📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.31 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ഏകത്രിംശ സര്ഗഃ
2.31 Ayodhyakanda - Ekatrimsha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഏകത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।
ഏവം ശൃത്വാ തു സംവാദം ലക്ഷ്മണഃ പൂര്വമാഗതഃ ।
ബാഷ്പപര്യാകുലമുഖഃ ശോകം സോഢുമശക്നുവന് ॥ 1 ॥
സ ഭ്രാതുശ്ചരണൌ ഗാഢം നിപീഡ്യ രഘുനന്ദനഃ ।
സീതാമുവാചാതിയശാം രാഘവം ച മഹാവ്രതമ് ॥ 2 ॥
ഏവം ശൃത്വാ തു സംവാദം ലക്ഷ്മണഃ പൂര്വമാഗതഃ ।
ബാഷ്പപര്യാകുലമുഖഃ ശോകം സോഢുമശക്നുവന് ॥ 3 ॥
സ ഭ്രാതുശ്ചരണൌ ഗാഢം നിപീഡ്യ രഘുനന്ദനഃ ।
സീതാമുവാചാതിയശാം രാഘവം ച മഹാവ്രതമ് ॥ 4 ॥
യദി ഗന്തും കൃതാബുദ്ധിര്വനം മൃഗഗജായുതമ് ।
അഹം ത്വാനുഗമിഷ്യാമി വനമഗ്രേ ധനുര്ധരഃ ॥ 5 ॥
മയാ സമേതോഽരണ്യാനി ബഹൂനി വിചരിഷ്യസി ।
പക്ഷിഭിര്മൃഗയൂഥൈശ്ച സങ്ഘുഷ്ടാനി സമന്തതഃ ॥ 6 ॥
ന ദേവലോകാക്രമണം നാമരത്വമഹം വൃണേ ।
ഐശ്വര്യം വാപി ലോകാനാം കാമയേ ന ത്വയാ വിനാ ॥ 7 ॥
ഏവം ബ്രുവാണസ്സൌമിത്രിര്വനവാസായ നിശ്ചിതഃ ।
രാമേണ ബഹുഭിസ്സാന്ത്വൈര്നിഷിധ്ദഃ പുനരബ്രവീത് ॥ 8 ॥
അനുജ്ഞാതശ്ച ഭവതാ പൂര്വമേവ യദസ്മ്യഹമ് ।
കിമിദാനീം പുനരിദം ക്രിയതേ മന്നിവാരണമ് ॥ 9 ॥
യദര്ഥം പ്രതിഷേധോ മേ ക്രിയതേ ഗന്തുമിച്ഛതഃ ।
ഏതദിച്ഛാമി വിജ്ഞാതും സംശയോ ഹി മമാനഘ ॥ 10 ॥
തതോഽബ്രവീന്മഹാതേജാ രാമോ ലക്ഷ്മണമഗ്രതഃ ।
സ്ഥിതം പ്രാഗ്ഗാമിനം വീരം യാചമാനം കൃതാഞ്ജലിമ് ॥ 11 ॥
സ്നിഗ്ധോ ധര്മരതോ വീരസ്സതതം സത്പഥേ സ്ഥിതഃ ।
പ്രിയഃ പ്രാണസമോ വശ്യോ ഭ്രാതാ ചാപി സഖാ ച മേ ॥ 12 ॥
മയാഽദ്യ സഹ സൌമിത്രേ ത്വയി ഗച്ഛതി തദ്വനമ് ।
കോ ഭരിഷ്യതി കൌസല്യാം സുമിത്രാം വാ യശസ്വിനീമ് ॥ 13 ॥
അഭിവര്ഷതി കാമൈര്യഃ പര്ജന്യഃ പൃഥിവീമിവ ।
സ കാമപാശപര്യസ്തോ മഹാതേജാ മഹീപതിഃ ॥ 14 ॥
സാ ഹി രാജ്യമിദം പ്രാപ്യ നൃപസ്യാശ്വപതേ സ്സുതാ ।
ദുഃഖിതാനാം സപത്നീനാം ന കരിഷ്യതി ശോഭനമ് ॥ 15 ॥
ന സ്മരിഷ്യതി കൌസല്യാം സുമിത്രാം ച സുദുഃഖിതാമ് ।
ഭരതോ രാജ്യമാസാദ്യ കൈകേയ്യാം പര്യവസ്ഥിതഃ ॥ 16 ॥
താമാര്യാം സ്വയമേവേഹ രാജാനുഗ്രഹണേന വാ ।
സൌമിത്രേ ഭര കൌശല്യാമുക്തമര്ഥമിമം ചര ॥ 17 ॥
ഏവം മമ ച തേ ഭക്തിര്ഭവിഷ്യതി സുദര്ശിതാ ।
ധര്മജ്ഞ ഗുരുപൂജായാം ധര്മശ്ചാപ്യതുലോ മഹാന് ॥ 18 ॥
ഏവം കുരുഷ്വ സൌമിത്രേ മത്കൃതേ രഘുനന്ദന ।
അസ്മാഭിര്വിപ്രഹീണായാ മാതുര്നോ ന ഭവേത്സുഖമ് ॥ 19 ॥
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ ലക്ഷ്മണ ശ്ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ ।
പ്രത്യുവാച തദാ രാമം വാക്യജ്ഞോ വാക്യകോവിദമ് ॥ 20 ॥
തവൈവ തേജസാ വീര ഭരതഃ പൂജയിഷ്യതി ।
കൌസല്യാം ച സുമിത്രാം ച പ്രയതോ നാത്ര സംശയഃ ॥ 21 ॥
കൌശല്യാ ബിഭൃയാദാര്യാ സഹസ്രമപി മദ്വിധാന് ।
യസ്യാസ്സഹസ്രം ഗ്രാമാണാം സമ്പ്രാപ്ത മുപജീവനമ് ॥ 22 ॥
തദാത്മഭരണേ ചൈവ മമ മാതുസ്തഥൈവ ച ।
പര്യാപ്താ മദ്വിധാനാം ച ഭരണായ യശസ്വിനീ ॥ 23 ॥
കുരുഷ്വ മാമനുചരം വൈധര്മ്യം നേഹ വിദ്യതേ ।
കൃതാര്ഥോഽഹം ഭവിഷ്യാമി തവ ചാര്ഥഃ പ്രകല്പതേ ॥ 24 ॥
ധനുരാദായ സശരം ഖനിത്രപിടകാധരഃ ।
അഗ്രതസ്തേ ഗമിഷ്യാമി പന്ഥാനമനുദര്ശയന് ॥ 25 ॥
ആഹരിഷ്യാമി തേ നിത്യം മൂലാനി ച ഫലാനി ച ।
വന്യാനി യാനി ചാന്യാനി സ്വാഹാരാണി തപസ്വിനാമ് ॥ 26 ॥
ഭവാംസ്തു സഹ വൈദേഹ്യാ ഗിരിസാനുഷു രംസ്യതേ ।
അഹം സര്വം കരിഷ്യാമി ജാഗ്രത സ്സ്വപതശ്ച തേ ॥ 27 ॥
രാമസ്ത്വനേന വാക്യേന സുപ്രീതഃ പ്രത്യുവാച തമ് ।
വ്രജാപൃച്ഛസ്വ സൌമിത്രേ സര്വമേവ സുഹൃജ്ജനമ് ॥ 28 ॥
യേ ച രാജ്ഞോ ദദൌ ദിവ്യേ മഹാത്മാ വരുണ സ്സ്വയമ് ।
ജനകസ്യ മഹായജ്ഞേ ധനുഷീ രൌദ്രദര്ശനേ ॥ 29 ॥
അഭേദ്യകവചേ ദിവ്യേ തൂണീ ചാക്ഷയസായകൌ ।
ആദിത്യവിമലൌ ചോഭൌ ഖഡ്ഗൌ ഹേമപരിഷ്കൃതൌ ॥ 30 ॥
സത്കൃത്യ നിഹിതം സര്വമേതദാചാര്യസദ്മനി ।
സര്വമായുധമാദായ ക്ഷിപ്രമാവ്രജ ലക്ഷ്മണ ॥ 31 ॥
സ സുഹൃജ്ജനമാമന്ത്ര്യവനവാസായ നിശ്ചിതഃ ।
ഇക്ഷ്വാകുഗുരുമാഗമ്യ ജഗ്രാഹായുധമുത്തമമ് ॥ 32 ॥
തദ്ധിവ്യം രാജശാര്ദൂല സത്കൃതം മാല്യഭൂഷിതമ് ।
രാമായ ദര്ശയാമാസ സൌമിത്രിസ്സര്വമായുധമ് ॥ 33 ॥
തമുവാചാത്മവാന് രാമഃ പ്രീത്യാ ലക്ഷ്മണമാഗതമ് ।
കാലേ ത്വമാഗത സൌമ്യ കാങ്ക്ഷിതേ മമ ലക്ഷ്മണ ॥ 34 ॥
അഹം പ്രദാതുമിച്ഛാമി യദിദം മാമകം ധനമ് ।
ബ്രാഹ്മണേഭ്യസ്തപസ്വിഭ്യസ്ത്വയാ സഹ പരന്തപ ॥ 35 ॥
വസന്തീഹ ദൃഢം ഭക്ത്യാ ഗുരുഷു ദ്വിജസത്തമാഃ ।
തേഷാമപി ച മേ ഭൂയസ്സര്വേഷാഞ്ചോപജീവിനാമ് ॥ 36 ॥
വശിഷ്ഠപുത്രം തു സുയജ്ഞമാര്യം ത്വമാനയാശു പ്രവരം ദ്വിജാനാമ് ।
അഭിപ്രയാസ്യാമി വനം സമസ്താ നഭ്യര്ച്യ ശിഷ്ടാനപരാന് ദ്വിജാതീന് ॥ 37 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഏകത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 1 ||
sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 2 ||
evaṃ śṛtvā tu saṃvādaṃ lakṣmaṇaḥ pūrvamāgataḥ |
bāṣpaparyākulamukhaḥ śokaṃ soḍhumaśaknuvan || 3 ||
sa bhrātuścaraṇau gāḍhaṃ nipīḍya raghunandanaḥ |
sītāmuvācātiyaśāṃ rāghavaṃ ca mahāvratam || 4 ||
yadi gantuṃ kṛtābuddhirvanaṃ mṛgagajāyutam |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi vanamagre dhanurdharaḥ || 5 ||
mayā sameto'raṇyāni bahūni vicariṣyasi |
pakṣibhirmṛgayūthaiśca saṅghuṣṭāni samantataḥ || 6 ||
na devalokākramaṇaṃ nāmaratvamahaṃ vṛṇe |
aiśvaryaṃ vāpi lokānāṃ kāmaye na tvayā vinā || 7 ||
evaṃ bruvāṇassaumitrirvanavāsāya niścitaḥ |
rāmeṇa bahubhissāntvairniṣidhdaḥ punarabravīt || 8 ||
anujñātaśca bhavatā pūrvameva yadasmyaham |
kimidānīṃ punaridaṃ kriyate mannivāraṇam || 9 ||
yadarthaṃ pratiṣedho me kriyate gantumicchataḥ |
etadicchāmi vijñātuṃ saṃśayo hi mamānagha || 10 ||
tato'bravīnmahātejā rāmo lakṣmaṇamagrataḥ |
sthitaṃ prāggāminaṃ vīraṃ yācamānaṃ kṛtāñjalim || 11 ||
snigdho dharmarato vīrassatataṃ satpathe sthitaḥ |
priyaḥ prāṇasamo vaśyo bhrātā cāpi sakhā ca me || 12 ||
mayā'dya saha saumitre tvayi gacchati tadvanam |
ko bhariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ vā yaśasvinīm || 13 ||
abhivarṣati kāmairyaḥ parjanyaḥ pṛthivīmiva |
sa kāmapāśaparyasto mahātejā mahīpatiḥ || 14 ||
sā hi rājyamidaṃ prāpya nṛpasyāśvapate ssutā |
duḥkhitānāṃ sapatnīnāṃ na kariṣyati śobhanam || 15 ||
na smariṣyati kausalyāṃ sumitrāṃ ca suduḥkhitām |
bharato rājyamāsādya kaikeyyāṃ paryavasthitaḥ || 16 ||
tāmāryāṃ svayameveha rājānugrahaṇena vā |
saumitre bhara kauśalyāmuktamarthamimaṃ cara || 17 ||
evaṃ mama ca te bhaktirbhaviṣyati sudarśitā |
dharmajña gurupūjāyāṃ dharmaścāpyatulo mahān || 18 ||
evaṃ kuruṣva saumitre matkṛte raghunandana |
asmābhirviprahīṇāyā māturno na bhavetsukham || 19 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa śślakṣṇayā girā |
pratyuvāca tadā rāmaṃ vākyajño vākyakovidam || 20 ||
tavaiva tejasā vīra bharataḥ pūjayiṣyati |
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca prayato nātra saṃśayaḥ || 21 ||
kauśalyā bibhṛyādāryā sahasramapi madvidhān |
yasyāssahasraṃ grāmāṇāṃ samprāpta mupajīvanam || 22 ||
tadātmabharaṇe caiva mama mātustathaiva ca |
paryāptā madvidhānāṃ ca bharaṇāya yaśasvinī || 23 ||
kuruṣva māmanucaraṃ vaidharmyaṃ neha vidyate |
kṛtārtho'haṃ bhaviṣyāmi tava cārthaḥ prakalpate || 24 ||
dhanurādāya saśaraṃ khanitrapiṭakādharaḥ |
agrataste gamiṣyāmi panthānamanudarśayan || 25 ||
āhariṣyāmi te nityaṃ mūlāni ca phalāni ca |
vanyāni yāni cānyāni svāhārāṇi tapasvinām || 26 ||
bhavāṃstu saha vaidehyā girisānuṣu raṃsyate |
ahaṃ sarvaṃ kariṣyāmi jāgrata ssvapataśca te || 27 ||
rāmastvanena vākyena suprītaḥ pratyuvāca tam |
vrajāpṛcchasva saumitre sarvameva suhṛjjanam || 28 ||
ye ca rājño dadau divye mahātmā varuṇa ssvayam |
janakasya mahāyajñe dhanuṣī raudradarśane || 29 ||
abhedyakavace divye tūṇī cākṣayasāyakau |
ādityavimalau cobhau khaḍgau hemapariṣkṛtau || 30 ||
satkṛtya nihitaṃ sarvametadācāryasadmani |
sarvamāyudhamādāya kṣipramāvraja lakṣmaṇa || 31 ||
sa suhṛjjanamāmantryavanavāsāya niścitaḥ |
ikṣvākugurumāgamya jagrāhāyudhamuttamam || 32 ||
taddhivyaṃ rājaśārdūla satkṛtaṃ mālyabhūṣitam |
rāmāya darśayāmāsa saumitrissarvamāyudham || 33 ||
tamuvācātmavān rāmaḥ prītyā lakṣmaṇamāgatam |
kāle tvamāgata saumya kāṅkṣite mama lakṣmaṇa || 34 ||
ahaṃ pradātumicchāmi yadidaṃ māmakaṃ dhanam |
brāhmaṇebhyastapasvibhyastvayā saha parantapa || 35 ||
vasantīha dṛḍhaṃ bhaktyā guruṣu dvijasattamāḥ |
teṣāmapi ca me bhūyassarveṣāñcopajīvinām || 36 ||
vaśiṣṭhaputraṃ tu suyajñamāryaṃ tvamānayāśu pravaraṃ dvijānām |
abhiprayāsyāmi vanaṃ samastā nabhyarcya śiṣṭānaparān dvijātīn || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever