📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.62 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ദ്വിഷഷ്ടിതമ സര്ഗഃ
2.62 Ayodhyakanda - Dvishashtitama Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വിഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
ഏവം തു ക്രുദ്ധയാ രാജാ രാമമാത്രാ സശോകയാ ।
ശ്രാവിതഃ പരുഷം വാക്യം ചിന്തയാമാസ ദുഃഖിതഃ ॥ 1 ॥
ചിന്തയിത്വാ സ ച നൃപോ മുമോഹ വ്യാകുലേന്ദ്രിയഃ ।
അഥ ദീര്ഘീണ കാലേന സഞ്ജ്ഞാമാപ പരന്തപഃ ॥ 2 ॥
സ സഞ്ജ്ഞാമുപലഭ്യൈവ ദീര്ഘമുഷ്ണം ച നിശ്ശ്വസന് ।
കൌസല്യാം പാര്ശ്വതോ ദൃഷ്ട്വാ പുന ശ്ചിന്താമുപാഗമത് ॥ 3 ॥
തസ്യ ചിന്തയമാനസ്യ പ്രത്യാഭാത്കര്മ ദുഷ്കൃതമ് ।
യദനേന കൃതം പൂര്വമജ്ഞാനാച്ഛബ്ദവേധിനാ ॥ 4 ॥
അമനാസ്തേന ശോകേന രാമശോകേന ച പ്രഭുഃ ।
ദ്വാഭ്യാമപി മഹാരാജ ശ്ശോകാഭ്യാമന്വതപ്യത ॥ 5 ॥
ദഹ്യാമാന സ്സശോകാഭ്യാം കൌസല്യാമാഹ ഭൂപതിഃ ।
വേപമാനോഽഞ്ജലിം കൃത്വാ പ്രസാദാര്ഥമവാങ്മുഖഃ ॥ 6 ॥
പ്രസാദയേ ത്വാം കൌസല്യേ രചിതോഽയം മയാഽഞ്ജലിഃ ।
വത്സലാ ചാനൃശംസാ ച ത്വം ഹി നിത്യം പരേഷ്വപി ॥ 7 ॥
ഭര്താ തു ഖലു നാരീണാം ഗുണവാന്നിര്ഗുണോഽപി വാ ।
ധര്മം വിമൃശമാനാനാം പ്രത്യക്ഷം ദേവി ദൈവതമ് ॥ 8 ॥
സാ ത്വം ധര്മപരാ നിത്യം ദൃഷ്ടലോക പരാവരാ ।
നാര്ഹസേ വിപ്രിയം വക്തും ദുഖിഃതാഽപി സുദുഃഖിതമ് ॥ 9 ॥
തദ്വാക്യം കരുണം രാജ്ഞഃ ശ്രുത്വാ ദീനസ്യ ഭാഷിതമ് ।
കൌസല്യാ വ്യസൃജദ്ബാഷ്പം പ്രണാലീവ നവോദകമ് ॥ 10 ॥
സാ മൂര്ധ്നിബധ്വാ രുദതീ രാജ്ഞഃ പദ്മമിവാഞ്ജലിമ് ।
സമ്ഭ്രമാദബ്രവീത് ത്രസ്താ ത്വരമാണാക്ഷരം വചഃ ॥ 11 ॥
പ്രസീദ ശിരസാ യാചേ ഭൂമൌ നിപതിതാസ്മി തേ ।
യാചിതാസ്മി ഹതാ ദേവ ക്ഷന്തവ്യാഽഹം ന ഹി ത്വയാ ॥ 12 ॥
നൈഷാ ഹി സാ സ്ത്രീ ഭവതി ശ്ലാഘനീയേന ധീമതാ ।
ഉഭയോര്ലോകയോര്വീര പത്യാ യാ സമ്സാദ്യതേ ॥ 13 ॥
ജാനാമി ധര്മം ധര്മജ്ഞ ത്വാം ജാനേ സത്യവാദിനമ് ।
പുത്രശോകാര്തയാ തത്തു മയാ കിമപി ഭാഷിതമ് ॥ 14 ॥
ശോകോ നാശയതേ ധൈര്യം ശോകോ നാശയതേ ശ്രുതമ് ।
ശോകോ നാശയതേ സര്വം നാസ്തി ശോകസമോ രിപുഃ ॥ 15 ॥
ശക്യ ആപതിത സ്സോഢും പ്രഹാരോ രിപുഹസ്തതഃ ।
സോഢുമ്മാപതിതശ്ശോകസ്സുസൂക്ഷ്മോഽപി ന ശക്യതേ ॥ 16 ॥
ധര്മജ്ഞാ ശ്ശ്രുതിമന്തോഽപി ഛിന്നധര്മാര്ഥസംശയാഃ ।
യതയോ വീര മുഹ്യന്തി ശോകസമ്മൂഢചേതസഃ ॥ 17 ॥
വനവാസായ രാമസ്യ പഞ്ചരാത്രോഽദ്യ ഗണ്യതേ ।
യ ശ്ശോകഹതഹര്ഷായാഃ പഞ്ചവര്ഷോപമോ മമ ॥ 18 ॥
തം ഹി ചിന്തയമാനായാ ശ്ശോകോഽയം ഹൃദി വര്ധതേ ।
നദീനാമിവ വേഗേന സമുദ്രസലിലം മഹത് ॥ 19 ॥
ഏവം ഹി കഥയന്ത്യാസ്തു കൌസല്യായാശ്ശുഭം വചഃ ।
മന്ദരശ്മിരഭൂത്സൂര്യോ രജനീ ചാഭ്യവര്തത ॥ 20 ॥
തഥാ പ്രസാദിതോ വാക്യൈര്ദേവ്യാ കൌസല്യയാ നൃപഃ ।
ശോകേന ച സമാക്രാന്തോ നിദ്രായാ വശന്തോമേയിവാന് ॥ 21 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ദ്വിഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dviṣaṣṭitamassargaḥ |
evaṃ tu kruddhayā rājā rāmamātrā saśokayā |
śrāvitaḥ paruṣaṃ vākyaṃ cintayāmāsa duḥkhitaḥ || 1 ||
cintayitvā sa ca nṛpo mumoha vyākulendriyaḥ |
atha dīrghīṇa kālena sañjñāmāpa parantapaḥ || 2 ||
sa sañjñāmupalabhyaiva dīrghamuṣṇaṃ ca niśśvasan |
kausalyāṃ pārśvato dṛṣṭvā puna ścintāmupāgamat || 3 ||
tasya cintayamānasya pratyābhātkarma duṣkṛtam |
yadanena kṛtaṃ pūrvamajñānācchabdavedhinā || 4 ||
amanāstena śokena rāmaśokena ca prabhuḥ |
dvābhyāmapi mahārāja śśokābhyāmanvatapyata || 5 ||
dahyāmāna ssaśokābhyāṃ kausalyāmāha bhūpatiḥ |
vepamāno'ñjaliṃ kṛtvā prasādārthamavāṅmukhaḥ || 6 ||
prasādaye tvāṃ kausalye racito'yaṃ mayā'ñjaliḥ |
vatsalā cānṛśaṃsā ca tvaṃ hi nityaṃ pareṣvapi || 7 ||
bhartā tu khalu nārīṇāṃ guṇavānnirguṇo'pi vā |
dharmaṃ vimṛśamānānāṃ pratyakṣaṃ devi daivatam || 8 ||
sā tvaṃ dharmaparā nityaṃ dṛṣṭaloka parāvarā |
nārhase vipriyaṃ vaktuṃ dukhiḥtā'pi suduḥkhitam || 9 ||
tadvākyaṃ karuṇaṃ rājñaḥ śrutvā dīnasya bhāṣitam |
kausalyā vyasṛjadbāṣpaṃ praṇālīva navodakam || 10 ||
sā mūrdhnibadhvā rudatī rājñaḥ padmamivāñjalim |
sambhramādabravīt trastā tvaramāṇākṣaraṃ vacaḥ || 11 ||
prasīda śirasā yāce bhūmau nipatitāsmi te |
yācitāsmi hatā deva kṣantavyā'haṃ na hi tvayā || 12 ||
naiṣā hi sā strī bhavati ślāghanīyena dhīmatā |
ubhayorlokayorvīra patyā yā samsādyate || 13 ||
jānāmi dharmaṃ dharmajña tvāṃ jāne satyavādinam |
putraśokārtayā tattu mayā kimapi bhāṣitam || 14 ||
śoko nāśayate dhairyaṃ śoko nāśayate śrutam |
śoko nāśayate sarvaṃ nāsti śokasamo ripuḥ || 15 ||
śakya āpatita ssoḍhuṃ prahāro ripuhastataḥ |
soḍhummāpatitaśśokassusūkṣmo'pi na śakyate || 16 ||
dharmajñā śśrutimanto'pi chinnadharmārthasaṃśayāḥ |
yatayo vīra muhyanti śokasammūḍhacetasaḥ || 17 ||
vanavāsāya rāmasya pañcarātro'dya gaṇyate |
ya śśokahataharṣāyāḥ pañcavarṣopamo mama || 18 ||
taṃ hi cintayamānāyā śśoko'yaṃ hṛdi vardhate |
nadīnāmiva vegena samudrasalilaṃ mahat || 19 ||
evaṃ hi kathayantyāstu kausalyāyāśśubhaṃ vacaḥ |
mandaraśmirabhūtsūryo rajanī cābhyavartata || 20 ||
tathā prasādito vākyairdevyā kausalyayā nṛpaḥ |
śokena ca samākrānto nidrāyā vaśantomeyivān || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dviṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever