📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.45 അരണ്യകാണ്ഡ - പഞ്ചചത്വാരിംശ സര്ഗഃ
3.45 Aranyakanda - Panchachatvarimsha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ പഞ്ചചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
ആര്തസ്വരം തു തം ഭര്തുര്വിജ്ഞായ സദൃശം വനേ ।
ഉവാച ലക്ഷ്മണം സീതാ ഗച്ഛ ജീനീഹി രാഘവമ് ॥ 1 ॥
ന ഹി മേ ഹൃദയം സ്ഥാനേ ജീവിതം വാഽവതിഷ്ഠതി ।
ക്രോശതഃ പരമാര്തസ്യ ശ്രുതശ്ശബ്ദോ മയാ ഭൃശമ് ॥ 2 ॥
ആക്രന്ദമാനം തു വനേ ഭ്രാതരം ത്രാതുമര്ഹസി ।
തം ക്ഷിപ്രമഭിധാവ ത്വം ഭ്രാതരം ശരണൈഷിണമ് ॥ 3 ॥
രക്ഷസാം വശമാപന്നം സിംഹാനാമിവ ഗോവൃഷമ് ।
ന ജഗാമ തഥോക്തസ്തു ഭ്രാതുരാജ്ഞായ ശാസനമ് ॥ 4 ॥
തമുവാച തതസ്തത്ര കുപിതാ ജനകാത്മജാ ।
സൌമിത്രേ മിത്രരൂപേണ ഭ്രാതുസ്ത്വമസി ശത്രുവത് ॥ 5 ॥
യസ്ത്വമസ്യാമവസ്ഥായാം ഭ്രാതരം നാഭിപത്സ്യസേ ।
ഇച്ഛസി ത്വം വിനശ്യന്തം രാമം ലക്ഷ്മണ മത്കൃതേ ॥ 6 ॥
ലോഭാത്ത്വം മത്കൃതേ നൂനം നാനുഗച്ഛസി രാഘവമ് ।
വ്യസനം തേ പ്രിയം മന്യേ സ്നേഹോ ഭ്രാതരിനാസ്തിതേ ॥ 7 ॥
തേന തിഷ്ഠസി വിശ്രബ്ധന്തമപശ്യന്മഹാദ്യുതിമ് ।
കിം ഹി സംശയമാപന്നേ തസ്മിന്നിഹ മയാ ഭവേത് ॥ 8 ॥
കര്തവ്യമിഹ തിഷ്ഠന്ത്യാ യത്പ്രധാനസ്ത്വമാഗതഃ ।
ഇതി ബ്രുവാണാം വൈദേഹീം ബാഷ്പശോകപരിപ്ലുതാമ് ॥ 9 ॥
അബ്രവീല്ലക്ഷ്മണസ്ത്രസ്താം സീതാം മൃഗവധൂമിവ ।
പന്നഗാസുരഗന്ധര്വദേവമാനുഷരാക്ഷസൈഃ ॥ 10 ॥
അശക്യസ്തവ വൈദേഹി ഭര്താ ജേതും ന സംശയഃ ।
ദേവി ദേവമനുഷ്യേഷു ഗന്ധര്വേഷു പതത്രിഷു ॥ 11 ॥
രാക്ഷസേഷു പിശാചേഷു കിന്നരേഷു മൃഗേഷു ച ।
ദാനവേഷു ച ഘോരേഷു സ ന വിദ്യേത ശോഭനേ ॥ 12 ॥
യോ രാമം പ്രതിയുധ്യേത സമരേ വാസവോപമമ് ।
അവധ്യസ്സമരേ രാമോ നൈവം ത്വം വക്തുമര്ഹസി ॥ 13 ॥
ന ത്വാമസ്മിന്വനേ ഹാതുമുത്സഹേ രാഘവം വിനാ ।
അനിവാര്യം ബലം തസ്യ ബലൈര്ബലവതാമപി ॥ 14 ॥
ത്രിഭിര്ലോകൈസ്സമുദ്യുക്തൈസ്സേശ്വരൈരപി സാമരൈഃ ।
ഹൃദയം നിര്വൃതം തേഽസ്തുസന്താപസ്ത്യജ്യതാമയമ് ॥ 15 ॥
ആഗമിഷ്യതി തേ ഭര്താ ശ്രീഘ്രം ഹത്വാ മൃഗോത്തമമ് ।
ന ച തസ്യ സ്വരോ വ്യക്തം മായയാ കേന ചിത്കൃതഃ ।
ഗന്ധര്വനഗരപ്രഖ്യാ മായാ സാ തസ്യ രക്ഷസഃ ॥ 16 ॥
ന്യാസഭൂതാസി വൈദേഹി ന്യസ്താ മയി മഹാത്മനാ ॥ 17 ॥
രാമേണ ത്വം വരാരോഹേ ന ത്വാം ത്യക്തുമിഹോത്സഹേ ।
കൃതവൈരാശ്ച വൈദേഹി വയമേതൈര്നിശാചരൈഃ ॥ 18 ॥
ഖരസ്യ നിധനാദേവ ജനസ്ഥാനവധം പ്രതി ।
രാക്ഷസാ വിവിധാ വാചോ വിസൃജന്തി മഹാവനേ ॥ 19 ॥
ഹിംസാവിഹാരാ വൈദേഹി ന ചിന്തയിതുമര്ഹസി ।
ലക്ഷ്മണേനൈവമുക്താ സാ ക്രുദ്ധാ സംരക്തലോചനാ ॥ 20 ॥
അബ്രവീത്പരുഷം വാക്യം ലക്ഷ്മണം സത്യവാദിനമ് ।
അനാര്യാകരണാരമ്ഭ നൃശംസ കുലപാംസന ॥ 21 ॥
അഹം തവ പ്രിയം മന്യേ രാമസ്യ വ്യസനം മഹത് ।
രാമസ്യ വ്യസനം ദൃഷ്ട്വാ തേനൈതാനി പ്രഭാഷസേ ॥ 22 ॥
നൈതച്ചിത്രം സപത്നേഷു പാപം ലക്ഷ്മണ യദ്ഭവേത് ।
ത്വദ്വിധേഷു നൃശംസേഷു നിത്യം പ്രച്ഛന്നചാരിഷു ॥ 23 ॥
സുദുഷ്ടസ്ത്വം വനേ രാമമേകമേകോഽനുഗച്ഛസി ।
മമ ഹേതോഃ പ്രതിച്ഛന്നഃ പ്രയുക്തോഭരതേന വാ ॥ 24 ॥
തന്നസിധ്യതി സൌമിത്രേ തവ വാ ഭരതസ്യ വാ ।
കഥമിന്ദീവരശ്യാമം പദ്മപത്രനിഭേക്ഷണമ് ॥ 25 ॥
ഉപസംശ്രിത്യ ഭര്താരം കാമയേയം പൃഥഗ്ജനമ് ।
സമക്ഷം തവ സൌമിത്രേ പ്രാണാംസ്ത്യക്ഷേ ന സംശയഃ ।
രാമം വിനാ ക്ഷണമപി ന ഹി ജീവാമി ഭൂതലേ ॥ 26 ॥
ഇത്യുക്തഃ പരുഷം വാക്യം സീതയാ രോമഹര്ഷണമ് ॥ 27 ॥
അബ്രവീല്ലക്ഷ്മണസ്സീതാം പ്രാഞ്ജലിര്വിജിതേന്ദ്രിയഃ ।
ഉത്തരം നോത്സഹേ വക്തും ദൈവതം ഭവതീ മമ ॥ 28 ॥
വാക്യമപ്രതിരൂപം തു ന ചിത്രം സ്ത്രീഷു മൈഥിലി ।
സ്വഭാവസ്ത്വേഷ നാരീണാമേവം ലോകേഷു ദൃശ്യതേ ॥ 29 ॥
വിമുക്തധര്മാശ്ചപലാസ്തീക്ഷ്ണാ ഭേദകരാഃ സ്ത്രിയഃ ।
ന സഹേ ഹീദൃശം വാക്യം വൈദേഹി ജനകാത്മജേ ॥ 30 ॥
ശ്രോത്രയോരുഭയോര്മേദ്യ തപ്തനാരാചസന്നിഭമ് ।
ഉപശൃണ്വന്തു മേ സര്വേ സാക്ഷിഭൂതാ വനേചരാഃ ॥ 31 ॥
ന്യായവാദീ യഥാന്യായമുക്തോഽഹം പരുഷം ത്വയാ ।
ധിക്ത്വാമദ്യ പ്രണശ്യ ത്വം യന്മാമേവം വിശങ്കസേ ।
സ്ത്രീത്വലദുഷ്ടം സ്വഭാവേന ഗുരുവാക്യേ വ്യവസ്ഥിതമ് ॥ 32 ॥
ഗമിഷ്യേ യത്ര കാകുത്സ്ഥ സ്വസ്തി തേഽസ്തു വരാനനേ ॥ 33 ॥
രക്ഷന്തു ത്വാം വിശാലാക്ഷി സമഗ്രാ വനദേവതാഃ ।
നിമിത്താനി ച ഘോരാണി യാനി പ്രാദുര്ഭവന്തി മേ ॥ 34 ॥
അപി ത്വാം സഹ രാമേണ പശ്യേയം പുനരാഗതഃ ।
ന വേത്യേതന്ന ജാനാമി വൈദേഹി ജനകാത്മജേ ॥ 35 ॥
ലക്ഷ്മണേനൈവമുക്താ സാ രുദന്തീ ജനകാത്മജാ ।
പ്രത്യുവാച തതോ വാക്യം തീവ്രം ബാഷ്പപരിപ്ലുതാ ॥ 36 ॥
ഗോദാവരീം പ്രവേക്ഷ്യാമി വിനാ രാമേണ ലക്ഷ്മണ ।
അബന്ധിഷ്യേഽഥവാ ത്യക്ഷ്യേ വിഷമേ ദേഹമാത്മനഃ ॥ 37 ॥
പിബാമ്യഹം വിഷം തീക്ഷ്ണം പ്രവേക്ഷ്യാമി ഹുതാശനമ് ।
ന ത്വഹം രാഘവാദന്യം പദാപി പുരുഷം സ്പൃശേ ॥ 38 ॥
ഇതി ലക്ഷ്മണമാക്രുശ്യ സീതാ ദുഃഖസമന്വിതാ ।
പാണിഭ്യാം രുദതീ ദുഃഖാദുദരം പ്രജഘാന ഹ ॥ 39 ॥
താമാര്തരൂപാം വിമനാ രുദന്തീം സൌമിത്രിരാലോക്യ വിശാലനേത്രാമ് ।
ആശ്വാസയാമാസ ന ചൈവ ഭര്തു സ്തം ഭ്രാതരങ്കിഞ്ചിദുവാച സീതാ ॥ 40 ॥
തതസ്തു സീതാമഭിവാദ്യ ലക്ഷ്മണഃ കൃതാഞ്ജലിഃ കിഞ്ചിദഭിപ്രണമ്യ ച ।
അന്വീക്ഷമാണോ ബഹുശശ്ച മൈഥിലീം ജഗാമ രാമസ്യ സമീപമാത്മവാന് ॥ 41 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ പഞ്ചചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
ārtasvaraṃ tu taṃ bharturvijñāya sadṛśaṃ vane |
uvāca lakṣmaṇaṃ sītā gaccha jīnīhi rāghavam || 1 ||
na hi me hṛdayaṃ sthāne jīvitaṃ vā'vatiṣṭhati |
krośataḥ paramārtasya śrutaśśabdo mayā bhṛśam || 2 ||
ākrandamānaṃ tu vane bhrātaraṃ trātumarhasi |
taṃ kṣipramabhidhāva tvaṃ bhrātaraṃ śaraṇaiṣiṇam || 3 ||
rakṣasāṃ vaśamāpannaṃ siṃhānāmiva govṛṣam |
na jagāma tathoktastu bhrāturājñāya śāsanam || 4 ||
tamuvāca tatastatra kupitā janakātmajā |
saumitre mitrarūpeṇa bhrātustvamasi śatruvat || 5 ||
yastvamasyāmavasthāyāṃ bhrātaraṃ nābhipatsyase |
icchasi tvaṃ vinaśyantaṃ rāmaṃ lakṣmaṇa matkṛte || 6 ||
lobhāttvaṃ matkṛte nūnaṃ nānugacchasi rāghavam |
vyasanaṃ te priyaṃ manye sneho bhrātarināstite || 7 ||
tena tiṣṭhasi viśrabdhantamapaśyanmahādyutim |
kiṃ hi saṃśayamāpanne tasminniha mayā bhavet || 8 ||
kartavyamiha tiṣṭhantyā yatpradhānastvamāgataḥ |
iti bruvāṇāṃ vaidehīṃ bāṣpaśokapariplutām || 9 ||
abravīllakṣmaṇastrastāṃ sītāṃ mṛgavadhūmiva |
pannagāsuragandharvadevamānuṣarākṣasaiḥ || 10 ||
aśakyastava vaidehi bhartā jetuṃ na saṃśayaḥ |
devi devamanuṣyeṣu gandharveṣu patatriṣu || 11 ||
rākṣaseṣu piśāceṣu kinnareṣu mṛgeṣu ca |
dānaveṣu ca ghoreṣu sa na vidyeta śobhane || 12 ||
yo rāmaṃ pratiyudhyeta samare vāsavopamam |
avadhyassamare rāmo naivaṃ tvaṃ vaktumarhasi || 13 ||
na tvāmasminvane hātumutsahe rāghavaṃ vinā |
anivāryaṃ balaṃ tasya balairbalavatāmapi || 14 ||
tribhirlokaissamudyuktaisseśvarairapi sāmaraiḥ |
hṛdayaṃ nirvṛtaṃ te'stusantāpastyajyatāmayam || 15 ||
āgamiṣyati te bhartā śrīghraṃ hatvā mṛgottamam |
na ca tasya svaro vyaktaṃ māyayā kena citkṛtaḥ |
gandharvanagaraprakhyā māyā sā tasya rakṣasaḥ || 16 ||
nyāsabhūtāsi vaidehi nyastā mayi mahātmanā || 17 ||
rāmeṇa tvaṃ varārohe na tvāṃ tyaktumihotsahe |
kṛtavairāśca vaidehi vayametairniśācaraiḥ || 18 ||
kharasya nidhanādeva janasthānavadhaṃ prati |
rākṣasā vividhā vāco visṛjanti mahāvane || 19 ||
hiṃsāvihārā vaidehi na cintayitumarhasi |
lakṣmaṇenaivamuktā sā kruddhā saṃraktalocanā || 20 ||
abravītparuṣaṃ vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavādinam |
anāryākaraṇārambha nṛśaṃsa kulapāṃsana || 21 ||
ahaṃ tava priyaṃ manye rāmasya vyasanaṃ mahat |
rāmasya vyasanaṃ dṛṣṭvā tenaitāni prabhāṣase || 22 ||
naitaccitraṃ sapatneṣu pāpaṃ lakṣmaṇa yadbhavet |
tvadvidheṣu nṛśaṃseṣu nityaṃ pracchannacāriṣu || 23 ||
suduṣṭastvaṃ vane rāmamekameko'nugacchasi |
mama hetoḥ praticchannaḥ prayuktobharatena vā || 24 ||
tannasidhyati saumitre tava vā bharatasya vā |
kathamindīvaraśyāmaṃ padmapatranibhekṣaṇam || 25 ||
upasaṃśritya bhartāraṃ kāmayeyaṃ pṛthagjanam |
samakṣaṃ tava saumitre prāṇāṃstyakṣe na saṃśayaḥ |
rāmaṃ vinā kṣaṇamapi na hi jīvāmi bhūtale || 26 ||
ityuktaḥ paruṣaṃ vākyaṃ sītayā romaharṣaṇam || 27 ||
abravīllakṣmaṇassītāṃ prāñjalirvijitendriyaḥ |
uttaraṃ notsahe vaktuṃ daivataṃ bhavatī mama || 28 ||
vākyamapratirūpaṃ tu na citraṃ strīṣu maithili |
svabhāvastveṣa nārīṇāmevaṃ lokeṣu dṛśyate || 29 ||
vimuktadharmāścapalāstīkṣṇā bhedakarāḥ striyaḥ |
na sahe hīdṛśaṃ vākyaṃ vaidehi janakātmaje || 30 ||
śrotrayorubhayormedya taptanārācasannibham |
upaśṛṇvantu me sarve sākṣibhūtā vanecarāḥ || 31 ||
nyāyavādī yathānyāyamukto'haṃ paruṣaṃ tvayā |
dhiktvāmadya praṇaśya tvaṃ yanmāmevaṃ viśaṅkase |
strītvaladuṣṭaṃ svabhāvena guruvākye vyavasthitam || 32 ||
gamiṣye yatra kākutstha svasti te'stu varānane || 33 ||
rakṣantu tvāṃ viśālākṣi samagrā vanadevatāḥ |
nimittāni ca ghorāṇi yāni prādurbhavanti me || 34 ||
api tvāṃ saha rāmeṇa paśyeyaṃ punarāgataḥ |
na vetyetanna jānāmi vaidehi janakātmaje || 35 ||
lakṣmaṇenaivamuktā sā rudantī janakātmajā |
pratyuvāca tato vākyaṃ tīvraṃ bāṣpapariplutā || 36 ||
godāvarīṃ pravekṣyāmi vinā rāmeṇa lakṣmaṇa |
abandhiṣye'thavā tyakṣye viṣame dehamātmanaḥ || 37 ||
pibāmyahaṃ viṣaṃ tīkṣṇaṃ pravekṣyāmi hutāśanam |
na tvahaṃ rāghavādanyaṃ padāpi puruṣaṃ spṛśe || 38 ||
iti lakṣmaṇamākruśya sītā duḥkhasamanvitā |
pāṇibhyāṃ rudatī duḥkhādudaraṃ prajaghāna ha || 39 ||
tāmārtarūpāṃ vimanā rudantīṃ saumitrirālokya viśālanetrām |
āśvāsayāmāsa na caiva bhartu staṃ bhrātaraṅkiñciduvāca sītā || 40 ||
tatastu sītāmabhivādya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjaliḥ kiñcidabhipraṇamya ca |
anvīkṣamāṇo bahuśaśca maithilīṃ jagāma rāmasya samīpamātmavān || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever