4.11 Kishkindhakanda - Ekadasha Sargah

ॐ

4.11 കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡ - ഏകാദശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഏകാദശസ്സര്ഗഃ ।

രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ഹര്ഷപൌരുഷവര്ധനമ് ।

സുഗ്രീവഃ പൂജയാഞ്ചക്രേ രാഘവം പ്രശശംസ ച ॥ 1 ॥

അസംശയം പ്രജ്വലിതൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്മര്മാതിഗൈശ്ശരൈഃ ।

ത്വം ദഹേഃ കുപിതോ ലോകാന്യുഗാന്ത ഇവ ഭാസ്കരഃ ॥ 2 ॥

വാലിനഃ പൌരുഷം യത്തദ്യച്ച വീര്യം ധൃതിശ്ച യാ ।

തന്മമൈകമനാശ്ശ്രുത്വാ വിധത്സ്വ യദനന്തരമ് ॥ 3 ॥

സമുദ്രാത്പശ്ചിമാത്പൂര്വം ദക്ഷിണാദപി ചോത്തരമ് ।

ക്രാമത്യനുദിതേ സൂര്യേ വാലീ വ്യപഗതക്ലമഃ ॥ 4 ॥

അഗ്രാണ്യാരുഹ്യ ശൈലാനാം ശിഖരാണി മഹാന്ത്യപി ।

ഊര്ധ്വമുത്ക്ഷിപ്യ തരസാ പ്രതിഗൃഹ്ണാതി വീര്യവാന് ॥ 5 ॥

ബഹവസ്സാരവന്തശ്ച വനേഷു വിവിധാ ദ്രുമാഃ ।

വാലിനാ തരസാ ഭഗ്നാ ബലം പ്രഥയതാഽത്മനഃ ॥ 6 ॥

മഹിഷോ ദുന്ദുഭിര്നാമ കൈലാസശിഖരപ്രഭഃ ।

ബലം നാഗസഹസ്രസ്യ ധാരയാമാസ വീര്യവാന് ॥ 7 ॥

വീര്യോത്സേകേന ദുഷ്ടാത്മാ വരദാനാച്ച മോഹിതഃ ।

ജഗാമ സുമഹാകായ സ്സമുദ്രം സരിതാം പതിമ് ॥ 8 ॥

ഊര്മിമന്തമഭിക്രമ്യ സാഗരം രത്നസഞ്ചയമ് ।

മഹ്യം യുദ്ധം പ്രയച്ഛേതി തമുവാച മഹാര്ണവമ് ॥ 9 ॥

തതസ്സമുദ്രോ ധര്മാത്മാ സമുത്ഥായ മഹാബലഃ ।

അബ്രവീദ്വചനം രാജന്നസുരം കാലചോദിതമ് ॥ 10 ॥

സമര്ഥോ നാസ്മി തേ ദാതും യുദ്ധം യുദ്ധവിശാരദ ।

ശ്രൂയതാം ചാഭിധാസ്യാമി യസ്തേ യുദ്ധം പ്രദാസ്യതി ॥ 11 ॥

ശൈലരാജോ മഹാരണ്യേ തപസ്വിശരണം പരമ് ।

ശങ്കരശ്വശുരോ നാമ്നാ ഹിമവാനിതി വിശ്രുതഃ ॥ 12 ॥

ഗുഹാപ്രസ്രവണോപേതോ ബഹുകന്ദരനിര്ദരഃ ।

സ സമര്ഥസ്തവ പ്രീതിമതുലാം കര്തുമാഹവേ ॥ 13 ॥

തം ഭീത ഇതി വിജ്ഞായ സമുദ്രമസുരോത്തമഃ ।

ഹിമവദ്വനമാഗച്ഛച്ഛരശ്ചാപാദിവ ച്യുതഃ ॥ 14 ॥

തതസ്തസ്യ ഗിരേശ്ശ്വേതാ ഗജേന്ദ്രവിപ്രലാശ്ശിലാഃ ।

ചിക്ഷേപ ബഹുധാ ഭൂമൌ ദുന്ദുഭിര്വിനനാദ ച ॥ 15 ॥

തതശ്ശ്വേതാമ്ബുദാകാരഃ സൌമ്യഃ പ്രീതികരാകൃതിഃ ।

ഹിമവാനബ്രവീദ്വാക്യം സ്വേ ഏവ ശിഖരേ സ്ഥിതഃ ॥ 16 ॥

ക്ലേഷ്ടുമര്ഹസി മാം ന ത്വം ദുന്ദുഭേ ധര്മവത്സല ।

രണകര്മസ്വകുശലസ്തപസ്വിശരണം ഹ്യഹമ് ॥ 17 ॥

തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഗിരിരാജസ്യ ധീമതഃ ।

ഉവാച ദുന്ദുഭിര്വാക്യം ക്രോധാത്സംരക്തലോചനഃ ॥ 18 ॥

യദി യുദ്ധേഽസമര്ഥസ്ത്വം മദ്ഭയാദ്വാ നിരുദ്യമഃ ।

സമാചക്ഷ്വ പ്രദദ്യാന്മേ യോഽദ്യ യുദ്ധം യുയുത്സതഃ ॥ 19 ॥

ഹിമവാനബ്രവീദ്വാക്യം ശ്രുത്വാ വാക്യവിശാരദഃ ।

അനുക്തപൂര്വം ധര്മാത്മാ ക്രോധാത്തമസുരോത്തമമ് ॥ 20 ॥

വാലീ നാമ മഹാപ്രാജ്ഞശ്ശക്രതുല്യ പരാക്രമഃ ।

അധ്യാസ്തേ വാനരശ്ശ്രീമാന് കിഷ്കിന്ധാമതുലപ്രഭാമ് ॥ 21 ॥

സ സമര്ഥോ മഹാപ്രാജ്ഞസ്തവ യുദ്ധവിശാരദഃ ।

ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം മഹദ്ദാതും നമുചേരിവ വാസവഃ ॥ 22 ॥

തം ശീഘ്രമഭിഗച്ഛ ത്വം യദി യുദ്ധമിഹേച്ഛസി ।

സ ഹി ദുര്ധര്ഷണോ നിത്യം ശൂരസ്സമരകര്മണി ॥ 23 ॥

ശ്രുത്വാ ഹിമവതോ വാക്യം കോധാവിഷ്ടസ്സ ദുന്ദുഭിഃ ।

ജഗാമ താം പുരീം തസ്യ കിഷ്കിന്ധാം വാലിനസ്തദാ ॥ 24 ॥

ധാരയന്മാഹിഷം രൂപം തീക്ഷ്ണശൃങ്ഗോ ഭയാവഹഃ ।

പ്രാവൃഷീവ മഹാമേഘസ്തോയപൂര്ണോ നഭസ്സ്ഥലേ ॥ 25 ॥

തതസ്തു ദ്വാരമാഗമ്യ കിഷ്കിന്ധായാ മഹാബലഃ ।

നനര്ദ കമ്പയന്ഭൂമിം ദുന്ദുഭിര്ദുന്ദുഭിര്യഥാ ॥ 26 ॥

സമീപസ്ഥാന്ദ്രുമാന്ഭഞ്ജന്വസുധാം ദാരയന്ഖുരൈഃ ।

വിഷാണേനോല്ലിഖന് ദര്പാത്തദ്ദ്വാരം ദ്വിരദോ യഥാ ॥ 27 ॥

അന്തഃപുരഗതോ വാലീ ശ്രുത്വാ ശബ്ദമമര്ഷണഃ ।

നിഷ്പപാത സഹ സ്ത്രീഭിസ്താരാഭിരിവ ചന്ദ്രമാഃ ॥ 28 ॥

മിതം വ്യക്താക്ഷരപദം തമുവാചാഥ ദുന്ദുഭിമ് ।

ഹരീണാമീശ്വരോ വാലീ സര്വേഷാം വനചാരിണാമ് ॥ 29 ॥

കിമര്ഥം നഗരദ്വാരമിദം രുധ്ദ്വാ വിനര്ദസി ।

ദുന്ദുഭേ വിദിതോ മേഽസി രക്ഷപ്രാണാന്മഹാബല ॥ 30 ॥

തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വാനരേന്ദ്രസ്യ ധീമതഃ ।

ഉവാച ദുന്ദുഭിര്വാക്യം രോഷാത്സംരക്തലോചനഃ ॥ 31 ॥

ന ത്വം സ്ത്രീസന്നിധൌ വീര വചനം വക്തുമര്ഹസി ।

മമ യുദ്ധം പ്രയച്ഛാദ്യ തതോ ജ്ഞാസ്യാമി തേ ബലമ് ॥ 32 ॥

അഥവാ ധാരയിഷ്യാമി ക്രോധമദ്യ നിശാമിമാമ് ।

ഗൃഹ്യതാമുദയസ്സ്വൈരം കാമഭോഗേഷു വാനര ॥ 33 ॥

ദീയതാം സമ്പ്രദാനം ച പരിഷ്വജ്യ ച വാനരാന് ।

സര്വശാഖാമൃഗേന്ദ്ര സ്ത്വം സംസാദയ സുഹൃജ്ജനാന് ॥ 34 ॥

സുദൃഷ്ടാം കുരു കിഷ്കിന്ധാം കുരുഷ്വാത്മസമം പുരേ ।

ക്രീഡസ്വ ച സഹ സ്ത്രീഭിരഹം തേ ദര്പനാശനഃ ॥ 35 ॥

യോ ഹി മത്തം പ്രമത്തം വാ സുപ്തം വാ രഹിതം ഭൃശമ് ।

ഹന്യാത്സ ഭ്രൂണഹാ ലോകേ ത്വദ്വിധം മദമോഹിതമ് ॥ 36 ॥

സ പ്രഹസ്യാബ്രവീന്മന്ദം ക്രോധാത്തമസുരോത്തമമ് ।

വിസൃജ്യ താഃ സ്ത്രിയസ്സര്വാസ്താരാപ്രഭൃതികാസ്തദാ ॥ 37 ॥

മത്തോഽയമിതി മാ മംസ്ഥാ യദ്യഭീതോഽസി സംയുഗേ ।

മദോഽയം സമ്പ്രഹാരേഽസ്മിന്വീരപാനം സമര്ഥ്യതാമ് ॥ 38 ॥

തമേവമുക്ത്വാ സങ്കൃദ്ധോ മാലാമുത്ക്ഷിപ്യ കാഞ്ചനീമ് ।

പിത്രാ ദത്താം മഹേന്ദ്രേണ യുദ്ധായ വ്യവതിഷ്ഠത ॥ 39 ॥

വിഷാണയോര്ഗൃഹീത്വാ തം ദുന്ദുഭിം ഗിരിസന്നിഭമ് ।

ആവിധ്യത തദാ വാലീ വിനദന്കപികുഞ്ജരഃ ॥ 40 ॥

വാലീ വ്യാപാതയാഞ്ചക്രേ നനര്ദ ച മഹാസ്വനമ് ।

ശ്രോത്രാഭ്യാമഥ രക്തം തു തസ്യ സുസ്രാവ പാത്യതഃ ॥ 41 ॥

തയോസ്തു ക്രോധസംരമ്ഭാത്പരസ്പരജയൈഷിണോഃ ।

യുദ്ധം സമഭവദ്ഘോരം ദുന്ദുഭേര്വാനരസ്യച ॥ 42 ॥

അയുദ്ധ്യത തദാ വാലീ ശക്രതുല്യപരാക്രമഃ ।

മുഷ്ടിഭിര്ജാനുഭിശ്ചൈവ ശിലാഭിഃ പാദപൈസ്തഥാ ॥ 43 ॥

പരസ്പരം ഘ്നതോ സ്തത്ര വാനരാസുരയോസ്തദാ ।

ആസീദസുരോ യുദ്ധേ ശക്രസൂനുര്വ്യവര്ധത ॥ 44 ॥

വ്യാപാരവീര്യധൈര്യൈശ്ച പരിക്ഷീണം പരാക്രമൈഃ ।

തം തു ദുന്ദുഭിമുദ്യമ്യ ധരണ്യാമഭ്യപാതയത് ॥ 45 ॥

യുദ്ധേ പ്രാണഹരേ തസ്മിന്നിഷ്പിഷ്ടോ ദുന്ദുഭിസ്തദാ ।

പപാത ച മഹാകായഃ ക്ഷിതൌ പഞ്ചത്വമാഗതഃ ॥ 46 ॥

തം തോലയിത്വാ ബാഹുഭ്യാം ഗതസത്ത്വമചേതനമ് ।

ചിക്ഷേപ ബലവാന്വാലീ വേഗേനൈകേന യോജനമ് ॥ 47 ॥

തസ്യ വേഗപ്രവിദ്ധസ്യ വക്ത്രാത്ക്ഷതജബിന്ദവഃ ।

പ്രപേതുര്മാരുതോത്ക്ഷിപ്താ മതങ്ഗപ്യാശ്രമം പ്രതി ॥ 48 ॥

താന്ദൃഷ്ട്വാ പതിതാംസ്തസ്യ മുനിശ്ശോണിതവിപ്രുഷഃ ।

ക്രുദ്ധസ്തത്ര മഹാഭാഗശ്ചിന്തയാമാസ കോന്വയമ് ॥ 49 ॥

യേന അഹം സഹസാ സ്പൃഷ്ടഃ ശോണിതേന ദുരാത്മനാ ।

കോഽയം ദുരാത്മാ ദുര് ബുദ്ധിഃ അകൃതാത്മാ ച ബാലിശഃ ॥ 50 ॥

ഇത്യുക്ത്വാഽഥ വിനിഷ്ക്രമ്യ ദദര്ശ മുനിസത്തമഃ ।

മഹിഷം പര്വതാകാരം ഗതാസും പതിതം ഭുവി ॥ 51 ॥

സ തു വിജ്ഞായ തപസാ വാനരേണ കൃതം ഹി തത് ।

ഉത്സസര്ജ മഹാശാപം ക്ഷേപ്താരം വാലിനം പ്രതി ॥ 52 ॥

ഇഹ തേനാപ്രവേഷ്ടവ്യം പ്രവിഷ്ടസ്യ വധോ ഭവേത് ।

വനം മത്സംശ്രയം യേന ദൂഷിതം രുധിരസ്രവൈഃ ॥ 53 ॥

സമ്ഭഗ്നാഃ പാദപാശ്ചൈമേക്ഷിപതേഹാസുരീം തനുമ് ।

സമന്താദാദ്യോജനം പൂര്ണമാശ്രമം മാമകം യദി ॥ 54 ॥

ആഗമിഷ്യതി ദുര്ബുദ്ധിര്വ്യക്തം സ ന ഭവിഷ്യതി ।

യേ ചാപി സചിവാഃ സ്തസ്യ സംശ്രിതാ മാമകം വനമ് ॥ 55 ॥

ന ച തൈരിഹ വസ്തവ്യം ശ്രുത്വാ യാന്തു യഥാസുഖമ് ।

യദി തേഽപീ ഹ തിഷ്ഠന്തി ശപിഷ്യേ താനപി ധ്രുവമ് ॥ 56 ॥

വനേഽസ്മിന്മാമകേ നിത്യം പുത്രവത്പരിരക്ഷിതേ ।

പത്രാങ്കുരവിനാശായ ഫലമൂലാഭവായ ച ॥ 57 ॥

ദിവസശ്ചാസ്യ മര്യാദാ യം ദ്രഷ്ടാ ശ്വോഽസ്മി വാനരമ് ।

ബഹുവര്ഷസഹസ്രാണി സ വൈ ശൈലോ ഭവിഷ്യതി ॥ 58 ॥

തതസ്തേ വാനരാശ്ശ്രുത്വാ ഗിരം മുനിസമീരിതാമ് ।

നിശ്ചക്രമുര്വനാത്തസ്മാത്താന്ദൃഷ്ട്വാ വാലിരബ്രവീത് ॥ 59 ॥

കിം ഭവന്തസ്സമസ്താശ്ച മതങ്ഗവനവാസിനഃ ।

മത്സമീപമനുപ്രാപ്താ അപി സ്വസ്തി വനൌകസാമ് ॥ 60 ॥

തതസ്തേ കാരണം സര്വം തദാ ശാപം ച വാലിനഃ ।

ശശംസുര്വാനരാസ്സര്വേ വാലിനേ ഹേമമാലിനേ ॥ 61 ॥

ഏതച്ഛ്രുത്വാ തദാ വാലീ വചനം വാനരേരിതമ് ।

സ മഹര്ഷിന്തദാഽസാദ്യ യാചതേ സ്മ കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ 62 ॥

മഹര്ഷിസ്തമനാദൃത്യ പ്രവിവേശാശ്രമം തദാ ।

ശാപധാരണഭീതസ്തു വാലീ വിഹ്വലതാം ഗതഃ ॥ 63 ॥

തതശ്ശാപഭയാദ്ഭീത ഋശ്യമൂകം മഹാഗിരിമ് ।

പ്രവേഷ്ടും നേച്ഛതി ഹരിര്ദ്രഷ്ടും വാപി നരേശ്വര ॥ 64 ॥

തസ്യാപ്രവേശം ജ്ഞാത്വാഽഹമിദം രാമ മഹാവനമ് ।

വിചരാമി സഹാമാത്യോ വിഷാദേന വിവര്ജിതഃ ॥ 65 ॥

ഏഷോഽസ്ഥിനിചയസ്തസ്യ ദുന്ദുഭേസ്സമ്പ്രകാശതേ ।

വീര്യോത്സേകാന്നിരസ്തസ്യ ഗിരികൂടോപമോ മഹാന് ॥ 66 ॥

ഇമേ ച വിപുലാസ്സാലാസ്സപ്ത ശാഖാവലമ്ബിനഃ ।

യത്രൈകം ഘടതേ വാലീ നിഷ്പത്രയിതുമോജസാ ॥ 67 ॥

ഏതദസ്യാസമം വീര്യം മയാ രാമ പ്രകീര്തിതമ് ।

കഥം തം വാലിനം ഹന്തും സമരേ ശക്ഷ്യസേ നൃപ ॥ 68 ॥

തഥാ ബ്രുവാണം സുഗ്രീവം പ്രഹസന് ലക്ഷ്മണോഽബ്രവീത് ।

കസ്മിന്കര്മണി നിര്വൃത്തേ ശ്രദ്ദധ്യാ വാലിനോ വധമ് ॥ 69 ॥

തമുവാചാഥ സുഗ്രീവസ്സപ്ത സാലാനിമാന്പുരാ ।

ഏവമേകൈകശോ വാലീ വിവ്യാഥാഥ സ ചാസകൃത് ॥ 70 ॥

രാമോഽപിദാരയേദേഷാം ബാണേനൈകേന ച ദ്രുമമ് ।

വാലിനം നിഹതം മന്യേ ദൃഷ്ട്വാ രാമസ്യ വിക്രമമ് ॥ 71 ॥

ഹതസ്യ മഹിഷസ്യാസ്ഥി പാദേനൈകേന ലക്ഷ്മണ ।

ഉദ്യമ്യാഥ പ്രക്ഷിപേച്ചേത്തരസാ ദ്വേ ധനുശ്ശതേ ॥ 72 ॥

ഏവമുക്ത്വാ തു സുഗ്രീവോ രാമം രക്താന്തലോചനമ് ।

ധ്യാത്വാ മുഹൂര്തം കാകുത്സ്ഥം പുനരേവ വചോഽബ്രവീത് ॥ 73 ॥

ശൂരശ്ച ശൂരഘാതീ ച പ്രഖ്യാതബലപൌരുഷഃ ।

ബലവാന്വാനരോ വാലീ സംയുഗേഷ്വപരാജിതഃ ॥ 74 ॥

ദൃശ്യന്തേ ചാസ്യ കര്മാണി ദുഷ്കരാണി സുരൈരപി ।

യാനി സഞ്ചിന്ത്യ ഭീതോഽഹമൃശ്യമൂകം സമാശ്രിതഃ ॥ 75 ॥

തമജയ്യമധൃഷ്യം ച വാനരേന്ദ്രമമര്ഷണമ് ।

വിചിന്തയന്ന മുഞ്ചാമി ഋശ്യമൂകമഹന്വിമമ് ॥ 76 ॥

ഉദ്വിഗ്നശ്ശങ്കിതശ്ചാപി വിചരാമി മഹാവനേ ।

അനുരക്തൈഃ സഹാമാത്യൈര്ഹനുമത്പ്രമുഖൈര്വരൈഃ ॥ 77 ॥

ഉപലബ്ധം ച മേ ശ്ലാഘ്യം സന്മിത്രം മിത്രവത്സല ।

ത്വാമഹം പുരുഷവ്യാഘ്ര ഹിമവന്തമിവാശ്രിതഃ ॥ 78 ॥

കിം തു തസ്യ ബലജ്ഞോഽഹം ദുര്ഭ്രാതുര്ബലശാലിനഃ ।

അപ്രത്യക്ഷം തു മേ വീര്യം സമരേ തവ രാഘവ ॥ 79 ॥

ന ഖല്വഹം ത്വാം തുലയേ നാവമന്യേ ന ഭീഷയേ ।

കര്മഭിസ്തസ്യ ഭീമൈസ്തു കാതര്യം ജനിതം മമ ॥ 80 ॥

കാമം രാഘവ തേ വാണീ പ്രമാണം ധൈര്യമാകൃതിഃ ।

സൂചയന്തി പരം തേജോ ഭസ്മച്ഛന്നമിവാനലമ് ॥ 81 ॥

തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ ।

സ്മിതപൂര്വമഥോ രാമഃ പ്രത്യുവാച ഹരിം പ്രഭുഃ ॥ 82 ॥

യദി ന പ്രത്യയോഽസ്മാസു വിക്രമേ തവ വാനര ।

പ്രത്യയം സമരേ ശ്ലാഘ്യമഹമുത്പാദയാമി തേ ॥ 83 ॥

ഏവമുക്ത്വാ തു സുഗ്രീവം സാന്ത്വം ലക്ഷ്മണപൂര്വജഃ ।

രാഘവോ ദുന്ദുഭേഃ കായം പാദാങ്ഗുഷ്ഠേന ലീലയാ ॥ 84 ॥

തോലയിത്വാ മഹാബാഹുശ്ചിക്ഷേപ ദശയോജനമ് ।

അസുരസ്യ തനും ശുഷ്കം പാദാങ്ഗുഷ്ഠേന വീര്യവാന് ॥ 85 ॥

ക്ഷിപ്തം ദൃഷ്ട്വാ തതഃ കായം സുഗ്രീവഃ പുനരബ്രവീത് ।

ലക്ഷ്മണസ്യാഗ്രതോ രാമമിദം വചനമര്ഥവത് ॥ 86 ॥

ആര്ദ്രസ്സമാംസഃ പ്രത്യഗ്രഃ ക്ഷിപ്തഃ കായഃ പുരാ സഖേ ॥ 87 ॥

ലഘുസ്സമ്പ്രതി നിര്മാംസ സ്തൃണഭൂതശ്ച രാഘവ ।

പരിശ്രാന്തേന മത്തേന ഭ്രാത്രാ മേ വാലിനാ തദാ ॥ 88 ॥

ക്ഷിപ്തമേവം പ്രഹര്ഷേണ ഭവതാ രഘുനന്ദന ।

നാത്ര ശക്യം ബലം ജ്ഞാതും തവ വാ തസ്യ വാഽധികമ് ।

ആര്ദ്രം ശുഷ്കമിതി ഹ്യേതത്സുമഹദ്രാഘവാന്തരമ് ॥ 89 ॥

സ ഏവ സംശയസ്താത തവ തസ്യ ച യദ്ബലേ ॥ 90 ॥

സാലമേകം തു നിര്ഭിദ്യാ ഭവേദ്വ്യക്തിര്ബലാബലേ ।

കൃത്വേദം കാര്മുകം സജ്യം ഹസ്തിഹസ്ത മിവാതതമ് ॥ 91 ॥

ആകര്ണപൂര്ണമായമ്യ വിസൃജസ്വ മഹാശരമ് ।

ഇമം ഹി സാലം സഹിത സ്ത്വയാ ശരോ ന സംശയോഽത്രാസ്തി വിദാരയിഷ്യതി ।

അലം വിമര്ശേന മമ പ്രിയം ധ്രുവം കുരുഷ്വ രാജാത്മജ ശാപിതോ മയാ ॥ 92 ॥

യഥാ ഹി തേജസ്സു വരസ്സദാ രവി ര്യഥാ ഹി ശൈലോ ഹിമവാന്മഹാദ്രിഷു ।

യഥാ ചതുഷ്പാത്സു ച കേസരീ വര സ്തഥാ നരണാമസി വിക്രമേ വരഃ ॥ 93 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ ഏകാദശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha ekādaśassargaḥ |

rāmasya vacanaṃ śrutvā harṣapauruṣavardhanam |

sugrīvaḥ pūjayāñcakre rāghavaṃ praśaśaṃsa ca || 1 ||

asaṃśayaṃ prajvalitaistīkṣṇairmarmātigaiśśaraiḥ |

tvaṃ daheḥ kupito lokānyugānta iva bhāskaraḥ || 2 ||

vālinaḥ pauruṣaṃ yattadyacca vīryaṃ dhṛtiśca yā |

tanmamaikamanāśśrutvā vidhatsva yadanantaram || 3 ||

samudrātpaścimātpūrvaṃ dakṣiṇādapi cottaram |

krāmatyanudite sūrye vālī vyapagataklamaḥ || 4 ||

agrāṇyāruhya śailānāṃ śikharāṇi mahāntyapi |

ūrdhvamutkṣipya tarasā pratigṛhṇāti vīryavān || 5 ||

bahavassāravantaśca vaneṣu vividhā drumāḥ |

vālinā tarasā bhagnā balaṃ prathayatā'tmanaḥ || 6 ||

mahiṣo dundubhirnāma kailāsaśikharaprabhaḥ |

balaṃ nāgasahasrasya dhārayāmāsa vīryavān || 7 ||

vīryotsekena duṣṭātmā varadānācca mohitaḥ |

jagāma sumahākāya ssamudraṃ saritāṃ patim || 8 ||

ūrmimantamabhikramya sāgaraṃ ratnasañcayam |

mahyaṃ yuddhaṃ prayaccheti tamuvāca mahārṇavam || 9 ||

tatassamudro dharmātmā samutthāya mahābalaḥ |

abravīdvacanaṃ rājannasuraṃ kālacoditam || 10 ||

samartho nāsmi te dātuṃ yuddhaṃ yuddhaviśārada |

śrūyatāṃ cābhidhāsyāmi yaste yuddhaṃ pradāsyati || 11 ||

śailarājo mahāraṇye tapasviśaraṇaṃ param |

śaṅkaraśvaśuro nāmnā himavāniti viśrutaḥ || 12 ||

guhāprasravaṇopeto bahukandaranirdaraḥ |

sa samarthastava prītimatulāṃ kartumāhave || 13 ||

taṃ bhīta iti vijñāya samudramasurottamaḥ |

himavadvanamāgacchaccharaścāpādiva cyutaḥ || 14 ||

tatastasya gireśśvetā gajendravipralāśśilāḥ |

cikṣepa bahudhā bhūmau dundubhirvinanāda ca || 15 ||

tataśśvetāmbudākāraḥ saumyaḥ prītikarākṛtiḥ |

himavānabravīdvākyaṃ sve eva śikhare sthitaḥ || 16 ||

kleṣṭumarhasi māṃ na tvaṃ dundubhe dharmavatsala |

raṇakarmasvakuśalastapasviśaraṇaṃ hyaham || 17 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā girirājasya dhīmataḥ |

uvāca dundubhirvākyaṃ krodhātsaṃraktalocanaḥ || 18 ||

yadi yuddhe'samarthastvaṃ madbhayādvā nirudyamaḥ |

samācakṣva pradadyānme yo'dya yuddhaṃ yuyutsataḥ || 19 ||

himavānabravīdvākyaṃ śrutvā vākyaviśāradaḥ |

anuktapūrvaṃ dharmātmā krodhāttamasurottamam || 20 ||

vālī nāma mahāprājñaśśakratulya parākramaḥ |

adhyāste vānaraśśrīmān kiṣkindhāmatulaprabhām || 21 ||

sa samartho mahāprājñastava yuddhaviśāradaḥ |

dvandvayuddhaṃ mahaddātuṃ namuceriva vāsavaḥ || 22 ||

taṃ śīghramabhigaccha tvaṃ yadi yuddhamihecchasi |

sa hi durdharṣaṇo nityaṃ śūrassamarakarmaṇi || 23 ||

śrutvā himavato vākyaṃ kodhāviṣṭassa dundubhiḥ |

jagāma tāṃ purīṃ tasya kiṣkindhāṃ vālinastadā || 24 ||

dhārayanmāhiṣaṃ rūpaṃ tīkṣṇaśṛṅgo bhayāvahaḥ |

prāvṛṣīva mahāmeghastoyapūrṇo nabhassthale || 25 ||

tatastu dvāramāgamya kiṣkindhāyā mahābalaḥ |

nanarda kampayanbhūmiṃ dundubhirdundubhiryathā || 26 ||

samīpasthāndrumānbhañjanvasudhāṃ dārayankhuraiḥ |

viṣāṇenollikhan darpāttaddvāraṃ dvirado yathā || 27 ||

antaḥpuragato vālī śrutvā śabdamamarṣaṇaḥ |

niṣpapāta saha strībhistārābhiriva candramāḥ || 28 ||

mitaṃ vyaktākṣarapadaṃ tamuvācātha dundubhim |

harīṇāmīśvaro vālī sarveṣāṃ vanacāriṇām || 29 ||

kimarthaṃ nagaradvāramidaṃ rudhdvā vinardasi |

dundubhe vidito me'si rakṣaprāṇānmahābala || 30 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā vānarendrasya dhīmataḥ |

uvāca dundubhirvākyaṃ roṣātsaṃraktalocanaḥ || 31 ||

na tvaṃ strīsannidhau vīra vacanaṃ vaktumarhasi |

mama yuddhaṃ prayacchādya tato jñāsyāmi te balam || 32 ||

athavā dhārayiṣyāmi krodhamadya niśāmimām |

gṛhyatāmudayassvairaṃ kāmabhogeṣu vānara || 33 ||

dīyatāṃ sampradānaṃ ca pariṣvajya ca vānarān |

sarvaśākhāmṛgendra stvaṃ saṃsādaya suhṛjjanān || 34 ||

sudṛṣṭāṃ kuru kiṣkindhāṃ kuruṣvātmasamaṃ pure |

krīḍasva ca saha strībhirahaṃ te darpanāśanaḥ || 35 ||

yo hi mattaṃ pramattaṃ vā suptaṃ vā rahitaṃ bhṛśam |

hanyātsa bhrūṇahā loke tvadvidhaṃ madamohitam || 36 ||

sa prahasyābravīnmandaṃ krodhāttamasurottamam |

visṛjya tāḥ striyassarvāstārāprabhṛtikāstadā || 37 ||

matto'yamiti mā maṃsthā yadyabhīto'si saṃyuge |

mado'yaṃ samprahāre'sminvīrapānaṃ samarthyatām || 38 ||

tamevamuktvā saṅkṛddho mālāmutkṣipya kāñcanīm |

pitrā dattāṃ mahendreṇa yuddhāya vyavatiṣṭhata || 39 ||

viṣāṇayorgṛhītvā taṃ dundubhiṃ girisannibham |

āvidhyata tadā vālī vinadankapikuñjaraḥ || 40 ||

vālī vyāpātayāñcakre nanarda ca mahāsvanam |

śrotrābhyāmatha raktaṃ tu tasya susrāva pātyataḥ || 41 ||

tayostu krodhasaṃrambhātparasparajayaiṣiṇoḥ |

yuddhaṃ samabhavadghoraṃ dundubhervānarasyaca || 42 ||

ayuddhyata tadā vālī śakratulyaparākramaḥ |

muṣṭibhirjānubhiścaiva śilābhiḥ pādapaistathā || 43 ||

parasparaṃ ghnato statra vānarāsurayostadā |

āsīdasuro yuddhe śakrasūnurvyavardhata || 44 ||

vyāpāravīryadhairyaiśca parikṣīṇaṃ parākramaiḥ |

taṃ tu dundubhimudyamya dharaṇyāmabhyapātayat || 45 ||

yuddhe prāṇahare tasminniṣpiṣṭo dundubhistadā |

papāta ca mahākāyaḥ kṣitau pañcatvamāgataḥ || 46 ||

taṃ tolayitvā bāhubhyāṃ gatasattvamacetanam |

cikṣepa balavānvālī vegenaikena yojanam || 47 ||

tasya vegapraviddhasya vaktrātkṣatajabindavaḥ |

prapeturmārutotkṣiptā mataṅgapyāśramaṃ prati || 48 ||

tāndṛṣṭvā patitāṃstasya muniśśoṇitavipruṣaḥ |

kruddhastatra mahābhāgaścintayāmāsa konvayam || 49 ||

yena ahaṃ sahasā spṛṣṭaḥ śoṇitena durātmanā |

ko'yaṃ durātmā dur buddhiḥ akṛtātmā ca bāliśaḥ || 50 ||

ityuktvā'tha viniṣkramya dadarśa munisattamaḥ |

mahiṣaṃ parvatākāraṃ gatāsuṃ patitaṃ bhuvi || 51 ||

sa tu vijñāya tapasā vānareṇa kṛtaṃ hi tat |

utsasarja mahāśāpaṃ kṣeptāraṃ vālinaṃ prati || 52 ||

iha tenāpraveṣṭavyaṃ praviṣṭasya vadho bhavet |

vanaṃ matsaṃśrayaṃ yena dūṣitaṃ rudhirasravaiḥ || 53 ||

sambhagnāḥ pādapāścaimekṣipatehāsurīṃ tanum |

samantādādyojanaṃ pūrṇamāśramaṃ māmakaṃ yadi || 54 ||

āgamiṣyati durbuddhirvyaktaṃ sa na bhaviṣyati |

ye cāpi sacivāḥ stasya saṃśritā māmakaṃ vanam || 55 ||

na ca tairiha vastavyaṃ śrutvā yāntu yathāsukham |

yadi te'pī ha tiṣṭhanti śapiṣye tānapi dhruvam || 56 ||

vane'sminmāmake nityaṃ putravatparirakṣite |

patrāṅkuravināśāya phalamūlābhavāya ca || 57 ||

divasaścāsya maryādā yaṃ draṣṭā śvo'smi vānaram |

bahuvarṣasahasrāṇi sa vai śailo bhaviṣyati || 58 ||

tataste vānarāśśrutvā giraṃ munisamīritām |

niścakramurvanāttasmāttāndṛṣṭvā vālirabravīt || 59 ||

kiṃ bhavantassamastāśca mataṅgavanavāsinaḥ |

matsamīpamanuprāptā api svasti vanaukasām || 60 ||

tataste kāraṇaṃ sarvaṃ tadā śāpaṃ ca vālinaḥ |

śaśaṃsurvānarāssarve vāline hemamāline || 61 ||

etacchrutvā tadā vālī vacanaṃ vānareritam |

sa maharṣintadā'sādya yācate sma kṛtāñjaliḥ || 62 ||

maharṣistamanādṛtya praviveśāśramaṃ tadā |

śāpadhāraṇabhītastu vālī vihvalatāṃ gataḥ || 63 ||

tataśśāpabhayādbhīta ṛśyamūkaṃ mahāgirim |

praveṣṭuṃ necchati harirdraṣṭuṃ vāpi nareśvara || 64 ||

tasyāpraveśaṃ jñātvā'hamidaṃ rāma mahāvanam |

vicarāmi sahāmātyo viṣādena vivarjitaḥ || 65 ||

eṣo'sthinicayastasya dundubhessamprakāśate |

vīryotsekānnirastasya girikūṭopamo mahān || 66 ||

ime ca vipulāssālāssapta śākhāvalambinaḥ |

yatraikaṃ ghaṭate vālī niṣpatrayitumojasā || 67 ||

etadasyāsamaṃ vīryaṃ mayā rāma prakīrtitam |

kathaṃ taṃ vālinaṃ hantuṃ samare śakṣyase nṛpa || 68 ||

tathā bruvāṇaṃ sugrīvaṃ prahasan lakṣmaṇo'bravīt |

kasminkarmaṇi nirvṛtte śraddadhyā vālino vadham || 69 ||

tamuvācātha sugrīvassapta sālānimānpurā |

evamekaikaśo vālī vivyāthātha sa cāsakṛt || 70 ||

rāmo'pidārayedeṣāṃ bāṇenaikena ca drumam |

vālinaṃ nihataṃ manye dṛṣṭvā rāmasya vikramam || 71 ||

hatasya mahiṣasyāsthi pādenaikena lakṣmaṇa |

udyamyātha prakṣipeccettarasā dve dhanuśśate || 72 ||

evamuktvā tu sugrīvo rāmaṃ raktāntalocanam |

dhyātvā muhūrtaṃ kākutsthaṃ punareva vaco'bravīt || 73 ||

śūraśca śūraghātī ca prakhyātabalapauruṣaḥ |

balavānvānaro vālī saṃyugeṣvaparājitaḥ || 74 ||

dṛśyante cāsya karmāṇi duṣkarāṇi surairapi |

yāni sañcintya bhīto'hamṛśyamūkaṃ samāśritaḥ || 75 ||

tamajayyamadhṛṣyaṃ ca vānarendramamarṣaṇam |

vicintayanna muñcāmi ṛśyamūkamahanvimam || 76 ||

udvignaśśaṅkitaścāpi vicarāmi mahāvane |

anuraktaiḥ sahāmātyairhanumatpramukhairvaraiḥ || 77 ||

upalabdhaṃ ca me ślāghyaṃ sanmitraṃ mitravatsala |

tvāmahaṃ puruṣavyāghra himavantamivāśritaḥ || 78 ||

kiṃ tu tasya balajño'haṃ durbhrāturbalaśālinaḥ |

apratyakṣaṃ tu me vīryaṃ samare tava rāghava || 79 ||

na khalvahaṃ tvāṃ tulaye nāvamanye na bhīṣaye |

karmabhistasya bhīmaistu kātaryaṃ janitaṃ mama || 80 ||

kāmaṃ rāghava te vāṇī pramāṇaṃ dhairyamākṛtiḥ |

sūcayanti paraṃ tejo bhasmacchannamivānalam || 81 ||

tasya tadvacanaṃ śrutvā sugrīvasya mahātmanaḥ |

smitapūrvamatho rāmaḥ pratyuvāca hariṃ prabhuḥ || 82 ||

yadi na pratyayo'smāsu vikrame tava vānara |

pratyayaṃ samare ślāghyamahamutpādayāmi te || 83 ||

evamuktvā tu sugrīvaṃ sāntvaṃ lakṣmaṇapūrvajaḥ |

rāghavo dundubheḥ kāyaṃ pādāṅguṣṭhena līlayā || 84 ||

tolayitvā mahābāhuścikṣepa daśayojanam |

asurasya tanuṃ śuṣkaṃ pādāṅguṣṭhena vīryavān || 85 ||

kṣiptaṃ dṛṣṭvā tataḥ kāyaṃ sugrīvaḥ punarabravīt |

lakṣmaṇasyāgrato rāmamidaṃ vacanamarthavat || 86 ||

ārdrassamāṃsaḥ pratyagraḥ kṣiptaḥ kāyaḥ purā sakhe || 87 ||

laghussamprati nirmāṃsa stṛṇabhūtaśca rāghava |

pariśrāntena mattena bhrātrā me vālinā tadā || 88 ||

kṣiptamevaṃ praharṣeṇa bhavatā raghunandana |

nātra śakyaṃ balaṃ jñātuṃ tava vā tasya vā'dhikam |

ārdraṃ śuṣkamiti hyetatsumahadrāghavāntaram || 89 ||

sa eva saṃśayastāta tava tasya ca yadbale || 90 ||

sālamekaṃ tu nirbhidyā bhavedvyaktirbalābale |

kṛtvedaṃ kārmukaṃ sajyaṃ hastihasta mivātatam || 91 ||

ākarṇapūrṇamāyamya visṛjasva mahāśaram |

imaṃ hi sālaṃ sahita stvayā śaro na saṃśayo'trāsti vidārayiṣyati |

alaṃ vimarśena mama priyaṃ dhruvaṃ kuruṣva rājātmaja śāpito mayā || 92 ||

yathā hi tejassu varassadā ravi ryathā hi śailo himavānmahādriṣu |

yathā catuṣpātsu ca kesarī vara stathā naraṇāmasi vikrame varaḥ || 93 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekādaśassargaḥ ||