📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.26 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ഷഡ്വിംശ സര്ഗഃ
2.26 Ayodhyakanda - Shadvimsha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷഡ്വിംശസ്സര്ഗഃ ।
അഭിവാദ്യ ച കൌസല്യാം രാമ സ്സമ്പ്രസ്ഥിതോ വനമ് ।
കൃതസ്വസ്ത്യയനോ മാത്രാ ധര്മിഷ്ഠേ വര്ത്മനി സ്ഥിതഃ ॥ 1 ॥
വിരാജയന്രാജസുതോ രാജമാര്ഗം നരൈര്വൃതമ് ।
ഹൃദയാന്യാമമന്ഥേവ ജനസ്യ ഗുണവത്തയാ ॥ 2 ॥
അഭിവാദ്യ ച കൌസല്യാം രാമ സ്സമ്പ്രസ്ഥിതോ വനമ് ।
കൃതസ്വസ്ത്യയനോ മാത്രാ ധര്മിഷ്ഠേ വര്ത്മനി സ്ഥിതഃ ॥ 3 ॥
വിരാജയന്രാജസുതോ രാജമാര്ഗം നരൈര്വൃതമ് ।
ഹൃദയാന്യാമമന്ഥേവ ജനസ്യ ഗുണവത്തയാ ॥ 4 ॥
വൈദേഹീ ചാപി തത്സര്വം ന ശുശ്രാവ തപസ്വിനീ ।
തദേവ ഹൃദി തസ്യാശ്ച യൌവരാജ്യാഭിഷേചനമ് ॥ 5 ॥
ദേവകാര്യം സ്വയം കൃത്വാ കൃതജ്ഞാ ഹൃഷ്ടചേതനാ ।
അഭിജ്ഞാ രാജധര്മാണാം രാജപുത്രം പ്രതീക്ഷതേ ॥ 6 ॥
പ്രവിവേശാഥ രാമസ്തു സ്വം വേശ്മ സുവിഭൂഷിതമ് ।
പ്രഹൃഷ്ടജനസമ്പൂര്ണം ഹ്രിയാ കിഞ്ചിദവാങ്മുഖഃ ॥ 7 ॥
അഥ സീതാ സമുത്പത്യ വേപമാനാ ച തം പതിമ് ।
അപശ്യച്ഛോകസന്തപ്തം ചിന്താവ്യാകുലിതേന്ദ്രിയമ് ॥ 8 ॥
താം ദൃഷ്ട്വാ സ ഹി ധര്മാത്മാ ന ശശാക മനോഗതമ് ।
തം ശോകം രാഘവഃ സോഢും തതോ വിവൃതതാം ഗതഃ ॥ 9 ॥
വിവര്ണവദനം ദൃഷ്ട്വാ തം പ്രസ്വിന്നമമര്ഷണമ് ।
ആഹ ദുഃഖാഭിസന്തപ്താ കിമിദാനീമിദം പ്രഭോ ॥ 10 ॥
അദ്യ ബാര്ഹസ്പത ശ്ശ്രീമാന്യുക്തഃ പുഷ്യോഽനു രാഘവ ।
പ്രോച്യതേ ബ്രാഹ്മണൈഃ പ്രാജ്ഞൈഃ കേന ത്വമസി ദുര്മനാഃ ॥ 11 ॥
ന തേ ശതശലാകേന ജലഫേനനിഭേന ച ।
ആവൃതം വദനം വല്ഗു ഛത്രേണാപി വിരാജതേ ॥ 12 ॥
വ്യജനാഭ്യാം ച മുഖ്യാഭ്യാം ശതപത്രനിഭേക്ഷണമ് ।
ചന്ദ്രഹംസപ്രകാശാഭ്യാം വീജ്യതേ ന തവാനനമ് ॥ 13 ॥
വാഗ്മിനോ വന്ദിനശ്ചാപി പ്രഹൃഷ്ടാസ്ത്വാം നരര്ഷഭ ।
സ്തുവന്തോ നാത്ര ദൃശ്യന്തേ മങ്ഗലൈഃ സ്സൂതമാഗധാഃ ॥ 14 ॥
ന തേ ക്ഷൌദ്രം ച ദധി ച ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ ।
മൂര്ധ്നി മൂര്ധാഭിഷിക്തസ്യ ദദതി സ്മ വിധാനതഃ ॥ 15 ॥
ന ത്വാം പ്രകൃതയ സ്സര്വാ ശ്ശ്രേണീമുഖ്യാശ്ച ഭൂഷിതാഃ ।
അനുവ്രജിതുമിച്ഛന്തി പൌരജാനപദാസ്തഥാ ॥ 16 ॥
ചതുര്ഭിര്വേഗസമ്പന്നൈര്ഹയൈഃ കാഞ്ചനഭൂഷിതൈഃ ।
മുഖ്യഃ പുഷ്യരഥോ യുക്തഃ കിം ന ഗച്ഛതി തേഽഗ്രതഃ ॥ 17 ॥
ഹസ്തീ ചാഗ്രത ശ്ശ്രീമാം സ്തവ ലക്ഷണപൂജിതഃ ।
പ്രയാണേ ലക്ഷ്യതേ വീര കൃഷ്ണമേഘഗിരി പ്രഭഃ ॥ 18 ॥
ന ച കാഞ്ചനചിത്രം തേ പശ്യാമി പ്രിയദര്ശന ।
ഭദ്രാസനം പുരസ്കൃത്യ യാന്തം വീര പുരസ്കൃതമ് ॥ 19 ॥
അഭിഷേകോ യഥാ സജ്ജഃ കിമിദാനീമിദം തവ ।
അപൂര്വോ മുഖവര്ണശ്ച ന പ്രഹര്ഷശ്ച ലക്ഷ്യതേ ॥ 20 ॥
ഇതീവ വിലപന്തീം താം പ്രോവാച രഘുനന്ദനഃ ।
സീതേ തത്ര ഭവാംസ്താതഃ പ്രവ്രാജയതി മാം വനമ് ॥ 21 ॥
കുലേ മഹതി സമ്ഭൂതേ ധര്മജ്ഞേ ധര്മചാരിണി ।
ശൃണു ജാനകി യേനേദം ക്രമേണാഭ്യാഗതം മമ ॥ 22 ॥
രാജ്ഞാ സത്യപ്രതിജ്ഞേന പിത്രാ ദശരഥേന ച ।
കൈകേയ്യൈ മമ മാത്രേ തു പുരാ ദത്തൌ മഹാവരൌ ॥ 23 ॥
തയാഽദ്യ മമ സജ്ജേഽസ്മിന്നഭിഷേകേ നൃപോദ്യതേ ।
പ്രചോദിത സ്സ സമയോ ധര്മേണ പ്രതിനിര്ജിതഃ ॥ 24 ॥
ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി വസ്തവ്യം ദണ്ഡകേ മയാ ।
പിത്രാ മേ ഭരതശ്ചാപി യൌവരാജ്യേ നിയോജിതഃ ॥ 25 ॥
സോഽഹം ത്വാമാഗതോ ദ്രഷ്ടും പ്രസ്ഥിതോ വിജനം വനമ് ।
ഭരതസ്യ സമീപേ തു നാഹം കഥ്യഃ കദാചന ॥ 26 ॥
ബുദ്ധിയുക്താ ഹി പുരുഷാ ന സഹന്തേ പരസ്തവമ് ।
തസ്മാന്നതേ ഗുണാഃ കഥ്യാ ഭരതസ്യാഗ്രതോ മമ ॥ 27 ॥
നാപി ത്വം തേന ഭര്തവ്യാ വിശേഷേണ കദാചന ।
അനുകൂലതയാ ശക്യം സമീപേ ത്വസ്യ വര്തിതുമ് ॥ 28 ॥
തസ്മൈ ദത്തം നൃപതിനാ യൌവരാജ്യം സനാതനമ് ।
സ പ്രസാദ്യസ്ത്വയാ സീതേ നൃപതിശ്ച വിശേഷതഃ ॥ 29 ॥
അഹം ചാപി പ്രതിജ്ഞാം താം ഗുരോസ്സമനുപാലയന് ।
വനമദ്യൈവ യാസ്യാമി സ്ഥിരാ ഭവ മനസ്വിനീ ॥ 30 ॥
യാതേ ച മയി കല്യാണി വനം മുനിനിഷേവിതമ് ।
വ്രതോപവാസപരയാ ഭവിതവ്യം ത്വയാഽനഘേ ॥ 31 ॥
കാല്യമുത്ഥായ ദേവാനാം കൃത്വാ പൂജാം യഥാവിധി ।
വന്ദിതവ്യോ ദശരഥഃ പിതാ മമ നരേശ്വരഃ ॥ 32 ॥
വന്ദിതവ്യാശ്ച തേ നിത്യം യാ ശ്ശേഷാ മമ മാതരഃ ।
സ്നേഹ പ്രണയസമ്ഭോഗൈ സ്സമാ ഹി മമ മാതരഃ ॥ 33 ॥
ഭ്രാതൃപുത്രസമൌ ചാപി ദ്രഷ്ടവ്യൌ ച വിശേഷതഃ ।
ത്വയാ ഭരതശത്രുഘ്നൌ പ്രാണൈഃ പ്രിയതരൌ മമ ॥ 34 ॥
വിപ്രിയം ന ച കര്തവ്യം ഭരതസ്യ കദാചന ।
സ ഹി രാജാ പ്രഭുശ്ചൈവ ദേശസ്യ ച കുലസ്യ ച ॥ 35 ॥
ആരാധിതാ ഹി ശീലേന പ്രയത്നൈശ്ചോപസേവിതാഃ ।
രാജാന സ്സമ്പ്രസീദന്തി കുപ്യന്തിച വിപര്യയേ ॥ 36 ॥
ഔരസാനപി പുത്രാന്ഹി ത്യജന്ത്യഹിതകാരിണഃ ।
സമര്ഥാന്സമ്പ്രഗൃഹ്ണന്തി ജനാനപി നരാധിപാഃ ॥ 37 ॥
സാ ത്വം വസേഹ കല്യാണി രാജ്ഞസ്സമനുവര്തിനീ ।
ഭരതസ്യ രതാ ധര്മേ സത്യവ്രതപരായണാ ॥ 38 ॥
അഹം ഗമിഷ്യാമി മഹാവനം പ്രിയേ ത്വയാ ഹി വസ്തവ്യമിഹൈവ ഭാമിനി ।
യഥാ വ്യലീകം കുരുഷേ ന കസ്യ ചി ത്തഥാ ത്വയാ കാര്യമിദം വചോ മമ ॥ 39 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷഡ്വിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaḍviṃśassargaḥ |
abhivādya ca kausalyāṃ rāma ssamprasthito vanam |
kṛtasvastyayano mātrā dharmiṣṭhe vartmani sthitaḥ || 1 ||
virājayanrājasuto rājamārgaṃ narairvṛtam |
hṛdayānyāmamantheva janasya guṇavattayā || 2 ||
abhivādya ca kausalyāṃ rāma ssamprasthito vanam |
kṛtasvastyayano mātrā dharmiṣṭhe vartmani sthitaḥ || 3 ||
virājayanrājasuto rājamārgaṃ narairvṛtam |
hṛdayānyāmamantheva janasya guṇavattayā || 4 ||
vaidehī cāpi tatsarvaṃ na śuśrāva tapasvinī |
tadeva hṛdi tasyāśca yauvarājyābhiṣecanam || 5 ||
devakāryaṃ svayaṃ kṛtvā kṛtajñā hṛṣṭacetanā |
abhijñā rājadharmāṇāṃ rājaputraṃ pratīkṣate || 6 ||
praviveśātha rāmastu svaṃ veśma suvibhūṣitam |
prahṛṣṭajanasampūrṇaṃ hriyā kiñcidavāṅmukhaḥ || 7 ||
atha sītā samutpatya vepamānā ca taṃ patim |
apaśyacchokasantaptaṃ cintāvyākulitendriyam || 8 ||
tāṃ dṛṣṭvā sa hi dharmātmā na śaśāka manogatam |
taṃ śokaṃ rāghavaḥ soḍhuṃ tato vivṛtatāṃ gataḥ || 9 ||
vivarṇavadanaṃ dṛṣṭvā taṃ prasvinnamamarṣaṇam |
āha duḥkhābhisantaptā kimidānīmidaṃ prabho || 10 ||
adya bārhaspata śśrīmānyuktaḥ puṣyo'nu rāghava |
procyate brāhmaṇaiḥ prājñaiḥ kena tvamasi durmanāḥ || 11 ||
na te śataśalākena jalaphenanibhena ca |
āvṛtaṃ vadanaṃ valgu chatreṇāpi virājate || 12 ||
vyajanābhyāṃ ca mukhyābhyāṃ śatapatranibhekṣaṇam |
candrahaṃsaprakāśābhyāṃ vījyate na tavānanam || 13 ||
vāgmino vandinaścāpi prahṛṣṭāstvāṃ nararṣabha |
stuvanto nātra dṛśyante maṅgalaiḥ ssūtamāgadhāḥ || 14 ||
na te kṣaudraṃ ca dadhi ca brāhmaṇā vedapāragāḥ |
mūrdhni mūrdhābhiṣiktasya dadati sma vidhānataḥ || 15 ||
na tvāṃ prakṛtaya ssarvā śśreṇīmukhyāśca bhūṣitāḥ |
anuvrajitumicchanti paurajānapadāstathā || 16 ||
caturbhirvegasampannairhayaiḥ kāñcanabhūṣitaiḥ |
mukhyaḥ puṣyaratho yuktaḥ kiṃ na gacchati te'grataḥ || 17 ||
hastī cāgrata śśrīmāṃ stava lakṣaṇapūjitaḥ |
prayāṇe lakṣyate vīra kṛṣṇameghagiri prabhaḥ || 18 ||
na ca kāñcanacitraṃ te paśyāmi priyadarśana |
bhadrāsanaṃ puraskṛtya yāntaṃ vīra puraskṛtam || 19 ||
abhiṣeko yathā sajjaḥ kimidānīmidaṃ tava |
apūrvo mukhavarṇaśca na praharṣaśca lakṣyate || 20 ||
itīva vilapantīṃ tāṃ provāca raghunandanaḥ |
sīte tatra bhavāṃstātaḥ pravrājayati māṃ vanam || 21 ||
kule mahati sambhūte dharmajñe dharmacāriṇi |
śṛṇu jānaki yenedaṃ krameṇābhyāgataṃ mama || 22 ||
rājñā satyapratijñena pitrā daśarathena ca |
kaikeyyai mama mātre tu purā dattau mahāvarau || 23 ||
tayā'dya mama sajje'sminnabhiṣeke nṛpodyate |
pracodita ssa samayo dharmeṇa pratinirjitaḥ || 24 ||
caturdaśa hi varṣāṇi vastavyaṃ daṇḍake mayā |
pitrā me bharataścāpi yauvarājye niyojitaḥ || 25 ||
so'haṃ tvāmāgato draṣṭuṃ prasthito vijanaṃ vanam |
bharatasya samīpe tu nāhaṃ kathyaḥ kadācana || 26 ||
buddhiyuktā hi puruṣā na sahante parastavam |
tasmānnate guṇāḥ kathyā bharatasyāgrato mama || 27 ||
nāpi tvaṃ tena bhartavyā viśeṣeṇa kadācana |
anukūlatayā śakyaṃ samīpe tvasya vartitum || 28 ||
tasmai dattaṃ nṛpatinā yauvarājyaṃ sanātanam |
sa prasādyastvayā sīte nṛpatiśca viśeṣataḥ || 29 ||
ahaṃ cāpi pratijñāṃ tāṃ gurossamanupālayan |
vanamadyaiva yāsyāmi sthirā bhava manasvinī || 30 ||
yāte ca mayi kalyāṇi vanaṃ muniniṣevitam |
vratopavāsaparayā bhavitavyaṃ tvayā'naghe || 31 ||
kālyamutthāya devānāṃ kṛtvā pūjāṃ yathāvidhi |
vanditavyo daśarathaḥ pitā mama nareśvaraḥ || 32 ||
vanditavyāśca te nityaṃ yā śśeṣā mama mātaraḥ |
sneha praṇayasambhogai ssamā hi mama mātaraḥ || 33 ||
bhrātṛputrasamau cāpi draṣṭavyau ca viśeṣataḥ |
tvayā bharataśatrughnau prāṇaiḥ priyatarau mama || 34 ||
vipriyaṃ na ca kartavyaṃ bharatasya kadācana |
sa hi rājā prabhuścaiva deśasya ca kulasya ca || 35 ||
ārādhitā hi śīlena prayatnaiścopasevitāḥ |
rājāna ssamprasīdanti kupyantica viparyaye || 36 ||
aurasānapi putrānhi tyajantyahitakāriṇaḥ |
samarthānsampragṛhṇanti janānapi narādhipāḥ || 37 ||
sā tvaṃ vaseha kalyāṇi rājñassamanuvartinī |
bharatasya ratā dharme satyavrataparāyaṇā || 38 ||
ahaṃ gamiṣyāmi mahāvanaṃ priye tvayā hi vastavyamihaiva bhāmini |
yathā vyalīkaṃ kuruṣe na kasya ci ttathā tvayā kāryamidaṃ vaco mama || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaḍviṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever