📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.16 അരണ്യകാണ്ഡ - ഷോഡശ സര്ഗഃ
3.16 Aranyakanda - Shodasha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ।
വസതസ്തസ്യ തു സുഖം രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
ശരദ്വ്യപായേ ഹേമന്തഋതുരിഷ്ടഃ പ്രവര്തത ॥ 1 ॥
സ കദാചിത്പ്രഭാതായാം ശര്വര്യാം രഘുനന്ദനഃ ।
പ്രയയാവഭിഷേകാര്ഥം രമ്യാം ഗോദാവരീം നദീമ് ॥ 2 ॥
പ്രഹ്വഃ കലശഹസ്തസ്തം സീതയാ സഹ വീര്യവാന് ।
പൃഷ്ഠതോഽനുവ്രജന്ഭ്രാതാ സൌമിത്രിരിദമബ്രവീത് ॥ 3 ॥
അയം സ കാലഃ സമ്പ്രാപ്തഃ പ്രിയോ യസ്തേ പ്രിയംവദ ।
അലങ്കൃത ഇവാഭാതി യേന സംവത്സരഃ ശുഭഃ ॥ 4 ॥
നീഹാരപരുഷോ ലോകഃ പൃഥിവീ സസ്യശാലിനീ ।
ജലാന്യനുപഭോഗ്യാനി സുഭഗോ ഹവ്യവാഹനഃ ॥ 5 ॥
നവാഗ്രയണപൂജാഭിരഭ്യര്ച്യ പിതൃദേവതാഃ ।
കൃതാഗ്രയണകാഃ കാലേ സന്തോ വിഗതകല്മഷാഃ ॥ 6 ॥
പ്രാജ്യകാമാ ജനപദാസ്സമ്പന്നതരഗോരസാഃ ।
വിചരന്തി മഹീപാലാ യാത്രാസ്ഥാ വിജിഗീഷവഃ ॥ 7 ॥
സേവമാനേ ദൃഢം സൂര്യേ ദിശമന്തക സേവിതാമ് ।
വിഹീനതിലകേവ സ്ത്രീ നോത്തരാ ദിക്പ്രകാശതേ ॥ 8 ॥
പ്രകൃത്യാ ഹിമകോശാഢ്യോ ദൂരസൂര്യശ്ച സാമ്പ്രതമ് ।
യഥാര്ഥനാമാ സുവ്യക്തം ഹിമവാന്ഹിമവാന്ഗിരിഃ ॥ 9 ॥
അത്യന്തസുഖസഞ്ചാരാ മധ്യാഹ്നേ സ്പര്ശതസ്സുഖാഃ ।
ദിവസാസ്സുഭഗാദിത്യാശ്ചായാസലിലദുര്ഭഗാഃ ॥ 10 ॥
മൃദുസൂര്യാസ്സനീഹാരാഃ പടുശീതാസ്സമാരുതാഃ ।
ശൂന്യാരണ്യാ ഹിമധ്വസ്താ ദിവസാ ഭാന്തിസാമ്പ്രതമ് ॥ 11 ॥
നിവൃത്താകാശശയനാഃ പുഷ്യനീതാ ഹിമാരുണാഃ ।
ശീതാ വൃദ്ധതരായാമാസ്ത്രിയാമാ യാന്തി സാമ്പ്രതമ് ॥ 12 ॥
രവിസങ്ക്രാന്തസൌഭാഗ്യ സ്തുഷാരാരുണമണ്ഡലഃ ।
നിശ്ശ്വാസാന്ധ ഇവാദര്ശന്ഛന്ദ്രമാ ന പ്രകാശതേ ॥ 13 ॥
ജ്യോത്സ്ന തുഷാരമലിനാ പൌര്ണമാസ്യാം ന രാജതേ ।
സീതേവ ചാതപശ്യാമാ ലക്ഷ്യതേ ന തു ശോഭതേ ॥ 14 ॥
പ്രകൃത്യാ ശീതലസ്പര്ശോ ഹിമവിദ്ധശ്ച സാമ്പ്രതമ് ।
പ്രവാതി പശ്ചിമോ വായുഃ കാലേ ദ്വിഗുണശീതലഃ ॥ 15 ॥
ബാഷ്പച്ഛന്നാന്യരണ്യാനി യവഗോധൂമവന്തി ച ।
ശോഭന്തേഽഭ്യുദിതേ സൂര്യേ നദ്ഭി ക്രൌഞ്ചസാരസൈഃ ॥ 16 ॥
ഖര്ജൂരപുഷ്പാകൃതിഭിശ്ശിരോഭിഃ പൂര്ണതണ്ഡുലൈഃ ।
ശോഭന്തേ കിഞ്ചിദാനമ്രാശ്ശാലയഃ കനകപ്രഭാഃ ॥ 17 ॥
മയൂഖൈരുപസര്പദ്ഭിര്ഹിമനീഹാരസംവൃതൈഃ ।
ദൂരമഭ്യുദിതസ്സൂര്യശ്ശശാങ്ക ഇവ ലക്ഷ്യതേ ॥ 18 ॥
അഗ്രാഹ്യവീര്യഃ പൂര്വാഹ്ണേ മധ്യാഹ്നേ സ്പര്ശതസ്സുഖഃ ।
സംരക്തഃ കിഞ്ചിദാപാണ്ഡുരാതപശ്ശോഭതേ ക്ഷിതൌ ॥ 19 ॥
അവശ്യായനിപാതേന കിഞ്ചിത്പ്രക്ലിന്നശാദ്വലാ ।
വനാനാം ശോഭതേ ഭൂമിര്നിവിഷ്ടതരുണാതപാ ॥ 20 ॥
സ്പൃശംസ്തു വിമലം ശീതമുദകം ദ്വിരദസ്സുഖമ് ।
അത്യന്തതൃഷിതോ വന്യഃ പ്രതിസംഹരതേ കരമ് ॥ 21 ॥
ഏതേ ഹി സമുപാസീനാ വിഹഗാ ജലചാരിണഃ ।
നാവഗാഹന്തി സലിലമപ്രഗല്ഭാ ഇവാഹവമ് ॥ 22 ॥
അവശ്യായതമോനദ്ധാ നീഹാരതമസാഽവൃതാഃ ।
പ്രസുപ്താ ഇവ ലക്ഷ്യന്തേ വിപുഷ്പാ വനരാജയഃ ॥ 23 ॥
ബാഷ്പസഞ്ഛന്നസലിലാ രുതവിജ്ഞേയസാരസാഃ ।
ഹിമാര്ദ്രവാലുകൈസ്തീരൈസ്സരിതോ ഭാന്തി സാമ്പ്രതമ് ॥ 24 ॥
തുഷാരപതനാച്ചൈവ മൃദുത്വാദ്ഭാസ്കരസ്യ ച ।
ശൈത്യാദഗാഗ്രസ്ഥമപി പ്രായേണ രസവജ്ജലമ് ॥ 25 ॥
ജരാജര്ജരിതൈഃ പദ്മൈശശീര്ണകേസരകര്ണികൈഃ ।
നാലഷേര്ഹിമധ്വസ്സൈര്ന ഭന്തി കമലാകരാഃ ॥ 26 ॥
അസ്മിംസ്തു പുരുഷവ്യാഘ്രഃ കാലേ ദുഃഖസമന്വിതഃ ।
തപശ്ചരതി ധര്മാത്മാ ത്വദ്ഭക്ത്യാ ഭരതഃ പുരേ ॥ 27 ॥
ത്യക്ത്വാ രാജ്യം ച മാനം ച ഭോഗാംശ്ച വിവിധാന്ബഹൂന് ।
തപസ്സ്വീ നിയതാഹാരശ്ശേതേ ശീതേ മഹീതലേ ॥ 28 ॥
സോഽപി വേലാമിമാം നൂനമഭിഷേകാര്ഥമുദ്യതഃ ।
വൃതഃ പ്രകൃതിഭിര്നിത്യം പ്രയാതി സരയൂം നദീമ് ॥ 29 ॥
അത്യന്തസുഖസംവൃദ്ധസ്സുകുമാരസ്സുഖോചിതഃ ।
കഥം ന്വപരരാത്രേഷു സരയൂമവഗാഹതേ ॥ 30 ॥
പദ്മപത്രേക്ഷണോ വീരശ്ശ്യാമോ നിരുദരോ മഹാന് ।
ധര്മജ്ഞ സ്സത്യവാദീ ച ഹ്രീനിഷേധോ ജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ 31 ॥
പ്രിയാഭിഭാഷീ മധുരോ ദീര്ഘബാഹുരരിന്ദമഃ ।
സന്ത്യജ്യ വിവിധാന്ഭോഗാനാര്യം സര്വാത്മനാ ശ്രിതഃ ॥ 32 ॥
ജിതസ്സ്വര്ഗസ്തവ ഭ്രാത്രാ ഭരതേന മഹാത്മനാ ।
വനസ്ഥമപി താപസ്യേ യസ്ത്വാമനുവിധീയതേ ॥ 33 ॥
ന പിത്ര്യമനുവര്തന്തേ മാതൃകം ദ്വിപദാ ഇതി ।
ഖ്യാതോ ലോകപ്രവാദോഽയം ഭരതേനാന്യഥാ കൃതഃ ॥ 34 ॥
ഭര്താ ദശരഥോ യസ്യാസ്സാധുശ്ച ഭരതസ്സുതഃ ।
കഥം നു സാഽമ്ബാ കൈകേയീ താദൃശീ ക്രൂരശീലിനീ ॥ 35 ॥
ഇത്യേവം ലക്ഷ്മണേ വാക്യം സ്നേഹാദ്ബ്രുവതി ധാര്മികേ ।
പരിവാദം ജനന്യാസ്തമസഹന്രാഘവോഽബ്രവീത് ॥ 36 ॥
സ തേഽമ്ബാ മധ്യമാ താത ഗര്ഹിതവ്യാ കഥഞ്ചന ।
താമേവേക്ഷ്വാകുനാഥസ്യ ഭരതസ്യ കഥാം കുരു ॥ 37 ॥
നിശ്ചിതാഽപി ഹി മേ ബുദ്ധിര്വനവാസേ ദൃഢവ്രതാ ।
ഭരതസ്നേഹസന്തപ്താ ബാലിശീക്രിയതേ പുനഃ ॥ 38 ॥
സംസ്മരാമ്യസ്യ വാക്യാനി പ്രിയാണി മധുരാണി ച ।
ഹൃദ്യാന്യമൃതകല്പാനി മനഃപ്രഹ്ലാദനാനി ച ॥ 39 ॥
കദാന്വഹം സമേഷ്യാമി ഭരതേന മഹാത്മനാ ।
ശത്രുഘ്നേന ച വീരേണ ത്വയാ ച രഘുനന്ദന ॥ 40 ॥
ഇത്യേവം വിലപംസ്തത്ര പ്രാപ്യ ഗോദാവരീം നദീമ് ।
ചക്രേഽഭിഷേകം കാകുത്സ്ഥസ്സാനുജസ്സഹ സീതയാ ॥ 41 ॥
തര്പയിത്വാഽഥ സലിലൈസ്തേ പിതൃന്ദൈവതാനി ച ।
സ്തുവന്തി സ്മോദിതം സൂര്യം ദേവതാശ്ച സമാഹിതാഃ ॥ 42 ॥
കൃതാഭിഷേകസ്സരരാജ രാമഃ സീതാദ്വിതീയസ്സഹ ലക്ഷ്മണേന ।
കൃതാഭിഷേകോ ഗിരിരാജപുത്ര്യാ രുദ്രസ്സനന്ദീ ഭഗവാനിവേശഃ ॥ 43 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ഷോഡശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ṣoḍaśassargaḥ |
vasatastasya tu sukhaṃ rāghavasya mahātmanaḥ |
śaradvyapāye hemantaṛturiṣṭaḥ pravartata || 1 ||
sa kadācitprabhātāyāṃ śarvaryāṃ raghunandanaḥ |
prayayāvabhiṣekārthaṃ ramyāṃ godāvarīṃ nadīm || 2 ||
prahvaḥ kalaśahastastaṃ sītayā saha vīryavān |
pṛṣṭhato'nuvrajanbhrātā saumitriridamabravīt || 3 ||
ayaṃ sa kālaḥ samprāptaḥ priyo yaste priyaṃvada |
alaṅkṛta ivābhāti yena saṃvatsaraḥ śubhaḥ || 4 ||
nīhāraparuṣo lokaḥ pṛthivī sasyaśālinī |
jalānyanupabhogyāni subhago havyavāhanaḥ || 5 ||
navāgrayaṇapūjābhirabhyarcya pitṛdevatāḥ |
kṛtāgrayaṇakāḥ kāle santo vigatakalmaṣāḥ || 6 ||
prājyakāmā janapadāssampannataragorasāḥ |
vicaranti mahīpālā yātrāsthā vijigīṣavaḥ || 7 ||
sevamāne dṛḍhaṃ sūrye diśamantaka sevitām |
vihīnatilakeva strī nottarā dikprakāśate || 8 ||
prakṛtyā himakośāḍhyo dūrasūryaśca sāmpratam |
yathārthanāmā suvyaktaṃ himavānhimavāngiriḥ || 9 ||
atyantasukhasañcārā madhyāhne sparśatassukhāḥ |
divasāssubhagādityāścāyāsaliladurbhagāḥ || 10 ||
mṛdusūryāssanīhārāḥ paṭuśītāssamārutāḥ |
śūnyāraṇyā himadhvastā divasā bhāntisāmpratam || 11 ||
nivṛttākāśaśayanāḥ puṣyanītā himāruṇāḥ |
śītā vṛddhatarāyāmāstriyāmā yānti sāmpratam || 12 ||
ravisaṅkrāntasaubhāgya stuṣārāruṇamaṇḍalaḥ |
niśśvāsāndha ivādarśanchandramā na prakāśate || 13 ||
jyotsna tuṣāramalinā paurṇamāsyāṃ na rājate |
sīteva cātapaśyāmā lakṣyate na tu śobhate || 14 ||
prakṛtyā śītalasparśo himaviddhaśca sāmpratam |
pravāti paścimo vāyuḥ kāle dviguṇaśītalaḥ || 15 ||
bāṣpacchannānyaraṇyāni yavagodhūmavanti ca |
śobhante'bhyudite sūrye nadbhi krauñcasārasaiḥ || 16 ||
kharjūrapuṣpākṛtibhiśśirobhiḥ pūrṇataṇḍulaiḥ |
śobhante kiñcidānamrāśśālayaḥ kanakaprabhāḥ || 17 ||
mayūkhairupasarpadbhirhimanīhārasaṃvṛtaiḥ |
dūramabhyuditassūryaśśaśāṅka iva lakṣyate || 18 ||
agrāhyavīryaḥ pūrvāhṇe madhyāhne sparśatassukhaḥ |
saṃraktaḥ kiñcidāpāṇḍurātapaśśobhate kṣitau || 19 ||
avaśyāyanipātena kiñcitpraklinnaśādvalā |
vanānāṃ śobhate bhūmirniviṣṭataruṇātapā || 20 ||
spṛśaṃstu vimalaṃ śītamudakaṃ dviradassukham |
atyantatṛṣito vanyaḥ pratisaṃharate karam || 21 ||
ete hi samupāsīnā vihagā jalacāriṇaḥ |
nāvagāhanti salilamapragalbhā ivāhavam || 22 ||
avaśyāyatamonaddhā nīhāratamasā'vṛtāḥ |
prasuptā iva lakṣyante vipuṣpā vanarājayaḥ || 23 ||
bāṣpasañchannasalilā rutavijñeyasārasāḥ |
himārdravālukaistīraissarito bhānti sāmpratam || 24 ||
tuṣārapatanāccaiva mṛdutvādbhāskarasya ca |
śaityādagāgrasthamapi prāyeṇa rasavajjalam || 25 ||
jarājarjaritaiḥ padmaiśaśīrṇakesarakarṇikaiḥ |
nālaṣerhimadhvassairna bhanti kamalākarāḥ || 26 ||
asmiṃstu puruṣavyāghraḥ kāle duḥkhasamanvitaḥ |
tapaścarati dharmātmā tvadbhaktyā bharataḥ pure || 27 ||
tyaktvā rājyaṃ ca mānaṃ ca bhogāṃśca vividhānbahūn |
tapassvī niyatāhāraśśete śīte mahītale || 28 ||
so'pi velāmimāṃ nūnamabhiṣekārthamudyataḥ |
vṛtaḥ prakṛtibhirnityaṃ prayāti sarayūṃ nadīm || 29 ||
atyantasukhasaṃvṛddhassukumārassukhocitaḥ |
kathaṃ nvapararātreṣu sarayūmavagāhate || 30 ||
padmapatrekṣaṇo vīraśśyāmo nirudaro mahān |
dharmajña ssatyavādī ca hrīniṣedho jitendriyaḥ || 31 ||
priyābhibhāṣī madhuro dīrghabāhurarindamaḥ |
santyajya vividhānbhogānāryaṃ sarvātmanā śritaḥ || 32 ||
jitassvargastava bhrātrā bharatena mahātmanā |
vanasthamapi tāpasye yastvāmanuvidhīyate || 33 ||
na pitryamanuvartante mātṛkaṃ dvipadā iti |
khyāto lokapravādo'yaṃ bharatenānyathā kṛtaḥ || 34 ||
bhartā daśaratho yasyāssādhuśca bharatassutaḥ |
kathaṃ nu sā'mbā kaikeyī tādṛśī krūraśīlinī || 35 ||
ityevaṃ lakṣmaṇe vākyaṃ snehādbruvati dhārmike |
parivādaṃ jananyāstamasahanrāghavo'bravīt || 36 ||
sa te'mbā madhyamā tāta garhitavyā kathañcana |
tāmevekṣvākunāthasya bharatasya kathāṃ kuru || 37 ||
niścitā'pi hi me buddhirvanavāse dṛḍhavratā |
bharatasnehasantaptā bāliśīkriyate punaḥ || 38 ||
saṃsmarāmyasya vākyāni priyāṇi madhurāṇi ca |
hṛdyānyamṛtakalpāni manaḥprahlādanāni ca || 39 ||
kadānvahaṃ sameṣyāmi bharatena mahātmanā |
śatrughnena ca vīreṇa tvayā ca raghunandana || 40 ||
ityevaṃ vilapaṃstatra prāpya godāvarīṃ nadīm |
cakre'bhiṣekaṃ kākutsthassānujassaha sītayā || 41 ||
tarpayitvā'tha salilaiste pitṛndaivatāni ca |
stuvanti smoditaṃ sūryaṃ devatāśca samāhitāḥ || 42 ||
kṛtābhiṣekassararāja rāmaḥ sītādvitīyassaha lakṣmaṇena |
kṛtābhiṣeko girirājaputryā rudrassanandī bhagavāniveśaḥ || 43 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ṣoḍaśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever