📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
4.25 കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡ - പഞ്ചവിംശ സര്ഗഃ
4.25 Kishkindhakanda - Panchavimsha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ പഞ്ചവിംശസ്സര്ഗഃ ।
സുഗ്രീവം ചൈവ താരാം ച സാങ്ഗദം സഹലക്ഷ്മണഃ ।
സമാനശോകഃ കാകുത്സ്ഥ സ്സാന്ത്വയന്നിദമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
ന ശോകപരിതാപേന ശ്രേയസാ യുജ്യതേ മൃതഃ ।
യദത്രാനന്തരം കാര്യം തത്സമാധാതുമര്ഹഥ ॥ 2 ॥
ലോകവൃത്തമനുഷ്ഠേയം കൃതം വോ ബാഷ്പമോക്ഷണമ് ।
ന കാലാദുത്തരം കിഞ്ചിത്കര്മ ശക്യമുപാസിതുമ് ॥ 3 ॥
നിയതിഃ കാരണം ലോകേ നിയതിഃ കര്മസാധനമ് ।
നിയതിസ്സര്വഭൂതാനാം നിയോഗേഷ്വിഹ കാരണമ് ॥ 4 ॥
ന കര്താ കസ്യചിത്കശ്ചിന്നിയോഗേ ചാപിനേശ്വരഃ ।
സ്വഭാവേ വര്തതേ ലോകസ്തസ്യ കാലഃ പരായണമ് ॥ 5 ॥
ന കാലഃ കാലമത്യേതി ന കാലഃ പരിഹീയതേ ।
സ്വഭാവം ച സമാസാദ്യ ന കശ്ചിദതിവര്തതേ ॥ 6 ॥
ന കാലസ്യാസ്തി ബന്ധുത്വം ന ഹേതുര്ന പരാക്രമഃ ।
ന മിത്രജ്ഞാതിസമ്ബന്ധഃ കാരണം നാത്മനോ വശഃ ॥ 7 ॥
കിം തു കാലപരീണാമോ ദ്രഷ്ടവ്യസ്സാധു പശ്യതാ ।
ധര്മശ്ചാര്ഥശ്ച കാമശ്ച കാലക്രമസമാഹിതാഃ ॥ 8 ॥
ഇതസ്സ്വാം പ്രകൃതിം വാലീ ഗതഃപ്രാപ്തഃ ക്രിയാഫലമ് ।
ധര്മാര്ഥകാമ സംയോഗൈഃ പവിത്രം പ്ലവഗേശ്വരഃ ॥ 9 ॥
സ്വധര്മസ്യ ച സംയോഗാജ്ജിതസ്തേന മഹാത്മനാ ।
സ്വര്ഗഃ പരിഗൃഹീതശ്ച പ്രാണാനപരിരക്ഷതാ ॥ 10 ॥
ഏഷാ വൈ നിയതിശ്ശേഷ്ഠാ യാം ഗതോ ഹരിയൂഥപഃ ।
തദലം പരിതാപേന പ്രാപ്തകാലമുപാസ്യതാമ് ॥ 11 ॥
വചനാന്തേ തു രാമസ്യ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ ।
അവദത്പ്രശ്രിതം വാക്യം സുഗ്രീവം ഗതചേതസമ് ॥ 12 ॥
കുരു ത്വമസ്യ സുഗ്രീവ പ്രേതകാര്യമനന്തരമ് ।
താരാങ്ഗദാഭ്യാം സഹിതോ വാലിനോ ദഹനം പ്രതി ॥ 13 ॥
സമാജ്ഞാപയ കാഷ്ഠാനി ശുഷ്കാനി ച ബഹൂനി ച ।
ചന്ദനാദീനി ദിവ്യാനി വാലിസംസ്കാരകാരണാത് ॥ 14 ॥
സമാശ്വാസയ ചൈനം ത്വമങ്ഗദം ദീനചേതസമ് ।
മാ ഭൂര്ബാലിശബുദ്ധിസ്ത്വം ത്വദധീനമിദം പുരമ് ॥ 15 ॥
അങ്ഗദസ്ത്വാനയേന്മാല്യം വസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച ।
ഘൃതം തൈലമഥോ ഗന്ധാന്യച്ചാത്ര സമനന്തരമ് ॥ 16 ॥
ത്വം താര ശിബികാം ശീഘ്രമാദായാഗച്ഛ സമ്ഭ്രമാത് ।
ത്വരാ ഗുണവതീ യുക്താ ഹ്യസ്മിന്കാലേ വിശേഷതഃ ॥ 17 ॥
സജ്ജീഭവന്തു പ്ലവഗാശ്ശിബികാവാഹനോചിതാഃ ।
സമര്ഥാ ബലിനശ്ചൈവ നിര്ഹരിഷ്യന്തി വാലിനമ് ॥ 18 ॥
ഏവമുക്ത്വാ തു സുഗ്രീവം സുമിത്രാനന്ദവര്ധനഃ ।
തസൌ ഭ്രാതൃസമീപസ്ഥോ ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ ॥ 19 ॥
ലക്ഷ്മണസ്യ വചശ്ശ്രുത്വാ താരസ്സമ്ഭ്രാന്തമാനസഃ ।
പ്രവിവേശ ഗുഹാം ശീഘ്രം ശിബികാസക്തമാനസഃ ॥ 20 ॥
ആദായ ശിബികാം താരസ്സ തു പര്യാപതത്പുനഃ ।
വാനരൈരുഹ്യമാനാം താം ശൂരൈരുദ്വഹനോചിതൈഃ ॥ 21 ॥
ദിവ്യാം ഭദ്രാസനയുതാം ശിബികാം സ്യന്ദനോപമാമ് ।
പക്ഷികര്മഭിരാചിത്രാം ദ്രുമകര്മവിഭൂഷിതാമ് ॥ 22 ॥
ആചിതാം ചിത്രപത്തീഭി സ്സുനിവിഷ്ടാം സമന്തതഃ ।
വിമാനമിവ സിദ്ധാനാം ജാലവാതായനാന്വിതാമ് ॥ 23 ॥
സുനിയുക്താം വിശാലാം ച സുകൃതാം വിശ്വകര്മണാ ।
ദാരുപര്വതകോപേതാം ചാരുകര്മപരിഷ്കൃതാമ് ॥ 24 ॥
വരാഭരണഹാരൈശ്ച ചിത്രമാല്യോപശോഭിതാമ് ।
ഗുഹാഗഹനസഞ്ഛന്നാം രക്തചന്ദനഭൂഷിതാമ് ॥ 25 ॥
പുഷ്പൌഘൈസ്സമഭിച്ഛന്നാം പദ്മമാലാഭിരേവ ച ।
തരുണാദിത്യവര്ണാഭിര്ഭ്രാജമാനാഭിരാവൃതാമ് ॥ 26 ॥
ഈദൃശീം ശിബികാം ദൃഷ്ട്വാ രാമോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത് ।
ക്ഷിപ്രം വിനീയതാം വാലീ പ്രേതകാര്യം വിധീയതാമ് ॥ 27 ॥
തതോ വാലിനമുദ്യമ്യ സുഗ്രീവശ്ശിബികാം തദാ ।
ആരോപയത വിക്രോശന്നങ്ഗദേന സഹൈവ തു ॥ 28 ॥
ആരോപ്യ ശിബികാം ചൈവ വാലിനം ഗതജീവിതമ് ।
അലങ്കാരൈശ്ച വിവിധൈര്മാല്യൈര്വസ്ത്രൈശ്ച ഭൂഷിതമ് ॥ 29 ॥
ആജ്ഞാപയത്തദാ രാജാ സുഗ്രീവ പ്ലവഗേശ്വരഃ ।
ഔര്ധ്വദൈഹികമാര്യസ്യ ക്രിയതാമനുരൂപതഃ ॥ 30 ॥
വിശ്രാണയന്തോ രത്നാനി വിവിധാനി ബഹൂന്യപി ।
അഗ്രതഃ പ്ലവഗാ യാന്തു ശിബികാ സമനന്തരമ് ॥ 31 ॥
രാജ്ഞാമൃദ്ദിവിശേഷാ ഹി ദൃശ്യന്തേ ഭുവി യാദൃശാഃ ।
താദൃശൈരിഹ കുര്വന്തു വാനരാ ഭര്തൃസത്ക്രിയാമ് ॥ 32 ॥
താദൃശം വാലിനഃ ക്ഷിപ്രം പ്രാകുര്വന്നൌര്ധ്വദൈഹികമ് ।
അങ്ഗദം പരിഗൃഹ്യാഽശു താരപ്രഭൃതയസ്തദാ ॥ 33 ॥
ക്രോശന്തഃ പ്രയയുസ്സര്വേ വാനരാ ഹതബാന്ധവാഃ ।
തതഃ പ്രണിഹിതാഃ സര്വാ വാനര്യോസ്യ വശാനുഗാഃ ॥ 34 ॥
ചുക്രുശു ര്വീര വീരേതി ഭൂയഃ ക്രോശന്തി താഃ സ്ത്രീയഃ ।
താരാപ്രഭൃതയസ്സര്വാ വാനര്യോ ഹരിയൂഥപാഃ ।
അനുജഗ്മുര്ഹി ഭര്താരം ക്രോശന്ത്യഃ കരുണസ്വനാഃ ॥ 35 ॥
താസാം രുദിതശബ്ദേന വാനരീണാം വനാന്തരേ ।
വനാനി ഗിരയശ്ചൈവ വിക്രോശന്തീവ സര്വതഃ ॥ 36 ॥
പുലിനേ ഗിരിനദ്യാസ്തു വിവിക്തേ ജലസംവൃതേ ॥ 37 ॥
ചിതാം ചക്രുസ്സുബഹവോ വാനരാശ്ശോകകര്ശിതാഃ ।
അവരോപ്യ തതസ്സ്കന്ധാച്ഛിബികാം വാഹനോചിതാഃ ।
തസ്ഥുരേകാന്തമാശ്രിത്യ സര്വേ ശോകസമന്വിതാഃ ॥ 38 ॥
തതസ്താരാ പതിം ദൃഷ്ട്വാ ശിബികാതലശായിനമ് ॥ 39 ॥
ആരോപ്യാങ്കേ ശിരസ്തസ്യ വിലലാപ സുദുഃഖിതാ ।
ഹാ വാനര മഹാരാജ ഹാ നാഥ മമ വത്സല ॥ 40 ॥
ഹാ മഹാര്ഹ മഹാബാഹോ ഹാ മമ പ്രിയ പശ്യ മാമ് ।
ജനം ന പശ്യസീമം ത്വം കസ്മാച്ഛോകാഭിപീഡിതമ് ॥ 41 ॥
പ്രഹൃഷ്ടമിവ തേ വക്ത്രം ഗതാസോരപി മാനദ ആസ്താര്കസമവര്ണം ച ലക്ഷ്യതേ ജീവതോ യഥാ ॥ 42 ॥
ഏഷ ത്വാം രാമരൂപേണ കാലഃ കര്ഷതി വാനര ।
യേന സ്മ വിധവാസ്സര്വാഃ കൃതാ ഏകേഷുണാ വനേ ॥ 43 ॥
ഇമാസ്താസ്തവ രാജേന്ദ്ര വാനര്യോവല്ലഭാസ്സദാ ।
പാദൈര്വികൃഷ്ട മധ്വാനമാഗതാഃ കിം ന ബുധ്യസേ ॥ 44 ॥
തവേഷ്ടാ നനു നാമൈതാ ഭാര്യാശ്ചന്ദ്രനിഭാനനാഃ ।
ഇദാനീം നേക്ഷസേ കസ്താത്സുഗ്രീവം പ്ലവഗേശ്വരമ് ॥ 45 ॥
ഏതേ ഹി സചിവാ രാജം സ്താരപ്രഭൃതയസ്തവ ।
പുരവാസീ ജനശ്ചായം പരിവാര്യാസതേഽനഘ ॥ 46 ॥
വിസര്ജയൈതാന് പ്ലവഗാന്യഥോചിതമരിന്ദമ ।
തതഃ ക്രീഡാമഹേ സര്വാ വനേഷു മദനോത്കടാഃ ॥ 47 ॥
ഏവം വിലപതീം താരാം പതിശോകപരിപ്ലുതാമ് ।
ഉത്ഥാപയന്തി സ്മ തദാ വാനര്യശ്ശോകകര്ശിതാഃ ॥ 48 ॥
സുഗ്രീവേണ തതസ്സാര്ധമ്മങ്ഗദഃ പിതരം രുദന് ।
ചിതാമാരോപയാമാസ ശോകേനാഭിഹതേന്ദ്രിയഃ ॥ 49 ॥
തതോഽഗ്നിം വിധിവദ്ദത്ത്വാ സോഽപസവ്യം ചകാര ഹ ।
പിതരം ദീര്ഘമധ്വാനം പ്രസ്ഥിതം വ്യാകുലേന്ദ്രിയഃ ॥ 50 ॥
സംസ്കൃത്യ വാലിനം തേ തു വിധിപൂര്വം പ്ലവങ്ഗമാഃ ।
ആജഗ്മുരുദകം കര്തും നദീം ശുഭജലാം ശിവാമ് ॥ 51 ॥
തതസ്തേ സഹിതാസ്തത്ര ഹ്യങ്ഗദം സ്ഥാപ്യ ചാഗ്രതഃ ।
സുഗ്രീവതാരാസഹിതാസ്സിഷിചുര്വാലിനേ ജലമ് ॥ 52 ॥
സുഗ്രീവേണേവ ദീനേന ദീനോ ഭൂത്വാ മഹാബലഃ ।
സമാനശോകഃ കാകുത്സ്ഥഃ പ്രേതകാര്യാണ്യകാരയത് ॥ 53 ॥
തതസ്തു തം വാലിനമഗ്ര്യപൌരുഷം പ്രകാശമിക്ഷ്വാകുവരേഷുണാ ഹതമ് ।
പ്രദീപ്യ ദീപ്താഗ്നിസമൌജസം തദാ സലക്ഷ്മണം രാമമുപേയിവാന്ഹരിഃ ॥ 54 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ പഞ്ചവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcaviṃśassargaḥ |
sugrīvaṃ caiva tārāṃ ca sāṅgadaṃ sahalakṣmaṇaḥ |
samānaśokaḥ kākutstha ssāntvayannidamabravīt || 1 ||
na śokaparitāpena śreyasā yujyate mṛtaḥ |
yadatrānantaraṃ kāryaṃ tatsamādhātumarhatha || 2 ||
lokavṛttamanuṣṭheyaṃ kṛtaṃ vo bāṣpamokṣaṇam |
na kālāduttaraṃ kiñcitkarma śakyamupāsitum || 3 ||
niyatiḥ kāraṇaṃ loke niyatiḥ karmasādhanam |
niyatissarvabhūtānāṃ niyogeṣviha kāraṇam || 4 ||
na kartā kasyacitkaścinniyoge cāpineśvaraḥ |
svabhāve vartate lokastasya kālaḥ parāyaṇam || 5 ||
na kālaḥ kālamatyeti na kālaḥ parihīyate |
svabhāvaṃ ca samāsādya na kaścidativartate || 6 ||
na kālasyāsti bandhutvaṃ na heturna parākramaḥ |
na mitrajñātisambandhaḥ kāraṇaṃ nātmano vaśaḥ || 7 ||
kiṃ tu kālaparīṇāmo draṣṭavyassādhu paśyatā |
dharmaścārthaśca kāmaśca kālakramasamāhitāḥ || 8 ||
itassvāṃ prakṛtiṃ vālī gataḥprāptaḥ kriyāphalam |
dharmārthakāma saṃyogaiḥ pavitraṃ plavageśvaraḥ || 9 ||
svadharmasya ca saṃyogājjitastena mahātmanā |
svargaḥ parigṛhītaśca prāṇānaparirakṣatā || 10 ||
eṣā vai niyatiśśeṣṭhā yāṃ gato hariyūthapaḥ |
tadalaṃ paritāpena prāptakālamupāsyatām || 11 ||
vacanānte tu rāmasya lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
avadatpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ gatacetasam || 12 ||
kuru tvamasya sugrīva pretakāryamanantaram |
tārāṅgadābhyāṃ sahito vālino dahanaṃ prati || 13 ||
samājñāpaya kāṣṭhāni śuṣkāni ca bahūni ca |
candanādīni divyāni vālisaṃskārakāraṇāt || 14 ||
samāśvāsaya cainaṃ tvamaṅgadaṃ dīnacetasam |
mā bhūrbāliśabuddhistvaṃ tvadadhīnamidaṃ puram || 15 ||
aṅgadastvānayenmālyaṃ vastrāṇi vividhāni ca |
ghṛtaṃ tailamatho gandhānyaccātra samanantaram || 16 ||
tvaṃ tāra śibikāṃ śīghramādāyāgaccha sambhramāt |
tvarā guṇavatī yuktā hyasminkāle viśeṣataḥ || 17 ||
sajjībhavantu plavagāśśibikāvāhanocitāḥ |
samarthā balinaścaiva nirhariṣyanti vālinam || 18 ||
evamuktvā tu sugrīvaṃ sumitrānandavardhanaḥ |
tasau bhrātṛsamīpastho lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 19 ||
lakṣmaṇasya vacaśśrutvā tārassambhrāntamānasaḥ |
praviveśa guhāṃ śīghraṃ śibikāsaktamānasaḥ || 20 ||
ādāya śibikāṃ tārassa tu paryāpatatpunaḥ |
vānarairuhyamānāṃ tāṃ śūrairudvahanocitaiḥ || 21 ||
divyāṃ bhadrāsanayutāṃ śibikāṃ syandanopamām |
pakṣikarmabhirācitrāṃ drumakarmavibhūṣitām || 22 ||
ācitāṃ citrapattībhi ssuniviṣṭāṃ samantataḥ |
vimānamiva siddhānāṃ jālavātāyanānvitām || 23 ||
suniyuktāṃ viśālāṃ ca sukṛtāṃ viśvakarmaṇā |
dāruparvatakopetāṃ cārukarmapariṣkṛtām || 24 ||
varābharaṇahāraiśca citramālyopaśobhitām |
guhāgahanasañchannāṃ raktacandanabhūṣitām || 25 ||
puṣpaughaissamabhicchannāṃ padmamālābhireva ca |
taruṇādityavarṇābhirbhrājamānābhirāvṛtām || 26 ||
īdṛśīṃ śibikāṃ dṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt |
kṣipraṃ vinīyatāṃ vālī pretakāryaṃ vidhīyatām || 27 ||
tato vālinamudyamya sugrīvaśśibikāṃ tadā |
āropayata vikrośannaṅgadena sahaiva tu || 28 ||
āropya śibikāṃ caiva vālinaṃ gatajīvitam |
alaṅkāraiśca vividhairmālyairvastraiśca bhūṣitam || 29 ||
ājñāpayattadā rājā sugrīva plavageśvaraḥ |
aurdhvadaihikamāryasya kriyatāmanurūpataḥ || 30 ||
viśrāṇayanto ratnāni vividhāni bahūnyapi |
agrataḥ plavagā yāntu śibikā samanantaram || 31 ||
rājñāmṛddiviśeṣā hi dṛśyante bhuvi yādṛśāḥ |
tādṛśairiha kurvantu vānarā bhartṛsatkriyām || 32 ||
tādṛśaṃ vālinaḥ kṣipraṃ prākurvannaurdhvadaihikam |
aṅgadaṃ parigṛhyā'śu tāraprabhṛtayastadā || 33 ||
krośantaḥ prayayussarve vānarā hatabāndhavāḥ |
tataḥ praṇihitāḥ sarvā vānaryosya vaśānugāḥ || 34 ||
cukruśu rvīra vīreti bhūyaḥ krośanti tāḥ strīyaḥ |
tārāprabhṛtayassarvā vānaryo hariyūthapāḥ |
anujagmurhi bhartāraṃ krośantyaḥ karuṇasvanāḥ || 35 ||
tāsāṃ ruditaśabdena vānarīṇāṃ vanāntare |
vanāni girayaścaiva vikrośantīva sarvataḥ || 36 ||
puline girinadyāstu vivikte jalasaṃvṛte || 37 ||
citāṃ cakrussubahavo vānarāśśokakarśitāḥ |
avaropya tatasskandhācchibikāṃ vāhanocitāḥ |
tasthurekāntamāśritya sarve śokasamanvitāḥ || 38 ||
tatastārā patiṃ dṛṣṭvā śibikātalaśāyinam || 39 ||
āropyāṅke śirastasya vilalāpa suduḥkhitā |
hā vānara mahārāja hā nātha mama vatsala || 40 ||
hā mahārha mahābāho hā mama priya paśya mām |
janaṃ na paśyasīmaṃ tvaṃ kasmācchokābhipīḍitam || 41 ||
prahṛṣṭamiva te vaktraṃ gatāsorapi mānada āstārkasamavarṇaṃ ca lakṣyate jīvato yathā || 42 ||
eṣa tvāṃ rāmarūpeṇa kālaḥ karṣati vānara |
yena sma vidhavāssarvāḥ kṛtā ekeṣuṇā vane || 43 ||
imāstāstava rājendra vānaryovallabhāssadā |
pādairvikṛṣṭa madhvānamāgatāḥ kiṃ na budhyase || 44 ||
taveṣṭā nanu nāmaitā bhāryāścandranibhānanāḥ |
idānīṃ nekṣase kastātsugrīvaṃ plavageśvaram || 45 ||
ete hi sacivā rājaṃ stāraprabhṛtayastava |
puravāsī janaścāyaṃ parivāryāsate'nagha || 46 ||
visarjayaitān plavagānyathocitamarindama |
tataḥ krīḍāmahe sarvā vaneṣu madanotkaṭāḥ || 47 ||
evaṃ vilapatīṃ tārāṃ patiśokapariplutām |
utthāpayanti sma tadā vānaryaśśokakarśitāḥ || 48 ||
sugrīveṇa tatassārdhammaṅgadaḥ pitaraṃ rudan |
citāmāropayāmāsa śokenābhihatendriyaḥ || 49 ||
tato'gniṃ vidhivaddattvā so'pasavyaṃ cakāra ha |
pitaraṃ dīrghamadhvānaṃ prasthitaṃ vyākulendriyaḥ || 50 ||
saṃskṛtya vālinaṃ te tu vidhipūrvaṃ plavaṅgamāḥ |
ājagmurudakaṃ kartuṃ nadīṃ śubhajalāṃ śivām || 51 ||
tataste sahitāstatra hyaṅgadaṃ sthāpya cāgrataḥ |
sugrīvatārāsahitāssiṣicurvāline jalam || 52 ||
sugrīveṇeva dīnena dīno bhūtvā mahābalaḥ |
samānaśokaḥ kākutsthaḥ pretakāryāṇyakārayat || 53 ||
tatastu taṃ vālinamagryapauruṣaṃ prakāśamikṣvākuvareṣuṇā hatam |
pradīpya dīptāgnisamaujasaṃ tadā salakṣmaṇaṃ rāmamupeyivānhariḥ || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever