📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.114 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ചതുര്ദശാധികശതതമ സര്ഗഃ
2.114 Ayodhyakanda - Chaturdashadhikashatatama Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുര്ദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
സ്നിഗ്ധഗമ്ഭീരഘോഷേണ സ്യന്ദനേനോപയാന്പ്രഭുഃ ।
അയോധ്യാം ഭരതഃ ക്ഷിപ്രം പ്രവിവേശ മഹായശാഃ ॥ 1 ॥
ബിഡാലോലൂകചരിതാമാലീനനരവാരണാമ് ।
തിമിരാഭ്യാഹതാം കാലീമപ്രകാശാം നിശാമിവ ॥ 2 ॥
രാഹുശത്രോഃ പ്രിയാം പത്നീം ശ്രിയാ പ്രജ്വലിതപ്രഭാമ് ।
ഗ്രഹേണാഭ്യുത്ഥിതേനൈകാം രോഹിണീമിവ പീഡിതാമ് ॥ 3 ॥
അല്പോഷ്ണക്ഷുബ്ധസലിലാം ഘര്മോത്തപ്തവിഹങ്ഗമാമ് ।
ലീനമീനഝഷഗ്രാഹാം കൃശാം ഗിരിനദീമിവ ॥ 4 ॥
വിധൂമാമിവ ഹേമാഭാമധ്വരാഗ്നേ സ്സമുത്ഥിതാമ് ।
ഹവിരഭ്യുക്ഷിതാം പശ്ചാച്ഛിഖാം വിപ്രലയം ഗതാമ് ॥ 5 ॥
വിധ്വസ്തകവചാം രുഗ്ണഗജവാജിരഥധ്വജാമ് ।
ഹതപ്രവീരാമാപന്നാം ചമൂമിവ മഹാഹവേ ॥ 6 ॥
സഫേനാം സസ്വനാം ഭൂത്വാ സാഗരസ്യ സമുത്ഥിതാമ് ।
പ്രശാന്തമാരുതോദ്ധൂതാം ജലോര്മിമിവ നിസ്സ്വനാമ് ॥ 7 ॥
ത്യക്താം യജ്ഞായുധൈഃ സര്വൈരഭിരൂപൈശ്ച യാജകൈഃ ।
സുത്യാകാലേ സുനിര്വൃത്തേ വേദിം ഗതരവാമിവ ॥ 8 ॥
ഗോഷ്ഠമധ്യേ സ്ഥിതാമാര്താമചരന്തീം തൃണം നവമ് ।
ഗോവൃഷേണ പരിത്യക്താം ഗവാം പക്തിമിവോത്സുകാമ് ॥ 9 ॥
പ്രഭാകരാദ്യൈ സ്സുസ്നിഗ്ധൈഃ പ്രജ്വലദ്ഭിരിവോത്തമൈഃ ।
വിയുക്താം മണിഭിര്ജാത്യൈര്നവാം മുക്താവലീമിവ ॥ 10 ॥
സഹസാ ചലിതാം സ്ഥാനാന്മഹീം പുണ്യക്ഷയാദ്ഗതാമ് ।
സംവൃതദ്യുതിവിസ്താരാം താരാമിവ ദിവശ്ച്യുതാമ് ॥ 11 ॥
പുഷ്പനദ്ധാം വസന്താന്തേ മത്തഭ്രമരനാദിതാമ് ।
ദ്രുതദാവാഗ്നി വിപ്ലുഷ്ടാം ക്ലാന്താം വനലതാമിവ ॥ 12 ॥
സമ്മൂഢനിഗമാംസ്തബ്ധാം സങ്ക്ഷിപ്തവിപണാപണാമ് ।
പ്രച്ഛന്നശശിനക്ഷത്രാം ദ്യാമിവാമ്ബുധരൈര്വൃതാമ് ॥ 13 ॥
ക്ഷീണപാനോത്തമൈര്ഭഗ്നൈഃ ശരാവൈരഭിസംവൃതാമ് ।
ഹതശൌണ്ഡാമിവ ധ്വസ്താംം പാനഭൂമിമസംസ്കൃതാമ് ॥ 14 ॥
വൃക്ണഭൂമിതലാം നിമ്നാം വൃക്ണപാത്രൈസ്സമാവൃതാമ് ।
ഉപയുക്തോദകാം ഭഗ്നാം പ്രപാം നിപതിതാമിവ ॥ 15 ॥
വിപുലാം വിതതാം ചൈവ യുക്തപാശാം തരസ്വിനാമ് ।
ഭൂമൌ ബാണൈര്വിനിഷ്കൃത്താം പതിതാം ജ്യാമിവായുധാത് ॥ 16 ॥
സഹസാ യുദ്ധശൌണ്ഡേന ഹയാരോഹേണ വാഹിതാമ് ।
നിഹതാം പ്രതിസൈന്യേന വഡവാമിവ പാതിതാമ് ॥ 17 ॥
ശുഷ്കതോയാം മഹാമത്സ്യൈഃ കൂര്മൈശ്ച ബഹുഭിര്വൃതാമ് ।
പ്രഭിന്നതടവിസ്തീര്ണാം വാപീമിവ ഹൃതോത്പലാമ് ॥ 18 ॥
പുരുഷസ്യാപ്രഹൃഷ്ടസ്യ പ്രതിഷിദ്ധാനുലേപനാമ് ।
സന്തപ്താമിവ ശോകേന ഗാത്രയഷ്ടിമഭൂഷണാമ് ॥ 19 ॥
പ്രാവൃഷി പ്രവിഗാഢായാം പ്രവിഷ്ടസ്യാഭ്രമണ്ഡലമ് ।
പ്രച്ഛന്നാം നീലജീമൂതൈര്ഭാസ്കരസ്യ പ്രഭാമിവ ॥ 20 ॥
ഭരതസ്തു രഥസ്ഥ സ്സന് ശ്രീമാന്ദശരഥാത്മജഃ ।
വാഹയന്തം രഥശ്രേഷ്ഠം സാരഥിം വാക്യമബ്രവീത് ॥ 21 ॥
കിം നു ഖല്വദ്യ ഗമ്ഭീരോ മൂര്ഛിതോ ന നിശമ്യതേ ।
യഥാപുരമയോധ്യായാം ഗീതവാദിത്രനിസ്വനഃ ॥ 22 ॥
വാരുണീമദഗന്ധശ്ച മാല്യഗന്ധശ്ച മൂര്ഛിതഃ ।
ധൂപിതാഗുരുഗന്ധശ്ച ന പ്രവാതി സമന്തതഃ ॥ 23 ॥
യാനപ്രവരഘോഷശ്ച സ്നിഗ്ധശ്ച ഹയനിസ്വനഃ ।
പ്രമത്തഗജനാദശ്ച മഹാംശ്ച രഥനിസ്വനഃ ॥ 24 ॥
നേദാനീം ശ്രൂയതേ പുര്യാമസ്യാം രാമേ വിവാസിതേ ।
ചന്ദനാഗരുഗന്ധാംശ്ച മഹാര്ഹാശ്ച നവസ്രജഃ ।
ഗതേ ഹി രാമേ തരുണാ സ്സന്തപ്താ നോപഭുഞ്ജതേ ॥ 25 ॥
ബഹിര്യാത്രാം ന ഗച്ഛന്തി ചിത്രമാല്യധരാ നരാഃ ।
നോത്സവാ സ്സമ്പ്രവര്തന്തേ രാമശോകാര്ദിതേ പുരേ ॥ 26 ॥
സഹ നൂനം മമ ഭ്രാത്രാ പുരസ്യാസ്യ ദ്യുതിര്ഗതാ ।
ന ഹി രാജത്യയോധ്യേയം സാസാരേവാര്ജുനീ ക്ഷപാ ॥ 27 ॥
കദാ നു ഖലു മേ ഭ്രാതാ മഹോത്സവ ഇവാഽഗതഃ ।
ജനയിഷ്യത്യയോധ്യായാം ഹര്ഷം ഗ്രീഷ്മ ഇവാമ്ബുദഃ ॥ 28 ॥
തരുണൈശ്ചാരുവേഷൈശ്ച നരൈരുന്നതഗാമിഭിഃ ।
സമ്പതദ്ഭിരയോധ്യായാം നാഭിഭാന്തി മഹാപഥാഃ ॥ 29 ॥
ഏവം ബഹുവിധം ജല്പന്വിവേശ വസതിം പിതുഃ ।
തേന ഹീനാം നരേന്ദ്രേണ സിംഹഹീനാം ഗുഹാമിവ ॥ 30 ॥
തദാ തദന്തഃ പുരമുഞ്ഝിതപ്രഭം സുരൈരിവോത്സൃഷ്ടമഭാസ്കരം ദിനമ് ।
നിരീക്ഷ്യ സര്വം തു വിവിക്തമാത്മവാന്മുമോച ബാഷ്പം ഭരതഃ സുദുഃഖിതഃ ॥ 31 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുര്ദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturdaśādhikaśatatamassargaḥ |
snigdhagambhīraghoṣeṇa syandanenopayānprabhuḥ |
ayodhyāṃ bharataḥ kṣipraṃ praviveśa mahāyaśāḥ || 1 ||
biḍālolūkacaritāmālīnanaravāraṇām |
timirābhyāhatāṃ kālīmaprakāśāṃ niśāmiva || 2 ||
rāhuśatroḥ priyāṃ patnīṃ śriyā prajvalitaprabhām |
graheṇābhyutthitenaikāṃ rohiṇīmiva pīḍitām || 3 ||
alpoṣṇakṣubdhasalilāṃ gharmottaptavihaṅgamām |
līnamīnajhaṣagrāhāṃ kṛśāṃ girinadīmiva || 4 ||
vidhūmāmiva hemābhāmadhvarāgne ssamutthitām |
havirabhyukṣitāṃ paścācchikhāṃ vipralayaṃ gatām || 5 ||
vidhvastakavacāṃ rugṇagajavājirathadhvajām |
hatapravīrāmāpannāṃ camūmiva mahāhave || 6 ||
saphenāṃ sasvanāṃ bhūtvā sāgarasya samutthitām |
praśāntamārutoddhūtāṃ jalormimiva nissvanām || 7 ||
tyaktāṃ yajñāyudhaiḥ sarvairabhirūpaiśca yājakaiḥ |
sutyākāle sunirvṛtte vediṃ gataravāmiva || 8 ||
goṣṭhamadhye sthitāmārtāmacarantīṃ tṛṇaṃ navam |
govṛṣeṇa parityaktāṃ gavāṃ paktimivotsukām || 9 ||
prabhākarādyai ssusnigdhaiḥ prajvaladbhirivottamaiḥ |
viyuktāṃ maṇibhirjātyairnavāṃ muktāvalīmiva || 10 ||
sahasā calitāṃ sthānānmahīṃ puṇyakṣayādgatām |
saṃvṛtadyutivistārāṃ tārāmiva divaścyutām || 11 ||
puṣpanaddhāṃ vasantānte mattabhramaranāditām |
drutadāvāgni vipluṣṭāṃ klāntāṃ vanalatāmiva || 12 ||
sammūḍhanigamāṃstabdhāṃ saṅkṣiptavipaṇāpaṇām |
pracchannaśaśinakṣatrāṃ dyāmivāmbudharairvṛtām || 13 ||
kṣīṇapānottamairbhagnaiḥ śarāvairabhisaṃvṛtām |
hataśauṇḍāmiva dhvastāṃṃ pānabhūmimasaṃskṛtām || 14 ||
vṛkṇabhūmitalāṃ nimnāṃ vṛkṇapātraissamāvṛtām |
upayuktodakāṃ bhagnāṃ prapāṃ nipatitāmiva || 15 ||
vipulāṃ vitatāṃ caiva yuktapāśāṃ tarasvinām |
bhūmau bāṇairviniṣkṛttāṃ patitāṃ jyāmivāyudhāt || 16 ||
sahasā yuddhaśauṇḍena hayāroheṇa vāhitām |
nihatāṃ pratisainyena vaḍavāmiva pātitām || 17 ||
śuṣkatoyāṃ mahāmatsyaiḥ kūrmaiśca bahubhirvṛtām |
prabhinnataṭavistīrṇāṃ vāpīmiva hṛtotpalām || 18 ||
puruṣasyāprahṛṣṭasya pratiṣiddhānulepanām |
santaptāmiva śokena gātrayaṣṭimabhūṣaṇām || 19 ||
prāvṛṣi pravigāḍhāyāṃ praviṣṭasyābhramaṇḍalam |
pracchannāṃ nīlajīmūtairbhāskarasya prabhāmiva || 20 ||
bharatastu rathastha ssan śrīmāndaśarathātmajaḥ |
vāhayantaṃ rathaśreṣṭhaṃ sārathiṃ vākyamabravīt || 21 ||
kiṃ nu khalvadya gambhīro mūrchito na niśamyate |
yathāpuramayodhyāyāṃ gītavāditranisvanaḥ || 22 ||
vāruṇīmadagandhaśca mālyagandhaśca mūrchitaḥ |
dhūpitāgurugandhaśca na pravāti samantataḥ || 23 ||
yānapravaraghoṣaśca snigdhaśca hayanisvanaḥ |
pramattagajanādaśca mahāṃśca rathanisvanaḥ || 24 ||
nedānīṃ śrūyate puryāmasyāṃ rāme vivāsite |
candanāgarugandhāṃśca mahārhāśca navasrajaḥ |
gate hi rāme taruṇā ssantaptā nopabhuñjate || 25 ||
bahiryātrāṃ na gacchanti citramālyadharā narāḥ |
notsavā ssampravartante rāmaśokārdite pure || 26 ||
saha nūnaṃ mama bhrātrā purasyāsya dyutirgatā |
na hi rājatyayodhyeyaṃ sāsārevārjunī kṣapā || 27 ||
kadā nu khalu me bhrātā mahotsava ivā'gataḥ |
janayiṣyatyayodhyāyāṃ harṣaṃ grīṣma ivāmbudaḥ || 28 ||
taruṇaiścāruveṣaiśca narairunnatagāmibhiḥ |
sampatadbhirayodhyāyāṃ nābhibhānti mahāpathāḥ || 29 ||
evaṃ bahuvidhaṃ jalpanviveśa vasatiṃ pituḥ |
tena hīnāṃ narendreṇa siṃhahīnāṃ guhāmiva || 30 ||
tadā tadantaḥ puramuñjhitaprabhaṃ surairivotsṛṣṭamabhāskaraṃ dinam |
nirīkṣya sarvaṃ tu viviktamātmavānmumoca bāṣpaṃ bharataḥ suduḥkhitaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturdaśādhikaśatatamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever