Uddhavagita - Navamo'dhyayah

ॐ

ഉദ്ധവഗീതാ - നവമോഽധ്യായഃ

Gita Malayalam

അഥ നവമോഽധ്യായഃ ।

ബ്രാഹ്മണഃ ഉവാച ।

പരിഗ്രഹഃ ഹി ദുഃഖായ യത് യത് പ്രിയതമം നൃണാമ് ।

അനന്തം സുഖം ആപ്നോതി തത് വിദ്വാന് യഃ തു അകിഞ്ചനഃ ॥ 1॥

സാമിഷം കുരരം ജഘ്നുഃ ബലിനഃ യേ നിരാമിഷാഃ ।

തത് ആമിഷം പരിത്യജ്യ സഃ സുഖം സമവിന്ദത ॥ 2॥

ന മേ മാനാവമാനൌ സ്തഃ ന ചിന്താ ഗേഹപുത്രിണാമ് ।

ആത്മക്രീഡഃ ആത്മരതിഃ വിചരാമി ഇഹ ബാലവത് ॥ 3॥

ദ്വൌ ഏവ ചിന്തയാ മുക്തൌ പരമ ആനന്ദഃ ആപ്ലുതൌ ।

യഃ വിമുഗ്ധഃ ജഡഃ ബാലഃ യഃ ഗുണേഭ്യഃ പരം ഗതഃ ॥ 4॥

ക്വചിത് കുമാരീ തു ആത്മാനം വൃണാനാന് ഗൃഹം ആഗതാന് ।

സ്വയം താന് അര്ഹയാമാസ ക്വാപി യാതേഷു ബന്ധുഷു ॥ 5॥

തേഷം അഭ്യവഹാരാര്ഥം ശാലീന് രഹസി പാര്ഥിവ ।

അവഘ്നന്ത്യാഃ പ്രകോഷ്ഠസ്ഥാഃ ചക്രുഃ ശങ്ഖാഃ സ്വനം മഹത് ॥

6॥

സാ തത് ജുഗുപ്സിതം മത്വാ മഹതീ വ്രീഡിതാ തതഃ ।

ബഭഞ്ജ ഏകൈകശഃ ശങ്ഖാന് ദ്വൌ ദ്വൌ പാണ്യോഃ അശേഷയത് ॥

7॥

ഉഭയോഃ അപി അഭൂത് ഘോഷഃ ഹി അവഘ്നന്ത്യാഃ സ്മ ശങ്ഖയോഃ ।

തത്ര അപി ഏകം നിരഭിദത് ഏകസ്മാന് ന അഭവത് ധ്വനിഃ ॥ 8॥

അന്വശിക്ഷം ഇമം തസ്യാഃ ഉപദേശം അരിന്ദമ ।

ലോകാന് അനുചരന് ഏതാന് ലോകതത്ത്വവിവിത്സയാ ॥ 9॥

വാസേ ബഹൂനാം കലഹഃ ഭവേത് വാര്താ ദ്വയോഃ അപി ।

ഏകഃ ഏവ ചരേത് തസ്മാത് കുമാര്യാഃ ഇവ കങ്കണഃ ॥ 10॥

മനഃ ഏകത്ര സംയുജ്യാത് ജിതശ്വാസഃ ജിത ആസനഃ ।

വൈരാഗ്യാഭ്യാസയോഗേന ധ്രിയമാണം അതന്ദ്രിതഃ ॥ 11॥

യസ്മിന് മനഃ ലബ്ധപദം യത് ഏതത്

ശനൈഃ ശനൈഃ മുഞ്ചതി കര്മരേണൂന് ।

സത്ത്വേന വൃദ്ധേന രജഃ തമഃ ച

വിധൂയ നിര്വാണം ഉപൈതി അനിന്ധനമ് ॥ 12॥

തത് ഏവം ആത്മനി അവരുദ്ധചിത്തഃ

ന വേദ കിഞ്ചിത് ബഹിഃ അന്തരം വാ ।

യഥാ ഇഷുകാരഃ നൃപതിം വ്രജന്തമ്

ഇഷൌ ഗതാത്മാ ന ദദര്ശ പാര്ശ്വേ ॥ 13॥

ഏകചാര്യനികേതഃ സ്യാത് അപ്രമത്തഃ ഗുഹാശയഃ ।

അലക്ഷ്യമാണഃ ആചാരൈഃ മുനിഃ ഏകഃ അല്പഭാഷണഃ ॥ 14॥

ഗൃഹാരമ്ഭഃ അതിദുഃഖായ വിഫലഃ ച അധ്രുവാത്മനഃ ।

സര്പഃ പരകൃതം വേശ്മ പ്രവിശ്യ സുഖം ഏധതേ ॥ 15॥

ഏകോ നാരായണോ ദേവഃ പൂര്വസൃഷ്ടം സ്വമായയാ ।

സംഹൃത്യ കാലകലയാ കല്പാന്ത ഇദമീശ്വരഃ ॥ 16॥

ഏക ഏവാദ്വിതീയോഽഭൂദാത്മാധാരോഽഖിലാശ്രയഃ ।

കാലേനാത്മാനുഭാവേന സാമ്യം നീതാസു ശക്തിഷു ।

സത്ത്വാദിഷ്വാദിപുഏരുഷഃ പ്രധാനപുരുഷേശ്വരഃ ॥ 17॥

പരാവരാണാം പരമ ആസ്തേ കൈവല്യസഞ്ജ്ഞിതഃ ।

കേവലാനുഭവാനന്ദസന്ദോഹോ നിരുപാധികഃ ॥ 18॥

കേവലാത്മാനുഭാവേന സ്വമായാം ത്രിഗുണാത്മികാമ് ।

സങ്ക്ഷോഭയന്സൃജത്യാദൌ തയാ സൂത്രമരിന്ദമ ॥ 19॥

താമാഹുസ്ത്രിഗുണവ്യക്തിം സൃജന്തീം വിശ്വതോമുഖമ് ।

യസ്മിന്പ്രോതമിദം വിശ്വം യേന സംസരതേ പുമാന് ॥ 20॥

യഥാ ഊര്ണനാഭിഃ ഹൃദയാത് ഊര്ണാം സന്തത്യ വക്ത്രതഃ ।

തയാ വിഹൃത്യ ഭൂയസ്താം ഗ്രസതി ഏവം മഹേശ്വരഃ ॥ 21॥

യത്ര യത്ര മനഃ ദേഹീ ധാരയേത് സകലം ധിയാ ।

സ്നേഹാത് ദ്വേഷാത് ഭയാത് വാ അപി യാതി തത് തത് സരൂപതാമ് ॥ 22॥

കീടഃ പേശസ്കൃതം ധ്യായന് കുഡ്യാം തേന പ്രവേശിതഃ ।

യാതി തത് സ്സത്മതാം രാജന് പൂര്വരൂപം അസന്ത്യജന് ॥ 23॥

ഏവം ഗുരുഭ്യഃ ഏതേഭ്യഃ ഏഷ മേ ശിക്ഷിതാ മതിഃ ।

സ്വാത്മാ ഉപശിക്ഷിതാം ബുദ്ധിം ശ്രുണു മേ വദതഃ പ്രഭോ ॥ 24॥

ദേഹഃ ഗുരുഃ മമ വിരക്തിവിവേകഹേതുഃ

ബിഭ്രത് സ്മ സത്ത്വനിധനം സതത അര്ത്യുത് അര്കമ് ।

തത്ത്വാനി അനേന വിമൃശാമി യഥാ തഥാ അപി

പാരക്യം ഇതി അവസിതഃ വിചരാമി അസങ്ഗഃ ॥ 25॥

ജായാത്മജാര്ഥപശുഭൃത്യഗൃഹാപ്തവര്ഗാന്

പുഷ്ണാതി യത് പ്രിയചികീര്ഷയാ വിതന്വന് ॥

സ്വാന്തേ സകൃച്ഛ്രം അവരുദ്ധധനഃ സഃ ദേഹഃ

സൃഷ്ട്വാ അസ്യ ബീജം അവസീദതി വൃക്ഷധര്മാ ॥ 26॥

ജിഹ്വാ ഏകതഃ അമും അവകര്ഷതി കര്ഹി തര്ഷാ

ശിശ്നഃ അന്യതഃ ത്വക് ഉദരം ശ്രവണം കുതശ്ചിത് ।

ഗ്രാണഃ അന്യതഃ ചപലദൃക് ക്വ ച കര്മശക്തിഃ

ബഹ്വ്യഃ സപത്ന്യഃ ഇവ ഗേഹപതിം ലുനന്തി ॥ 27॥

സൃഷ്ട്വാ പുരാണി വിവിധാനി അജയാ ആത്മശക്ത്യാ

വൃക്ഷാന് സരീസൃപപശൂന്ഖഗദംശമത്സ്യാന് ।

തൈഃ തൈഃ അതുഷ്ടഹൃദയഃ പുരുഷം വിധായ

ബ്രഹ്മാവലോകധിഷണം മുദമാപ ദേവഃ ॥ 28॥

ലബ്ധ്വാ സുദുര്ലഭം ഇദം ബഹുസമ്ഭവാന്തേ

മാനുഷ്യമര്ഥദമനിത്യമപീഹ ധീരഃ ।

തൂര്ണം യതേത ന പതേത് അനുമൃത്യുഃ യാവത്

നിഃശ്രേയസായ വിഷയഃ ഖലു സര്വതഃ സ്യാത് ॥ 29॥

ഏവം സഞ്ജാതവൈരാഗ്യഃ വിജ്ഞാനലോക ആത്മനി ।

വിചരാമി മഹീം ഏതാം മുക്തസങ്ഗഃ അനഹങ്കൃതിഃ ॥ 30॥

ന ഹി ഏകസ്മാത് ഗുരോഃ ജ്ഞാനം സുസ്ഥിരം സ്യാത് സുപുഷ്കലമ് ।

ബ്രഹ്മ ഏതത് അദ്വിതീയം വൈ ഗീയതേ ബഹുധാ ഋഷിഭിഃ ॥ 31॥

ശ്രീഭഗവാനുവാച ।

ഇത്യുക്ത്വാ സ യദും വിപ്രസ്തമാമന്ത്രയ ഗഭീരധീഃ ।

വന്ദിതോ।ആഭ്യര്ഥിതോ രാജ്ഞാ യയൌ പ്രീതോ യഥാഗതമ് ॥ 32॥

അവധൂതവചഃ ശ്രുത്വാ പൂര്വേഷാം നഃ സ പൂര്വജഃ ।

സര്വസങ്ഗവിനിര്മുക്തഃ സമചിത്തോ ബഭൂവ ഹ ॥ 33॥

(ഇതി അവധൂതഗീതമ് ।)

ഇതി ശ്രീമദ്ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം

സംഹിതായാമേകാദശസ്കന്ധേ ഭഗവദുദ്ധവസംവാദേ

നവമോഽധ്യായഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

atha navamo'dhyāyaḥ |

brāhmaṇaḥ uvāca |

parigrahaḥ hi duḥkhāya yat yat priyatamaṃ nṛṇām |

anantaṃ sukhaṃ āpnoti tat vidvān yaḥ tu akiñcanaḥ || 1||

sāmiṣaṃ kuraraṃ jaghnuḥ balinaḥ ye nirāmiṣāḥ |

tat āmiṣaṃ parityajya saḥ sukhaṃ samavindata || 2||

na me mānāvamānau staḥ na cintā gehaputriṇām |

ātmakrīḍaḥ ātmaratiḥ vicarāmi iha bālavat || 3||

dvau eva cintayā muktau parama ānandaḥ āplutau |

yaḥ vimugdhaḥ jaḍaḥ bālaḥ yaḥ guṇebhyaḥ paraṃ gataḥ || 4||

kvacit kumārī tu ātmānaṃ vṛṇānān gṛhaṃ āgatān |

svayaṃ tān arhayāmāsa kvāpi yāteṣu bandhuṣu || 5||

teṣaṃ abhyavahārārthaṃ śālīn rahasi pārthiva |

avaghnantyāḥ prakoṣṭhasthāḥ cakruḥ śaṅkhāḥ svanaṃ mahat ||

6||

sā tat jugupsitaṃ matvā mahatī vrīḍitā tataḥ |

babhañja ekaikaśaḥ śaṅkhān dvau dvau pāṇyoḥ aśeṣayat ||

7||

ubhayoḥ api abhūt ghoṣaḥ hi avaghnantyāḥ sma śaṅkhayoḥ |

tatra api ekaṃ nirabhidat ekasmān na abhavat dhvaniḥ || 8||

anvaśikṣaṃ imaṃ tasyāḥ upadeśaṃ arindama |

lokān anucaran etān lokatattvavivitsayā || 9||

vāse bahūnāṃ kalahaḥ bhavet vārtā dvayoḥ api |

ekaḥ eva caret tasmāt kumāryāḥ iva kaṅkaṇaḥ || 10||

manaḥ ekatra saṃyujyāt jitaśvāsaḥ jita āsanaḥ |

vairāgyābhyāsayogena dhriyamāṇaṃ atandritaḥ || 11||

yasmin manaḥ labdhapadaṃ yat etat

śanaiḥ śanaiḥ muñcati karmareṇūn |

sattvena vṛddhena rajaḥ tamaḥ ca

vidhūya nirvāṇaṃ upaiti anindhanam || 12||

tat evaṃ ātmani avaruddhacittaḥ

na veda kiñcit bahiḥ antaraṃ vā |

yathā iṣukāraḥ nṛpatiṃ vrajantam

iṣau gatātmā na dadarśa pārśve || 13||

ekacāryaniketaḥ syāt apramattaḥ guhāśayaḥ |

alakṣyamāṇaḥ ācāraiḥ muniḥ ekaḥ alpabhāṣaṇaḥ || 14||

gṛhārambhaḥ atiduḥkhāya viphalaḥ ca adhruvātmanaḥ |

sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukhaṃ edhate || 15||

eko nārāyaṇo devaḥ pūrvasṛṣṭaṃ svamāyayā |

saṃhṛtya kālakalayā kalpānta idamīśvaraḥ || 16||

eka evādvitīyo'bhūdātmādhāro'khilāśrayaḥ |

kālenātmānubhāvena sāmyaṃ nītāsu śaktiṣu |

sattvādiṣvādipueruṣaḥ pradhānapuruṣeśvaraḥ || 17||

parāvarāṇāṃ parama āste kaivalyasañjñitaḥ |

kevalānubhavānandasandoho nirupādhikaḥ || 18||

kevalātmānubhāvena svamāyāṃ triguṇātmikām |

saṅkṣobhayansṛjatyādau tayā sūtramarindama || 19||

tāmāhustriguṇavyaktiṃ sṛjantīṃ viśvatomukham |

yasminprotamidaṃ viśvaṃ yena saṃsarate pumān || 20||

yathā ūrṇanābhiḥ hṛdayāt ūrṇāṃ santatya vaktrataḥ |

tayā vihṛtya bhūyastāṃ grasati evaṃ maheśvaraḥ || 21||

yatra yatra manaḥ dehī dhārayet sakalaṃ dhiyā |

snehāt dveṣāt bhayāt vā api yāti tat tat sarūpatām || 22||

kīṭaḥ peśaskṛtaṃ dhyāyan kuḍyāṃ tena praveśitaḥ |

yāti tat ssatmatāṃ rājan pūrvarūpaṃ asantyajan || 23||

evaṃ gurubhyaḥ etebhyaḥ eṣa me śikṣitā matiḥ |

svātmā upaśikṣitāṃ buddhiṃ śruṇu me vadataḥ prabho || 24||

dehaḥ guruḥ mama viraktivivekahetuḥ

bibhrat sma sattvanidhanaṃ satata artyut arkam |

tattvāni anena vimṛśāmi yathā tathā api

pārakyaṃ iti avasitaḥ vicarāmi asaṅgaḥ || 25||

jāyātmajārthapaśubhṛtyagṛhāptavargān

puṣṇāti yat priyacikīrṣayā vitanvan ||

svānte sakṛcchraṃ avaruddhadhanaḥ saḥ dehaḥ

sṛṣṭvā asya bījaṃ avasīdati vṛkṣadharmā || 26||

jihvā ekataḥ amuṃ avakarṣati karhi tarṣā

śiśnaḥ anyataḥ tvak udaraṃ śravaṇaṃ kutaścit |

grāṇaḥ anyataḥ capaladṛk kva ca karmaśaktiḥ

bahvyaḥ sapatnyaḥ iva gehapatiṃ lunanti || 27||

sṛṣṭvā purāṇi vividhāni ajayā ātmaśaktyā

vṛkṣān sarīsṛpapaśūnkhagadaṃśamatsyān |

taiḥ taiḥ atuṣṭahṛdayaḥ puruṣaṃ vidhāya

brahmāvalokadhiṣaṇaṃ mudamāpa devaḥ || 28||

labdhvā sudurlabhaṃ idaṃ bahusambhavānte

mānuṣyamarthadamanityamapīha dhīraḥ |

tūrṇaṃ yateta na patet anumṛtyuḥ yāvat

niḥśreyasāya viṣayaḥ khalu sarvataḥ syāt || 29||

evaṃ sañjātavairāgyaḥ vijñānaloka ātmani |

vicarāmi mahīṃ etāṃ muktasaṅgaḥ anahaṅkṛtiḥ || 30||

na hi ekasmāt guroḥ jñānaṃ susthiraṃ syāt supuṣkalam |

brahma etat advitīyaṃ vai gīyate bahudhā ṛṣibhiḥ || 31||

śrībhagavānuvāca |

ityuktvā sa yaduṃ viprastamāmantraya gabhīradhīḥ |

vandito|ābhyarthito rājñā yayau prīto yathāgatam || 32||

avadhūtavacaḥ śrutvā pūrveṣāṃ naḥ sa pūrvajaḥ |

sarvasaṅgavinirmuktaḥ samacitto babhūva ha || 33||

(iti avadhūtagītam |)

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ

saṃhitāyāmekādaśaskandhe bhagavaduddhavasaṃvāde

navamo'dhyāyaḥ ||