📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.112 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ദ്വാദശാധികശതതമ സര്ഗഃ
2.112 Ayodhyakanda - Dvadashadhikashatatama Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വാദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
തമപ്രതിമതേജോഭ്യാം ഭ്രാതൃഭ്യാം രോമഹര്ഷണമ് ।
വിസ്മിതാഃ സങ്ഗമം പ്രേക്ഷ്യ സമവേതാ മഹര്ഷയഃ ॥ 1 ॥
അന്തര്ഹിതാ മുനിഗണാസ്സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ ।
തൌ ഭ്രാതരൌ മഹാത്മാനൌ കാകുത്സ്ഥൌ പ്രശശംസിരേ ॥ 2 ॥
സ ധന്യോ യസ്യ പുത്രൌ ദ്വൌ ധര്മജ്ഞൌ ധര്മവിക്രമൌ ।
ശ്രുത്വാ വയം ഹി സമ്ഭാഷാമുഭയോസ്സ്പൃഹയാമഹേ ॥ 3 ॥
തതസ്ത്വൃഷിഗണാഃ ക്ഷിപ്രം ദശഗ്രീവവധൈഷിണഃ ।
ഭരതം രാജശാര്ദൂലമിത്യൂചുഃ സങ്ഗതാ വചഃ ॥ 4 ॥
കുലേ ജാത മഹാപ്രാജ്ഞ മഹാവൃത്ത മഹായശഃ ।
ഗ്രാഹ്യം രാമസ്യ വാക്യം തേ പിതരം യദ്യവേക്ഷസേ ॥ 5 ॥
സദാഽനൃണമിമം രാമം വയമിച്ഛാമഹേ പിതുഃ ।
ആനൃണത്വാച്ച കൈകേയ്യാഃ സ്വര്ഗം ദശരഥോ ഗതഃ ॥ 6 ॥
ഏതാവദുക്ത്വാ വചനം ഗന്ധര്വാഃ സമഹര്ഷയഃ ।
രാജര്ഷയശ്ചൈവ തദാ സര്വേ സ്വാം സ്വാം ഗതിം ഗതാഃ ॥ 7 ॥
ഹ്ലാദിതസ്തേന വാക്യേന ശുഭേന ശുഭദര്ശനഃ ।
രാമ സ്സംഹൃഷ്ടവദനസ്താനൃഷീനഭ്യപൂജയത് ॥ 8 ॥
ത്രസ്തഗാത്രസ്തു ഭരതസ്സ വാചാ സജ്ജമാനയാ ।
കൃതാഞ്ജലിരിദം വാക്യം രാഘവം പുനരബ്രവീത് ॥ 9 ॥
രാജധര്മമനുപ്രേക്ഷ്യ കുലധര്മാനുസന്തതിമ് ।
കര്തുമര്ഹസി കാകുത്സ്ഥ മമ മാതുശ്ച യാചനാമ് ॥ 10 ॥
രക്ഷിതും സുമഹദ്രാജ്യമഹമേകസ്തു നോത്സഹേ ।
പൌരജാനപദാംശ്ചാപി രക്താന്രഞ്ജയിതും തഥാ ॥ 11 ॥
ജ്ഞാതയശ്ച ഹി യോധാശ്ച മിത്രാണി സുഹൃദശ്ച നഃ ।
ത്വാമേവ പ്രതിവീക്ഷന്തേ പര്ജന്യമിവ കര്ഷകാഃ ॥ 12 ॥
ഇദം രാജ്യം മഹാപ്രാജ്ഞ സ്ഥാപയ പ്രതിപദ്യ ഹി ।
ശക്തിമാനസി കാകുത്സ്ഥ ലോകസ്യ പരിപാലനേ ॥ 13 ॥
ഇത്യുക്ത്വാ ന്യപതദ്ഭ്രാതുഃ പാദയോര്ഭരതസ്തദാ ।
ഭൃശം സമ്പ്രാര്ഥയാമാസ രാമമേവ പ്രിയംവദഃ ॥ 14 ॥
തമങ്കേ ഭരതം കൃത്വാ രാമോ വചനമബ്രവീത് ।
ശ്യാമം നലിനപത്രാക്ഷം മത്തഹംസസ്വരം സ്വയമ് ॥ 15 ॥
ആഗതാ ത്വാമിയം ബുദ്ധിസ്സ്വജാ വൈനയികീ ച യാ ।
ഭൃശമുത്സഹസേ താത രക്ഷിതും പൃഥിവീമപി ॥ 16 ॥
അമാത്യൈശ്ച സുഹൃദ്ഭിശ്ച ബുദ്ധിമദ്ഭിശ്ച മന്ത്രിഭിഃ ।
സര്വകാര്യാണി സമ്മന്ത്ര്യ സുമഹന്ത്യപി കാരയ ॥ 17 ॥
ലക്ഷ്മീശ്ചന്ദ്രാദപേയാദ്വാ ഹിമവാന്വാ ഹിമം ത്യജേത് ।
അതീയാത്സാഗരോ വേലാം ന പ്രതിജ്ഞാമഹം പിതുഃ ॥ 18 ॥
കാമാദ്വാ താത ലോഭാദ്വാ മാത്രാതുഭ്യമിദം കൃതമ് ।
ന തന്മനസി കര്തവ്യം വര്തിതവ്യം ച മാതൃവത് ॥ 19 ॥
ഏവം ബ്രുവാണം ഭരതഃ കൌസല്യാസുതമബ്രവീത് ।
തേജസാഽഽദിത്യസങ്കാശം പ്രതിപച്ചന്ദ്രദര്ശനമ് ॥ 20 ॥
ആധിരോഹാഽര്യ പാദാഭ്യാം പാദുകേ ഹേമഭൂഷിതേ ।
ഏതേഹി സര്വലോകസ്യ യോഗക്ഷേമം വിധാസ്യതഃ ॥ 21 ॥
സോഽധിരുഹ്യ നരവ്യാഘ്രഃ പാദുകേ ഹ്യവരുഹ്യ ച ।
പ്രായച്ഛത്സുമഹാതേജാ ഭരതായ മഹാത്മനേ ॥ 22 ॥
സ പാദുകേ സമ്പ്രണമ്യ രാമം വചനമബ്രവീത് ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി ജടാചീരധരോ ഹ്യാഹമ് ॥ 23 ॥
ഫലമൂലാശനോ വീര ഭവേയം രഘുനന്ദന ।
തവാഽഗമനമാകാങ്ക്ഷാന്വസന്വൈ നഗരാദ്ബഹിഃ ॥ 24 ॥
തവ പാദുകയോര്ന്യസ്തരാജ്യതന്ത്രഃ പരന്തപ ।
ചതുര്ദശേ തു സമ്പൂര്ണേ വര്ഷേഽഹനി രഘൂത്തമ ॥ 25 ॥
ന ദ്രക്ഷ്യാമി യദി ത്വാം തു പ്രവേക്ഷ്യാമി ഹുതാശനമ് ।
തഥേതി ച പ്രതിജ്ഞായ തം പരിഷ്വജ്യ സാദരമ് ॥ 26 ॥
ശത്രുഘ്നം ച പരിഷ്വജ്യ ഭരതം ചേദമബ്രവീത് ।
മാതരം രക്ഷ കൈകേയീം മാ രോഷം കുരു താം പ്രതി ॥ 27 ॥
മയാ ച സീതയാ ചൈവ ശപ്തോഽസി രഘുസത്തമ ।
ഇത്യുക്ത്വാഽശ്രുപരീതാക്ഷോ ഭ്രാതരം വിസസര്ജ ഹ ॥ 28 ॥
സ പാദുകേ തേ ഭരതഃ പ്രതാപവാന് സ്വലങ്കൃതേ സമ്പരിപൂജ്യ ധര്മവിത് ।
പ്രദക്ഷിണം ചൈവ ചകാര രാഘവം ചകാര തേ ചോത്തമനാഗമൂര്ധനി ॥ 29 ॥
അഥാഽനുപൂര്വ്യാത്പ്രതിനന്ദ്യ തം ജനം ഗുരൂംശ്ച മന്ത്രിപ്രകൃതീസ്തഥാഽനുജൌ ।
വ്യസര്ജയദ്രാഘവവംശവര്ധനസ്ഥിരഃ സ്വധര്മേ ഹിമവാനിവാചലഃ ॥ 30 ॥
തം മാതരോ ബാഷ്പഗൃഹീതകണ്ഠ്യോ ദുഃഖേന നാമന്ത്രയിതും ഹി ശേകുഃ ।
സ ത്വേവ മാത്രൃരഭിവാദ്യ സര്വാരുദന്കുടീം സ്വാം പ്രവിവേശ രാഘവഃ ॥ 31 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ദ്വാദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvādaśādhikaśatatamassargaḥ |
tamapratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam |
vismitāḥ saṅgamaṃ prekṣya samavetā maharṣayaḥ || 1 ||
antarhitā munigaṇāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire || 2 ||
sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau |
śrutvā vayaṃ hi sambhāṣāmubhayosspṛhayāmahe || 3 ||
tatastvṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ |
bharataṃ rājaśārdūlamityūcuḥ saṅgatā vacaḥ || 4 ||
kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ |
grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yadyavekṣase || 5 ||
sadā'nṛṇamimaṃ rāmaṃ vayamicchāmahe pituḥ |
ānṛṇatvācca kaikeyyāḥ svargaṃ daśaratho gataḥ || 6 ||
etāvaduktvā vacanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ |
rājarṣayaścaiva tadā sarve svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ || 7 ||
hlāditastena vākyena śubhena śubhadarśanaḥ |
rāma ssaṃhṛṣṭavadanastānṛṣīnabhyapūjayat || 8 ||
trastagātrastu bharatassa vācā sajjamānayā |
kṛtāñjaliridaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punarabravīt || 9 ||
rājadharmamanuprekṣya kuladharmānusantatim |
kartumarhasi kākutstha mama mātuśca yācanām || 10 ||
rakṣituṃ sumahadrājyamahamekastu notsahe |
paurajānapadāṃścāpi raktānrañjayituṃ tathā || 11 ||
jñātayaśca hi yodhāśca mitrāṇi suhṛdaśca naḥ |
tvāmeva prativīkṣante parjanyamiva karṣakāḥ || 12 ||
idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi |
śaktimānasi kākutstha lokasya paripālane || 13 ||
ityuktvā nyapatadbhrātuḥ pādayorbharatastadā |
bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmameva priyaṃvadaḥ || 14 ||
tamaṅke bharataṃ kṛtvā rāmo vacanamabravīt |
śyāmaṃ nalinapatrākṣaṃ mattahaṃsasvaraṃ svayam || 15 ||
āgatā tvāmiyaṃ buddhissvajā vainayikī ca yā |
bhṛśamutsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīmapi || 16 ||
amātyaiśca suhṛdbhiśca buddhimadbhiśca mantribhiḥ |
sarvakāryāṇi sammantrya sumahantyapi kāraya || 17 ||
lakṣmīścandrādapeyādvā himavānvā himaṃ tyajet |
atīyātsāgaro velāṃ na pratijñāmahaṃ pituḥ || 18 ||
kāmādvā tāta lobhādvā mātrātubhyamidaṃ kṛtam |
na tanmanasi kartavyaṃ vartitavyaṃ ca mātṛvat || 19 ||
evaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutamabravīt |
tejasā''dityasaṅkāśaṃ pratipaccandradarśanam || 20 ||
ādhirohā'rya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite |
etehi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyataḥ || 21 ||
so'dhiruhya naravyāghraḥ pāduke hyavaruhya ca |
prāyacchatsumahātejā bharatāya mahātmane || 22 ||
sa pāduke sampraṇamya rāmaṃ vacanamabravīt caturdaśa hi varṣāṇi jaṭācīradharo hyāham || 23 ||
phalamūlāśano vīra bhaveyaṃ raghunandana |
tavā'gamanamākāṅkṣānvasanvai nagarādbahiḥ || 24 ||
tava pādukayornyastarājyatantraḥ parantapa |
caturdaśe tu sampūrṇe varṣe'hani raghūttama || 25 ||
na drakṣyāmi yadi tvāṃ tu pravekṣyāmi hutāśanam |
tatheti ca pratijñāya taṃ pariṣvajya sādaram || 26 ||
śatrughnaṃ ca pariṣvajya bharataṃ cedamabravīt |
mātaraṃ rakṣa kaikeyīṃ mā roṣaṃ kuru tāṃ prati || 27 ||
mayā ca sītayā caiva śapto'si raghusattama |
ityuktvā'śruparītākṣo bhrātaraṃ visasarja ha || 28 ||
sa pāduke te bharataḥ pratāpavān svalaṅkṛte samparipūjya dharmavit |
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra te cottamanāgamūrdhani || 29 ||
athā'nupūrvyātpratinandya taṃ janaṃ gurūṃśca mantriprakṛtīstathā'nujau |
vyasarjayadrāghavavaṃśavardhanasthiraḥ svadharme himavānivācalaḥ || 30 ||
taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭhyo duḥkhena nāmantrayituṃ hi śekuḥ |
sa tveva mātrṛrabhivādya sarvārudankuṭīṃ svāṃ praviveśa rāghavaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvādaśādhikaśatatamassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever