2.86 Ayodhyakanda - Shadashititama Sargah

ॐ

2.86 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ഷഡശീതിതമ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।

അഥ ഷഡശീതിതമസ്സര്ഗഃ ।

ആചചക്ഷേഽഥ സദ്ഭാവം ലക്ഷ്മണസ്യ മഹാത്മനഃ ।

ഭരതായാപ്രമേയായ ഗുഹോ ഗഹനഗോചരഃ ॥ 1 ॥

തം ജാഗ്രതം ഗുണൈര്യുക്തം ശരചാപാസിധാരിണമ് ।

ഭ്രാതൃഗുപ്ത്യര്ഥമത്യന്തമഹം ലക്ഷ്മണമബൃവമ് ॥ 2 ॥

ഇയം താത സുഖാ ശയ്യാ ത്വദര്ഥമുപകല്പിതാ ।

പ്രത്യാശ്വസിഹി ശേഷ്വാസ്യാം സുഖം രാഘവനന്ദന ॥ 3 ॥

ഉചിതോഽയം ജനസ്സര്വോ ദുഃഖാനാം ത്വം സുഖോചിതഃ ।

ധര്മാത്മംസ്തസ്യ ഗുപ്ത്യര്ഥം ജാഗരിഷ്യാമഹേ വയമ് ॥ 4 ॥

നഹി രാമാത്പ്രിയതരോ മമാസ്തി ഭുവി കശ്ചന ।

മോത്സുകോഽഭൂര്ബ്രവീമ്യേതദപ്യസത്യം തവാഗ്രതഃ ॥ 5 ॥

അസ്യ പ്രസാദാദാശംസേ ലോകേഽസ്മിന് സുമഹദ്യശഃ ।

ധര്മാവാപ്തിം ച വിപുലാമര്ഥകാമൌ ച കേവലമ് ॥ 6 ॥

സോഽഹം പ്രിയസഖം രാമം ശയാനം സഹ സീതയാ ।

രക്ഷിഷ്യാമി ധനുഷ്പാണി സ്സര്വൈ സ്സ്വൈര്ജ്ഞാതിഭിസ്സഹ ॥ 7 ॥

ന ഹി മേഽവിദിതം കിഞ്ചിദ്വനേഽസ്മിംശ്ചരത സ്സദാ ।

ചതുരങ്ഗം ഹ്യപി ബലം പ്രസഹേമ വയം യുധി ॥ 8 ॥

ഏവമസ്മാഭിരുക്തേന ലക്ഷ്മണേന മഹാത്മനാ ।

അനുനീതാ വയം സര്വേ ധര്മമേവാനുപശ്യതാ ॥ 9 ॥

കഥം ദാശരഥൌ ഭൂമൌ ശയാനേ സഹ സീതയാ ।

ശക്യാ നിദ്രാ മയാ ലബ്ധും ജീവിതം വാ സുഖാനി വാ ॥ 10 ॥

യോ ന ദേവാസുരൈസ്സര്വൈശ്ശക്യഃ പ്രസഹിതും യുധി ।

തം പശ്യ ഗുഹ സംവിഷ്ടം തൃണേഷു സഹ സീതയാ ॥ 11 ॥

മഹതാ തപസാ ലബ്ധോ വിവിധൈശ്ച പരിശ്രമൈഃ ।

ഏകോ ദശരഥസ്യൈഷ പുത്രസ്സദൃശലക്ഷണഃ ॥ 12 ॥

അസ്മിന്പ്രവ്രാജിതേ രാജാ ന ചിരം വര്തയിഷ്യതി ।

വിധവാ മേദിനീ നൂനം ക്ഷിപ്രമേവ ഭവിഷ്യതി ॥ 13 ॥

വിനദ്യ സുമഹാനാദം ശ്രമേണോപരതാഃ സ്ത്രിയഃ ।

നിര്ഘോഷോ വിരതോ നൂനമധ്യ രാജനിവേശനേ ॥ 14 ॥

കൌസല്യാ ചൈവ രാജാ ച തഥൈവ ജനനീ മമ ।

നാശംസേ യദി ജീവേയുസ്സര്വേ തേ ശര്വരീമിമാമ് ॥ 15 ॥

ജീവേദപി ച മേ മാതാ ശത്രുഘ്നസ്യാന്വവേക്ഷയാ ।

ദുഃഖിതാ യാ തു കൌസല്യാ വീരസൂര്വിനശിഷ്യതി ॥ 16 ॥

അതിക്രാന്തമതിക്രാന്തമനവാപ്യ മനോരഥമ് ।

രാജ്യേ രാമമനിക്ഷിപ്യ പിതാ മേ വിനശിഷ്യതി ॥ 17 ॥

സിദ്ധാര്ഥാഃ പിതരം വൃത്തം തസ്മിന്കാലേ ഹ്യുപസ്ഥിതേ ।

പ്രേതകാര്യേഷു സര്വേഷു സംസ്കരിഷ്യന്തി ഭൂമിപമ് ॥ 18 ॥

രമ്യചത്വരസംസ്ഥാനാം സുവിഭക്തമഹാപഥാമ് ।

ഹര്മ്യപ്രാസാദമ്പന്നാം സര്വരത്നവിഭൂഷിതാമ് ॥ 19 ॥

ഗജാശ്വരഥസമ്ബാധാം തൂര്യനാദവിനാദിതാമ് ।

സര്വകല്യാണസമ്പൂര്ണാം ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകുലാമ് ॥ 20 ॥

ആരാമോദ്യാനസമ്പൂര്ണാം സമാജോത്സവശാലിനീമ് ।

സുഖിതാ വിചരിഷ്യന്തി രാജധാനീം പിതുര്മമ ॥ 21 ॥

അപിസത്യപ്രതിജ്ഞേന സാര്ധം കുശലിനാ വയമ് ।

നിവൃത്തേ സമയേ ഹ്യസ്മിന് സുഖിതാഃ പ്രവിശേമഹി ॥ 22 ॥

പരിദേവയമാനസ്യ തസ്യൈവം സുമഹാത്മനഃ ।

തിഷ്ഠതോ രാജപുത്രസ്യ ശര്വരീ സാഽത്യവര്തത ॥ 23 ॥

പ്രഭാതേ വിമലേ സൂര്യേ കാരയിത്വാ ജടാ ഉഭൌ ।

അസ്മിന് ഭാഗീരഥീതീരേ സുഖം സന്താരിതൌ മയാ ॥ 24 ॥

ജടാധരൌ തൌ ദ്രുമചീരവാസസൌ മഹാബലൌ കുഞ്ജരയൂഥപോപമൌ ।

വരേഷുചാപാസിധരൌ പരന്തപൌ വ്യപേക്ഷമാണൌ സഹ സീതയാ ഗതൌ ॥ 25 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷഡശീതിതമസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha ṣaḍaśītitamassargaḥ |

ācacakṣe'tha sadbhāvaṃ lakṣmaṇasya mahātmanaḥ |

bharatāyāprameyāya guho gahanagocaraḥ || 1 ||

taṃ jāgrataṃ guṇairyuktaṃ śaracāpāsidhāriṇam |

bhrātṛguptyarthamatyantamahaṃ lakṣmaṇamabṛvam || 2 ||

iyaṃ tāta sukhā śayyā tvadarthamupakalpitā |

pratyāśvasihi śeṣvāsyāṃ sukhaṃ rāghavanandana || 3 ||

ucito'yaṃ janassarvo duḥkhānāṃ tvaṃ sukhocitaḥ |

dharmātmaṃstasya guptyarthaṃ jāgariṣyāmahe vayam || 4 ||

nahi rāmātpriyataro mamāsti bhuvi kaścana |

motsuko'bhūrbravīmyetadapyasatyaṃ tavāgrataḥ || 5 ||

asya prasādādāśaṃse loke'smin sumahadyaśaḥ |

dharmāvāptiṃ ca vipulāmarthakāmau ca kevalam || 6 ||

so'haṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā |

rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇi ssarvai ssvairjñātibhissaha || 7 ||

na hi me'viditaṃ kiñcidvane'smiṃścarata ssadā |

caturaṅgaṃ hyapi balaṃ prasahema vayaṃ yudhi || 8 ||

evamasmābhiruktena lakṣmaṇena mahātmanā |

anunītā vayaṃ sarve dharmamevānupaśyatā || 9 ||

kathaṃ dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā |

śakyā nidrā mayā labdhuṃ jīvitaṃ vā sukhāni vā || 10 ||

yo na devāsuraissarvaiśśakyaḥ prasahituṃ yudhi |

taṃ paśya guha saṃviṣṭaṃ tṛṇeṣu saha sītayā || 11 ||

mahatā tapasā labdho vividhaiśca pariśramaiḥ |

eko daśarathasyaiṣa putrassadṛśalakṣaṇaḥ || 12 ||

asminpravrājite rājā na ciraṃ vartayiṣyati |

vidhavā medinī nūnaṃ kṣiprameva bhaviṣyati || 13 ||

vinadya sumahānādaṃ śrameṇoparatāḥ striyaḥ |

nirghoṣo virato nūnamadhya rājaniveśane || 14 ||

kausalyā caiva rājā ca tathaiva jananī mama |

nāśaṃse yadi jīveyussarve te śarvarīmimām || 15 ||

jīvedapi ca me mātā śatrughnasyānvavekṣayā |

duḥkhitā yā tu kausalyā vīrasūrvinaśiṣyati || 16 ||

atikrāntamatikrāntamanavāpya manoratham |

rājye rāmamanikṣipya pitā me vinaśiṣyati || 17 ||

siddhārthāḥ pitaraṃ vṛttaṃ tasminkāle hyupasthite |

pretakāryeṣu sarveṣu saṃskariṣyanti bhūmipam || 18 ||

ramyacatvarasaṃsthānāṃ suvibhaktamahāpathām |

harmyaprāsādampannāṃ sarvaratnavibhūṣitām || 19 ||

gajāśvarathasambādhāṃ tūryanādavināditām |

sarvakalyāṇasampūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulām || 20 ||

ārāmodyānasampūrṇāṃ samājotsavaśālinīm |

sukhitā vicariṣyanti rājadhānīṃ piturmama || 21 ||

apisatyapratijñena sārdhaṃ kuśalinā vayam |

nivṛtte samaye hyasmin sukhitāḥ praviśemahi || 22 ||

paridevayamānasya tasyaivaṃ sumahātmanaḥ |

tiṣṭhato rājaputrasya śarvarī sā'tyavartata || 23 ||

prabhāte vimale sūrye kārayitvā jaṭā ubhau |

asmin bhāgīrathītīre sukhaṃ santāritau mayā || 24 ||

jaṭādharau tau drumacīravāsasau mahābalau kuñjarayūthapopamau |

vareṣucāpāsidharau parantapau vyapekṣamāṇau saha sītayā gatau || 25 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaḍaśītitamassargaḥ ||