📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.74 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ചതുഃസപ്തതിതമ സര്ഗഃ
2.74 Ayodhyakanda - Chatuhsaptatitama Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുഃസപ്തതിതമസ്സര്ഗഃ ।
താം തഥാ ഗര്ഹയിത്വാ തു മാതരം ഭരതസ്തദാ ।
രോഷേണ മഹതാഽവിഷ്ടഃ പുനരേവാബ്രവീദ്വചഃ ॥ 1 ॥
രാജ്യാദ്ഭ്രംശസ്വ കൈകേയി നൃശംസേ ദുഷ്ടചാരിണി ।
പരിത്യക്താ ച ധര്മേണ മാ മൃതം രുദതീ ഭവ ॥ 2 ॥
കിന്നു തേഽദൂഷയദ്രാജാ രാമോ വാ ഭൃശധാര്മികഃ ।
യയോര്മൃത്യുര്വിവാസശ്ച ത്വത്കൃതേ തുല്യമാഗതൌ ॥ 3 ॥
ഭ്രൂണഹത്യാമസി പ്രാപ്താ കുലസ്യാസ്യ വിനാശനാത് ।
കൈകേയി നരകം ഗച്ഛ മാ ച ഭര്തു സ്സലോകതാമ് ॥ 4 ॥
യത്ത്വയാ ഹീദൃശം പാപം കൃതം ഘോരേണ കര്മണാ ।
സര്വലോകപ്രിയം ഹിത്വാ മമാപ്യാപാദിതം ഭയമ് ॥ 5 ॥
ത്വത്കൃതേ മേ പിതാ വൃത്തോ രാമശ്ചാരണ്യമാശ്രിതഃ ।
അയശോ ജീവലോകേ ച ത്വയാഽഹം പ്രതിപാദിതഃ ॥ 6 ॥
മാതൃരൂപേ മമാമിത്രേ നൃശംസേ രാജ്യകാമുകേ ।
ന തേഽഹ മഭിഭാഷ്യോഽസ്മി ദുര്വൃത്തേ പതിഘാതിനി ॥ 7 ॥
കൌസല്യാ ച സുമിത്രാ ച യാശ്ചാന്യാ മമ മാതരഃ ।
ദുഃഖേന മഹതാഽവിഷ്ടാസ്ത്വാം പ്രാപ്യ കുലദൂഷിണീമ് ॥ 8 ॥
ന ത്വമശ്വപതേഃ കന്യാ ധര്മരാജസ്യ ധീമതഃ ।
രാക്ഷസീ തത്ര ജാതാഽസി കുലപ്രധ്വംസിനീ പിതുഃ ॥ 9 ॥
യത്ത്വയാ ധാര്മികോ രാമോ നിത്യം സത്യപരായണഃ ।
വനം പ്രസ്ഥാപിതോ ദുഃഖാത്പിതാ ച ത്രിദിവം ഗതഃ ॥ 10 ॥
യത്പ്രധാനാഽസി തത്പാപം മയി പിത്രാ വിനാകൃതേ ।
ഭ്രാതൃഭ്യാം ച പരിത്യക്തേ സര്വലോകസ്യ ചാപ്രിയേ ॥ 11 ॥
കൌസല്യാം ധര്മസംയുക്താം വിയുക്താം പാപനിശ്ചയേ ।
കൃത്വാ കം പ്രാപ്സ്യസേ ത്വദ്യ ലോകം നിരയഗാമിനി ॥ 12 ॥
കിം നാവബുധ്യസേ ക്രൂരേ നിയതം ബന്ധുസംശ്രയമ് ।
ജ്യേഷ്ഠം പിതൃസമം രാമം കൌസല്യായാഽത്മസമ്ഭവമ് ॥ 13 ॥
അങഗപ്രത്യങഗജഃ പുത്രോ ഹൃദയാച്ചാപി ജായതേ ।
തസ്മാത്പ്രിയതമോ മാതുഃ പ്രിയാ ഏവ തു ബാന്ധവാഃ ॥ 14 ॥
അന്യദാ കില ധര്മജ്ഞാ സുരഭി സ്സുരസമ്മതാ ।
വഹമാനൌ ദദര്ശോര്വ്യാം പുത്രൌ വിഗതചേതസൌ ॥ 15 ॥
താവര്ധദിവസേ ശ്രാന്തൌ ദൃഷ്ട്വാ പുത്രൌ മഹീതലേ ।
രുരോദ പുത്രശോകേന ബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണാ ॥ 16 ॥
അധസ്താദ്വ്രജതസ്തസ്യാഃ സുരരാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ ।
ബിന്ദവഃ പതിതാ ഗാത്രേ സൂക്ഷ്മാ സ്സുരഭിഗന്ധിനഃ ॥ 17 ॥
ഇന്ദ്രോഽപ്യശ്രുനിപാതം തം സ്വഗാത്രേ പുണ്യഗന്ധിനമ് ।
സുരഭിം മന്യതേ ദൃഷ്ട്വാ ഭൂയസീം താം സുരേശ്വരഃ ॥ 18 ॥
നിരീക്ഷമാണ ശ്ശക്രസ്താം ദദര്ശ സുരഭിം സ്ഥിതാമ് ।
ആകാശേ വിഷ്ഠിതാം ദീനാം രുദന്തീം ഭൃശദുഃഖിതാമ് ॥ 19 ॥
താം ദൃഷ്ട്വാ ശോകസന്തപ്താം വജ്രപാണിര്യശസ്വിനീമ് ।
ഇന്ദ്രഃ പ്രാഞ്ജലിരുദ്വിഗ്ന സ്സുരരാജോഽബ്രവീദ്വചഃ ॥ 20 ॥
ഭയം കച്ഛിന്ന ചാസ്മാസു കുതശ്ചിദ്വിദ്യതേ മഹത് ।
കുതോനിമത്തശ്ശോകസ്തേ ബ്രൂഹി സര്വഹിതൈഷിണി ॥ 21 ॥
ഏവമുക്താ തു സുരഭി സ്സുരരാജേന ധീമതാ ।
പ്രത്യുവാച തതോ ധീരാ വാക്യം വാക്യവിശാരദാ ॥ 22 ॥
ശാന്തം പാപം ന വഃ കിഞ്ചിത്കുതശ്ചിദമരാധിപഃ ।
അഹം മഗ്നൌ തു ശോചാമി സ്വപുത്രൌ വിഷമേ സ്ഥിതൌ ॥ 23 ॥
ഏതൌ ദൃഷ്ട്വാ കൃശൌ ദീനൌ സൂര്യരശ്മിപ്രതാപിതൌ ।
ബാധ്യമാനൌ ബലീവര്ധൌ കര്ഷകേണ സുരാധിപ ॥ 24 ॥
മമകായാത്പ്രസൂതൌ ഹി ദുഃഖിതൌ ഭാരപീഡിതൌ ।
യൌ ദൃഷ്ട്വാ പരിതപ്യേഽഹം നാസ്തി പുത്രസമഃ പ്രിയഃ ॥ 25 ॥
യസ്യാഃ പുത്രസഹസ്രൈസ്തു കൃത്സ്നം വ്യാപ്തമിദം ജഗത് ।
താം ദൃഷ്ട്വാ രുദതീം ശക്രോ ന സുതാന്മന്യതേ പരമ് ॥ 26 ॥
സദാഽപ്രതിമവൃത്തായാഃ ലോകധാരണകാമ്യയാ ।
ശ്രീമത്യാ ഗുണനിത്യായാ സ്സ്വഭാവപരിചേഷ്ടയാ ॥ 27 ॥
യസ്യാഃ പുത്രസഹസ്രാണി സാഽപി ശോചതി കാമധുക് ।
കിം പുനര്യാ വിനാ രാമം കൌസല്യാ വര്തയിഷ്യതി ॥ 28 ॥
ഏകപുത്രാ ച സാധ്വീ ച വിവത്സേയം ത്വയാ കൃതാ ।
തസ്മാത്ത്വം സതതം ദുഃഖം പ്രേത്യ ചേഹ ച ലപ്സ്യസേ ॥ 29 ॥
അഹം ഹ്യപചിതിം ഭ്രാതുഃ പിതുശ്ച സകലാമിമാമ് ।
വര്ധനം യശസശ്ചാപി കരിഷ്യാമി ന സംശയഃ ॥ 30 ॥
അനായയിത്വാ തനയം കൌസല്യായാ മഹാബലമ് ।
സ്വയമേവ പ്രവേക്ഷ്യാമി വനം മുനിനിഷേവിതമ് ॥ 31 ॥
ന ഹ്യഹം പാപസങ്കല്പേ പാപേ പാപം ത്വയാ കൃതമ് ।
ശക്തോ ധാരയിതും പൌരൈരശ്രുകണ്ഠൈ ര്നിരീക്ഷിതഃ ॥ 32 ॥
സാ ത്വമഗ്നിം പ്രവിശ വാ സ്വയം വാ ദണ്ഡകാന്വിശ ।
രജ്ജും ബധാന വാ കണ്ഠേ ന ഹി തേഽന്യത്പരായണമ് ॥ 33 ॥
അഹമപ്യവനീം പ്രാപ്തേ രാമേ സത്യപരാക്രമേ ।
കൃതകൃത്യോ ഭവിഷ്യാമി വിപ്രവാസിതകല്മഷഃ ॥ 34 ॥
ഇതി നാഗ ഇവാരണ്യേ തോമരാങ്കുശചോദിതഃ ।
പപാത ഭുവി സങ്കൃദ്ധോ നിശ്ശ്വസന്നിവ പന്നഗഃ ॥ 35 ॥
സംരക്തനേത്ര ശ്ശിഥിലാമ്ഭരസ്തദാ വിധൂതസര്വാഭരണഃ പരന്തപഃ ।
ബഭൂവ ഭൂമൌ പതിതോ നൃപാത്മജശ്ശചീപതേഃ കേതുരിവോത്സവക്ഷയേ ॥ 36 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുഃസപ്തതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catuḥsaptatitamassargaḥ |
tāṃ tathā garhayitvā tu mātaraṃ bharatastadā |
roṣeṇa mahatā'viṣṭaḥ punarevābravīdvacaḥ || 1 ||
rājyādbhraṃśasva kaikeyi nṛśaṃse duṣṭacāriṇi |
parityaktā ca dharmeṇa mā mṛtaṃ rudatī bhava || 2 ||
kinnu te'dūṣayadrājā rāmo vā bhṛśadhārmikaḥ |
yayormṛtyurvivāsaśca tvatkṛte tulyamāgatau || 3 ||
bhrūṇahatyāmasi prāptā kulasyāsya vināśanāt |
kaikeyi narakaṃ gaccha mā ca bhartu ssalokatām || 4 ||
yattvayā hīdṛśaṃ pāpaṃ kṛtaṃ ghoreṇa karmaṇā |
sarvalokapriyaṃ hitvā mamāpyāpāditaṃ bhayam || 5 ||
tvatkṛte me pitā vṛtto rāmaścāraṇyamāśritaḥ |
ayaśo jīvaloke ca tvayā'haṃ pratipāditaḥ || 6 ||
mātṛrūpe mamāmitre nṛśaṃse rājyakāmuke |
na te'ha mabhibhāṣyo'smi durvṛtte patighātini || 7 ||
kausalyā ca sumitrā ca yāścānyā mama mātaraḥ |
duḥkhena mahatā'viṣṭāstvāṃ prāpya kuladūṣiṇīm || 8 ||
na tvamaśvapateḥ kanyā dharmarājasya dhīmataḥ |
rākṣasī tatra jātā'si kulapradhvaṃsinī pituḥ || 9 ||
yattvayā dhārmiko rāmo nityaṃ satyaparāyaṇaḥ |
vanaṃ prasthāpito duḥkhātpitā ca tridivaṃ gataḥ || 10 ||
yatpradhānā'si tatpāpaṃ mayi pitrā vinākṛte |
bhrātṛbhyāṃ ca parityakte sarvalokasya cāpriye || 11 ||
kausalyāṃ dharmasaṃyuktāṃ viyuktāṃ pāpaniścaye |
kṛtvā kaṃ prāpsyase tvadya lokaṃ nirayagāmini || 12 ||
kiṃ nāvabudhyase krūre niyataṃ bandhusaṃśrayam |
jyeṣṭhaṃ pitṛsamaṃ rāmaṃ kausalyāyā'tmasambhavam || 13 ||
aṅagapratyaṅagajaḥ putro hṛdayāccāpi jāyate |
tasmātpriyatamo mātuḥ priyā eva tu bāndhavāḥ || 14 ||
anyadā kila dharmajñā surabhi ssurasammatā |
vahamānau dadarśorvyāṃ putrau vigatacetasau || 15 ||
tāvardhadivase śrāntau dṛṣṭvā putrau mahītale |
ruroda putraśokena bāṣpaparyākulekṣaṇā || 16 ||
adhastādvrajatastasyāḥ surarājño mahātmanaḥ |
bindavaḥ patitā gātre sūkṣmā ssurabhigandhinaḥ || 17 ||
indro'pyaśrunipātaṃ taṃ svagātre puṇyagandhinam |
surabhiṃ manyate dṛṣṭvā bhūyasīṃ tāṃ sureśvaraḥ || 18 ||
nirīkṣamāṇa śśakrastāṃ dadarśa surabhiṃ sthitām |
ākāśe viṣṭhitāṃ dīnāṃ rudantīṃ bhṛśaduḥkhitām || 19 ||
tāṃ dṛṣṭvā śokasantaptāṃ vajrapāṇiryaśasvinīm |
indraḥ prāñjalirudvigna ssurarājo'bravīdvacaḥ || 20 ||
bhayaṃ kacchinna cāsmāsu kutaścidvidyate mahat |
kutonimattaśśokaste brūhi sarvahitaiṣiṇi || 21 ||
evamuktā tu surabhi ssurarājena dhīmatā |
pratyuvāca tato dhīrā vākyaṃ vākyaviśāradā || 22 ||
śāntaṃ pāpaṃ na vaḥ kiñcitkutaścidamarādhipaḥ |
ahaṃ magnau tu śocāmi svaputrau viṣame sthitau || 23 ||
etau dṛṣṭvā kṛśau dīnau sūryaraśmipratāpitau |
bādhyamānau balīvardhau karṣakeṇa surādhipa || 24 ||
mamakāyātprasūtau hi duḥkhitau bhārapīḍitau |
yau dṛṣṭvā paritapye'haṃ nāsti putrasamaḥ priyaḥ || 25 ||
yasyāḥ putrasahasraistu kṛtsnaṃ vyāptamidaṃ jagat |
tāṃ dṛṣṭvā rudatīṃ śakro na sutānmanyate param || 26 ||
sadā'pratimavṛttāyāḥ lokadhāraṇakāmyayā |
śrīmatyā guṇanityāyā ssvabhāvapariceṣṭayā || 27 ||
yasyāḥ putrasahasrāṇi sā'pi śocati kāmadhuk |
kiṃ punaryā vinā rāmaṃ kausalyā vartayiṣyati || 28 ||
ekaputrā ca sādhvī ca vivatseyaṃ tvayā kṛtā |
tasmāttvaṃ satataṃ duḥkhaṃ pretya ceha ca lapsyase || 29 ||
ahaṃ hyapacitiṃ bhrātuḥ pituśca sakalāmimām |
vardhanaṃ yaśasaścāpi kariṣyāmi na saṃśayaḥ || 30 ||
anāyayitvā tanayaṃ kausalyāyā mahābalam |
svayameva pravekṣyāmi vanaṃ muniniṣevitam || 31 ||
na hyahaṃ pāpasaṅkalpe pāpe pāpaṃ tvayā kṛtam |
śakto dhārayituṃ paurairaśrukaṇṭhai rnirīkṣitaḥ || 32 ||
sā tvamagniṃ praviśa vā svayaṃ vā daṇḍakānviśa |
rajjuṃ badhāna vā kaṇṭhe na hi te'nyatparāyaṇam || 33 ||
ahamapyavanīṃ prāpte rāme satyaparākrame |
kṛtakṛtyo bhaviṣyāmi vipravāsitakalmaṣaḥ || 34 ||
iti nāga ivāraṇye tomarāṅkuśacoditaḥ |
papāta bhuvi saṅkṛddho niśśvasanniva pannagaḥ || 35 ||
saṃraktanetra śśithilāmbharastadā vidhūtasarvābharaṇaḥ parantapaḥ |
babhūva bhūmau patito nṛpātmajaśśacīpateḥ keturivotsavakṣaye || 36 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuḥsaptatitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever