥ || 27 ||

krauñcasya tu guhāścānyā ssānūniśikharāṇi ca |

nirdarāśca nitambāśca vicetavyā statastataḥ || 28 ||

kauñcasya śikharaṃ cāpi nirīkṣya ca tatastataḥ |

avṛkṣaṃ kāmaśailaṃ ca mānasaṃ vihagālayam |

na gatistatra bhūtānāṃ devadānava rakṣasām || 29 ||

sa ca sarvairvicetavyassasānuprasthabhūdharaḥ |

krauñcaṃ girimatikramya maināko nāma parvataḥ || 30 ||

mayasya bhavanaṃ yatra dānavasya svayaṃ kṛtam || 31 ||

mainākastu vicetavya ssasānuprasthakandaraḥ |

strīṇāmaśvamukhīnāṃ tu niketāstatra tatra tu || 32 ||

taṃ deśaṃ samatikramya āśramaṃ siddhasevitam |

siddhā vaikhānasāstatra vālakhilyāśca tāpasāḥ || 33 ||

vandyāste tu tapassiddhāstapasā vītakalmaṣāḥ |

praṣṭavyā cāpi sītāyāḥ pravṛttirvinayānvitaiḥ || 34 ||

hemapuṣkarasañchannaṃ tasmin vaikhānasaṃ saraḥ |

taruṇādityasaṅkāśairhaṃsairvicaritaṃ śubhaiḥ || 35 ||

aupavāhyaḥ kuberasya sārvabhauma iti smṛtaḥ |

gajaḥ paryeti taṃ deśaṃ sadā saha kareṇubhiḥ || 36 ||

tatsarassamatikramya naṣṭacandradivākaram |

anakṣatragaṇaṃ vyoma niṣpayodamanāditam || 37 ||

gabhastibhirivārkasya sa tu deśaḥ prakāśate |

viśrāmyadbhistapassiddhairdevakalpaiḥ svayamprabhaiḥ || 38 ||

taṃ tu deśamatikramya śailodā nāma nimnagā |

ubhayostīrayostasyāḥ kīcakā nāma veṇavaḥ || 39 ||

te nayanti paraṃ tīraṃ siddhānpratyānayanti ca |

uttarāḥ kuravastatra kṛtapuṇyapratiśrayāḥ || 40 ||

tataḥ kāñcanapadmābhiḥ padbhinībhiḥ kṛtodakāḥ |

nīlavaiḍūryapatrābhirnadyastatra sahasraśaḥ || 41 ||

raktotpalavanaiścātra maṇḍitāśca hiraṇmayaiḥ |

taruṇādityasaṅkāśairbhānti tatra jalāśayāḥ || 42 ||

mahārhamaṇiratnaiśca kāñcanaprabhakesaraiḥ |

nilotpalavanaiścitrai ssa deśa ssarvato vṛtaḥ || 43 ||

nistulābhiśca muktābhirmaṇibhiśca mahādhanaiḥ |

udbhūtapulināstatra jātarūpaiśca nimnagāḥ |

sarvaratnamayaiścitrairavagāḍhā nagottamaiḥ || 44 ||

jātarūpamayaiścāpi hutāśanasamaprabhaiḥ |

nityapuṣpaphalāstatra nagāḥ pattrarathākulāḥ || 45 ||

divyagandharasasparśāḥ sarvānkāmān sravanti ca |

nānākārāṇi vāsāṃsi phalantyanye nagottamāḥ || 46 ||

muktā vaiḍhūryacitrāṇi bhūṣaṇāni tathaiva ca |

strīṇāṃ cāpyanurūpāṇi puruṣāṇāṃ tathaiva ca || 47 ||

sarvartusukha sevyāni phalantyanye nagottamāḥ |

mahārhāṇi vicitrāṇi haimānyanye nagottamāḥ || 48 ||

śayanāni prasūyante citrāstaraṇavanti ca |

manaḥkāntāni mālyāni phalantyatrāpare drumāḥ || 49 ||

pānāni ca mahārhāṇi bhakṣyāṇi vividhāni ca |

striyaśca guṇasampannā rūpayauvanalakṣitāḥ || 50 ||

gandharvāḥ kinnarāssiddhā nāgā vidyādharāstathā |

ramante satataṃ statra nārībhirbhāskaraprabhāḥ || 51 ||

sarve sukṛtakarmāṇa ssarve ratiparāyaṇāḥ |

sarve kāmārthasahitā vasanti sahayoṣitaḥ || 52 ||

gītavāditranirghoṣa ssotkṛṣṭahasitasvanaḥ |

śrūyate satataṃ tatra sarvabhūtamanoharaḥ || 53 ||

tatra nāmuditaḥ kaścinnāsti kaścidasatpriyaḥ |

ahanyahani vardhante guṇāstatra manoramāḥ || 54 ||

samatikramya taṃ deśamuttaraḥ payasāṃ nidhiḥ |

tatra somagirirnāma madhye hemamayo mahān || 55 ||

indralokagatā ye ca brahmalokagatāśca ye |

devāstaṃ samavekṣante girirājaṃ divaṃ gatāḥ || 56 ||

sa tu deśo visūryo'pi tasya bhāsā prakāśate |

sūryalakṣmyā'bhivijñeyastapateva vivasvatā || 57 ||

bhagavānapi viśvātmā śambhurekādaśātmakaḥ |

brahmā vasati deveśo brahmarṣiparivāritaḥ || 58 ||

na kathañcana gantavyaṃ kurūṇāmuttareṇa vaḥ |

anyeṣāmapi bhūtānāṃ nātikrāmati vai gatiḥ || 59 ||

sa hi somagirirnāma devānāmapi durgamaḥ |

tamālokya tataḥ kṣipramupāvartitumarhatha || 60 ||

etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |

abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param || 61 ||

sarvametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam |

yadanyadapi noktaṃ ca tatrāpi kriyatāṃ matiḥ || 62 ||

tataḥ kṛtaṃ dāśarathermahatpriyaṃ mahattaraṃ cāpi tato mama priyam |

kṛtaṃ bhaviṣyatyanilānalopamā videhajādarśanajena karmaṇā || 63 ||

tataḥ kṛtārthāḥ sahitāssabāndhavāḥ mayā'rcitāssarvaguṇairmanoramaiḥ |

cariṣyathorvīṃ prati śāntaśatrava ssahapriyā bhūtadharāḥ plavaṅgamāḥ || 64 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tricatvāriṃśassargaḥ ||