4.27 Kishkindhakanda - Saptavimsha Sargah

ॐ

4.27 കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡ - സപ്തവിംശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।

അഥ സപ്തവിംശസ്സര്ഗഃ ।

അഭിഷിക്തേ തു സുഗ്രീവേ പ്രവിഷ്ടേ വാനരേ ഗുഹാമ് ।

ആജഗാമ സഹ ഭ്രാത്രാ രാമഃ പ്രസ്രവണം ഗിരിമ് ॥ 1 ॥

ശാര്ദൂലമൃഗസങ്ഘുഷ്ടം സിംഹൈര്ഭീമരവൈര്വൃതമ് ।

നാനാഗുല്മലതാഗൂഢം ബഹുപാദപസങ്കുലമ് ॥ 2 ॥

ഋക്ഷവാനരഗോപുച്ഛൈര്മാര്ജാരൈശ്ച നിഷേവിതമ് ।

മേഘരാശിനിഭം ശൈലം നിത്യം ശുചിജലാശയമ് ॥ 3 ॥

തസ്യ ശൈലസ്യ ശിഖരേ മഹതീമായതാം ഗുഹാമ് ।

പ്രത്യഗൃഹ്ണത വാസാര്ഥം രാമസ്സൌമിത്രിണാ സഹ ॥ 4 ॥

കൃത്വാ ച സമയം രാമസ്സുഗ്രീവേണ സഹാനഘഃ ।

കാലയുക്തം മഹദ്വാക്യമുവാച രഘുനന്ദനഃ ॥ 5 ॥

വിനീതം ഭ്രാതരം ഭ്രാതാ ലക്ഷ്മണം ലക്ഷ്മിവര്ധനമ് ।

ഇയം ഗിരിഗുഹാ രമ്യാ വിശാലാ യുക്തമാരുതാ ।

അസ്യാം വത്സ്യാമ സൌമിത്രേ വര്ഷരാത്രമരിന്ദമ ॥ 6 ॥

ഗിരിശൃങ്ഗമിദം രമ്യമുന്നതം പാര്ഥിവാത്മജ ॥ 7 ॥

ശ്വേതാഭിഃ കൃഷ്ണതാമ്രാഭിശ്ശിലാഭിരുപശോഭിതമ് ।

നാനാധാതുസമാകീര്ണം ദരീനിര്ഝരശോഭിതമ് ॥ 8 ॥

വിവിധൈര്വൃക്ഷഷണ്ഡൈശ്ച ചാരുചിത്രലതായുതമ് ।

നാനാവിഹഗസങ്ഘുഷ്ടം മയൂരരവനാദിതമ് ॥ 9 ॥

മാലതീകുന്ദഗുല്മൈശ്ച സിന്ധുവാരൈശ്ശിരീഷകൈഃ ।

കദമ്ബാര്ജുനസര്ജൈശ്ച പുഷ്പിതൈരുപശോഭിതമ് ॥ 10 ॥

ഇയം ച നലിനീ രമ്യാ ഫുല്ലപങ്കജമണ്ഡിതാ ।

നാതിദൂരേ ഗുഹായാനൌ ഭവിഷ്യതി നൃപാത്മജ ॥ 11 ॥

പ്രാഗുദക്പ്രവണേ ദേശേ ഗുഹാ സാധു ഭവിഷ്യതി ।

പശ്ചാച്ചൈവോന്നതാ സൌമ്യ നിവാതേയം ഭവിഷ്യതി ॥ 12 ॥

ഗുഹാദ്വാരേ ച സൌമിത്രേ ശിലാ സമതലാ ശുഭാ ।

ശ്ലക്ഷ്ണാ ചൈവായതാ ചൈവ ഭിന്നാഞ്ജനചയോപമാ ॥ 13 ॥

ഗിരിശൃങ്ഗമിദം താത പശ്യ ചോത്തരതഃ ശുഭമ് ।

ഭിന്നാഞ്ജനചയാകാരമമ്ഭോധരമിവോത്ഥിതമ് ॥ 14 ॥

ദക്ഷിണസ്യാമപി ദിശി സ്ഥിതം ശ്വേതമിവാപരമ് ।

കൈലാസശിഖരപ്രഖ്യം നാനാധാതുവിഭൂഷിതമ് ॥ 15 ॥

പ്രാചീനവാഹിനീം ചൈവ നദീം ഭൃശമകര്ദമാമ് ।

ഗുഹായാഃ പൂര്വതഃ പശ്യ ത്രികൂടേ ജാഹ്നവീമിവ ॥ 16 ॥

ചന്ദനൈസ്തിലകൈസ്താലൈസ്തമാലൈരതിമുക്തകൈഃ ।

പദ്മകൈഃ സരലൈശ്ചൈവ അശോകൈശ്ചൈവ ശോഭിതാമ് ॥ 17 ॥

വാനീരൈസ്തിമിശൈശ്ചൈവ വകുലൈഃ കേതകൈര്ധവൈഃ ।

ഹിന്താലൈസ്തിനിശൈര്നീപൈര്വേത്രകൈഃ കൃതമാലകൈഃ ॥ 18 ॥

തീരജൈശ്ശോഭിതാ ഭാതി നാനാരൂപൈ സ്തതസ്തതഃ ।

വസനാഭരണോപേതാ പ്രമദേവാഭ്യലങ്കൃതാ ॥ 19 ॥

ശതശഃ പക്ഷിസങ്ഘൈശ്ച നാനാനാദൈര്വിനാദിതാ ।

ഏകൈകമനുരക്തൈശ്ച ചക്രവാകൈരലങ്കൃതാ ॥ 20 ॥

പുലിനൈരതിരമ്യൈശ്ച ഹംസസാരസസേവിതൈഃ ।

പ്രഹസന്തീവഭാത്യേഷാ നാരീ സര്വവിഭൂഷിതാ ॥ 21 ॥

ക്വചിന്നീലോത്പലൈശ്ഛന്നാ ഭാതി രക്തോത്പലൈഃ ക്വചിത് ।

ക്വചിദാഭാതി ശുക്ലൈശ്ച ദിവ്യൈഃ കുമുദകുട്മലൈഃ ॥ 22 ॥

പാരിപ്ലവശതൈര്ജുഷ്ടാ ബര്ഹിക്രൌഞ്ചവിനാദിതാ ।

രമണീയാ നദീ സൌമ്യ മുനിസങ്ഘൈര്നിഷേവിതാ ॥ 23 ॥

പശ്യ ചന്ദനവൃക്ഷാണാം പങ്ക്തീസ്സുരചിതാ ഇവ ।

കകുഭാനാം ച ദൃശ്യന്തേ മനസേവോദിതാസ്സമമ് ॥ 24 ॥

അഹോ സുരമണീയോഽയം ദേശശ്ശത്രുനിഷൂദന ।

ദൃഢം രംസ്യാവ സൌമിത്രേ സാധ്വത്ര നിവസാവഹൈ ॥ 25 ॥

ഇതശ്ച നാതിദൂരേ സാ കിഷ്കിന്ധാ ചിത്രകാനനാ ।

സുഗ്രീവസ്യ പുരീ രമ്യാ ഭവിഷ്യതി നൃപാത്മജ ॥ 26 ॥

ഗീതവാദിത്രനിര്ഘോഷശ്ശ്രൂയതേ ജയതാം വര ।

നര്ദതാം വാനരാണാം ച മൃദങ്ഗാഡമ്ബരൈ സ്സഹ ॥ 27 ॥

ലബ്ധ്വാ ഭാര്യാം കപിവരഃ പ്രാപ്യ രാജ്യം സുഹൃദ്വൃതഃ ।

ധ്രുവം നന്ദതി സുഗ്രീവസ്സമ്പ്രാപ്യ മഹതീം ശ്രിയമ് ॥ 28 ॥

ഇത്യുക്ത്വാ ന്യവസത്തത്ര രാഘവസ്സഹലക്ഷ്മണഃ ।

ബഹുദൃശ്യദരീകുഞ്ജേ തസ്മിന്പ്രസ്രവണേ ഗിരൌ ॥ 29 ॥

സുസുഖേഽപി ബഹുദ്രവ്യേ തസ്മിന്ഹി ധരണീധരേ ।

വസതസ്തസ്യ രാമസ്യ രതിരല്പാപിനാ ഭവേത് ॥ 30 ॥

ഹൃതാം ഹി ഭാര്യാം സ്മരതഃ പ്രാണേഭ്യോഽപി ഗരീയസീമ് ।

ഉദയാഭ്യുദിതം ദൃഷ്ട്വാ ശശാങ്കം ച വിശേഷതഃ ॥ 31 ॥

ആവിവേശ ന തം നിദ്രാ നിശാസു ശയനം ഗതമ് ।

തത്സമുത്ഥേന ശോകേന ബാഷ്പോപഹതചേതസമ് ॥ 32 ॥

തം ശോചമാനം കാകുത്സ്ഥം നിത്യം ശോകപരായണമ് ।

തുല്യദുഃഖോഽബ്രവീദ്ഭ്രാതാ ലക്ഷ്മണോഽനുനയന്വചഃ ॥ 33 ॥

അലം വീര വ്യഥാം ഗത്വാ ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി ।

ശോചതോ വ്യവസീദന്തി സര്വാര്ഥാ വിദിതം ഹി തേ ॥ 34 ॥

ഭവാന്ക്രിയാപരോ ലോകേ ഭവാന് ദേവപരായണഃ ।

ആസ്തികോ ധര്മശീലശ്ച വ്യവസായീ ച രാഘവ ॥ 35 ॥

ന ഹ്യവ്യവസിതശ്ശത്രും രാക്ഷസം തം വിശേഷതഃ ।

സമര്ഥസ്ത്വം രണേ ഹന്തും വിക്രമൈര്ജിഹ്മകാരിണമ് ॥ 36 ॥

സമുന്മൂലയ ശോകം ത്വം വ്യവസായം സ്ഥിരം കുരു ।

തതസ്സപരിവാരം തം നിര്മൂലം കുരു രാക്ഷസമ് ॥ 37 ॥

പൃഥിവീമപി കാകുത്സ്ഥ സസാഗരവനാചലാമ് ।

പരിവര്തയിതും ശക്തഃ കിമങ്ഗപുന രാവണമ് ॥ 38 ॥

ശരത്കാലം പ്രതീക്ഷസ്വ പ്രാവൃട്കാലോഽയമാഗതഃ ।

തതസ്സരാഷ്ട്രം സഗണം രാവണം ത്വം വധിഷ്യസി ॥ 39 ॥

അഹം തു ഖലു തേ വീര്യം പ്രസുപ്തം പ്രതിബോധയേ ।

ദീപ്സൈരാഹുതിഭിഃ കാലേ ഭസ്മച്ഛന്നമിവാനലമ് ॥ 40 ॥

ലക്ഷ്മണസ്യ തു തദ്വാക്യം പ്രതിപൂജ്യ ഹിതം ശുഭമ് ।

രാഘവസ്സുഹൃദം സ്നിഗ്ധമിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 41 ॥

വാച്യം യദനുരക്തേന സ്നിഗ്ധേന ച ഹിതേന ച ।

സത്യവിക്രമയുക്തേന തദുക്തം ലക്ഷ്മണ ത്വയാ ॥ 42 ॥

ഏഷ ശോകഃ പരിത്യക്തസ്സര്വകാര്യാവസാദകഃ ।

വിക്രമേഷ്വപ്രതിഹതം തേജഃ പ്രോത്സാഹയാമ്യഹമ് ॥ 43 ॥

ശരത്കാലം പ്രതീക്ഷിഷ്യേ സ്ഥിതോഽസ്മി വചനേ തവ ।

സുഗ്രീവസ്യ നദീനാം ച പ്രസാദമനുപാലയന് ॥ 44 ॥

ഉപകാരേണ വീരസ്തു പ്രതീകാരേണ യുജ്യതേ ।

അകൃതജ്ഞോഽപ്രതികൃതോ ഹന്തി സത്ത്വവതാം മനഃ ॥ 45 ॥

അഥൈവ മുക്തഃപ്രണിധായ ലക്ഷ്മണഃ കൃതാഞ്ജലിസ്തത്പ്രതിപൂജ്യ ഭാഷിതമ് ।

ഉവാച രാമം സ്വഭിരാമദര്ശനം പ്രദര്ശയന്ദര്ശനമാത്മനശ്ശുഭമ് ॥ 46 ॥

യഥോക്തമേതത്തവ സര്വമീപ്സിതം നരേന്ദ്ര കര്താ ന ചിരാദ്ധരീശ്വരഃ ।

ശരത്പ്രതീക്ഷഃ ക്ഷമതാമിമം ഭവാന് ജലപ്രപാതം രിപുനിഗ്രഹേ ധൃതഃ ॥ 47 ॥

നിയമ്യ കോപം പ്രതിപാല്യതാം ശരത് ക്ഷമസ്വ മാസാം ശ്ചതുരോ മയാ സഹ ।

വസാചലേഽസ്മിന്മൃഗരാജസേവിതേ സംവര്ധയന് ശത്രുവധേ സമുദ്യമമ് ॥ 48 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ സപ്തവിംശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha saptaviṃśassargaḥ |

abhiṣikte tu sugrīve praviṣṭe vānare guhām |

ājagāma saha bhrātrā rāmaḥ prasravaṇaṃ girim || 1 ||

śārdūlamṛgasaṅghuṣṭaṃ siṃhairbhīmaravairvṛtam |

nānāgulmalatāgūḍhaṃ bahupādapasaṅkulam || 2 ||

ṛkṣavānaragopucchairmārjāraiśca niṣevitam |

megharāśinibhaṃ śailaṃ nityaṃ śucijalāśayam || 3 ||

tasya śailasya śikhare mahatīmāyatāṃ guhām |

pratyagṛhṇata vāsārthaṃ rāmassaumitriṇā saha || 4 ||

kṛtvā ca samayaṃ rāmassugrīveṇa sahānaghaḥ |

kālayuktaṃ mahadvākyamuvāca raghunandanaḥ || 5 ||

vinītaṃ bhrātaraṃ bhrātā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam |

iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā |

asyāṃ vatsyāma saumitre varṣarātramarindama || 6 ||

giriśṛṅgamidaṃ ramyamunnataṃ pārthivātmaja || 7 ||

śvetābhiḥ kṛṣṇatāmrābhiśśilābhirupaśobhitam |

nānādhātusamākīrṇaṃ darīnirjharaśobhitam || 8 ||

vividhairvṛkṣaṣaṇḍaiśca cārucitralatāyutam |

nānāvihagasaṅghuṣṭaṃ mayūraravanāditam || 9 ||

mālatīkundagulmaiśca sindhuvāraiśśirīṣakaiḥ |

kadambārjunasarjaiśca puṣpitairupaśobhitam || 10 ||

iyaṃ ca nalinī ramyā phullapaṅkajamaṇḍitā |

nātidūre guhāyānau bhaviṣyati nṛpātmaja || 11 ||

prāgudakpravaṇe deśe guhā sādhu bhaviṣyati |

paścāccaivonnatā saumya nivāteyaṃ bhaviṣyati || 12 ||

guhādvāre ca saumitre śilā samatalā śubhā |

ślakṣṇā caivāyatā caiva bhinnāñjanacayopamā || 13 ||

giriśṛṅgamidaṃ tāta paśya cottarataḥ śubham |

bhinnāñjanacayākāramambhodharamivotthitam || 14 ||

dakṣiṇasyāmapi diśi sthitaṃ śvetamivāparam |

kailāsaśikharaprakhyaṃ nānādhātuvibhūṣitam || 15 ||

prācīnavāhinīṃ caiva nadīṃ bhṛśamakardamām |

guhāyāḥ pūrvataḥ paśya trikūṭe jāhnavīmiva || 16 ||

candanaistilakaistālaistamālairatimuktakaiḥ |

padmakaiḥ saralaiścaiva aśokaiścaiva śobhitām || 17 ||

vānīraistimiśaiścaiva vakulaiḥ ketakairdhavaiḥ |

hintālaistiniśairnīpairvetrakaiḥ kṛtamālakaiḥ || 18 ||

tīrajaiśśobhitā bhāti nānārūpai statastataḥ |

vasanābharaṇopetā pramadevābhyalaṅkṛtā || 19 ||

śataśaḥ pakṣisaṅghaiśca nānānādairvināditā |

ekaikamanuraktaiśca cakravākairalaṅkṛtā || 20 ||

pulinairatiramyaiśca haṃsasārasasevitaiḥ |

prahasantīvabhātyeṣā nārī sarvavibhūṣitā || 21 ||

kvacinnīlotpalaiśchannā bhāti raktotpalaiḥ kvacit |

kvacidābhāti śuklaiśca divyaiḥ kumudakuṭmalaiḥ || 22 ||

pāriplavaśatairjuṣṭā barhikrauñcavināditā |

ramaṇīyā nadī saumya munisaṅghairniṣevitā || 23 ||

paśya candanavṛkṣāṇāṃ paṅktīssuracitā iva |

kakubhānāṃ ca dṛśyante manasevoditāssamam || 24 ||

aho suramaṇīyo'yaṃ deśaśśatruniṣūdana |

dṛḍhaṃ raṃsyāva saumitre sādhvatra nivasāvahai || 25 ||

itaśca nātidūre sā kiṣkindhā citrakānanā |

sugrīvasya purī ramyā bhaviṣyati nṛpātmaja || 26 ||

gītavāditranirghoṣaśśrūyate jayatāṃ vara |

nardatāṃ vānarāṇāṃ ca mṛdaṅgāḍambarai ssaha || 27 ||

labdhvā bhāryāṃ kapivaraḥ prāpya rājyaṃ suhṛdvṛtaḥ |

dhruvaṃ nandati sugrīvassamprāpya mahatīṃ śriyam || 28 ||

ityuktvā nyavasattatra rāghavassahalakṣmaṇaḥ |

bahudṛśyadarīkuñje tasminprasravaṇe girau || 29 ||

susukhe'pi bahudravye tasminhi dharaṇīdhare |

vasatastasya rāmasya ratiralpāpinā bhavet || 30 ||

hṛtāṃ hi bhāryāṃ smarataḥ prāṇebhyo'pi garīyasīm |

udayābhyuditaṃ dṛṣṭvā śaśāṅkaṃ ca viśeṣataḥ || 31 ||

āviveśa na taṃ nidrā niśāsu śayanaṃ gatam |

tatsamutthena śokena bāṣpopahatacetasam || 32 ||

taṃ śocamānaṃ kākutsthaṃ nityaṃ śokaparāyaṇam |

tulyaduḥkho'bravīdbhrātā lakṣmaṇo'nunayanvacaḥ || 33 ||

alaṃ vīra vyathāṃ gatvā na tvaṃ śocitumarhasi |

śocato vyavasīdanti sarvārthā viditaṃ hi te || 34 ||

bhavānkriyāparo loke bhavān devaparāyaṇaḥ |

āstiko dharmaśīlaśca vyavasāyī ca rāghava || 35 ||

na hyavyavasitaśśatruṃ rākṣasaṃ taṃ viśeṣataḥ |

samarthastvaṃ raṇe hantuṃ vikramairjihmakāriṇam || 36 ||

samunmūlaya śokaṃ tvaṃ vyavasāyaṃ sthiraṃ kuru |

tatassaparivāraṃ taṃ nirmūlaṃ kuru rākṣasam || 37 ||

pṛthivīmapi kākutstha sasāgaravanācalām |

parivartayituṃ śaktaḥ kimaṅgapuna rāvaṇam || 38 ||

śaratkālaṃ pratīkṣasva prāvṛṭkālo'yamāgataḥ |

tatassarāṣṭraṃ sagaṇaṃ rāvaṇaṃ tvaṃ vadhiṣyasi || 39 ||

ahaṃ tu khalu te vīryaṃ prasuptaṃ pratibodhaye |

dīpsairāhutibhiḥ kāle bhasmacchannamivānalam || 40 ||

lakṣmaṇasya tu tadvākyaṃ pratipūjya hitaṃ śubham |

rāghavassuhṛdaṃ snigdhamidaṃ vacanamabravīt || 41 ||

vācyaṃ yadanuraktena snigdhena ca hitena ca |

satyavikramayuktena taduktaṃ lakṣmaṇa tvayā || 42 ||

eṣa śokaḥ parityaktassarvakāryāvasādakaḥ |

vikrameṣvapratihataṃ tejaḥ protsāhayāmyaham || 43 ||

śaratkālaṃ pratīkṣiṣye sthito'smi vacane tava |

sugrīvasya nadīnāṃ ca prasādamanupālayan || 44 ||

upakāreṇa vīrastu pratīkāreṇa yujyate |

akṛtajño'pratikṛto hanti sattvavatāṃ manaḥ || 45 ||

athaiva muktaḥpraṇidhāya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjalistatpratipūjya bhāṣitam |

uvāca rāmaṃ svabhirāmadarśanaṃ pradarśayandarśanamātmanaśśubham || 46 ||

yathoktametattava sarvamīpsitaṃ narendra kartā na cirāddharīśvaraḥ |

śaratpratīkṣaḥ kṣamatāmimaṃ bhavān jalaprapātaṃ ripunigrahe dhṛtaḥ || 47 ||

niyamya kopaṃ pratipālyatāṃ śarat kṣamasva māsāṃ ścaturo mayā saha |

vasācale'sminmṛgarājasevite saṃvardhayan śatruvadhe samudyamam || 48 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||