📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.23 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ത്രയോവിംശ സര്ഗഃ
2.23 Ayodhyakanda - Trayovimsha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്രയോവിംശസ്സര്ഗഃ ।
ഇതി ബ്രുവതി രാമേ തു ലക്ഷ്മണോഽധശ്ശിരാ മുഹുഃ ।
ശ്രൃത്വാ മധ്യം ജഗാമേവ മനസാ ദുഃഖഹര്ഷയോഃ ॥ 1 ॥
തദാ തു ബധ്ദ്വാ ഭ്രുകുടീം ഭ്രുവോര്മധ്യേ നരര്ഷഭഃ ।
നിശശ്വാസ മഹാസര്പോ ബിലസ്ഥ ഇവ രോഷിതഃ ॥ 2 ॥
തസ്യ ദുഷ്പ്രതിവീക്ഷം തദ്ഭ്രുകുടീസഹിതം തദാ ।
ബഭൌ ക്രുദ്ധസ്യ സിംഹസ്യ മുഖസ്യ സദൃശം മുഖമ് ॥ 3 ॥
അഗ്രഹസ്തം വിധുന്വംസ്തു ഹസ്തീ ഹസ്തമിവാത്മനഃ ।
തിര്യഗൂര്ധ്വം ശരീരേ ച പാതയിത്വാ ശിരോധരാമ് ॥ 4 ॥
അഗ്രാക്ഷ്ണാ വീക്ഷമാണസ്തു തിര്യഗ്ഭ്രാതരമബ്രവീത് ।
അസ്ഥാനേ സമ്ഭ്രമോ യസ്യ ജാതോ വൈ സുമഹാനയമ് ॥ 5 ॥
ധര്മദോഷ പ്രസങ്ഗേന ലോകസ്യാനതിശങ്കയാ ।
കഥംഹ്യേതദസമ്ഭ്രാന്തസ്ത്വദ്വിധോ വക്തുമര്ഹതി ॥ 6 ॥
യഥാ ദൈവമശൌഡീരം ശൌണ്ഡീര ക്ഷത്രിയര്ഷഭ ।
കിന്നാമ കൃപണം ദൈവമശക്തമഭിശംസസി ॥ 7 ॥
പാപയോസ്തേ കഥം നാമ തയോശ്ശങ്കാ ന വിദ്യതേ ।
സന്തി ധര്മോപധാ ശ്ലക്ഷ്ണാഃ ധര്മാത്മന്കിം ന ബുധ്യസേ ॥ 8 ॥
തയോസ്സുചരിതം സ്വാര്ഥം ശാഠ്യാത്പരിജിഹീര്ഷതോഃ ।
യദി നൈവം വ്യവസിതം സ്യാദ്ധി പ്രാഗേവ രാഘവ ॥ 9 ॥
തയോഃ പ്രാഗേവ ദത്തശ്ച സ്യാദ്വരഃ പ്രകൃതശ്ച സഃ ।
ലോകവിദ്വിഷ്ടമാരബ്ധം ത്വദന്യസ്യാഭിഷേചനമ് ।
നോത്സഹേ സഹിതും വീര തത്ര മേ ക്ഷന്തുമര്ഹസി ॥ 10 ॥
യേനേയ മാഗതാ ദ്വൈധം തവ ബുദ്ധിര്മഹാമതേ ।
സ ഹി ധര്മോ മമ ദ്വേഷ്യഃ പ്രസങ്ഗാദ്യസ്യ മുഹ്യസി ॥ 11 ॥
കഥം ത്വം കര്മണാ ശക്തഃ കൈകേയീവശവര്തിനഃ ।
കരിഷ്യസി പിതുര്വാക്യമധര്മിഷ്ഠം വിഗര്ഹിതമ് ॥ 12 ॥
യദ്യയം കില്ബിഷാദ്ഭേദഃ കൃതോഽപ്യേവം ന ഗൃഹ്യതേ ।
ജായതേ തത്ര മേ ദുഃഖം ധര്മസങ്ഗശ്ച ഗര്ഹിതഃ ॥ 13 ॥
മനസാഽപി കഥം കാമം കുര്യാസ്ത്വം കാമവൃത്തയോഃ ।
തയോസ്ത്വഹിതയോര്നിത്യം ശത്ര്വോഃ പിത്രഭിധാനയോഃ ॥ 14 ॥
യദ്യപി പ്രതിപത്തിസ്തേ ദൈവീ ചാപി തയോര്മതമ് ।
തഥാപ്യുപേക്ഷണീയം തേ ന മേ തദപി രോചതേ ॥ 15 ॥
വിക്ലബോ വീര്യഹീനോ യസ്സ ദൈവമനുവര്തതേ ।
വീരാസ്സമ്ഭാവിതാത്മാനോ ന ദൈവം പര്യുപാസതേ ॥ 16 ॥
ദൈവം പുരുഷകാരേണ യഃ സമര്ഥഃ പ്രബാധിതുമ് ।
ന ദൈവേന വിപന്നാര്ഥഃ പുരുഷസ്സോഽവസീദതി ॥ 17 ॥
ദ്രക്ഷ്യന്തി ത്വദ്യ ദൈവസ്യ പൌരുഷം പുരുഷസ്യ ച ।
ദൈവമാനുഷയോരദ്യ വ്യക്താ വ്യക്തിര്ഭവിഷ്യതി ॥ 18 ॥
അദ്യ മത്പൌരുഷഹതം ദൈവം ദ്രക്ഷ്യന്തി വൈ ജനാഃ ।
യദ്ദൈവാദാഹതം തേഽദ്യ ദൃഷ്ടം രാജ്യാഭിഷേചനമ് ॥ 19 ॥
അത്യങ്കുശമിവോദ്ദാമം ഗജം മദബലോദ്ധതമ് ।
പ്രധാവിതമഹം ദൈവം പൌരുഷേണ നിവര്തയേ ॥ 20 ॥
ലോകപാലാസ്സമസ്താ സ്തേ നാദ്യ രാമാഭിഷേചനമ് ।
ന ച കൃത്സ്നാസ്ത്രയോ ലോകാ വിഹന്യുഃ കിം പുനഃ പിതാ ॥ 21 ॥
യൈര്നിവാസസ്തവാരണ്യേ മിഥോ രാജന്സമര്ഥിതഃ ।
അരണ്യേ തേ നിവത്സ്യന്തി ചതുര്ദശ സമാസ്തഥാ ॥ 22 ॥
അഹം തദാശാം ഛേത്സ്യാമി പിതുസ്തസ്യാശ്ച യാ തവ ।
അഭിഷേകവിഘാതേന പുത്രരാജ്യായ വര്തതേ ॥ 23 ॥
മദ്ബലേന വിരുദ്ധായ ന സ്യാദ്ദൈവബലം തഥാ ।
പ്രഭവിഷ്യതി ദുഃഖായ യഥോഗ്രം പൌരുഷം മമ ॥ 24 ॥
ഊര്ധ്വം വര്ഷസഹസ്രാന്തേ പ്രജാപാല്യമനന്തരമ് ।
ആര്യപുത്രാഃ കരിഷ്യന്തി വനവാസം ഗതേ ത്വയി ॥ 25 ॥
പൂര്വം രാജര്ഷിവൃത്ത്യാ ഹി വനവാസോ വിധീയതേ ।
പ്രജാ നിക്ഷിപ്യ പുത്രേഷു പുത്രവത്പരിപാലനേ ॥ 26 ॥
സ ചേദ്രാജന്യനേകാഗ്രേ രാജ്യവിഭ്രമശങ്കയാ ।
നൈവമിച്ഛസി ധര്മാത്മന് രാജ്യം രാമ ത്വമാത്മനി ॥ 27 ॥
പ്രതിജാനേ ച തേ വീര മാഽഭൂവം വീരലോകഭാക് ।
രാജ്യം ച തവ രക്ഷേയമഹം വേലേവ സാഗരമ് ॥ 28 ॥
മങ്ഗലൈരഭിഷിഞ്ചസ്വ തത്ര ത്വം വ്യാപൃതോ ഭവ ।
അഹമേകോ മഹീപാലാനലം വാരയിതും ബലാത് ॥ 29 ॥
ന ശോഭാര്ഥാവിമൌ ബാഹൂ ന ധനുര്ഭൂഷണായ മേ ।
നാഽസിരാബന്ധനാര്ഥായ ന ശരാസ്തമ്ഭഹേതവഃ ॥ 30 ॥
അമിത്രദമനാര്ഥം മേ സര്വമേതച്ചതുഷ്ടയമ് ।
ന ചാഹം കാമയേഽത്യര്ഥം യസ്സ്യാച്ഛത്രുര്മതോ മമ ॥ 31 ॥
അസിനാ തീക്ഷ്ണധാരേണ വിദ്യുച്ചലിതവര്ചസാ ।
പ്രഗൃഹീതേന വൈ ശത്രും വജ്രിണം വാ ന കല്പയേ ॥ 32 ॥
ഖഡ്ഗനിഷ്പേഷനിഷ്പിഷ്ടൈര്ഗഹനാ ദുശ്ചരാ ച മേ ।
ഹസ്ത്യശ്വനരഹസ്തോരുശിരോഭിര്ഭവിതാ മഹീ ॥ 33 ॥
ഖഡ്ഗധാരാഹതാ മേഽദ്യ ദീപ്യമാനാ ഇവാദ്രയഃ ।
പതിഷ്യന്തി ദ്വിപാ ഭൂമൌ മേഘാ ഇവ സവിദ്യുതഃ ॥ 34 ॥
ബദ്ധഗോധാങ്ഗുലിത്രാണേ പ്രഗൃഹീതശരാസനേ ।
കഥം പുരുഷമാനീ സ്യാത്പുരുഷാണാം മയി സ്ഥിതേ ॥ 35 ॥
ബഹുഭിശ്ചൈകമത്യസ്യന്നേകേന ച ബഹൂന്ജനാന് ।
വിനിയോക്ഷ്യാമ്യഹം ബാണാന്നൃവാജിഗജമര്മസു ॥ 36 ॥
അദ്യ മേഽസ്ത്രപ്രഭാവസ്യ പ്രഭാവഃ പ്രഭവിഷ്യതി ।
രാജ്ഞശ്ചാപ്രഭുതാം കര്തും പ്രഭുത്വം തവ ച പ്രഭോഃ ॥ 37 ॥
അദ്യ ചന്ദനസാരസ്യ കേയൂരാമോക്ഷണസ്യ ച ।
വസൂനാം ച വിമോക്ഷസ്യ സുഹൃദാം പാലനസ്യ ച ॥ 38 ॥
അനുരൂപാവിമൌ ബാഹൂ രാമ കര്മ കരിഷ്യതഃ ।
അഭിഷേചനവിഘ്നസ്യ കര്തൃണാം തേ നിവാരണേ ॥ 39 ॥
ബ്രവീഹി കോഽദ്യൈവ മയാ വിയുജ്യതാം തവാ സുഹൃത്പ്രാണയശസ്സുഹൃജ്ജനൈഃ ।
യഥാ തവേയം വസുധാ വശേ ഭവേ ത്തഥൈവ മാം ശാധി തവാസ്മി കിങ്കരഃ ॥ 40 ॥
വിമൃജ്യ ബാഷ്പം പരിസാന്ത്വ്യചാസകൃത് സ ലക്ഷ്മണം രാഘവവംശവര്ധനഃ ।
ഉവാച പിത്ര്യേ വചനേ വ്യവസ്ഥിതം നിബോധ മാമേഷ ഹി സൌമ്യ സത്പഥഃ ॥ 41 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ത്രയോവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha trayoviṃśassargaḥ |
iti bruvati rāme tu lakṣmaṇo'dhaśśirā muhuḥ |
śrṛtvā madhyaṃ jagāmeva manasā duḥkhaharṣayoḥ || 1 ||
tadā tu badhdvā bhrukuṭīṃ bhruvormadhye nararṣabhaḥ |
niśaśvāsa mahāsarpo bilastha iva roṣitaḥ || 2 ||
tasya duṣprativīkṣaṃ tadbhrukuṭīsahitaṃ tadā |
babhau kruddhasya siṃhasya mukhasya sadṛśaṃ mukham || 3 ||
agrahastaṃ vidhunvaṃstu hastī hastamivātmanaḥ |
tiryagūrdhvaṃ śarīre ca pātayitvā śirodharām || 4 ||
agrākṣṇā vīkṣamāṇastu tiryagbhrātaramabravīt |
asthāne sambhramo yasya jāto vai sumahānayam || 5 ||
dharmadoṣa prasaṅgena lokasyānatiśaṅkayā |
kathaṃhyetadasambhrāntastvadvidho vaktumarhati || 6 ||
yathā daivamaśauḍīraṃ śauṇḍīra kṣatriyarṣabha |
kinnāma kṛpaṇaṃ daivamaśaktamabhiśaṃsasi || 7 ||
pāpayoste kathaṃ nāma tayośśaṅkā na vidyate |
santi dharmopadhā ślakṣṇāḥ dharmātmankiṃ na budhyase || 8 ||
tayossucaritaṃ svārthaṃ śāṭhyātparijihīrṣatoḥ |
yadi naivaṃ vyavasitaṃ syāddhi prāgeva rāghava || 9 ||
tayoḥ prāgeva dattaśca syādvaraḥ prakṛtaśca saḥ |
lokavidviṣṭamārabdhaṃ tvadanyasyābhiṣecanam |
notsahe sahituṃ vīra tatra me kṣantumarhasi || 10 ||
yeneya māgatā dvaidhaṃ tava buddhirmahāmate |
sa hi dharmo mama dveṣyaḥ prasaṅgādyasya muhyasi || 11 ||
kathaṃ tvaṃ karmaṇā śaktaḥ kaikeyīvaśavartinaḥ |
kariṣyasi piturvākyamadharmiṣṭhaṃ vigarhitam || 12 ||
yadyayaṃ kilbiṣādbhedaḥ kṛto'pyevaṃ na gṛhyate |
jāyate tatra me duḥkhaṃ dharmasaṅgaśca garhitaḥ || 13 ||
manasā'pi kathaṃ kāmaṃ kuryāstvaṃ kāmavṛttayoḥ |
tayostvahitayornityaṃ śatrvoḥ pitrabhidhānayoḥ || 14 ||
yadyapi pratipattiste daivī cāpi tayormatam |
tathāpyupekṣaṇīyaṃ te na me tadapi rocate || 15 ||
viklabo vīryahīno yassa daivamanuvartate |
vīrāssambhāvitātmāno na daivaṃ paryupāsate || 16 ||
daivaṃ puruṣakāreṇa yaḥ samarthaḥ prabādhitum |
na daivena vipannārthaḥ puruṣasso'vasīdati || 17 ||
drakṣyanti tvadya daivasya pauruṣaṃ puruṣasya ca |
daivamānuṣayoradya vyaktā vyaktirbhaviṣyati || 18 ||
adya matpauruṣahataṃ daivaṃ drakṣyanti vai janāḥ |
yaddaivādāhataṃ te'dya dṛṣṭaṃ rājyābhiṣecanam || 19 ||
atyaṅkuśamivoddāmaṃ gajaṃ madabaloddhatam |
pradhāvitamahaṃ daivaṃ pauruṣeṇa nivartaye || 20 ||
lokapālāssamastā ste nādya rāmābhiṣecanam |
na ca kṛtsnāstrayo lokā vihanyuḥ kiṃ punaḥ pitā || 21 ||
yairnivāsastavāraṇye mitho rājansamarthitaḥ |
araṇye te nivatsyanti caturdaśa samāstathā || 22 ||
ahaṃ tadāśāṃ chetsyāmi pitustasyāśca yā tava |
abhiṣekavighātena putrarājyāya vartate || 23 ||
madbalena viruddhāya na syāddaivabalaṃ tathā |
prabhaviṣyati duḥkhāya yathograṃ pauruṣaṃ mama || 24 ||
ūrdhvaṃ varṣasahasrānte prajāpālyamanantaram |
āryaputrāḥ kariṣyanti vanavāsaṃ gate tvayi || 25 ||
pūrvaṃ rājarṣivṛttyā hi vanavāso vidhīyate |
prajā nikṣipya putreṣu putravatparipālane || 26 ||
sa cedrājanyanekāgre rājyavibhramaśaṅkayā |
naivamicchasi dharmātman rājyaṃ rāma tvamātmani || 27 ||
pratijāne ca te vīra mā'bhūvaṃ vīralokabhāk |
rājyaṃ ca tava rakṣeyamahaṃ veleva sāgaram || 28 ||
maṅgalairabhiṣiñcasva tatra tvaṃ vyāpṛto bhava |
ahameko mahīpālānalaṃ vārayituṃ balāt || 29 ||
na śobhārthāvimau bāhū na dhanurbhūṣaṇāya me |
nā'sirābandhanārthāya na śarāstambhahetavaḥ || 30 ||
amitradamanārthaṃ me sarvametaccatuṣṭayam |
na cāhaṃ kāmaye'tyarthaṃ yassyācchatrurmato mama || 31 ||
asinā tīkṣṇadhāreṇa vidyuccalitavarcasā |
pragṛhītena vai śatruṃ vajriṇaṃ vā na kalpaye || 32 ||
khaḍganiṣpeṣaniṣpiṣṭairgahanā duścarā ca me |
hastyaśvanarahastoruśirobhirbhavitā mahī || 33 ||
khaḍgadhārāhatā me'dya dīpyamānā ivādrayaḥ |
patiṣyanti dvipā bhūmau meghā iva savidyutaḥ || 34 ||
baddhagodhāṅgulitrāṇe pragṛhītaśarāsane |
kathaṃ puruṣamānī syātpuruṣāṇāṃ mayi sthite || 35 ||
bahubhiścaikamatyasyannekena ca bahūnjanān |
viniyokṣyāmyahaṃ bāṇānnṛvājigajamarmasu || 36 ||
adya me'straprabhāvasya prabhāvaḥ prabhaviṣyati |
rājñaścāprabhutāṃ kartuṃ prabhutvaṃ tava ca prabhoḥ || 37 ||
adya candanasārasya keyūrāmokṣaṇasya ca |
vasūnāṃ ca vimokṣasya suhṛdāṃ pālanasya ca || 38 ||
anurūpāvimau bāhū rāma karma kariṣyataḥ |
abhiṣecanavighnasya kartṛṇāṃ te nivāraṇe || 39 ||
bravīhi ko'dyaiva mayā viyujyatāṃ tavā suhṛtprāṇayaśassuhṛjjanaiḥ |
yathā taveyaṃ vasudhā vaśe bhave ttathaiva māṃ śādhi tavāsmi kiṅkaraḥ || 40 ||
vimṛjya bāṣpaṃ parisāntvyacāsakṛt sa lakṣmaṇaṃ rāghavavaṃśavardhanaḥ |
uvāca pitrye vacane vyavasthitaṃ nibodha māmeṣa hi saumya satpathaḥ || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayoviṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever