📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.63 അരണ്യകാണ്ഡ - ത്രിഷഷ്ടിതമ സര്ഗഃ
3.63 Aranyakanda - Trishashtitama Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്രിഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
സ രാജപുത്രഃ പ്രിയയാ വിഹീനഃ ശോകേന മോഹേന ച പീഡ്യമാനഃ ।
വിഷാദയന്ഭ്രാതരമാര്തരൂപോ ഭൂയോ വിഷാദം പ്രവിവേശ തീവ്രമ് ॥ 1 ॥
സ ലക്ഷ്മണം ശോകവശാഭിപന്നം ശോകേ നിമഗ്നോ വിപുലേ തു രാമഃ ।
ഉവാച വാക്യം വ്യസനാനുരൂപമുഷ്ണം വിനിശ്ശ്വസ്യ രുദന്ത്സശോകമ് ॥ 2 ॥
ന മദ്വിധോ ദുഷ്കൃതകര്മകാരീ മന്യേ ദ്വിതീയോഽസ്തി വസുന്ധരായാമ് ।
ശോകേന ശോകോ ഹി പരമ്പരായാ മാ മേതി ഭിന്ദന്ഹൃദയം മനശ്ച ॥ 3 ॥
പൂര്വം മയാ നൂനമഭീപ്സിതാനി പാപാനി കര്മാണ്യസകൃത്കൃതാനി ।
തത്രായമദ്യാപതിതോ വിപാകോ ദുഃഖേന ദുഃഖം യദഹം വിശാമി ॥ 4 ॥
രാജ്യപ്രണാശസ്സ്വജനൈര്വിയോഗഃ പിതുര്വിനാശോ ജനനീവിയോഗഃ ।
സര്വാണി മേ ലക്ഷ്മണ ശോകവേഗമാപൂരയന്തി പ്രവിചിന്തിതാനി ॥ 5 ॥
സര്വം തു ദുഃഖം മമ ലക്ഷ്മണേദം ശാന്തം ശരീരേ വനമേത്യ ശൂന്യമ് ।
സീതാവിയോഗാത്പുനരപ്യുദീര്ണം കാഷ്ഠൈരിവാഗ്നിസ്സഹസാ പ്രദീപ്തഃ ॥ 6 ॥
സാ നൂനമാര്യാ മമ രാക്ഷസേന ബലാദ്ദൃതാ ഖം സമുപേത്യ ഭീരുഃ ।
അപസ്വരം സസ്വരവിപ്രലാപാ ഭയേന വിക്രന്ദിതവത്യഭീക്ഷ്ണമ് ॥ 7 ॥
തൌ ലോഹിതസ്യ പ്രിയദര്ശനസ്യ സദോചിതാവുത്തമചന്ദനസ്യ ।
വൃത്തൌ സ്തനൌ ശോണിതപങ്കദിഗ്ധൌ നൂനം പ്രിയായാ മമ നാഭിഭാതഃ ॥ 8 ॥
തച്ഛലക്ഷ്ണസുവ്യക്തമൃദുപ്രലാപം തസ്യാ മുഖം കുഞ്ചിതകേശഭാരമ് ।
രക്ഷോവശം നൂനമുപാഗതായാ ന ഭ്രാജതേ രാഹുമുഖേ യഥേന്ദുഃ ॥ 9 ॥
താം ഹാരപാശസ്യ സദോചിതായാ ഗ്രീവാം പ്രിയായാ മമ സുവ്രതായാഃ ।
രക്ഷാംസി നൂനം പരിപീതവന്തി വിഭിദ്യ ശൂന്യേ രുധിരാശനാനി ॥ 10 ॥
മയാ വിഹീനാ വിജനേ വനേ യാ രക്ഷോഭിരാഹൃത്യ വികൃഷ്യമാണാ ।
നൂനം നിനാദം കുരരീവ ദീനാ സാ മുക്തവത്യായതകാന്തനേത്രാ ॥ 11 ॥
അസ്മിന്മയാസാര്ധമുദാരശീലാ ശിലാതലേ പൂര്വമുപോപവിഷ്ടാ ।
കാന്തസ്മിതാ ലക്ഷ്മണ ജാതഹാസാ ത്വാമാഹ സീതാ ബഹുവാക്യജാതമ് ॥ 12 ॥
ഗോദാവരീയം സരിതാം വരിഷ്ഠാ പ്രിയാ പ്രിയായാ മമ നിത്യകാലമ് ।
അപ്യത്ര ഗച്ഛേദിതി ചിന്തയാമി നൈകാകിനീ യാതി ഹി സാ കദാചിത് ॥ 13 ॥
പദ്മാനനാ പദ്മവിശാലനേത്രാ പദ്മാനി വാനേതുമഭിപ്രയാതാ ।
തദപ്യയുക്തം ന ഹി സാ കദാചിന്മയാ വിനാ ഗച്ഛതി പങ്കജാനി ॥ 14 ॥
കാമം ത്വിദം പുഷ്പിതവൃക്ഷഷണ്ഡം നാനാവിധൈഃ പക്ഷിഗണൈരുപേതമ് ।
വനം പ്രയാതാ നു തദപ്യയുക്ത മേകാകിനീ സാതിബിഭേതി ഭീരുഃ ॥ 15 ॥
ആദിത്യ ഭോ ലോകകൃതാകൃതജ്ഞ ലോകസ്യ സത്യാനൃതകര്മസാക്ഷിന് ।
മമ പ്രിയാ സാ ക്വ ഗതാ ഹൃതാ വാ ശംസസ്വ മേ ശോകവശസ്യ നിത്യമ് ॥ 16 ॥
ലോകേഷു സര്വേഷു ച നാസ്തി കിഞ്ചിദ്യത്തേ ന നിത്യം വിദിതം ഭവേത്തത് ।
ശംസസ്വ വായോ കുലശാലിനീം താം ഹൃതാ മൃതാ വാ പഥി വര്തതേ വാ ॥ 17 ॥
ഇതീവ തം ശോകവിധേയദേഹം രാമം വിസഞ്ജ്ഞം വിലപന്തമേവമ് ।
ഉവാച സൌമിത്രിരദീനസത്ത്വോ ന്യായേ സ്ഥിതഃ കാലയുതം ച വാക്യമ് ॥ 18 ॥
ശോകം വിമുഞ്ചാര്യ ധൃതിം ഭജസ്വ സോത്സാഹതാ ചാസ്തു വിമാര്ഗണേഽസ്യാഃ ।
ഉത്സാഹവന്തോ ഹി നരാ ന ലോകേ സീദന്തി കര്മസ്വതിദുഷ്കരേഷു ॥ 19 ॥
ഇതീവ സൌമിത്രിമുദഗ്രപൌരുഷം ബ്രുവന്തമാര്തോ രഘുവംശവര്ധനഃ ।
ന ചിന്തയാമാസ ധൃതിം വിമുക്തവാന്പുനശ്ച ദുഃഖം മഹദഭ്യുപാഗമത് ॥ 20 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ത്രിഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
sa rājaputraḥ priyayā vihīnaḥ śokena mohena ca pīḍyamānaḥ |
viṣādayanbhrātaramārtarūpo bhūyo viṣādaṃ praviveśa tīvram || 1 ||
sa lakṣmaṇaṃ śokavaśābhipannaṃ śoke nimagno vipule tu rāmaḥ |
uvāca vākyaṃ vyasanānurūpamuṣṇaṃ viniśśvasya rudantsaśokam || 2 ||
na madvidho duṣkṛtakarmakārī manye dvitīyo'sti vasundharāyām |
śokena śoko hi paramparāyā mā meti bhindanhṛdayaṃ manaśca || 3 ||
pūrvaṃ mayā nūnamabhīpsitāni pāpāni karmāṇyasakṛtkṛtāni |
tatrāyamadyāpatito vipāko duḥkhena duḥkhaṃ yadahaṃ viśāmi || 4 ||
rājyapraṇāśassvajanairviyogaḥ piturvināśo jananīviyogaḥ |
sarvāṇi me lakṣmaṇa śokavegamāpūrayanti pravicintitāni || 5 ||
sarvaṃ tu duḥkhaṃ mama lakṣmaṇedaṃ śāntaṃ śarīre vanametya śūnyam |
sītāviyogātpunarapyudīrṇaṃ kāṣṭhairivāgnissahasā pradīptaḥ || 6 ||
sā nūnamāryā mama rākṣasena balāddṛtā khaṃ samupetya bhīruḥ |
apasvaraṃ sasvaravipralāpā bhayena vikranditavatyabhīkṣṇam || 7 ||
tau lohitasya priyadarśanasya sadocitāvuttamacandanasya |
vṛttau stanau śoṇitapaṅkadigdhau nūnaṃ priyāyā mama nābhibhātaḥ || 8 ||
tacchalakṣṇasuvyaktamṛdupralāpaṃ tasyā mukhaṃ kuñcitakeśabhāram |
rakṣovaśaṃ nūnamupāgatāyā na bhrājate rāhumukhe yathenduḥ || 9 ||
tāṃ hārapāśasya sadocitāyā grīvāṃ priyāyā mama suvratāyāḥ |
rakṣāṃsi nūnaṃ paripītavanti vibhidya śūnye rudhirāśanāni || 10 ||
mayā vihīnā vijane vane yā rakṣobhirāhṛtya vikṛṣyamāṇā |
nūnaṃ ninādaṃ kurarīva dīnā sā muktavatyāyatakāntanetrā || 11 ||
asminmayāsārdhamudāraśīlā śilātale pūrvamupopaviṣṭā |
kāntasmitā lakṣmaṇa jātahāsā tvāmāha sītā bahuvākyajātam || 12 ||
godāvarīyaṃ saritāṃ variṣṭhā priyā priyāyā mama nityakālam |
apyatra gacchediti cintayāmi naikākinī yāti hi sā kadācit || 13 ||
padmānanā padmaviśālanetrā padmāni vānetumabhiprayātā |
tadapyayuktaṃ na hi sā kadācinmayā vinā gacchati paṅkajāni || 14 ||
kāmaṃ tvidaṃ puṣpitavṛkṣaṣaṇḍaṃ nānāvidhaiḥ pakṣigaṇairupetam |
vanaṃ prayātā nu tadapyayukta mekākinī sātibibheti bhīruḥ || 15 ||
āditya bho lokakṛtākṛtajña lokasya satyānṛtakarmasākṣin |
mama priyā sā kva gatā hṛtā vā śaṃsasva me śokavaśasya nityam || 16 ||
lokeṣu sarveṣu ca nāsti kiñcidyatte na nityaṃ viditaṃ bhavettat |
śaṃsasva vāyo kulaśālinīṃ tāṃ hṛtā mṛtā vā pathi vartate vā || 17 ||
itīva taṃ śokavidheyadehaṃ rāmaṃ visañjñaṃ vilapantamevam |
uvāca saumitriradīnasattvo nyāye sthitaḥ kālayutaṃ ca vākyam || 18 ||
śokaṃ vimuñcārya dhṛtiṃ bhajasva sotsāhatā cāstu vimārgaṇe'syāḥ |
utsāhavanto hi narā na loke sīdanti karmasvatiduṣkareṣu || 19 ||
itīva saumitrimudagrapauruṣaṃ bruvantamārto raghuvaṃśavardhanaḥ |
na cintayāmāsa dhṛtiṃ vimuktavānpunaśca duḥkhaṃ mahadabhyupāgamat || 20 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever