📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.59 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ഏകോനഷഷ്ടിതമ സര്ഗഃ
2.59 Ayodhyakanda - Ekonashashtitama Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകോനഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ।
ഇതി ബ്രുവന്തം തം സൂതം സുമന്ത്രം മന്ത്രിസത്തമമ് ।
ബ്രൂഹി ശേഷം പുനരിതി രാജാ വചനമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ സുമന്ത്രോ ബാഷ്പവിക്ലബഃ ।
കഥയാമാസ ഭൂയോഽപി രാമസന്ദേശവിസ്തരമ് ॥ 2 ॥
ജടാഃ കൃത്വാ മഹാരാജ ചീരവല്കലധാരിണൌ ।
ഗങ്ഗാമുത്തീര്യ തൌ വീരൌ പ്രയാഗാഭിമുഖൌ ഗതൌ ॥ 3 ॥
അഗ്രതോ ലക്ഷ്മണോ യാതഃ പാലയന്രഘുനന്ദനമ് ।
താംസ്തഥാ ഗച്ഛതോ ദൃഷ്ട്വാ നിവൃത്തോഽസ്മ്യവശസ്തദാ ॥ 4 ॥
മമത്വശ്വാ നിവൃത്തസ്യ ന പ്രാവര്തന്ത വര്ത്മനി ।
ഉഷ്ണമശ്രു പ്രമുഞ്ചന്തോ രാമേ സമ്പ്രസ്ഥിതേ വനമ് ॥ 5 ॥
ഉഭാഭ്യാം രാജപുത്രാഭ്യാമഥ കൃത്വാഹമഞ്ജലിമ് ।
പ്രസ്ഥിതോ രഥമാസ്ഥായ തദ്ദുഃഖമപി ധാരയന് ॥ 6 ॥
ഗുഹേന സാര്ധം തത്രൈവ സ്ഥിതോഽസ്മി ദിവസാന്ബഹൂന് ।
ആശയാ യദി മാം രാമഃ പുന ശ്ശബ്ദാപയേദിതി ॥ 7 ॥
വിഷയേ തേ മഹാരാജ രാമവ്യസനകര്ശിതാഃ ।
അപി വൃക്ഷാഃ പരിമ്ലാനാസ്സപുഷ്പാങ്കുരകോരകാഃ ॥ 8 ॥
ഉപതപ്തോദകാ നദ്യഃ പല്വലാനി സരാംസി ച ।
പരിശുഷ്കപലാശാനി വനാന്യുപവനാനി ച ॥ 9 ॥
ന ച സര്പന്തി സത്ത്വാനി വ്യാസാ ന പ്രചരന്തി ച ।
രാമശോകാഭിഭൂതം തന്നിഷ്കൂജമഭവദ്വനമ് ॥ 10 ॥
ലീനപുഷ്കരപത്രാശ്ച നരേന്ദ്ര കലുഷോദകാഃ ।
സന്തപ്തപദ്മാഃ പദ്മിന്യോ ലീനമീനവിഹങ്ഗമാഃ ॥ 11 ॥
ജലജാനി ച പുഷ്പാണി മാല്യാനി സ്ഥലജാനി ച ।
നാദ്യ ഭാന്ത്യല്പഗന്ധീനി ഫലാനി ച യഥാപുരമ് ॥ 12 ॥
അത്രോദ്യാനാനി ശൂന്യാനി പ്രലീനവിഹഗനി ച ।
ന ചാഭിരാമാ നാരാമാന്പശ്യാമി മനുജര്ഷഭ ॥ 13 ॥
പ്രവിശന്തമയോധ്യാം മാം ന കശ്ചിദഭിനന്ദതി ।
നരാ രാമമപശ്യന്തോ നിശ്ശ്വസന്തി മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 14 ॥
ദേവ രാജരഥം ദൃഷ്ട്വാ വിനാ രാമമിഹാഗതമ് ।
ദുഃഖാദശ്രുമുഖസ്സര്വോ രാജമാര്ഗഗതോ ജനഃ ॥ 15 ॥
ഹര്മ്യൈര്വിമാനൈഃ പ്രാസാദൈരവേക്ഷ്യരഥമാഗതമ് ।
ഹാഹാകാരകൃതാനാര്യോ രാമാദര്ശനകര്ശിതാഃ ॥ 16 ॥
ആയതൈര്വിമലൈര്നേത്രൈരശ്രുവേഗപരിപ്ലുതൈഃ ।
അന്യോന്യമഭിവീക്ഷന്തേഽവ്യക്തമാര്തതരാഃ സ്ത്രിയഃ ॥ 17 ॥
നാമിത്രാണാം ന മിത്രാണാമുദാസീനജനസ്യ ച ।
അഹമാര്തതയാ കിഞ്ചിദ്വിശേഷമുപലക്ഷയേ ॥ 18 ॥
അപ്രഹൃഷ്ടമനുഷ്യാ ച ദീനനാഗതുരങ്ഗമാ ।
ആര്തസ്വരപരിമ്ലാനാ വിനിശ്ശ്വസിതനിസ്സ്വനാ ॥ 19 ॥
നിരാനന്ദാ മഹാരാജ രാമപ്രവ്രാജനാതുരാ ।
കൌസല്യാ പുത്രഹീനേവ അയോധ്യാ പ്രതിഭാതി മാ ॥ 20 ॥
സൂതസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ വാചാ പരമദീനയാ ।
ബാഷ്പോപഹതയാ രാജാ തം സൂതമിദമബ്രവീത് ॥ 21 ॥
കൈകേയ്യാ വിനിയുക്തേന പാപാഭിജനഭാവയാ ।
മയാ ന മന്ത്രകുശലൈര്വൃദ്ധൈസ്സഹ സമര്ഥിതമ് ॥ 22 ॥
ന സുഹൃദ്ഭിര്നചാമാത്യൈര്മന്ത്രയിത്വാ ന നൈഗമൈഃ ।
മയായമര്ഥസ്സമ്മോഹാത് സ്ത്രീഹേതോ സ്സഹസാ കൃതഃ ॥ 23 ॥
ഭവിതവ്യതയാ നൂനമിദം വാ വ്യസനം മഹത് ।
കുലസ്യാസ്യ വിനാശായ പ്രാപ്തം സൂത യദൃച്ഛയാ ॥ 24 ॥
സൂത യദ്യസ്തി തേ കിഞ്ചിന്മയാ തു സുകൃതം കൃതമ് ।
ത്വം പ്രാപയാഽഽശു മാം രാമം പ്രാണാസ്സന്ത്വരയന്തിമാമ് ॥ 25 ॥
യദ്യദ്യാപി മമൈവാജ്ഞാ നിവര്തയതു രാഘവമ് ।
ന ശക്ഷ്യാമി വിനാ രാമം മുഹൂര്തമപി ജീവിതുമ് ॥ 26 ॥
വൃത്തദംഷ്ട്രോ മഹേഷ്വാസഃ ക്വാസൌ ലക്ഷ്മണപൂര്വജഃ ।
യദി ജീവാമി സാധ്വേനം പശ്യേയം സീതയാ സഹ ॥ 27 ॥
ലോഹിതാക്ഷം മഹാബാഹുമാമുക്തമണികുണ്ഡലമ് ।
രാമം യദി ന പശ്യേയം ഗമിഷ്യാമി യമക്ഷയമ് ॥ 28 ॥
അതോ നു കിം ദുഃഖതരം സോഽഹമിക്ഷ്വാകുനന്ദനമ് ।
ഇമാമവസ്ഥാമാപന്നോ നേഹ പശ്യാമി രാഘവമ് ॥ 29 ॥
ഹാ രാമ രാമാനുജ ഹാ ഹാ വൈദേഹി തപസ്വിനി ।
ന മാം ജാനീത ദുഃഖേന മ്രിയമാണതമനാഥവത് ॥ 30 ॥
സ തേന രാജാ ദുഃഖേന ഭൃശമര്പിതചേതനഃ ।
അവഗാഢസ്സുദുഷ്പാരം ശോകസാഗരമബ്രവീത് ॥ 31 ॥
രാമശോകമഹാഭോഗസ്സീതാവിരഹപാരഗഃ ।
ശ്വസിതോര്മി മഹാവര്തോ ബാഷ്പഫേനജാലാവിലഃ ॥ 32 ॥
ബാഹുവിക്ഷേപമീനൌഘോ വിക്രന്ദിത മഹാസ്വനഃ ।
പ്രകീര്ണകേശശൈവാലഃ കൈകേയീബഡബാമുഖഃ ॥ 33 ॥
മമാശ്രുവേഗപ്രഭവഃ കുബ്ജാവാക്യമഹാഗ്രഹഃ ।
വരവേലോ നൃശംസായാ രാമപ്രവ്രാജനായതഃ ॥ 34 ॥
യസ്മിന്ബത നിമഗ്നോഽഹം കൌസല്യേ രാഘവം വിനാ ।
ദുസ്തരോ ജീവതാ ദേവി മയാഽയം ശോകസാഗരഃ ॥ 35 ॥
അശോഭനം യോഽഹമിഹാദ്യ രാഘവം ദിദൃക്ഷമാണോ ന ലഭേ സലക്ഷ്മണമ് ।
ഇതീവ രാജാ വിലപന്മഹായശാഃ പപാത തൂര്ണം ശയനേ സമൂര്ഛിതഃ ॥ 36 ॥
ഇതി വിലപതി പാര്ഥിവേ പ്രണഷ്ടേ കരുണതരം ദ്വിഗുണം ച രാമഹേതോഃ ।
വചനമനുനിശമ്യ തസ്യ ദേവീ ഭയമഗമത്പുനരേവ രാമമാതാ ॥ 37 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഏകോനഷഷ്ടിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
iti bruvantaṃ taṃ sūtaṃ sumantraṃ mantrisattamam |
brūhi śeṣaṃ punariti rājā vacanamabravīt || 1 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā sumantro bāṣpaviklabaḥ |
kathayāmāsa bhūyo'pi rāmasandeśavistaram || 2 ||
jaṭāḥ kṛtvā mahārāja cīravalkaladhāriṇau |
gaṅgāmuttīrya tau vīrau prayāgābhimukhau gatau || 3 ||
agrato lakṣmaṇo yātaḥ pālayanraghunandanam |
tāṃstathā gacchato dṛṣṭvā nivṛtto'smyavaśastadā || 4 ||
mamatvaśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani |
uṣṇamaśru pramuñcanto rāme samprasthite vanam || 5 ||
ubhābhyāṃ rājaputrābhyāmatha kṛtvāhamañjalim |
prasthito rathamāsthāya tadduḥkhamapi dhārayan || 6 ||
guhena sārdhaṃ tatraiva sthito'smi divasānbahūn |
āśayā yadi māṃ rāmaḥ puna śśabdāpayediti || 7 ||
viṣaye te mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ |
api vṛkṣāḥ parimlānāssapuṣpāṅkurakorakāḥ || 8 ||
upataptodakā nadyaḥ palvalāni sarāṃsi ca |
pariśuṣkapalāśāni vanānyupavanāni ca || 9 ||
na ca sarpanti sattvāni vyāsā na pracaranti ca |
rāmaśokābhibhūtaṃ tanniṣkūjamabhavadvanam || 10 ||
līnapuṣkarapatrāśca narendra kaluṣodakāḥ |
santaptapadmāḥ padminyo līnamīnavihaṅgamāḥ || 11 ||
jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca |
nādya bhāntyalpagandhīni phalāni ca yathāpuram || 12 ||
atrodyānāni śūnyāni pralīnavihagani ca |
na cābhirāmā nārāmānpaśyāmi manujarṣabha || 13 ||
praviśantamayodhyāṃ māṃ na kaścidabhinandati |
narā rāmamapaśyanto niśśvasanti muhurmuhuḥ || 14 ||
deva rājarathaṃ dṛṣṭvā vinā rāmamihāgatam |
duḥkhādaśrumukhassarvo rājamārgagato janaḥ || 15 ||
harmyairvimānaiḥ prāsādairavekṣyarathamāgatam |
hāhākārakṛtānāryo rāmādarśanakarśitāḥ || 16 ||
āyatairvimalairnetrairaśruvegapariplutaiḥ |
anyonyamabhivīkṣante'vyaktamārtatarāḥ striyaḥ || 17 ||
nāmitrāṇāṃ na mitrāṇāmudāsīnajanasya ca |
ahamārtatayā kiñcidviśeṣamupalakṣaye || 18 ||
aprahṛṣṭamanuṣyā ca dīnanāgaturaṅgamā |
ārtasvaraparimlānā viniśśvasitanissvanā || 19 ||
nirānandā mahārāja rāmapravrājanāturā |
kausalyā putrahīneva ayodhyā pratibhāti mā || 20 ||
sūtasya vacanaṃ śrutvā vācā paramadīnayā |
bāṣpopahatayā rājā taṃ sūtamidamabravīt || 21 ||
kaikeyyā viniyuktena pāpābhijanabhāvayā |
mayā na mantrakuśalairvṛddhaissaha samarthitam || 22 ||
na suhṛdbhirnacāmātyairmantrayitvā na naigamaiḥ |
mayāyamarthassammohāt strīheto ssahasā kṛtaḥ || 23 ||
bhavitavyatayā nūnamidaṃ vā vyasanaṃ mahat |
kulasyāsya vināśāya prāptaṃ sūta yadṛcchayā || 24 ||
sūta yadyasti te kiñcinmayā tu sukṛtaṃ kṛtam |
tvaṃ prāpayā''śu māṃ rāmaṃ prāṇāssantvarayantimām || 25 ||
yadyadyāpi mamaivājñā nivartayatu rāghavam |
na śakṣyāmi vinā rāmaṃ muhūrtamapi jīvitum || 26 ||
vṛttadaṃṣṭro maheṣvāsaḥ kvāsau lakṣmaṇapūrvajaḥ |
yadi jīvāmi sādhvenaṃ paśyeyaṃ sītayā saha || 27 ||
lohitākṣaṃ mahābāhumāmuktamaṇikuṇḍalam |
rāmaṃ yadi na paśyeyaṃ gamiṣyāmi yamakṣayam || 28 ||
ato nu kiṃ duḥkhataraṃ so'hamikṣvākunandanam |
imāmavasthāmāpanno neha paśyāmi rāghavam || 29 ||
hā rāma rāmānuja hā hā vaidehi tapasvini |
na māṃ jānīta duḥkhena mriyamāṇatamanāthavat || 30 ||
sa tena rājā duḥkhena bhṛśamarpitacetanaḥ |
avagāḍhassuduṣpāraṃ śokasāgaramabravīt || 31 ||
rāmaśokamahābhogassītāvirahapāragaḥ |
śvasitormi mahāvarto bāṣpaphenajālāvilaḥ || 32 ||
bāhuvikṣepamīnaugho vikrandita mahāsvanaḥ |
prakīrṇakeśaśaivālaḥ kaikeyībaḍabāmukhaḥ || 33 ||
mamāśruvegaprabhavaḥ kubjāvākyamahāgrahaḥ |
varavelo nṛśaṃsāyā rāmapravrājanāyataḥ || 34 ||
yasminbata nimagno'haṃ kausalye rāghavaṃ vinā |
dustaro jīvatā devi mayā'yaṃ śokasāgaraḥ || 35 ||
aśobhanaṃ yo'hamihādya rāghavaṃ didṛkṣamāṇo na labhe salakṣmaṇam |
itīva rājā vilapanmahāyaśāḥ papāta tūrṇaṃ śayane samūrchitaḥ || 36 ||
iti vilapati pārthive praṇaṣṭe karuṇataraṃ dviguṇaṃ ca rāmahetoḥ |
vacanamanuniśamya tasya devī bhayamagamatpunareva rāmamātā || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever