2.2 Ayodhyakanda - Dvitiya Sargah

ॐ

2.2 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ദ്വിതീയ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।

അഥ ദ്വിതീയസ്സര്ഗഃ ।

തതഃ പരിഷദം സര്വാമാമന്ത്ര്യ വസുധാധിപഃ ।

ഹിതമുദ്ധര്ഷണം ചൈവമുവാച പ്രഥിതം വചഃ ॥ 1 ॥

ദുന്ദുഭിസ്വനകല്പേന ഗമ്ഭീരേണാനുനാദിനാ ।

സ്വരേണ മഹതാ രാജാ ജീമൂത ഇവ നാദയന് ॥ 2 ॥

രാജലക്ഷണയുക്തേന കാന്തേനാനുപമേന ച ।

ഉവാച രസയുക്തേന സ്വരേണ നൃപതിര്നൃപാന് ॥ 3 ॥

വിദിതം ഭവതാമേതദ്യഥാ മേ രാജ്യമുത്തമമ് ।

പൂര്വകൈര്മമ രാജേന്ദ്രൈസ്സുതവത്പരിപാലിതമ് ॥ 4 ॥

സോഽഹമിക്ഷ്വാകുഭി സ്സര്വൈര്നരേന്ദ്രൈഃ പരിപാലിതമ് ।

ശ്രേയസാ യോക്തുകാമോഽസ്മി സുഖാര്ഹമഖിലം ജഗത് ॥ 5 ॥

മയാപ്യാചരിതം പൂര്വൈഃ പന്ഥാനമനുഗച്ഛതാ ।

പ്രജാ നിത്യമനിദ്രേണ യഥാശക്ത്യഭിരക്ഷിതാഃ ॥ 6 ॥

ഇദം ശരീരം കൃത്സ്നസ്യ ലോകസ്യ ചരതാ ഹിതമ് ।

പാണ്ഡുരസ്യാഽതപത്രസ്യച്ഛായായാം ജരിതം മയാ ॥ 7 ॥

പ്രാപ്യ വര്ഷസഹസ്രാണി ബഹൂന്യായൂംഷി ജീവതഃ ।

ജീര്ണസ്യാസ്യ ശരീരസ്യ വിശ്രാന്തിമഭിരോചയേ ॥ 8 ॥

രാജപ്രഭാവജുഷ്ടാം ഹി ദുര്വഹാമജിതേന്ദ്രിയൈഃ ।

പരിശ്രാന്തോഽസ്മി ലോകസ്യ ഗുര്വീം ധര്മധുരം വഹന് ॥ 9 ॥

സോഽഹം വിശ്രമമിച്ഛാമി പുത്രം കൃത്വാ പ്രജാഹിതേ ।

സന്നികൃഷ്ടാനിമാന്സര്വാനനുമാന്യ ദ്വിജര്ഷഭാന് ॥ 10 ॥

അനുജാതോ ഹി മാം സര്വൈര്ഗുണൈര്ജ്യേഷ്ഠോ മമാത്മജഃ ।

പുരന്ദരസമോ വീര്യേ രാമഃ പരപുരഞ്ജയഃ ॥ 11 ॥

തം ചന്ദ്രമിവ പുഷ്യേണ യുക്തം ധര്മഭൃതാം വരമ് ।

യൌവരാജ്യേ നിയോക്താഽസ്മി പ്രീതഃ പുരുഷപുങ്ഗവമ് ॥ 12 ॥

അനുരൂപസ്സ വൈ നാഥോ ലക്ഷ്മീവാന് ലക്ഷ്മണാഗ്രജഃ ।

ത്രൈലോക്യമപി നാഥേന യേന സ്യാന്നാഥവത്തരമ് ॥ 13 ॥

അനേന ശ്രേയസാ സദ്യസ്സംയോജ്യൈവമിമാം മഹീമ് ।

ഗതക്ലേശോ ഭവിഷ്യാമി സുതേ തസ്മിന്നിവേശ്യ വൈ ॥ 14 ॥

യദിദം മേഽനുരൂപാര്ഥം മയാ സാധു സുമന്ത്രിതമ് ।

ഭവന്തോ മേഽനുമന്യന്താം കഥം വാ കരവാണ്യഹമ് ॥ 15 ॥

യദ്യപ്യേഷാ മമ പ്രീതിര്ഹിതമന്യദ്വിചിന്ത്യതാമ് ।

അന്യാ മധ്യസ്ഥചിന്താ ഹി വിമര്ദാഭ്യധികോദയാ ॥ 16 ॥

ഇതി ബ്രുവന്തം മുദിതാഃ പ്രത്യനന്ദന്നൃപാ നൃപമ് ।

വൃഷ്ടിമന്തം മഹാമേഘം നര്ദന്ത ഇവ ബര്ഹിണഃ ॥ 17 ॥

സ്നിഗ്ധോഽനുനാദീ സഞ്ജജ്ഞേ തത്ര ഹര്ഷസമീരിതഃ ।

ജനൌഘോദ്ഘുഷ്ടസന്നാദോ വിമാനം കമ്പയന്നിവ ॥ 18 ॥

തസ്യ ധര്മാര്ഥവിദുഷോ ഭാവമാജ്ഞായ സര്വശഃ ।

ബ്രാഹ്മണാ ജനമുഖ്യാശ്ച പൌരജാനപദൈ സ്സഹ ॥ 19 ॥

സമേത്യ മന്ത്രയിത്വാ തു സമതാഗതബുദ്ധയഃ ।

ഊചുശ്ച മനസാ ജ്ഞാത്വാ വൃദ്ധം ദശരഥം നൃപമ് ॥ 20 ॥

അനേകവര്ഷസാഹസ്രോ വൃദ്ധസ്ത്വമസി പാര്ഥിവ ।

സ രാമം യുവരാജാനമഭിഷിഞ്ചിസ്വ പാര്ഥിവമ് ॥ 21 ॥

ഇച്ഛാമോ ഹി മഹാബാഹും രഘുവീരം മഹാബലമ് ।

ഗജേന മഹതാഽയാന്തം രാമം ഛത്രാവൃതാനനമ് ॥ 22 ॥

ഇതി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ രാജാ തേഷാം മനഃപ്രിയമ് ।

അജാനന്നിവ ജിജ്ഞാസുരിദം വചനമബ്രവീത് ॥ 23 ॥

ശ്രുത്വൈവ വചനം യന്മേ രാഘവം പതിമിച്ഛഥ ।

രാജാന സ്സംശയോഽയം മേ കിമിദം ബ്രൂത തത്ത്വതഃ ॥ 24 ॥

കഥം നു മയി ധര്മേണ പൃഥിവീമനുശാസതി ।

ഭവന്തോ ദ്രഷ്ടുമിച്ഛന്തി യുവരാജം മമാത്മജമ് ॥ 25 ॥

തേ തമൂചുര്മഹാത്മാനം പൌരജാനപദൈസ്സഹ ।

ബഹവോ നൃപ കല്യാണാ ഗുണാഃ പുത്രസ്യ സന്തി തേ ॥ 26 ॥

ഗുണാന് ഗുണവതോ ദേവ ദേവകല്പസ്യ ധീമതഃ ।

പ്രിയാനാനന്ദനാന്കൃത്സ്നാന്പ്രവക്ഷ്യാമോഽദ്യ താന് ശൃണു ॥ 27 ॥

ദിവ്യൈര്ഗുണൈശ്ശക്രസമോ രാമസ്സത്യപരാക്രമഃ ।

ഇക്ഷ്വാകുഭ്യോഽപി സര്വേഭ്യോ ഹ്യതിരിക്തോ വിശാമ്പതേ ॥ 28 ॥

രാമ സ്സത്പുരുഷോ ലോകേ സത്യധര്മപരായണഃ ।

സാക്ഷാദ്രാമാദ്വിനിര്വൃത്തോ ധര്മശ്ചാപി ശ്രിയാ സഹ ॥ 29 ॥

പ്രജാസുഖത്ത്വേ ചന്ദ്രസ്യ വസുധായാഃ ക്ഷമാഗുണൈഃ ।

ബുദ്ധ്യാ ബൃഹസ്പതേസ്തുല്യോ വീര്യേ സാക്ഷാച്ഛചീപതേഃ ॥ 30 ॥

ധര്മജ്ഞഃ സത്യസന്ധശ്ച ശീലവാനനസൂയകഃ ।

ക്ഷാന്തഃ സാന്ത്വയിതാ ശ്ലക്ഷ്ണഃ കൃതജ്ഞോ വിജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ 31 ॥

മൃദുശ്ച സ്ഥിരചിത്തശ്ച സദാ ഭവ്യോഽനസൂയകഃ ।

പ്രിയവാദീ ച ഭൂതാനാം സത്യവാദീ ച രാഘവഃ ॥ 32 ॥

ബഹുശ്രുതാനാം വൃദ്ധാനാം ബ്രാഹ്മണാനാമുപാസിതാ ।

തേനാസ്യേഹാഽതുലാ കീര്തിര്യശസ്തേജശ്ച വര്ധതേ ॥ 33 ॥

ദേവാസുരമനുഷ്യാണാം സര്വാസ്ത്രേഷു വിശാരദഃ ।

സമ്യഗ്വിദ്യാവ്രതസ്നാതോ യഥാവത്സാങ്ഗവേദവിത് ॥ 34 ॥

ഗാന്ധര്വേ ച ഭുവി ശ്രേഷ്ഠോ ബഭൂവ ഭരതാഗ്രജഃ ।

കല്യാണാഭിജന സ്സാധുരദീനാത്മാ മഹാമതിഃ ॥ 35 ॥

ദ്വിജൈരഭിവിനീതശ്ച ശ്രേഷ്ഠൈര്ധര്മാര്ഥനൈപുണൈഃ ।

യദാ വ്രജതി സങ്ഗ്രാമം ഗ്രാമാര്ഥേ നഗരസ്യ വാ ॥ 36 ॥

ഗത്വാ സൌമിത്രിസഹിതോ നാഽവിജിത്യ നിവര്തതേ ।

സങ്ഗ്രാമാത്പുനരാഗമ്യ കുഞ്ജരേണ രഥേന വാ ॥ 37 ॥

പൌരാന് സ്വജനവന്നിത്യം കുശലം പരിപൃച്ഛതി ।

പുത്രേഷ്വഗ്നിഷു ദാരേഷു പ്രേഷ്യശിഷ്യഗണേഷു ച ॥ 38 ॥

നിഖിലേനാനുപൂര്വ്യാച്ച പിതാപുത്രാനിവൌരസാന് ।

ശുശ്രൂഷന്തേ ച വ ശ്ശിഷ്യാഃ കച്ചിത്കര്മസു ദംശിതാഃ ॥ 39 ॥

ഇതി നഃ പുരുഷവ്യാഘ്ര സ്സദാ രാമോഽഭിഭാഷതേ ।

വ്യസനേഷു മനുഷ്യാണാം ഭൃശം ഭവതി ദുഃഖിതഃ ॥ 40 ॥

ഉത്സവേഷു ച സര്വേഷു പിതേവ പരിതുഷ്യതി ।

സത്യവാദീ മഹേഷ്വാസോ വൃദ്ധസേവീ ജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ 41 ॥

സ്മിതപൂര്വാഭിഭാഷീ ച ധര്മം സര്വാത്മനാ ശ്രിതഃ ।

സമ്യഗ്യോക്താ ശ്രേയസാം ച ന വിഗൃഹ്യ കഥാരുചിഃ ॥ 42 ॥

ഉത്തരോത്തരയുക്തൌ ച വക്താ വാചസ്പതിര്യഥാ ।

സുഭ്രൂഃ ആയതതാമ്രാക്ഷഃ സാക്ഷാദ്വിഷ്ണുരിവ സ്വയമ് ॥ 43 ॥

രാമോ ലോകാഭിരാമോഽയം ശൌര്യവീര്യപരാക്രമൈഃ ।

പ്രജാപാലനതത്ത്വജ്ഞോ ന രാഗോപഹതേന്ദ്രിയഃ ॥ 44 ॥

ശക്തസ്ത്രൈലോക്യമപ്യേകോ ഭോക്തും കിന്നു മഹീമിമാമ് ।

നാസ്യ ക്രോധഃ പ്രസാദശ്ച നിരര്ഥോഽസ്തി കദാചന ॥ 45 ॥

ഹന്ത്യേവ നിയമാദ്വധ്യാനവധ്യേ ന ച കുപ്യതി ।

യുനക്ത്യര്ഥൈഃ പ്രഹൃഷ്ടശ്ച തമസൌ യത്ര തുഷ്യതി ॥ 46 ॥

ശാന്തൈ സ്സര്വപ്രജാകാന്തൈഃ പ്രീതിസഞ്ജനനൈര്നൃണാമ് ।

ഗുണൈര്വിരുരുചേ രാമോ ദീപ്ത സ്സൂര്യ ഇവാംശുഭിഃ ॥ 47 ॥

തമേവങ്ഗുണസമ്പന്നം രാമം സത്യപരാക്രമമ് ।

ലോകപാലോപമം നാഥമകാമയത മേദിനീ ॥ 48 ॥

വത്സശ്ശ്രേയസി ജാതസ്തേ ദിഷ്ട്യാഽസൌ തവ രാഘവ ।

ദിഷ്ട്യാ പുത്രഗുണൈര്യുക്തോ മാരീച ഇവ കാശ്യപഃ ॥ 49 ॥

ബലമാരോഗ്യമായുശ്ച രാമസ്യ വിദിതാത്മനഃ ।

ദേവാസുരമനുഷ്യേഷു സഗന്ധര്വോരഗേഷു ച ॥ 50 ॥

ആശംസതേ ജനസ്സര്വോ രാഷ്ട്രേ പുരവരേ തഥാ ।

ആഭ്യന്തരശ്ച ബാഹ്യശ്ച പൌരജാനപദോ ജനഃ ॥ 51 ॥

സ്ത്രിയോ വൃദ്ധാസ്തരുണ്യശ്ച സായം പ്രാതസ്സമാഹിതാഃ ।

സര്വാന് ദേവാന് നമസ്യന്തി രാമസ്യാര്ഥേ യശസ്വിനഃ ॥ 52 ॥

തേഷാമായാചിതം ദേവ ത്വത്പ്രസാദാത്സമൃദ്ധ്യതാമ് ।

രാമമിന്ദീവരശ്യാമം സര്വശത്രുനിബര്ഹണമ് ॥ 53 ॥

പശ്യാമോ യൌവരാജ്യസ്ഥം തവ രാജോത്തമാത്മജമ് ।

തം ദേവ ദേവോപമമാത്മജം തേ സര്വസ്യ ലോകസ്യ ഹിതേ നിവിഷ്ടമ് ।

ഹിതായ നഃ ക്ഷിപ്രമുദാരജുഷ്ടം മുദാഽഭഷേക്തും വരദ ത്വമര്ഹസി ॥ 54 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ദ്വിതീയസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |

atha dvitīyassargaḥ |

tataḥ pariṣadaṃ sarvāmāmantrya vasudhādhipaḥ |

hitamuddharṣaṇaṃ caivamuvāca prathitaṃ vacaḥ || 1 ||

dundubhisvanakalpena gambhīreṇānunādinā |

svareṇa mahatā rājā jīmūta iva nādayan || 2 ||

rājalakṣaṇayuktena kāntenānupamena ca |

uvāca rasayuktena svareṇa nṛpatirnṛpān || 3 ||

viditaṃ bhavatāmetadyathā me rājyamuttamam |

pūrvakairmama rājendraissutavatparipālitam || 4 ||

so'hamikṣvākubhi ssarvairnarendraiḥ paripālitam |

śreyasā yoktukāmo'smi sukhārhamakhilaṃ jagat || 5 ||

mayāpyācaritaṃ pūrvaiḥ panthānamanugacchatā |

prajā nityamanidreṇa yathāśaktyabhirakṣitāḥ || 6 ||

idaṃ śarīraṃ kṛtsnasya lokasya caratā hitam |

pāṇḍurasyā'tapatrasyacchāyāyāṃ jaritaṃ mayā || 7 ||

prāpya varṣasahasrāṇi bahūnyāyūṃṣi jīvataḥ |

jīrṇasyāsya śarīrasya viśrāntimabhirocaye || 8 ||

rājaprabhāvajuṣṭāṃ hi durvahāmajitendriyaiḥ |

pariśrānto'smi lokasya gurvīṃ dharmadhuraṃ vahan || 9 ||

so'haṃ viśramamicchāmi putraṃ kṛtvā prajāhite |

sannikṛṣṭānimānsarvānanumānya dvijarṣabhān || 10 ||

anujāto hi māṃ sarvairguṇairjyeṣṭho mamātmajaḥ |

purandarasamo vīrye rāmaḥ parapurañjayaḥ || 11 ||

taṃ candramiva puṣyeṇa yuktaṃ dharmabhṛtāṃ varam |

yauvarājye niyoktā'smi prītaḥ puruṣapuṅgavam || 12 ||

anurūpassa vai nātho lakṣmīvān lakṣmaṇāgrajaḥ |

trailokyamapi nāthena yena syānnāthavattaram || 13 ||

anena śreyasā sadyassaṃyojyaivamimāṃ mahīm |

gatakleśo bhaviṣyāmi sute tasminniveśya vai || 14 ||

yadidaṃ me'nurūpārthaṃ mayā sādhu sumantritam |

bhavanto me'numanyantāṃ kathaṃ vā karavāṇyaham || 15 ||

yadyapyeṣā mama prītirhitamanyadvicintyatām |

anyā madhyasthacintā hi vimardābhyadhikodayā || 16 ||

iti bruvantaṃ muditāḥ pratyanandannṛpā nṛpam |

vṛṣṭimantaṃ mahāmeghaṃ nardanta iva barhiṇaḥ || 17 ||

snigdho'nunādī sañjajñe tatra harṣasamīritaḥ |

janaughodghuṣṭasannādo vimānaṃ kampayanniva || 18 ||

tasya dharmārthaviduṣo bhāvamājñāya sarvaśaḥ |

brāhmaṇā janamukhyāśca paurajānapadai ssaha || 19 ||

sametya mantrayitvā tu samatāgatabuddhayaḥ |

ūcuśca manasā jñātvā vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam || 20 ||

anekavarṣasāhasro vṛddhastvamasi pārthiva |

sa rāmaṃ yuvarājānamabhiṣiñcisva pārthivam || 21 ||

icchāmo hi mahābāhuṃ raghuvīraṃ mahābalam |

gajena mahatā'yāntaṃ rāmaṃ chatrāvṛtānanam || 22 ||

iti tadvacanaṃ śrutvā rājā teṣāṃ manaḥpriyam |

ajānanniva jijñāsuridaṃ vacanamabravīt || 23 ||

śrutvaiva vacanaṃ yanme rāghavaṃ patimicchatha |

rājāna ssaṃśayo'yaṃ me kimidaṃ brūta tattvataḥ || 24 ||

kathaṃ nu mayi dharmeṇa pṛthivīmanuśāsati |

bhavanto draṣṭumicchanti yuvarājaṃ mamātmajam || 25 ||

te tamūcurmahātmānaṃ paurajānapadaissaha |

bahavo nṛpa kalyāṇā guṇāḥ putrasya santi te || 26 ||

guṇān guṇavato deva devakalpasya dhīmataḥ |

priyānānandanānkṛtsnānpravakṣyāmo'dya tān śṛṇu || 27 ||

divyairguṇaiśśakrasamo rāmassatyaparākramaḥ |

ikṣvākubhyo'pi sarvebhyo hyatirikto viśāmpate || 28 ||

rāma ssatpuruṣo loke satyadharmaparāyaṇaḥ |

sākṣādrāmādvinirvṛtto dharmaścāpi śriyā saha || 29 ||

prajāsukhattve candrasya vasudhāyāḥ kṣamāguṇaiḥ |

buddhyā bṛhaspatestulyo vīrye sākṣācchacīpateḥ || 30 ||

dharmajñaḥ satyasandhaśca śīlavānanasūyakaḥ |

kṣāntaḥ sāntvayitā ślakṣṇaḥ kṛtajño vijitendriyaḥ || 31 ||

mṛduśca sthiracittaśca sadā bhavyo'nasūyakaḥ |

priyavādī ca bhūtānāṃ satyavādī ca rāghavaḥ || 32 ||

bahuśrutānāṃ vṛddhānāṃ brāhmaṇānāmupāsitā |

tenāsyehā'tulā kīrtiryaśastejaśca vardhate || 33 ||

devāsuramanuṣyāṇāṃ sarvāstreṣu viśāradaḥ |

samyagvidyāvratasnāto yathāvatsāṅgavedavit || 34 ||

gāndharve ca bhuvi śreṣṭho babhūva bharatāgrajaḥ |

kalyāṇābhijana ssādhuradīnātmā mahāmatiḥ || 35 ||

dvijairabhivinītaśca śreṣṭhairdharmārthanaipuṇaiḥ |

yadā vrajati saṅgrāmaṃ grāmārthe nagarasya vā || 36 ||

gatvā saumitrisahito nā'vijitya nivartate |

saṅgrāmātpunarāgamya kuñjareṇa rathena vā || 37 ||

paurān svajanavannityaṃ kuśalaṃ paripṛcchati |

putreṣvagniṣu dāreṣu preṣyaśiṣyagaṇeṣu ca || 38 ||

nikhilenānupūrvyācca pitāputrānivaurasān |

śuśrūṣante ca va śśiṣyāḥ kaccitkarmasu daṃśitāḥ || 39 ||

iti naḥ puruṣavyāghra ssadā rāmo'bhibhāṣate |

vyasaneṣu manuṣyāṇāṃ bhṛśaṃ bhavati duḥkhitaḥ || 40 ||

utsaveṣu ca sarveṣu piteva parituṣyati |

satyavādī maheṣvāso vṛddhasevī jitendriyaḥ || 41 ||

smitapūrvābhibhāṣī ca dharmaṃ sarvātmanā śritaḥ |

samyagyoktā śreyasāṃ ca na vigṛhya kathāruciḥ || 42 ||

uttarottarayuktau ca vaktā vācaspatiryathā |

subhrūḥ āyatatāmrākṣaḥ sākṣādviṣṇuriva svayam || 43 ||

rāmo lokābhirāmo'yaṃ śauryavīryaparākramaiḥ |

prajāpālanatattvajño na rāgopahatendriyaḥ || 44 ||

śaktastrailokyamapyeko bhoktuṃ kinnu mahīmimām |

nāsya krodhaḥ prasādaśca nirartho'sti kadācana || 45 ||

hantyeva niyamādvadhyānavadhye na ca kupyati |

yunaktyarthaiḥ prahṛṣṭaśca tamasau yatra tuṣyati || 46 ||

śāntai ssarvaprajākāntaiḥ prītisañjananairnṛṇām |

guṇairviruruce rāmo dīpta ssūrya ivāṃśubhiḥ || 47 ||

tamevaṅguṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam |

lokapālopamaṃ nāthamakāmayata medinī || 48 ||

vatsaśśreyasi jātaste diṣṭyā'sau tava rāghava |

diṣṭyā putraguṇairyukto mārīca iva kāśyapaḥ || 49 ||

balamārogyamāyuśca rāmasya viditātmanaḥ |

devāsuramanuṣyeṣu sagandharvorageṣu ca || 50 ||

āśaṃsate janassarvo rāṣṭre puravare tathā |

ābhyantaraśca bāhyaśca paurajānapado janaḥ || 51 ||

striyo vṛddhāstaruṇyaśca sāyaṃ prātassamāhitāḥ |

sarvān devān namasyanti rāmasyārthe yaśasvinaḥ || 52 ||

teṣāmāyācitaṃ deva tvatprasādātsamṛddhyatām |

rāmamindīvaraśyāmaṃ sarvaśatrunibarhaṇam || 53 ||

paśyāmo yauvarājyasthaṃ tava rājottamātmajam |

taṃ deva devopamamātmajaṃ te sarvasya lokasya hite niviṣṭam |

hitāya naḥ kṣipramudārajuṣṭaṃ mudā'bhaṣektuṃ varada tvamarhasi || 54 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvitīyassargaḥ ||