4.32 Kishkindhakanda - Dvatrimsha Sargah

ॐ

4.32 കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡ - ദ്വാത്രിംശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।

അഥ ദ്വാത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।

അങ്ഗദസ്യ വചശ്ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവസ്സചിവൈസ്സഹ ।

ലക്ഷ്മണം കുപിതം ശ്രുത്വാ മുമോചാസനമാത്മവാന് ॥ 1 ॥

സചിവാനബ്രവീദ്വാക്യം നിശ്ചിത്യ ഗുരുലാഘവമ് ।

മന്ത്രജ്ഞാന്മന്ത്രകുശലോ മന്ത്രേഷു പരിനിഷ്ഠിതാന് ॥ 2 ॥

ന മേ ദുര്വ്യാഹൃതം കിഞ്ചിന്നാപി മേ ദുരനുഷ്ഠിതമ് ।

ലക്ഷ്മണോ രാഘവഭ്രാതാ ക്രുദ്ധഃ കിമിതി ചിന്തയേ ॥ 3 ॥

അസുഹൃദ്ഭിര്മമാമിത്രൈര്നിത്യമന്തരദര്ശിഭിഃ ।

മമ ദോഷാനസമ്ഭൂതാന് ശ്രാവിതോ രാഘവാനുജഃ ॥ 4 ॥

അത്ര താവദ്യഥാബുദ്ധി സര്വൈരേവ യഥാവിധി ।

ഭാവസ്യ നിശ്ചയസ്താവദ്വിജ്ഞേയോ നിപുണം ശനൈഃ ॥ 5 ॥

ന ഖല്വസ്തി മമ ത്രാസോ ലക്ഷ്മണാന്നാപി രാഘവാത് ।

മിത്രം ത്വസ്ഥാനകുപിതം ജനയത്യേവ സമ്ഭ്രമമ് ॥ 6 ॥

സര്വഥാ സുകരം മിത്രം ദുഷ്കരം പരിപാലനമ് ।

അനിത്യത്വാച്ഛ ചിത്താനാം പ്രീതിരല്പേപി ഭിദ്യതേ ॥ 7 ॥

അതോ നിമിത്തം ത്രസ്തോഹം രാമേണ തു മഹാത്മനാ ।

യന്മയോപകൃതം ശക്യം പ്രതികര്തും ന തന്മയാ ॥ 8 ॥

സുഗ്രീവേണൈവമുക്തസ്തു ഹനുമാന്ഹരിപുങ്ഗവഃ ।

ഉവാച സ്വേന തര്കേണ മധ്യേ വാനരമന്ത്രിണാമ് ॥ 9 ॥

സര്വഥാ നൈതദാശ്ചര്യം യസ്ത്വം ഹരിഗണേശ്വര ।

ന വിസ്മരസി സുസ്നിഗ്ധമുപകാര കൃതം ശുഭമ് ॥ 10 ॥

രാഘവേണ തു വീരേണ ഭയമുത്സൃജ്യ ദൂരതഃ ।

ത്വത്പ്രിയാര്ഥം ഹതോ വാലീ ശക്രതുല്യപരാക്രമഃ ॥ 11 ॥

സര്വഥാ പ്രണയാത്കൃദ്ധോ രാഘവോ നാത്ര സംശയഃ ।

ഭ്രാതരം സമ്പ്രഹിതവാന്ലക്ഷ്മണം ലക്ഷ്മിവര്ധനമ് ॥ 12 ॥

ത്വം പ്രമത്തോ ന ജാനീഷേ കാലം കാലവിദാം വര ।

ഫുല്ലസപ്തച്ഛദശ്യാമാ പ്രവൃത്താ തു ശരച്ഛിവാ ॥ 13 ॥

നിര്മലഗ്രഹനക്ഷത്രാ ദ്യൌഃ പ്രനഷ്ടവലാഹകാ ।

പ്രസന്നാശ്ച ദിശസ്സര്വാസ്സരിതശ്ച സരാംസി ച ॥ 14 ॥

പ്രാപ്തമുദ്യോഗകാലം തു നാവൈഷി ഹരിപുങ്ഗവ ।

ത്വം പ്രമത്ത ഇതി വ്യക്തം ലക്ഷ്മണോഽയമിഹാഗതഃ ॥ 15 ॥

ആര്തസ്യ ഹൃതദാരസ്യ പുരുഷം പുരുഷാന്തരാത് ।

വചനം മര്ഷണീയം തേ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 16 ॥

കൃതാപരാധസ്യ ഹി തേ നാന്യത്പശ്യാമ്യഹം ക്ഷമമ് ।

അന്തരേണാഞ്ജലിം ബദ്ധ്വാ ലക്ഷ്മണസ്യ പ്രസാദനാത് ॥ 17 ॥

നിയുക്തൈര്മന്ത്രിഭിര്വാച്യോ ഹ്യവശ്യം പാര്ഥിവോ ഹിതമ് ।

അത ഏവ ഭയം ത്യക്ത്വാ ബ്രവീമ്യവധൃതം വചഃ ॥ 18 ॥

അഭിക്രുദ്ധസ്സമര്ഥോ ഹി ചാപമുദ്യമ്യ രാഘവഃ ।

സദേവാസുരഗന്ധര്വം വശേ സ്ഥാപയിതും ജഗത് ॥ 19 ॥

ന സ ക്ഷമഃ കോപയിതും യഃ പ്രസാദ്യഃ പുനര്ഭവേത് ।

പൂര്വോപകാരം സ്മരതാ കൃതജ്ഞേന വിശേഷതഃ ॥ 20 ॥

തസ്യ മൂര്ധ്നാ പ്രണമ്യ ത്വം സപുത്രസ്സസുഹൃജ്ജനഃ ।

രാജംസ്തിഷ്ഠസ്വ സമയേ ഭര്തുര്ഭാര്യേവ തദ്വശഃ ॥ 21 ॥

ന രാമരാമാനുജശാസനം ത്വയാ കപീന്ദ്ര യുക്തം മനസാഽപ്യപോഹിതുമ് ।

മനോ ഹി തേ ജ്ഞാസ്യതി മാനുഷം ബലം സ രാഘവസ്യാസ്യ സുരേന്ദ്രവര്ചസഃ ॥ 22 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ദ്വാത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha dvātriṃśassargaḥ |

aṅgadasya vacaśśrutvā sugrīvassacivaissaha |

lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanamātmavān || 1 ||

sacivānabravīdvākyaṃ niścitya gurulāghavam |

mantrajñānmantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitān || 2 ||

na me durvyāhṛtaṃ kiñcinnāpi me duranuṣṭhitam |

lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kimiti cintaye || 3 ||

asuhṛdbhirmamāmitrairnityamantaradarśibhiḥ |

mama doṣānasambhūtān śrāvito rāghavānujaḥ || 4 ||

atra tāvadyathābuddhi sarvaireva yathāvidhi |

bhāvasya niścayastāvadvijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ || 5 ||

na khalvasti mama trāso lakṣmaṇānnāpi rāghavāt |

mitraṃ tvasthānakupitaṃ janayatyeva sambhramam || 6 ||

sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam |

anityatvāccha cittānāṃ prītiralpepi bhidyate || 7 ||

ato nimittaṃ trastohaṃ rāmeṇa tu mahātmanā |

yanmayopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tanmayā || 8 ||

sugrīveṇaivamuktastu hanumānharipuṅgavaḥ |

uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām || 9 ||

sarvathā naitadāścaryaṃ yastvaṃ harigaṇeśvara |

na vismarasi susnigdhamupakāra kṛtaṃ śubham || 10 ||

rāghaveṇa tu vīreṇa bhayamutsṛjya dūrataḥ |

tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ || 11 ||

sarvathā praṇayātkṛddho rāghavo nātra saṃśayaḥ |

bhrātaraṃ samprahitavānlakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 12 ||

tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kālavidāṃ vara |

phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śaracchivā || 13 ||

nirmalagrahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭavalāhakā |

prasannāśca diśassarvāssaritaśca sarāṃsi ca || 14 ||

prāptamudyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṅgava |

tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo'yamihāgataḥ || 15 ||

ārtasya hṛtadārasya puruṣaṃ puruṣāntarāt |

vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ || 16 ||

kṛtāparādhasya hi te nānyatpaśyāmyahaṃ kṣamam |

antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt || 17 ||

niyuktairmantribhirvācyo hyavaśyaṃ pārthivo hitam |

ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmyavadhṛtaṃ vacaḥ || 18 ||

abhikruddhassamartho hi cāpamudyamya rāghavaḥ |

sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat || 19 ||

na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādyaḥ punarbhavet |

pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ || 20 ||

tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputrassasuhṛjjanaḥ |

rājaṃstiṣṭhasva samaye bharturbhāryeva tadvaśaḥ || 21 ||

na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndra yuktaṃ manasā'pyapohitum |

mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sa rāghavasyāsya surendravarcasaḥ || 22 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe dvātriṃśassargaḥ ||