📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.50 അയോധ്യാകാണ്ഡ - പഞ്ചാശ സര്ഗഃ
2.50 Ayodhyakanda - Panchasha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ പഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।
വിശാലാന് കോസലാന് രമ്യാന് യാത്വാ ലക്ഷ്മണപൂര്വജഃ ।
അയോധ്യാഭിമുഖോ ധീമാന് പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യമബ്രവീത് ॥ 1 ॥
ആപൃച്ഛേ ത്വാം പുരീശ്രേഷ്ഠേ കാകുത്സ്ഥപരിപാലിതേ ।
ദൈവതാനി ച യാനി ത്വാം പാലയന്തി വസന്തി ച ॥ 2 ॥
നിവൃത്തവനവാസസ്ത്വാമനൃണോ ജഗതീപതേഃ ।
പുനര്ദ്രക്ഷ്യാമി മാത്രാ ച പിത്രാ ച സഹ സങ്ഗതഃ ॥ 3 ॥
തതോ രുധിരതാമ്രാക്ഷോ ഭുജമുദ്യമ്യ ദക്ഷിണമ് ।
അശ്രുപൂര്ണമുഖോ ദീനോഽബ്രവീജ്ജാനപദം ജനമ് ॥ 4 ॥
അനുക്രോശോ ദയാ ചൈവ യഥാര്ഹം മയി വഃ കൃതഃ ।
ചിരം ദുഃഖസ്യ പാപീയോ ഗമ്യതാമര്ഥസിദ്ധയേ ॥ 5 ॥
തേഽഭിവാദ്യ മഹാത്മാനം കൃത്വാ ചാപി പ്രദക്ഷിണമ് ।
വിലപന്തോ നരാ ഘോരം വ്യതിഷ്ഠന്ത ക്വചിത് ക്വചിത് ॥ 6 ॥
തഥാ വിലപതാം തേഷാമതൃപ്താനാം ച രാഘവഃ ।
അചക്ഷുര്വിഷയം പ്രായാദ്യഥാര്കഃ ക്ഷണദാമുഖേ ॥ 7 ॥
തതോ ധാന്യധനോപേതാന് ദാനശീലജനാന് ശിവാന് ।
അകുതശ്ചിദ്ഭയാന് രമ്യാംശ്ചൈത്യയൂപസമാവൃതാന് ॥ 8 ॥
ഉദ്യാനാമ്രവനോപേതാന് സമ്പന്നസലിലാശയാന് ।
തുഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണാന് ഗോകുലാകുലസേവിതാന് ॥ 9 ॥
ലക്ഷണീയാന്നരേന്ദ്രാണാം ബ്രഹ്മഘോഷാഭിനാദിതാന് ।
രഥേന പുരുഷവ്യാഘ്രഃ കോസലാനത്യവര്തത ॥ 10 ॥
മധ്യേനമുദിതം സ്ഫീതം രമ്യോദ്യാനസമാകുലമ് ।
രാജ്യം ഭോഗ്യം നരേന്ദ്രാണാം യയൌ ധൃതിമതാം വരഃ ॥ 11 ॥
തത സ്ത്രിപഥഗാം ദിവ്യാം ശിവതോയാമശൈവലാമ് ।
ദദര്ശ രാഘവോ ഗങ്ഗാം പുണ്യാമൃഷിനിഷേവിതാമ് ॥ 12 ॥
ആശ്രമൈരവിദൂരസ്ഥൈഃ ശ്രീമദ്ഭിസ്സമലങ്കൃതാമ് ।
കാലേഽപ്സരോഭിര്ഹൃഷ്ടാഭി സ്സേവിതാമ്ഭോഹ്രദാം ശിവാമ് ॥ 13 ॥
ദേവദാനവഗന്ധര്വൈഃ കിന്നരൈരുപശോഭിതാമ് ।
നാനാഗന്ധര്വപത്നീഭി സ്സേവിതാം സതതം ശിവാമ് ॥ 14 ॥
ദേവാഽഽക്രീഡശതാകീര്ണാം ദേവോദ്യാനശതായുതാമ് ।
ദേവാര്ഥമാകാശഗമാം വിഖ്യാതാം ദേവപദ്മിനീമ് ॥ 15 ॥
ജലാഘാതാട്ടഹാസോഗ്രാം ഫേനനിര്മലഹാസിനീമ് ।
ക്വചിദ്വേണീകൃതജലാം ക്വചിദാവര്തശോഭിതാമ് ॥ 16 ॥
