📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.113 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ത്രയോദശാധികശതതമ സര്ഗഃ
2.113 Ayodhyakanda - Trayodashadhikashatatama Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ത്രയോദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
തത ശ്ശിരസി കൃത്വാ തു പാദുകേ ഭരതസ്തദാ ।
ആരുരോഹ രഥം ഹൃഷ്ടഃ ശത്രുഘ്നേന സമന്വിതഃ ॥ 1 ॥
വസിഷ്ഠോ വാമദേവശ്ച ജാബാലിശ്ച ദൃഢവ്രതഃ ।
അഗ്രതഃ പ്രയയു സ്സര്വേ മന്ത്രിണോ മന്ത്രപൂജിതാഃ ॥ 2 ॥
മന്ദാകിനീം നദീം രമ്യാം പ്രാങ്മുഖാസ്തേ യയുസ്തദാ ।
പ്രദക്ഷിണം ച കുര്വാണാശ്ചിത്രകൂടം മഹാഗിരിമ് ॥ 3 ॥
പശ്യന്ധാതുസഹസ്രാണി രമ്യാണി വിവിധാനി ച ।
പ്രയയൌ തസ്യ പാര്ശ്വേന സസൈന്യോ ഭരതസ്തദാ ॥ 4 ॥
അദൂരാച്ചിത്രകൂടസ്യ ദദര്ശ ഭരതസ്തദാ ।
ആശ്രമം യത്ര സ മുനിര്ഭരദ്വാജഃ കൃതാലയഃ ॥ 5 ॥
സ തമാശ്രമമാഗമ്യ ഭരദ്വാജസ്യ ബുദ്ധിമാന് ।
അവതീര്യ രഥാത്പാദൌ വവന്ദേ ഭരതസ്തദാ ॥ 6 ॥
തതോ ഹൃഷ്ടോ ഭരദ്വാജോ ഭരതം വാക്യമബ്രവീത് ।
അപി കൃത്യം കൃതം താത രാമേണ ച സമാഗതമ് ॥ 7 ॥
ഏവമുക്ത സ്സ തു തതോ ഭരദ്വാജേന ധീമതാ ।
പ്രത്യുവാച ഭരദ്വാജം ഭരതോ ധര്മവത്സലഃ ॥ 8 ॥
സ യാച്യമാനോ ഗുരുണാ മയാ ച ദൃഢവിക്രമഃ ।
രാഘവഃ പരമപ്രീതോ വസിഷ്ഠം വാക്യമബ്രവീത് ॥ 9 ॥
പിതുഃ പ്രതിജ്ഞാം താമേവ പാലയിഷ്യാമി തത്ത്വതഃ ।
ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി യാ പ്രതിജ്ഞാ പിതുര്മമ ॥ 10 ॥
ഏവമുക്തോ മഹാപ്രാജ്ഞോ വസിഷ്ഠഃ പ്രത്യുവാച ഹ ।
വാക്യജ്ഞോ വാക്യകുശലം രാഘവം വചനം മഹത് ॥ 11 ॥
ഏതേ പ്രയച്ഛ സംഹൃഷ്ടഃ പാദുകേ ഹേമഭൂഷിതേ ।
അയോധ്യായാം മഹാപ്രാജ്ഞ യോഗക്ഷേമകരേ തവ ॥ 12 ॥
ഏവമുക്തോ വസിഷ്ഠേന രാഘവഃ പ്രാങ്മുഖഃ സ്ഥിതഃ ।
പാദുകേ ഹ്യധിരുഹ്യൈതേ മമ രാജ്യായ വൈ ദദൌ ॥ 13 ॥
നിവൃത്തോഽഹമനുജ്ഞാതോ രാമേണ സുമഹാത്മനാ ।
അയോധ്യാമേവ ഗച്ഛാമി ഗൃഹീത്വാ പാദുകേ ശുഭേ ॥ 14 ॥
ഏതച്ഛ്രുത്വാ ശുഭം വാക്യം ഭരതസ്യ മഹാത്മനഃ ।
ഭരദ്വാജശ്ശുഭതരം മുനിര്വാക്യമുവാച തമ് ॥ 15 ॥
നൈതച്ചിത്രം നരവ്യാഘ്ര ശീലവൃത്തവതാം വര ।
യദാര്യം ത്വയി തിഷ്ഠേത്തു നിമ്നേ സൃഷ്ടമിവോദകമ് ॥ 16 ॥
അമൃത സ്സമഹാബാഹുഃ പിതാ ദശരഥസ്തവ ।
യസ്യ ത്വമീദൃശഃ പുത്രോ ധര്മജ്ഞോ ധര്മവത്സലഃ ॥ 17 ॥
തമൃഷിം തു മഹാത്മാനമുക്തവാക്യം കൃതാഞ്ജലിഃ ।
ആമന്ത്രയിതുമാരേഭേ ചരണാവുപഗൃഹ്യ ച ॥ 18 ॥
തതഃ പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ ഭരദ്വാജം പുനഃ പുനഃ ।
ഭരതസ്തു യയൌ ശ്രീമാനയോധ്യാം സഹ മന്ത്രിഭിഃ ॥ 19 ॥
യാനൈശ്ച ശകടൈശ്ചൈവ ഹയൈര്നാഗൈശ്ച സാ ചമൂഃ ।
പുനര്നിവൃത്താ വിസ്തീര്ണാ ഭരതസ്യാനുയായിനീ ॥ 20 ॥
തതസ്തേ യമുനാം ദിവ്യാം നദീം തീര്ത്വോര്മിമാലിനീമ് ।
ദദൃശുസ്താം പുന സ്സര്വേ ഗങ്ഗാം ശുഭജലാം നദീമ് ॥ 21 ॥
താം രമ്യജലസമ്പൂര്ണാം സന്തീര്യ സഹബാന്ധവഃ ശൃങ്ഗിബേരപുരം രമ്യം പ്രവിവേശ സസൈനികഃ ।
ശൃങ്ഗിബേരപുരാദ്ഭൂയ സ്ത്വയോധ്യാം സന്ദദര്ശ ഹ ॥ 22 ॥
അയോധ്യാം ച തതോ ദൃഷ്ട്വാ പിത്രാ ഭ്രാത്രാ വിവര്ജിതാമ് ।
ഭരതോ ദുഃഖ സന്തപ്ത സ്സാരഥിം ചേദമബ്രവീത് ॥ 23 ॥
സാരഥേ പശ്യ വിധ്വസ്താ സാഽയോധ്യാ ന പ്രകാശതേ ।
നിരാകാരാ നിരാനന്ദാ ദീനാ പ്രതിഹതസ്വരാ ॥ 24 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ത്രയോദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha trayodaśādhikaśatatamassargaḥ |
tata śśirasi kṛtvā tu pāduke bharatastadā |
āruroha rathaṃ hṛṣṭaḥ śatrughnena samanvitaḥ || 1 ||
vasiṣṭho vāmadevaśca jābāliśca dṛḍhavrataḥ |
agrataḥ prayayu ssarve mantriṇo mantrapūjitāḥ || 2 ||
mandākinīṃ nadīṃ ramyāṃ prāṅmukhāste yayustadā |
pradakṣiṇaṃ ca kurvāṇāścitrakūṭaṃ mahāgirim || 3 ||
paśyandhātusahasrāṇi ramyāṇi vividhāni ca |
prayayau tasya pārśvena sasainyo bharatastadā || 4 ||
adūrāccitrakūṭasya dadarśa bharatastadā |
āśramaṃ yatra sa munirbharadvājaḥ kṛtālayaḥ || 5 ||
sa tamāśramamāgamya bharadvājasya buddhimān |
avatīrya rathātpādau vavande bharatastadā || 6 ||
tato hṛṣṭo bharadvājo bharataṃ vākyamabravīt |
api kṛtyaṃ kṛtaṃ tāta rāmeṇa ca samāgatam || 7 ||
evamukta ssa tu tato bharadvājena dhīmatā |
pratyuvāca bharadvājaṃ bharato dharmavatsalaḥ || 8 ||
sa yācyamāno guruṇā mayā ca dṛḍhavikramaḥ |
rāghavaḥ paramaprīto vasiṣṭhaṃ vākyamabravīt || 9 ||
pituḥ pratijñāṃ tāmeva pālayiṣyāmi tattvataḥ |
caturdaśa hi varṣāṇi yā pratijñā piturmama || 10 ||
evamukto mahāprājño vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
vākyajño vākyakuśalaṃ rāghavaṃ vacanaṃ mahat || 11 ||
ete prayaccha saṃhṛṣṭaḥ pāduke hemabhūṣite |
ayodhyāyāṃ mahāprājña yogakṣemakare tava || 12 ||
evamukto vasiṣṭhena rāghavaḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ |
pāduke hyadhiruhyaite mama rājyāya vai dadau || 13 ||
nivṛtto'hamanujñāto rāmeṇa sumahātmanā |
ayodhyāmeva gacchāmi gṛhītvā pāduke śubhe || 14 ||
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |
bharadvājaśśubhataraṃ munirvākyamuvāca tam || 15 ||
naitaccitraṃ naravyāghra śīlavṛttavatāṃ vara |
yadāryaṃ tvayi tiṣṭhettu nimne sṛṣṭamivodakam || 16 ||
amṛta ssamahābāhuḥ pitā daśarathastava |
yasya tvamīdṛśaḥ putro dharmajño dharmavatsalaḥ || 17 ||
tamṛṣiṃ tu mahātmānamuktavākyaṃ kṛtāñjaliḥ |
āmantrayitumārebhe caraṇāvupagṛhya ca || 18 ||
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bharadvājaṃ punaḥ punaḥ |
bharatastu yayau śrīmānayodhyāṃ saha mantribhiḥ || 19 ||
yānaiśca śakaṭaiścaiva hayairnāgaiśca sā camūḥ |
punarnivṛttā vistīrṇā bharatasyānuyāyinī || 20 ||
tataste yamunāṃ divyāṃ nadīṃ tīrtvormimālinīm |
dadṛśustāṃ puna ssarve gaṅgāṃ śubhajalāṃ nadīm || 21 ||
tāṃ ramyajalasampūrṇāṃ santīrya sahabāndhavaḥ śṛṅgiberapuraṃ ramyaṃ praviveśa sasainikaḥ |
śṛṅgiberapurādbhūya stvayodhyāṃ sandadarśa ha || 22 ||
ayodhyāṃ ca tato dṛṣṭvā pitrā bhrātrā vivarjitām |
bharato duḥkha santapta ssārathiṃ cedamabravīt || 23 ||
sārathe paśya vidhvastā sā'yodhyā na prakāśate |
nirākārā nirānandā dīnā pratihatasvarā || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe trayodaśādhikaśatatamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever