1.13 Balakanda - Trayodasha Sargah

ॐ

1.13 ബാലകാണ്ഡ - ത്രയോദശ സര്ഗഃ

Valmiki Malayalam

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ ബാലകാണ്ഡമ് ।

അഥ ത്രയോദശസ്സര്ഗഃ ।

പുനഃ പ്രാപ്തേ വസന്തേ തു പൂര്ണസ്സംവത്സരോഽഭവത് ।

പ്രസവാര്ഥം ഗതോ യഷ്ടും ഹയമേധേന വീര്യവാന് ॥ 1 ॥

അഭിവാദ്യ വസിഷ്ഠം ച ന്യായതഃ പരിപൂജ്യ ച ।

അബ്രവീത്പ്രശ്രിതം വാക്യം പ്രസവാര്ഥം ദ്വിജോത്തമമ് ॥ 2 ॥

യജ്ഞോ മേ ക്രിയതാം ബ്രഹ്മന്യഥോക്തം മുനിപുങ്ഗവ ।

യഥാ ന വിഘ്നഃ ക്രിയതേ യജ്ഞാങ്ഗേഷു വിധീയതാമ് ॥ 3 ॥

ഭവാന് സ്നിഗ്ധസ്സുഹൃന്മഹ്യം ഗുരുശ്ച പരമോ മഹാന് ।

ഓഢവ്യോ ഭവതാ ചൈവ ഭാരോ യജ്ഞസ്യ ചോദ്യതഃ ॥ 4 ॥

തഥേതി ച സ രാജാനമബ്രവീദ്ദ്വിജസത്തമഃ ।

കരിഷ്യേ സര്വമേവൈതദ്ഭവതാ യത്സമര്ഥിതമ് ॥ 5 ॥

തതോഽബ്രവീദ്വിജാന്വൃദ്ധാന്യജ്ഞകര്മസു നിഷ്ഠിതാന് ।

സ്ഥാപത്യേ നിഷ്ഠിതാംശ്ചൈവ വൃദ്ധാന്പരമധാര്മികാന് ॥ 6 ॥

കര്മാന്തികാന് ശില്പകരാന്വര്ധകീന് ഖനകാനപി ।

ഗണകാന്ശില്പിനശ്ചൈവ തഥൈവ നടനര്തകാന് ॥ 7 ॥

തഥാ ശുചീന്ശാസ്ത്രവിദഃ പുരുഷാന് സുബഹുശ്രുതാന് ।

യജ്ഞകര്മ സമീഹന്താം ഭവന്തോ രാജശാസനാത് ॥ 8 ॥

ഇഷ്ടകാ ബഹു സാഹസ്രാശ്ശീഘ്രമാനീയതാമിതി ।

0 ഉപകാര്യാഃ ക്രിയന്താം ച രാജ്ഞാം ബഹുഗുണാന്വിതാഃ ॥ 9 ॥

ബ്രാഹ്മണാവസഥാശ്ചൈവ കര്തവ്യാശ്ശതശശ്ശുഭാഃ ।

ഭക്ഷ്യാന്നപാനൈര്ബഹുഭിസ്സമുപേതാസ്സുനിഷ്ഠിതാഃ ॥ 10 ॥

തഥാ പൌരജനസ്യാപി കര്തവ്യാ ബഹുവിസ്തരാഃ ।

ആവാസാ ബഹുഭക്ഷ്യാ വൈ സര്വകാമൈരുപസ്ഥിതാഃ ॥ 11 ॥

തഥാ ജാനപദസ്യാപി ജനസ്യ ബഹുശോഭനമ് ।

ദാതവ്യമന്നം വിധിവത്സത്കൃത്യ ന തു ലീലയാ ॥ 12 ॥

സര്വേ വര്ണാ യഥാ പൂജാം പ്രാപ്നുവന്തി സുസത്കൃതാഃ ।

ന ചാവജ്ഞാ പ്രയോക്തവ്യാ കാമക്രോധവശാദപി ॥ 13 ॥

യജ്ഞകര്മസു യേ വ്യഗ്രാഃ പുരുഷാശ്ശില്പിനസ്തഥാ ।

തേഷാമപി വിശേഷേണ പൂജാ കാര്യാ യഥാക്രമമ് ॥ 14 ॥

തേ ച സ്യുസ്സമ്ഭൃതാസ്സര്വേ വസുഭിര്ഭോജനേന ച ।

യഥാ സര്വം സുവിഹിതം ന കിഞ്ചിത്പരിഹീയതേ ॥ 15 ॥

തഥാ ഭവന്തഃ കുര്വന്തു പ്രീതിസ്നിഗ്ധേന ചേതസാ ।

തതസ്സര്വേ സമാഗമ്യ വസിഷ്ഠമിദമബ്രുവന് ॥ 16 ॥

യഥോക്തം തത്സുവിഹിതം ന കിഞ്ചിത്പരിഹീയതേ ।

യഥോക്തം തത്കരിഷ്യാമോ ന കിഞ്ചിത്പരിഹാസ്യതേ ॥ 17 ॥

തതസ്സുമന്ത്രമാനീയ വസിഷ്ഠോ വാക്യമബ്രവീത് ।

നിമന്ത്രയസ്വ നൃപതീന്പൃഥിവ്യാം യേ ച ധാര്മികാഃ ॥ 18 ॥

ബ്രാഹ്മണാന്ക്ഷത്രിയാന്വൈശ്യാഞ്ഛൂദ്രാംശ്ചൈവ സഹസ്രശഃ ।

സമാനയസ്വ സത്കൃത്യ സര്വദേശേഷു മാനവാന് ॥ 19 ॥

മിഥിലാധിപതിം ശൂരം ജനകം സത്യവിക്രമമ് ।

നിഷ്ഠിതം സര്വശാസ്ത്രേഷു തഥാ വേദേഷു നിഷ്ഠിതമ് ॥ 20 ॥

തമാനയ മഹാഭാഗം സ്വയമേവ സുസത്കൃതമ് ।

പൂര്വസമ്ബന്ധിനം ജ്ഞാത്വാ തതഃ പൂര്വം ബ്രവീമി തേ ॥ 21 ॥

തഥാ കാശീപതിം സ്നിഗ്ധം സതതം പ്രിയവാദിനമ് ।

വയസ്യം രാജസിംഹസ്യ സ്വയമേവാനയസ്വ ഹ ॥ 22 ॥

തഥാ കേകയരാജാനം വൃദ്ധം പരമധാര്മികമ് ।

ശ്വശുരം രാജസിംഹസ്യ സപുത്രം ത്വമിഹാനയ ॥ 23 ॥

അങ്ഗേശ്വരം മഹാഭാഗം രോമപാദം സുസത്കൃതമ് ।

വയസ്യം രാജസിംഹസ്യ സമാനയ യശസ്വിനമ് ॥ 24 ॥

പ്രാചീനാന്സിന്ധു സൌവീരാന്സൌരാഷ്ട്രേയാംശ്ച പാര്ഥിവാന് ।

ദാക്ഷിണാത്യാന്നരേന്ദ്രാംശ്ച സമസ്താനാനയസ്വ ഹ ॥ 25 ॥

സന്തി സ്നിഗ്ധാശ്ച യേ ചാന്യേ രാജാനഃ പൃഥിവീതലേ ।

താനാനയ യഥാക്ഷിപ്രം സാനുഗാന്സഹ ബാന്ധവാന് ॥ 26 ॥

വസിഷ്ഠവാക്യം തച്ഛ്രുത്വാ സുമന്ത്രസ്ത്വരിതസ്തദാ ।

വ്യാദിശത്പുരുഷാംസ്തത്ര രാജ്ഞാമാനയനേ ശുഭാന് ॥ 27 ॥

സ്വയമേവ ഹി ധര്മാത്മാ പ്രയയൌ മുനിശാസനാത് ।

സുമന്ത്രസ്ത്വരിതോ ഭൂത്വാ സമാനേതും മഹീക്ഷിതഃ ॥ 28 ॥

തേ ച കര്മാന്തികാസ്സര്വേ വസിഷ്ഠായ ച ധീമതേ ।

സര്വം നിവേദയന്തി സ്മ യജ്ഞേ യദുപകല്പിതമ് ॥ 29 ॥

തതഃപ്രീതോ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠസ്താന് സര്വാനിദമബ്രവീത് ।

അവജ്ഞയാ ന ദാതവ്യം കസ്യചില്ലീലയാഽപി വാ ॥ 30 ॥

അവജ്ഞയാ കൃതം ഹന്യാദ്ദാതാരം നാത്ര സംശയഃ ।

28 തതഃ കൈശ്ചിദഹോരാത്രൈരുപയാതാ മഹീക്ഷിതഃ ॥ 31 ॥

ബഹൂനി രത്നാന്യാദായ രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ വൈ ।

തതോ വസിഷ്ഠസ്സുപ്രീതോ രാജാനമിദമബ്രവീത് ॥ 32 ॥

ഉപയാതാ നരവ്യാഘ്ര രാജാനസ്തവ ശാസനാത് ।

മയാപി സത്കൃതാഃ സര്വേ യഥാര്ഹം രാജസത്തമാഃ ॥ 33 ॥

യജ്ഞീയം ച കൃതം രാജന് പുരുഷൈസ്സുസമാഹിതൈഃ ।

നിര്യാതു ച ഭവാന്യഷ്ടും യജ്ഞായതനമന്തികാത് ॥ 34 ॥

സര്വകാമൈരുപഹൃതൈരുപേതം ച സമന്തതഃ ।

ദ്രഷ്ടുമര്ഹസി രാജേന്ദ്ര മനസേവ വിനിര്മിതമ് ॥ 35 ॥

തഥാ വസിഷ്ഠവചനാദൃശ്യശൃങ്ഗസ്യ ചോഭയോഃ ।

ശുഭേ ദിവസനക്ഷത്രേ നിര്യാതോ ജഗതീപതിഃ ॥ 36 ॥

തതോ വസിഷ്ഠപ്രമുഖാസ്സര്വ ഏവ ദ്വിജോത്തമാഃ ।

ഋശ്യശൃങ്ഗം പുരസ്കൃത്യ യജ്ഞകര്മാരഭന് തദാ ॥ 37 ॥

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ ബാലകാണ്ഡേ ത്രയോദശസ്സര്ഗഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |

atha trayodaśassargaḥ |

punaḥ prāpte vasante tu pūrṇassaṃvatsaro'bhavat |

prasavārthaṃ gato yaṣṭuṃ hayamedhena vīryavān || 1 ||

abhivādya vasiṣṭhaṃ ca nyāyataḥ paripūjya ca |

abravītpraśritaṃ vākyaṃ prasavārthaṃ dvijottamam || 2 ||

yajño me kriyatāṃ brahmanyathoktaṃ munipuṅgava |

yathā na vighnaḥ kriyate yajñāṅgeṣu vidhīyatām || 3 ||

bhavān snigdhassuhṛnmahyaṃ guruśca paramo mahān |

oḍhavyo bhavatā caiva bhāro yajñasya codyataḥ || 4 ||

tatheti ca sa rājānamabravīddvijasattamaḥ |

kariṣye sarvamevaitadbhavatā yatsamarthitam || 5 ||

tato'bravīdvijānvṛddhānyajñakarmasu niṣṭhitān |

sthāpatye niṣṭhitāṃścaiva vṛddhānparamadhārmikān || 6 ||

karmāntikān śilpakarānvardhakīn khanakānapi |

gaṇakānśilpinaścaiva tathaiva naṭanartakān || 7 ||

tathā śucīnśāstravidaḥ puruṣān subahuśrutān |

yajñakarma samīhantāṃ bhavanto rājaśāsanāt || 8 ||

iṣṭakā bahu sāhasrāśśīghramānīyatāmiti |

0 upakāryāḥ kriyantāṃ ca rājñāṃ bahuguṇānvitāḥ || 9 ||

brāhmaṇāvasathāścaiva kartavyāśśataśaśśubhāḥ |

bhakṣyānnapānairbahubhissamupetāssuniṣṭhitāḥ || 10 ||

tathā paurajanasyāpi kartavyā bahuvistarāḥ |

āvāsā bahubhakṣyā vai sarvakāmairupasthitāḥ || 11 ||

tathā jānapadasyāpi janasya bahuśobhanam |

dātavyamannaṃ vidhivatsatkṛtya na tu līlayā || 12 ||

sarve varṇā yathā pūjāṃ prāpnuvanti susatkṛtāḥ |

na cāvajñā prayoktavyā kāmakrodhavaśādapi || 13 ||

yajñakarmasu ye vyagrāḥ puruṣāśśilpinastathā |

teṣāmapi viśeṣeṇa pūjā kāryā yathākramam || 14 ||

te ca syussambhṛtāssarve vasubhirbhojanena ca |

yathā sarvaṃ suvihitaṃ na kiñcitparihīyate || 15 ||

tathā bhavantaḥ kurvantu prītisnigdhena cetasā |

tatassarve samāgamya vasiṣṭhamidamabruvan || 16 ||

yathoktaṃ tatsuvihitaṃ na kiñcitparihīyate |

yathoktaṃ tatkariṣyāmo na kiñcitparihāsyate || 17 ||

tatassumantramānīya vasiṣṭho vākyamabravīt |

nimantrayasva nṛpatīnpṛthivyāṃ ye ca dhārmikāḥ || 18 ||

brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñchūdrāṃścaiva sahasraśaḥ |

samānayasva satkṛtya sarvadeśeṣu mānavān || 19 ||

mithilādhipatiṃ śūraṃ janakaṃ satyavikramam |

niṣṭhitaṃ sarvaśāstreṣu tathā vedeṣu niṣṭhitam || 20 ||

tamānaya mahābhāgaṃ svayameva susatkṛtam |

pūrvasambandhinaṃ jñātvā tataḥ pūrvaṃ bravīmi te || 21 ||

tathā kāśīpatiṃ snigdhaṃ satataṃ priyavādinam |

vayasyaṃ rājasiṃhasya svayamevānayasva ha || 22 ||

tathā kekayarājānaṃ vṛddhaṃ paramadhārmikam |

śvaśuraṃ rājasiṃhasya saputraṃ tvamihānaya || 23 ||

aṅgeśvaraṃ mahābhāgaṃ romapādaṃ susatkṛtam |

vayasyaṃ rājasiṃhasya samānaya yaśasvinam || 24 ||

prācīnānsindhu sauvīrānsaurāṣṭreyāṃśca pārthivān |

dākṣiṇātyānnarendrāṃśca samastānānayasva ha || 25 ||

santi snigdhāśca ye cānye rājānaḥ pṛthivītale |

tānānaya yathākṣipraṃ sānugānsaha bāndhavān || 26 ||

vasiṣṭhavākyaṃ tacchrutvā sumantrastvaritastadā |

vyādiśatpuruṣāṃstatra rājñāmānayane śubhān || 27 ||

svayameva hi dharmātmā prayayau muniśāsanāt |

sumantrastvarito bhūtvā samānetuṃ mahīkṣitaḥ || 28 ||

te ca karmāntikāssarve vasiṣṭhāya ca dhīmate |

sarvaṃ nivedayanti sma yajñe yadupakalpitam || 29 ||

tataḥprīto dvijaśreṣṭhastān sarvānidamabravīt |

avajñayā na dātavyaṃ kasyacillīlayā'pi vā || 30 ||

avajñayā kṛtaṃ hanyāddātāraṃ nātra saṃśayaḥ |

28 tataḥ kaiścidahorātrairupayātā mahīkṣitaḥ || 31 ||

bahūni ratnānyādāya rājño daśarathasya vai |

tato vasiṣṭhassuprīto rājānamidamabravīt || 32 ||

upayātā naravyāghra rājānastava śāsanāt |

mayāpi satkṛtāḥ sarve yathārhaṃ rājasattamāḥ || 33 ||

yajñīyaṃ ca kṛtaṃ rājan puruṣaissusamāhitaiḥ |

niryātu ca bhavānyaṣṭuṃ yajñāyatanamantikāt || 34 ||

sarvakāmairupahṛtairupetaṃ ca samantataḥ |

draṣṭumarhasi rājendra manaseva vinirmitam || 35 ||

tathā vasiṣṭhavacanādṛśyaśṛṅgasya cobhayoḥ |

śubhe divasanakṣatre niryāto jagatīpatiḥ || 36 ||

tato vasiṣṭhapramukhāssarva eva dvijottamāḥ |

ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya yajñakarmārabhan tadā || 37 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe trayodaśassargaḥ ||