ക്വചിത് സ്തിമിതഗമ്ഭീരാം ക്വചിദ്വേഗജലാകുലാമ് ।
ക്വചിദ്ഗമ്ഭീരനിര്ഘോഷാം ക്വചിദ്ഭൈരവനിസ്വനാമ് ॥ 17 ॥
ദേവസങ്ഘാപ്ലുതജലാം നിര്മലോത്പലശോഭിതാമ് ।
ക്വചിദാഭോഗപുലിനാം ക്വചിന്നിര്മലവാലുകാമ് ॥ 18 ॥
ഹംസസാരസസങ്ഘുഷ്ടാം ചക്രവാകോപകൂജിതാമ് ।
സദാ മദൈശ്ച വിഹഗൈരഭിസന്നാദിതാന്തരാമ് ॥ 19 ॥
ക്വചിത്തീരരുഹൈര്വൃക്ഷൈര്മാലാഭിരിവശോഭിതാമ് ।
ക്വചിത്ഫുല്ലോത്പലച്ഛന്നാം ക്വചിത്പദ്മവനാകുലാമ് ॥ 20 ॥
ക്വചിത്കുമുദഷണ്ഡൈശ്ച കുഡ്മലൈരുപശോഭിതാമ് ।
നാനാപുഷ്പരജോധ്വസ്താം സമദാമിവ ച ക്വചിത് ॥ 21 ॥
വ്യപേതമലസങ്ഘാതാം മണിനിര്മലദര്ശനാമ് ।
ദിശാഗജൈര്വനഗജൈ ര്മത്തൈശ്ച വരവാരണൈഃ ॥ 22 ॥
ദേവോപവാഹ്യൈശ്ച മുഹുസ്സന്നാദിതവനാന്തരാമ് ।
പ്രമദാമിവ യത്നേന ഭൂഷിതാം ഭൂഷണോത്തമൈഃ ॥ 23 ॥
ഫലൈഃ പുഷ്പൈഃ കിസലയൈര്വൃതാം ഗുല്മൈര്ദ്വിജൈസ്തഥാ ।
ശിംശുമാരൈശ്ച നക്രൈശ്ച ഭുജങ്ഗൈശ്ച നിഷേവിതാമ് ॥ 24 ॥
വിഷ്ണുപാദച്യുതാം ദിവ്യാമപാപാം പാപനാശിനീമ് ।
താം ശങ്കരജടാജൂടാദ്ഭ്രഷ്ടാം സാഗരതേജസാ ॥ 25 ॥
സമുദ്രമഹിഷീം ഗങ്ഗാം സാരസക്രൌഞ്ചനാദിതാമ് ।
ആസസാദ മഹാബാഹുഃ ശൃങ്ഗിബേരപുരം പ്രതി ॥ 26 ॥
താമൂര്മികലിലാവര്താമന്വവേക്ഷ്യ മഹാരഥഃ ।
സുമന്ത്രമബ്രവീത്സൂതമിഹൈവാദ്യ വസാമഹേ ॥ 27 ॥
അവിദൂരാദയം നദ്യാ ബഹുപുഷ്പപ്രവാലവാന് ।
സുമഹാനിങ്ഗുദീവൃക്ഷോ വസാമോഽത്രൈവ സാരഥേ ॥ 28 ॥
ദ്രക്ഷ്യാമ സ്സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാം സമ്മാന്യസലിലാം ശിവാമ് ।
ദേവദാനവഗന്ധര്വമൃഗമാനുഷപക്ഷിണാമ് ॥ 29 ॥
ലക്ഷ്മണശ്ച സുമന്ത്രശ്ച ബാഢമിത്യേവ രാഘവമ് ।
ഉക്ത്വാ തമിങ്ഗുദീവൃക്ഷം തദോപയയതുര്ഹയൈഃ ॥ 30 ॥
രാമോഽഭിയായ തം രമ്യം വൃക്ഷമിക്ഷ്വാകുനന്ദനഃ ।
രഥാദവാതരത്തസ്മാത്സഭാര്യ സ്സഹലക്ഷ്മണഃ ॥ 31 ॥
സുമന്ത്രോഽപ്യവതീര്യാസ്മാന്മോചയിത്വാ ഹയോത്തമാന് ।
വൃക്ഷമൂലഗതം രാമമുപതസ്ഥേ കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ 32 ॥
തത്ര രാജാ ഗുഹോ നാമ രാമസ്യാത്മസമസ്സഖാ ।
നിഷാദജാത്യോ ബലവാന് സ്ഥപതിശ്ചേതി വിശ്രുതഃ ॥ 33 ॥
സ ശൃത്വാ പുരുഷവ്യാഘ്രം രാമം വിഷയമാഗതമ് ।
വൃദ്ധൈഃ പരിവൃതോഽമാത്യൈഃ ജ്ഞാതിഭിശ്ചാഭ്യുപാഗതഃ ॥ 34 ॥
തതോ നിഷാദാധിപതിം ദൃഷ്ട്വാ ദൂരാദുപസ്ഥിതമ് ।
സഹ സൌമിത്രിണാ രാമ സ്സമാഗച്ഛദ്ഗുഹേന സഃ ॥ 35 ॥
തമാര്തസ്സമ്പരിഷ്വജ്യ ഗുഹോ രാഘവമബ്രവീത് ।
യഥാഽയോധ്യാ തഥേയം തേ രാമ കിം കരവാണി തേ ॥ 36 ॥
ഈദൃശം ഹി മഹാബാഹോ കഃ പ്രാപ്സ്യത്യതിഥിം പ്രിയമ് ।
തതോ ഗുണവദന്നാദ്യമുപാദായ പൃഥഗ്വിധമ് ॥ 37 ॥
അര്ഘ്യം ചോപാനയത്ക്ഷിപ്രം വാക്യം ചേദമുവാച ഹ ।
സ്വാഗതം തേ മഹാബാഹോ തവേയമഖിലാ മഹീ ॥ 38 ॥
വയം പ്രേഷ്യാ ഭവാന്ഭര്താ സാധു രാജ്യം പ്രശാധി നഃ ।
ഭക്ഷ്യം ഭോജ്യം ച പേയം ച ലേഹ്യഞ്ചേദമുപസ്ഥിതമ് ॥ 39 ॥
ശയനാനി ച മുഖ്യാനി വാജിനാം ഖാദനം ച തേ ।
ഏവം ബ്രുവാണം തു ഗുഹം രാഘവഃ പ്രത്യുവാച ഹ ॥ 40 ॥
അര്ചിതാശ്ചൈവ ഹൃഷ്ടാശ്ച ഭവതാ സര്വഥാ വയമ് ।
പദ്ഭ്യാമഭിഗമാച്ചൈവ സ്നേഹസന്ദര്ശനേന ച ॥ 41 ॥
ഭുജാഭ്യാം സാധു പീനാഭ്യാം പീഡയന്വാക്യമബ്രവീത് ।
ദിഷ്ട്യാ ത്വാം ഗുഹ പശ്യാമി ഹ്യരോഗം സഹ ബാന്ധവൈഃ ।
അപി തേ കുശലം രാഷ്ട്രേ മിത്രേഷു ച ധനേഷു ച ॥ 42 ॥
യത്ത്വിദം ഭവതാ കിഞ്ചിത്പ്രീത്യാ സമുപകല്പിതമ് ।
സര്വം തദനുജാനാമി ന ഹി വര്തേ പ്രതിഗ്രഹേ ॥ 43 ॥
കുശചീരാജിനധരം ഫലമൂലാശിനം ച മാമ് ।
വിദ്ധി പ്രണിഹിതം ധര്മേ താപസം വനഗോചരമ് ॥ 44 ॥
അശ്വാനാം ഖാദനേനാഹമര്ഥീ നാന്യേന കേനചിത് ।
ഏതാവതാഽത്ര ഭവതാ ഭവിഷ്യാമി സുപൂജിതഃ ॥ 45 ॥
ഏതേ ഹി ദയിതാ രാജ്ഞഃ പിതുര്ദശരഥസ്യ മേ ।
ഏതൈസ്സുവിഹിതൈരശ്വൈ ഭവിഷ്യാമ്യഹമര്ചിതഃ ॥ 46 ॥
അശ്വാനാം പ്രതിപാനം ച ഖാദനം ചൈവ സോഽന്വശാത് ।
ഗുഹസ്തത്രൈവ പുരുഷാം സ്ത്വരിതം ദീയതാമിതി ॥ 47 ॥
തതശ്ചീരോത്തരാസങ്ഗഃ സന്ധ്യാമന്വാസ്യ പശ്ചിമാമ് ।
ജലമേവാദദേ ഭോജ്യം ലക്ഷ്മണേനാഽഽഹൃതം സ്വയമ് ॥ 48 ॥
തസ്യ ഭൂമൌ ശയാനസ്യ പാദൌ പ്രക്ഷാല്യ ലക്ഷ്മണഃ ।
സഭാര്യസ്യ തതോഽഭ്യേത്യ തസ്ഥൌ വൃക്ഷമുപാശ്രിതഃ ॥ 49 ॥
ഗുഹോഽപി സഹ സൂതേന സൌമിത്രിമനുഭാഷയന് ।
അന്വജാഗ്രത്തതോ രാമമപ്രമത്തോ ധനുര്ധരഃ ॥ 50 ॥
തഥാ ശയാനസ്യ തതോഽസ്യ ധീമതോ യശസ്വിനോ ദാശരഥേര്മഹാത്മനഃ ।
അദൃഷ്ടദുഃഖസ്യ സുഖോചിതസ്യ സാ തദാവ്യതീയായ ചിരേണ ശര്വരീ ॥ 51 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ പഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
viśālān kosalān ramyān yātvā lakṣmaṇapūrvajaḥ |
ayodhyābhimukho dhīmān prāñjalirvākyamabravīt || 1 ||
āpṛcche tvāṃ purīśreṣṭhe kākutsthaparipālite |
daivatāni ca yāni tvāṃ pālayanti vasanti ca || 2 ||
nivṛttavanavāsastvāmanṛṇo jagatīpateḥ |
punardrakṣyāmi mātrā ca pitrā ca saha saṅgataḥ || 3 ||
tato rudhiratāmrākṣo bhujamudyamya dakṣiṇam |
aśrupūrṇamukho dīno'bravījjānapadaṃ janam || 4 ||
anukrośo dayā caiva yathārhaṃ mayi vaḥ kṛtaḥ |
ciraṃ duḥkhasya pāpīyo gamyatāmarthasiddhaye || 5 ||
te'bhivādya mahātmānaṃ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam |
vilapanto narā ghoraṃ vyatiṣṭhanta kvacit kvacit || 6 ||
tathā vilapatāṃ teṣāmatṛptānāṃ ca rāghavaḥ |
acakṣurviṣayaṃ prāyādyathārkaḥ kṣaṇadāmukhe || 7 ||
tato dhānyadhanopetān dānaśīlajanān śivān |
akutaścidbhayān ramyāṃścaityayūpasamāvṛtān || 8 ||
udyānāmravanopetān sampannasalilāśayān |
tuṣṭapuṣṭajanākīrṇān gokulākulasevitān || 9 ||
lakṣaṇīyānnarendrāṇāṃ brahmaghoṣābhināditān |
rathena puruṣavyāghraḥ kosalānatyavartata || 10 ||
madhyenamuditaṃ sphītaṃ ramyodyānasamākulam |
rājyaṃ bhogyaṃ narendrāṇāṃ yayau dhṛtimatāṃ varaḥ || 11 ||
tata stripathagāṃ divyāṃ śivatoyāmaśaivalām |
dadarśa rāghavo gaṅgāṃ puṇyāmṛṣiniṣevitām || 12 ||
āśramairavidūrasthaiḥ śrīmadbhissamalaṅkṛtām |
kāle'psarobhirhṛṣṭābhi ssevitāmbhohradāṃ śivām || 13 ||
devadānavagandharvaiḥ kinnarairupaśobhitām |
nānāgandharvapatnībhi ssevitāṃ satataṃ śivām || 14 ||
devā''krīḍaśatākīrṇāṃ devodyānaśatāyutām |
devārthamākāśagamāṃ vikhyātāṃ devapadminīm || 15 ||
jalāghātāṭṭahāsogrāṃ phenanirmalahāsinīm |
kvacidveṇīkṛtajalāṃ kvacidāvartaśobhitām || 16 ||
kvacit stimitagambhīrāṃ kvacidvegajalākulām |
kvacidgambhīranirghoṣāṃ kvacidbhairavanisvanām || 17 ||
devasaṅghāplutajalāṃ nirmalotpalaśobhitām |
kvacidābhogapulināṃ kvacinnirmalavālukām || 18 ||
haṃsasārasasaṅghuṣṭāṃ cakravākopakūjitām |
sadā madaiśca vihagairabhisannāditāntarām || 19 ||
kvacittīraruhairvṛkṣairmālābhirivaśobhitām |
kvacitphullotpalacchannāṃ kvacitpadmavanākulām || 20 ||
kvacitkumudaṣaṇḍaiśca kuḍmalairupaśobhitām |
nānāpuṣparajodhvastāṃ samadāmiva ca kvacit || 21 ||
vyapetamalasaṅghātāṃ maṇinirmaladarśanām |
diśāgajairvanagajai rmattaiśca varavāraṇaiḥ || 22 ||
devopavāhyaiśca muhussannāditavanāntarām |
pramadāmiva yatnena bhūṣitāṃ bhūṣaṇottamaiḥ || 23 ||
phalaiḥ puṣpaiḥ kisalayairvṛtāṃ gulmairdvijaistathā |
śiṃśumāraiśca nakraiśca bhujaṅgaiśca niṣevitām || 24 ||
viṣṇupādacyutāṃ divyāmapāpāṃ pāpanāśinīm |
tāṃ śaṅkarajaṭājūṭādbhraṣṭāṃ sāgaratejasā || 25 ||
samudramahiṣīṃ gaṅgāṃ sārasakrauñcanāditām |
āsasāda mahābāhuḥ śṛṅgiberapuraṃ prati || 26 ||
tāmūrmikalilāvartāmanvavekṣya mahārathaḥ |
sumantramabravītsūtamihaivādya vasāmahe || 27 ||
avidūrādayaṃ nadyā bahupuṣpapravālavān |
sumahāniṅgudīvṛkṣo vasāmo'traiva sārathe || 28 ||
drakṣyāma ssaritāṃ śreṣṭhāṃ sammānyasalilāṃ śivām |
devadānavagandharvamṛgamānuṣapakṣiṇām || 29 ||
lakṣmaṇaśca sumantraśca bāḍhamityeva rāghavam |
uktvā tamiṅgudīvṛkṣaṃ tadopayayaturhayaiḥ || 30 ||
rāmo'bhiyāya taṃ ramyaṃ vṛkṣamikṣvākunandanaḥ |
rathādavātarattasmātsabhārya ssahalakṣmaṇaḥ || 31 ||
sumantro'pyavatīryāsmānmocayitvā hayottamān |
vṛkṣamūlagataṃ rāmamupatasthe kṛtāñjaliḥ || 32 ||
tatra rājā guho nāma rāmasyātmasamassakhā |
niṣādajātyo balavān sthapatiśceti viśrutaḥ || 33 ||
sa śṛtvā puruṣavyāghraṃ rāmaṃ viṣayamāgatam |
vṛddhaiḥ parivṛto'mātyaiḥ jñātibhiścābhyupāgataḥ || 34 ||
tato niṣādādhipatiṃ dṛṣṭvā dūrādupasthitam |
saha saumitriṇā rāma ssamāgacchadguhena saḥ || 35 ||
tamārtassampariṣvajya guho rāghavamabravīt |
yathā'yodhyā tatheyaṃ te rāma kiṃ karavāṇi te || 36 ||
īdṛśaṃ hi mahābāho kaḥ prāpsyatyatithiṃ priyam |
tato guṇavadannādyamupādāya pṛthagvidham || 37 ||
arghyaṃ copānayatkṣipraṃ vākyaṃ cedamuvāca ha |
svāgataṃ te mahābāho taveyamakhilā mahī || 38 ||
vayaṃ preṣyā bhavānbhartā sādhu rājyaṃ praśādhi naḥ |
bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca peyaṃ ca lehyañcedamupasthitam || 39 ||
śayanāni ca mukhyāni vājināṃ khādanaṃ ca te |
evaṃ bruvāṇaṃ tu guhaṃ rāghavaḥ pratyuvāca ha || 40 ||
arcitāścaiva hṛṣṭāśca bhavatā sarvathā vayam |
padbhyāmabhigamāccaiva snehasandarśanena ca || 41 ||
bhujābhyāṃ sādhu pīnābhyāṃ pīḍayanvākyamabravīt |
diṣṭyā tvāṃ guha paśyāmi hyarogaṃ saha bāndhavaiḥ |
api te kuśalaṃ rāṣṭre mitreṣu ca dhaneṣu ca || 42 ||
yattvidaṃ bhavatā kiñcitprītyā samupakalpitam |
sarvaṃ tadanujānāmi na hi varte pratigrahe || 43 ||
kuśacīrājinadharaṃ phalamūlāśinaṃ ca mām |
viddhi praṇihitaṃ dharme tāpasaṃ vanagocaram || 44 ||
aśvānāṃ khādanenāhamarthī nānyena kenacit |
etāvatā'tra bhavatā bhaviṣyāmi supūjitaḥ || 45 ||
ete hi dayitā rājñaḥ piturdaśarathasya me |
etaissuvihitairaśvai bhaviṣyāmyahamarcitaḥ || 46 ||
aśvānāṃ pratipānaṃ ca khādanaṃ caiva so'nvaśāt |
guhastatraiva puruṣāṃ stvaritaṃ dīyatāmiti || 47 ||
tataścīrottarāsaṅgaḥ sandhyāmanvāsya paścimām |
jalamevādade bhojyaṃ lakṣmaṇenā''hṛtaṃ svayam || 48 ||
tasya bhūmau śayānasya pādau prakṣālya lakṣmaṇaḥ |
sabhāryasya tato'bhyetya tasthau vṛkṣamupāśritaḥ || 49 ||
guho'pi saha sūtena saumitrimanubhāṣayan |
anvajāgrattato rāmamapramatto dhanurdharaḥ || 50 ||
tathā śayānasya tato'sya dhīmato yaśasvino dāśarathermahātmanaḥ |
adṛṣṭaduḥkhasya sukhocitasya sā tadāvyatīyāya cireṇa śarvarī || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever