📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.71 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ഏകസപ്തതിതമ സര്ഗഃ
2.71 Ayodhyakanda - Ekasaptatitama Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകസപ്തതിതമസ്സര്ഗഃ ।
സ പ്രാന് മുഖോ രാജ ഗൃഹാത് അഭിനിര്യായ വീര്യവാന് ।
തതഃ സുദാമാം ദ്യുതിമാന് സമ്തീര്വാവേക്ഷ്യ താം നദീമ് ॥ 1 ॥
ഹ്ലാദിനീം ദൂരപാരാം ച പ്രത്യക്സ്രോതസ്തരങ്ഗിണീമ് ।
ശതദ്രൂമതരച്ഛ്രീമാന്നദീമിക്ഷ്വാകുനന്ദനഃ ॥ 2 ॥
സ പ്രാങ്മുഖോ രാജഗൃഹാദഭിനിര്യായ രാഘവഃ ।
തതസ്സുദാമാം ദ്യുതിമാന് സന്തീര്യാവേക്ഷ്യ താം നദീമ് ॥ 3 ॥
ഹ്ലാദിനീം ദൂരപാരാം ച പ്രത്യക്സ്രോതസ്തരങ്ഗിണീമ് ।
ശതദ്രൂമതരച്ഛ്രീമാന്നദീമിക്ഷ്വാകുനന്ദനഃ ॥ 4 ॥
ഐലാധാനേ നദീം തീര്ത്വാ പ്രാപ്യ ചാപരപര്പടാന് ।
ശിലാമകുര്വതീം തീര്ത്വാ ആഗ്നേയം ശല്യകര്ഷണമ് ॥ 5 ॥
സത്യസന്ധശ്ശുചിശ്ശ്രീമാന്പ്രേക്ഷമാണ ശ്ശിലാവഹാമ് ।
അത്യയാത്സ മഹാശൈലാന്വനം ചൈത്രരഥം പ്രതി ॥ 6 ॥
സരസ്വതീം ച ഗങ്ഗാം ച യുഗ്മേന പ്രതിപദ്യച ।
ഉത്തരാന്വീരമത്സ്യാനാം ഭാരുണ്ഡം പ്രാവിശദ്വനമ് ॥ 7 ॥
വേഗിനീം ച കുലിങ്ഗാഖ്യാം ഹ്ലാദിനീം പര്വതാഽഽവൃതാമ് ।
യമുനാം പ്രാപ്യ സന്തീര്ണഃ ബലമാശ്വാസയത്തദാ ॥ 8 ॥
സശീതീകൃത്യ തു ഗാത്രാണി ക്ലാന്താനാശ്വാസ്യ വാജിനഃ ।
തത്ര സ്നാത്വാ ച പീത്വാ ച പ്രായാദാദായ ചോദകമ് ॥ 9 ॥
രാജപുത്രോ മഹാരണ്യമനഭീക്ഷ്ണോപസേവിതമ് ।
ഭദ്രോ ഭദ്രേണ യാനേന മാരുതഃ ഖമിവാത്യയാത് ॥ 10 ॥
ഭാഗീരഥീം ദുഷ്പ്രതരാമംശുധാനേ മഹാനദീമ് ।
ഉപായാദ്രാഘവസ്തൂര്ണം പ്രാഗ്വടേ വിശ്രുതേ പുരേ ॥ 11 ॥
സ ഗങ്ഗാം പ്രാഗ്വടേ തീര്ത്വാ സമായാത്കുടികോഷ്ഠികാമ് ।
സബല സ്താം സ തീര്ത്വാഽഥ സമായാദ്ധര്മവര്ധനമ് ॥ 12 ॥
തോരണം ദക്ഷിണാര്ധേന ജമ്ഭൂപ്രസ്ഥമുപാഗമത് ।
വരൂഥം ച യയൌ രമ്യം ഗ്രാമം ദശരഥാത്മജഃ ॥ 13 ॥
തത്ര രമ്യേ വനേ വാസം കൃത്വാഽസൌ പ്രാങ്മുഖോ യയൌ ।
ഉദ്യാനമുജ്ജിഹാനായാഃ പ്രിയകാ യത്ര പാദപാഃ ॥ 14 ॥
സാലാംസ്തു പ്രിയകാന്പ്രാപ്യ ശീഘ്രാനാസ്ഥായ വാജിനഃ ।
അനുജ്ഞാപ്യാഥ ഭരതഃ വാഹിനീം ത്വരിതോ യയൌ ॥ 15 ॥
വാസം കൃത്വാ സര്വതീര്ഥേ തീര്ത്വാ ചോത്താനികാം നദീമ് ।
അന്യാ നദീശ്ച വിവിധാഃ പാര്വതീയൈസ്തുരങ്ഗമൈഃ ॥ 16 ॥
ഹസ്തിപൃഷ്ഠകമാസാദ്യ കുടികാമത്യവര്തത ।
തതാര ച നരവ്യാഘ്രോ ലൌഹിത്യേ സ കപീവതീമ് ॥ 17 ॥
ഏകസാലേ സ്ഥാണുമതീം വിനതേ ഗോമതീം നദീമ് ।
കലിങ്ഗനഗരേ ചാപി പ്രാപ്യ സാലവനം തദാ ॥ 18 ॥
ഭരതഃ ക്ഷിപ്രമാഗച്ഛത്സുപരിശ്രാന്തവാഹനഃ ।
വനം ച സമതീത്യാശുശര്വര്യാമരുണോദയേ ॥ 19 ॥
അയോധ്യാം മനുനാ രാജ്ഞാ നിര്മിതാം സന്ദദര്ശ ഹ ।
താം പുരീം പുരുഷവ്യാഘ്രസ്സപ്തരാത്രോഷിതഃ പഥി ॥ 20 ॥
അയോധ്യാമഗ്രതോ ദൃഷ്ട്വാ സാരഥിം വാക്യമബ്രവീത് ।
ഏഷാ നാതിപ്രതീതാ മേ പുണ്യോദ്യാനാ യശസ്വിനീ ॥ 21 ॥
അയോധ്യാ ദൃശ്യതേ ദൂരാത്സാരഥേ പാണ്ഡുമൃത്തികാ ।
യജ്വഭിര്ഗുണസമ്പന്നൈര്ബ്രാഹ്മണൈര്വേദപാരഗൈഃ ॥ 22 ॥
ഭൂയിഷ്ഠമൃദ്ധൈരാകീര്ണാ രാജര്ഷിപരിപാലിതാ ।
ഏഷാ നാതിപ്രതീതാ മേ പുണ്യോദ്യാനാ യശസ്വിനീ ॥ 23 ॥
അയോധ്യാ ദൃശ്യതേ ദൂരാത്സാരഥേ പാണ്ഡുമൃത്തികാ ।
യജ്വഭിര്ഗുണസമ്പന്നൈര്ബ്രാഹ്മണൈര്വേദപാരഗൈഃ ॥ 24 ॥
ഭൂയിഷ്ഠമൃദ്ധൈരാകീര്ണാ രാജര്ഷിപരിപാലിതാ ।
അയോധ്യായാം പുരാ ശബ്ദശ്ശ്രൂയതേ തുമുലോ മഹാന് ॥ 25 ॥
സമന്താന്നരനാരീണാം തമദ്യ ന ശ്രുണോമ്യഹമ് ।
ഉദ്യാനാനി ഹി സായാഹ്നേ ക്രീഡിത്വോപരതൈര്നരൈഃ ॥ 26 ॥
സമന്താത്പരിധാവദ്ഭിഃ പ്രകാശന്തേ മമാന്യഥാ ।
താന്യദ്യാനുരുദന്തീവ പരിത്യക്താനി കാമിഭിഃ ॥ 27 ॥
അരണ്യഭൂതേവ പുരീ സാരഥേ പ്രതിഭാതി മേ ।
ന ഹ്യത്ര യാനൈര്ദൃശ്യന്തേ ന ഗജൈര്ന ച വാജിഭിഃ ॥ 28 ॥
നിര്യാന്തോ വാഽഭിയാന്തോ വാ നരമുഖ്യാ യഥാപുരമ് ।
ഉദ്യാനാനി പുരാ ഭാന്തി മത്തപ്രമുദിതാനി ച ॥ 29 ॥
ജനാനാം രതിസംയോഗേഷ്വത്യന്തഗുണവന്തി ച ।
താന്യേതാന്യദ്യ പശ്യാമി നിരാനന്ദാനി സര്വശഃ ॥ 30 ॥
സ്രസ്തപര്ണൈരനുപഥം വിക്രോശദ്ഭിരിവ ദ്രുമൈഃ ।
നാദ്യാപി ശ്രൂയതേ ശബ്ദഃ മത്താനാം മൃഗപക്ഷിണാമ് ॥ 31 ॥
സംരക്താം മധുരാം വാണീം കലം വ്യാഹരതാം ബഹു ।
ചന്ദനാഗരുസമ്പൃക്തോ ധൂപസമ്മൂര്ഛിതോഽതുലഃ ॥ 32 ॥
പ്രവാതി പവന ശ്ശ്രീമാന്കിന്നുനാദ്യ യഥാപുരമ് ।
ഭേരീമൃദങ്ഗവീണാനാം കോണസങ്ഘട്ടിതഃ പുനഃ ॥ 33 ॥
കിമദ്യ ശബ്ദോ വിരതസ്സദാ ദീനഗതിഃ പുരാ ।
അനിഷ്ടാനി ച പാപാനി പശ്യാമി വിവിധാനി ച ॥ 34 ॥
നിമിത്താന്യമനോജ്ഞാനിതേന സീദതി മേ മനഃ ।
സര്വഥാ കുശലം സൂത ദുര്ലഭം മമ ബന്ദുഷു ॥ 35 ॥
തഥാഹ്യസതി സമ്മോഹേ ഹൃദയം സീദതീവ മേ ।
വിഷണ്ണ ശ്ശ്രാന്തഹൃദയസ്ത്രസ്ത സ്സുലുലിതേന്ദ്രിയഃ ॥ 36 ॥
ഭരതഃ പ്രവിവേശാശു പുരീമിക്ഷ്വാകുപാലിതാമ് ।
ദ്വാരേണ വൈജയന്തേന പ്രാവിശച്ഛ്രാന്തവാഹനഃ ॥ 37 ॥
ദ്വാസ്സ്ഥൈരുത്ഥായ വിജയം പൃഷ്ടസ്തൈ സ്സഹിതോ യയൌ ।
സ ത്വനേകാഗ്രഹൃദയോ ദ്വാസ്സ്ഥം പ്രത്യര്ച്യ തം ജനമ് ॥ 38 ॥
സൂതമശ്വപതേഃ ക്ലാന്തമബ്രവീത്തത്ര രാഘവഃ ।
കിമഹം ത്വരയാഽനീതഃ കാരണേന വിനാനഘ ॥ 39 ॥
അശുഭാശങ്കി ഹൃദയം ശീലം ച പതതീവ മേ ।
ശ്രുതാ നോ യാദൃശാഃ പൂര്വം നൃപതീനാം വിനാശനേ ॥ 40 ॥
ആകാരാംസ്താനഹം സര്വാനിഹപശ്യാമി സാരഥേ ।
സമ്മാര്ജനവിഹീനാനി പരുഷാണ്യുപലക്ഷയേ ॥ 41 ॥
അസംയത കവാടാനി ശ്രീവിഹീനാനി സര്വശഃ ।
ബലികര്മവിഹീനാനി ധൂപസമ്മോദനേന ച ॥ 42 ॥
അനാശിതകുടുമ്ബാനി പ്രഭാഹീനജനാനി ച ।
അലക്ഷ്മീകാനി പശ്യാമി കുടുമ്ബിഭവനാന്യഹമ് ॥ 43 ॥
സമ്മാര്ജനവിഹീനാനി പരുഷാണ്യുപലക്ഷയേ ॥ 44 ॥
അസംയത കവാടാനി ശ്രീവിഹീനാനി സര്വശഃ ।
ബലികര്മവിഹീനാനി ധൂപസമ്മോദനേന ച ॥ 45 ॥
അനാശിതകുടുമ്ബാനി പ്രഭാഹീനജനാനി ച ।
അലക്ഷ്മീകാനി പശ്യാമി കുടുമ്ബിഭവനാന്യഹമ് ॥ 46 ॥
അപേതമാല്യശോഭാനി ഹ്യസമ്മൃഷ്ടാജിരാണി ച ।
ദേവാഗാരാണി ശൂന്യാനി ന ചാഭാന്തി യഥാപുരമ് ॥ 47 ॥
ദേവതാര്ചാഃ പ്രവിദ്ധാശ്ച യജ്ഞഗോഷ്ഠ്യസ്തഥാവിധാഃ ।
മാല്യാപണേഷു രാജന്തേ നാദ്യ പണ്യാനി വാ തഥാ ॥ 48 ॥
ദൃശ്യന്തേ വണിജോഽപ്യദ്യ ന യഥാപൂര്വമത്രവൈ ।
ധ്യാനസംവിഗ്നഹൃദയാഃ നഷ്ടവ്യാപാരയന്ത്രിതാഃ ॥ 49 ॥
ദേവായതനചൈത്യേഷു ദീനാഃ പക്ഷിഗണാസ്തഥാ ॥ 50 ॥
മലിനം ചാശ്രുപൂര്ണാക്ഷം ദീനം ധ്യാനപരം കൃശമ് ।
സസ്ത്രീപുംസം ച പശ്യാമി ജനമുത്കണ്ഠിതം പുരേ ॥ 51 ॥
ഇത്യേവമുക്ത്വാ ഭരതസ്സൂതം തം ദീനമാനസഃ ।
താന്യനിഷ്ടാന്യയോധ്യായാം പ്രേക്ഷ്യ രാജഗൃഹം യയൌ ॥ 52 ॥
താം ശൂന്യശൃങ്ഗാടകവേശ്മരഥ്യാം രജോഽരുണദ്വാരകവാടയന്ത്രാമ് ।
ദൃഷ്ട്വാ പുരീമിന്ദ്രപുരപ്രകാശാം ദുഃഖേന സമ്പൂര്ണതരോ ബഭൂവ ॥ 53 ॥
ബഹൂനി പശ്യന്മനസോഽപ്രിയാണി യാന്യന്യദാ നാസ്യ പുരേ ബഭൂവുഃ ।
അവാക്ഛിരാ ദീനമനാ നഹൃഷ്ടഃ പിതുര്മഹാത്മാ പ്രവിവേശ വേശ്മ ॥ 54 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഏകസപ്തതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
sa prān mukho rāja gṛhāt abhiniryāya vīryavān |
tataḥ sudāmāṃ dyutimān samtīrvāvekṣya tāṃ nadīm || 1 ||
hlādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṅgiṇīm |
śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ || 2 ||
sa prāṅmukho rājagṛhādabhiniryāya rāghavaḥ |
tatassudāmāṃ dyutimān santīryāvekṣya tāṃ nadīm || 3 ||
hlādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṅgiṇīm |
śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ || 4 ||
ailādhāne nadīṃ tīrtvā prāpya cāparaparpaṭān |
śilāmakurvatīṃ tīrtvā āgneyaṃ śalyakarṣaṇam || 5 ||
satyasandhaśśuciśśrīmānprekṣamāṇa śśilāvahām |
atyayātsa mahāśailānvanaṃ caitrarathaṃ prati || 6 ||
sarasvatīṃ ca gaṅgāṃ ca yugmena pratipadyaca |
uttarānvīramatsyānāṃ bhāruṇḍaṃ prāviśadvanam || 7 ||
veginīṃ ca kuliṅgākhyāṃ hlādinīṃ parvatā''vṛtām |
yamunāṃ prāpya santīrṇaḥ balamāśvāsayattadā || 8 ||
saśītīkṛtya tu gātrāṇi klāntānāśvāsya vājinaḥ |
tatra snātvā ca pītvā ca prāyādādāya codakam || 9 ||
rājaputro mahāraṇyamanabhīkṣṇopasevitam |
bhadro bhadreṇa yānena mārutaḥ khamivātyayāt || 10 ||
bhāgīrathīṃ duṣpratarāmaṃśudhāne mahānadīm |
upāyādrāghavastūrṇaṃ prāgvaṭe viśrute pure || 11 ||
sa gaṅgāṃ prāgvaṭe tīrtvā samāyātkuṭikoṣṭhikām |
sabala stāṃ sa tīrtvā'tha samāyāddharmavardhanam || 12 ||
toraṇaṃ dakṣiṇārdhena jambhūprasthamupāgamat |
varūthaṃ ca yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ || 13 ||
tatra ramye vane vāsaṃ kṛtvā'sau prāṅmukho yayau |
udyānamujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ || 14 ||
sālāṃstu priyakānprāpya śīghrānāsthāya vājinaḥ |
anujñāpyātha bharataḥ vāhinīṃ tvarito yayau || 15 ||
vāsaṃ kṛtvā sarvatīrthe tīrtvā cottānikāṃ nadīm |
anyā nadīśca vividhāḥ pārvatīyaisturaṅgamaiḥ || 16 ||
hastipṛṣṭhakamāsādya kuṭikāmatyavartata |
tatāra ca naravyāghro lauhitye sa kapīvatīm || 17 ||
ekasāle sthāṇumatīṃ vinate gomatīṃ nadīm |
kaliṅganagare cāpi prāpya sālavanaṃ tadā || 18 ||
bharataḥ kṣipramāgacchatsupariśrāntavāhanaḥ |
vanaṃ ca samatītyāśuśarvaryāmaruṇodaye || 19 ||
ayodhyāṃ manunā rājñā nirmitāṃ sandadarśa ha |
tāṃ purīṃ puruṣavyāghrassaptarātroṣitaḥ pathi || 20 ||
ayodhyāmagrato dṛṣṭvā sārathiṃ vākyamabravīt |
eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī || 21 ||
ayodhyā dṛśyate dūrātsārathe pāṇḍumṛttikā |
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ || 22 ||
bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣiparipālitā |
eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī || 23 ||
ayodhyā dṛśyate dūrātsārathe pāṇḍumṛttikā |
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ || 24 ||
bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣiparipālitā |
ayodhyāyāṃ purā śabdaśśrūyate tumulo mahān || 25 ||
samantānnaranārīṇāṃ tamadya na śruṇomyaham |
udyānāni hi sāyāhne krīḍitvoparatairnaraiḥ || 26 ||
samantātparidhāvadbhiḥ prakāśante mamānyathā |
tānyadyānurudantīva parityaktāni kāmibhiḥ || 27 ||
araṇyabhūteva purī sārathe pratibhāti me |
na hyatra yānairdṛśyante na gajairna ca vājibhiḥ || 28 ||
niryānto vā'bhiyānto vā naramukhyā yathāpuram |
udyānāni purā bhānti mattapramuditāni ca || 29 ||
janānāṃ ratisaṃyogeṣvatyantaguṇavanti ca |
tānyetānyadya paśyāmi nirānandāni sarvaśaḥ || 30 ||
srastaparṇairanupathaṃ vikrośadbhiriva drumaiḥ |
nādyāpi śrūyate śabdaḥ mattānāṃ mṛgapakṣiṇām || 31 ||
saṃraktāṃ madhurāṃ vāṇīṃ kalaṃ vyāharatāṃ bahu |
candanāgarusampṛkto dhūpasammūrchito'tulaḥ || 32 ||
pravāti pavana śśrīmānkinnunādya yathāpuram |
bherīmṛdaṅgavīṇānāṃ koṇasaṅghaṭṭitaḥ punaḥ || 33 ||
kimadya śabdo viratassadā dīnagatiḥ purā |
aniṣṭāni ca pāpāni paśyāmi vividhāni ca || 34 ||
nimittānyamanojñānitena sīdati me manaḥ |
sarvathā kuśalaṃ sūta durlabhaṃ mama banduṣu || 35 ||
tathāhyasati sammohe hṛdayaṃ sīdatīva me |
viṣaṇṇa śśrāntahṛdayastrasta ssululitendriyaḥ || 36 ||
bharataḥ praviveśāśu purīmikṣvākupālitām |
dvāreṇa vaijayantena prāviśacchrāntavāhanaḥ || 37 ||
dvāssthairutthāya vijayaṃ pṛṣṭastai ssahito yayau |
sa tvanekāgrahṛdayo dvāssthaṃ pratyarcya taṃ janam || 38 ||
sūtamaśvapateḥ klāntamabravīttatra rāghavaḥ |
kimahaṃ tvarayā'nītaḥ kāraṇena vinānagha || 39 ||
aśubhāśaṅki hṛdayaṃ śīlaṃ ca patatīva me |
śrutā no yādṛśāḥ pūrvaṃ nṛpatīnāṃ vināśane || 40 ||
ākārāṃstānahaṃ sarvānihapaśyāmi sārathe |
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣaye || 41 ||
asaṃyata kavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ |
balikarmavihīnāni dhūpasammodanena ca || 42 ||
anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni ca |
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham || 43 ||
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣaye || 44 ||
asaṃyata kavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ |
balikarmavihīnāni dhūpasammodanena ca || 45 ||
anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni ca |
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham || 46 ||
apetamālyaśobhāni hyasammṛṣṭājirāṇi ca |
devāgārāṇi śūnyāni na cābhānti yathāpuram || 47 ||
devatārcāḥ praviddhāśca yajñagoṣṭhyastathāvidhāḥ |
mālyāpaṇeṣu rājante nādya paṇyāni vā tathā || 48 ||
dṛśyante vaṇijo'pyadya na yathāpūrvamatravai |
dhyānasaṃvignahṛdayāḥ naṣṭavyāpārayantritāḥ || 49 ||
devāyatanacaityeṣu dīnāḥ pakṣigaṇāstathā || 50 ||
malinaṃ cāśrupūrṇākṣaṃ dīnaṃ dhyānaparaṃ kṛśam |
sastrīpuṃsaṃ ca paśyāmi janamutkaṇṭhitaṃ pure || 51 ||
ityevamuktvā bharatassūtaṃ taṃ dīnamānasaḥ |
tānyaniṣṭānyayodhyāyāṃ prekṣya rājagṛhaṃ yayau || 52 ||
tāṃ śūnyaśṛṅgāṭakaveśmarathyāṃ rajo'ruṇadvārakavāṭayantrām |
dṛṣṭvā purīmindrapuraprakāśāṃ duḥkhena sampūrṇataro babhūva || 53 ||
bahūni paśyanmanaso'priyāṇi yānyanyadā nāsya pure babhūvuḥ |
avākchirā dīnamanā nahṛṣṭaḥ piturmahātmā praviveśa veśma || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever