Manidvipa Varnana - 1 (devi Bhagavatam)

ॐ

മണിദ്വീപ വര്ണന - 1 (ദേവീ ഭാഗവതമ്)

Devi Vyasa Malayalam

(ശ്രീദേവീഭാഗവതം, ദ്വാദശ സ്കന്ധം, ദശമോഽധ്യായഃ, , മണിദ്വീപ വര്ണന - 1)

വ്യാസ ഉവാച –

ബ്രഹ്മലോകാദൂര്ധ്വഭാഗേ സര്വലോകോഽസ്തി യഃ ശ്രുതഃ ।

മണിദ്വീപഃ സ ഏവാസ്തി യത്ര ദേവീ വിരാജതേ ॥ 1 ॥

സര്വസ്മാദധികോ യസ്മാത്സര്വലോകസ്തതഃ സ്മൃതഃ ।

പുരാ പരാമ്ബയൈവായം കല്പിതോ മനസേച്ഛയാ ॥ 2 ॥

സര്വാദൌ നിജവാസാര്ഥം പ്രകൃത്യാ മൂലഭൂതയാ ।

കൈലാസാദധികോ ലോകോ വൈകുണ്ഠാദപി ചോത്തമഃ ॥ 3 ॥

ഗോലോകാദപി സര്വസ്മാത്സര്വലോകോഽധികഃ സ്മൃതഃ ।

നൈതത്സമം ത്രിലോക്യാം തു സുന്ദരം വിദ്യതേ ക്വചിത് ॥ 4 ॥

ഛത്രീഭൂതം ത്രിജഗതോ ഭവസന്താപനാശകമ് ।

ഛായാഭൂതം തദേവാസ്തി ബ്രഹ്മാണ്ഡാനാം തു സത്തമ ॥ 5 ॥

ബഹുയോജനവിസ്തീര്ണോ ഗമ്ഭീരസ്താവദേവ ഹി ।

മണിദ്വീപസ്യ പരിതോ വര്തതേ തു സുധോദധിഃ ॥ 6 ॥

മരുത്സങ്ഘട്ടനോത്കീര്ണതരങ്ഗ ശതസങ്കുലഃ ।

രത്നാച്ഛവാലുകായുക്തോ ഝഷശങ്ഖസമാകുലഃ ॥ 7 ॥

വീചിസങ്ഘര്ഷസഞ്ജാതലഹരീകണശീതലഃ ।

നാനാധ്വജസമായുക്താ നാനാപോതഗതാഗതൈഃ ॥ 8 ॥

വിരാജമാനഃ പരിതസ്തീരരത്നദ്രുമോ മഹാന് ।

തദുത്തരമയോധാതുനിര്മിതോ ഗഗനേ തതഃ ॥ 9 ॥

സപ്തയോജനവിസ്തീര്ണഃ പ്രാകാരോ വര്തതേ മഹാന് ।

നാനാശസ്ത്രപ്രഹരണാ നാനായുദ്ധവിശാരദാഃ ॥ 10 ॥

രക്ഷകാ നിവസന്ത്യത്ര മോദമാനാഃ സമന്തതഃ ।

ചതുര്ദ്വാരസമായുക്തോ ദ്വാരപാലശതാന്വിതഃ ॥ 11 ॥

നാനാഗണൈഃ പരിവൃതോ ദേവീഭക്തിയുതൈര്നൃപ ।

ദര്ശനാര്ഥം സമായാന്തി യേ ദേവാ ജഗദീശിതുഃ ॥ 12 ॥

തേഷാം ഗണാ വസന്ത്യത്ര വാഹനാനി ച തത്ര ഹി ।

വിമാനശതസങ്ഘര്ഷഘണ്ടാസ്വനസമാകുലഃ ॥ 13 ॥

ഹയഹേഷാഖുരാഘാതബധിരീകൃതദിമ്മുഖഃ ।

ഗണൈഃ കിലകിലാരാവൈര്വേത്രഹസ്തൈശ്ച താഡിതാഃ ॥ 14 ॥

സേവകാ ദേവസങ്ഗാനാം ഭ്രാജന്തേ തത്ര ഭൂമിപ ।

തസ്മിങ്കോലാഹലേ രാജന്നശബ്ദഃ കേനചിത്ക്വചിത് ॥ 15 ॥

കസ്യചിച്ഛ്രൂയതേഽത്യന്തം നാനാധ്വനിസമാകുലേ ।

പദേ പദേ മിഷ്ടവാരിപരിപൂര്ണസരാന്സി ച ॥ 16 ॥

വാടികാ വിവിധാ രാജന് രത്നദ്രുമവിരാജിതാഃ ।

തദുത്തരം മഹാസാരധാതുനിര്മിതമണ്ഡലഃ ॥ 17 ॥

സാലോഽപരോ മഹാനസ്തി ഗഗനസ്പര്ശി യച്ഛിരഃ ।

തേജസാ സ്യാച്ഛതഗുണഃ പൂര്വസാലാദയം പരഃ ॥ 18 ॥

ഗോപുരദ്വാരസഹിതോ ബഹുവൃക്ഷസമന്വിതഃ ।

യാ വൃക്ഷജാതയഃ സന്തി സര്വാസ്താസ്തത്ര സന്തി ച ॥ 19 ॥

നിരന്തരം പുഷ്പയുതാഃ സദാ ഫലസമന്വിതാഃ ।

നവപല്ലവസംയുക്താഃ പരസൌരഭസങ്കുലാഃ ॥ 20 ॥

പനസാ ബകുലാ ലോധ്രാഃ കര്ണികാരാശ്ച ശിംശപാഃ ।

ദേവദാരുകാഞ്ചനാരാ ആമ്രാശ്ചൈവ സുമേരവഃ ॥ 21 ॥

ലികുചാ ഹിങ്ഗുലാശ്ചൈലാ ലവങ്ഗാഃ കട്ഫലാസ്തഥാ ।

പാടലാ മുചുകുന്ദാശ്ച ഫലിന്യോ ജഘനേഫലാഃ ॥ 22 ॥

താലാസ്തമാലാഃ സാലാശ്ച കങ്കോലാ നാഗഭദ്രകാഃ ।

പുന്നാഗാഃ പീലവഃ സാല്വകാ വൈ കര്പൂരശാഖിനഃ ॥ 23 ॥

അശ്വകര്ണാ ഹസ്തികര്ണാസ്താലപര്ണാശ്ച ദാഡിമാഃ ।

ഗണികാ ബന്ധുജീവാശ്ച ജമ്ബീരാശ്ച കുരണ്ഡകാഃ ॥ 24 ॥

ചാമ്പേയാ ബന്ധുജീവാശ്ച തഥാ വൈ കനകദ്രുമാഃ ।

കാലാഗുരുദ്രുമാശ്ചൈവ തഥാ ചന്ദനപാദപാഃ ॥ 25 ॥

ഖര്ജൂരാ യൂഥികാസ്താലപര്ണ്യശ്ചൈവ തഥേക്ഷവഃ ।

ക്ഷീരവൃക്ഷാശ്ച ഖദിരാശ്ചിഞ്ചാഭല്ലാതകാസ്തഥാ ॥ 26 ॥

രുചകാഃ കുടജാ വൃക്ഷാ ബില്വവൃക്ഷാസ്തഥൈവ ച ।

തുലസീനാം വനാന്യേവം മല്ലികാനാം തഥൈവ ച ॥ 27 ॥

ഇത്യാദിതരുജാതീനാം വനാന്യുപവനാനി ച ।

നാനാവാപീശതൈര്യുക്താന്യേവം സന്തി ധരാധിപ ॥ 28 ॥

കോകിലാരാവസംയുക്താ ഗുന്ജദ്ഭ്രമരഭൂഷിതാഃ ।

നിര്യാസസ്രാവിണഃ സര്വേ സ്നിഗ്ധച്ഛായാസ്തരൂത്തമാഃ ॥ 29 ॥

നാനാഋതുഭവാ വൃക്ഷാ നാനാപക്ഷിസമാകുലാഃ ।

നാനാരസസ്രാവിണീഭിര്നദീഭിരതിശോഭിതാഃ ॥ 30 ॥

പാരാവതശുകവ്രാതസാരികാപക്ഷമാരുതൈഃ ।

ഹംസപക്ഷസമുദ്ഭൂത വാതവ്രാതൈശ്ചലദ്ദ്രുമമ് ॥ 31 ॥

സുഗന്ധഗ്രാഹിപവനപൂരിതം തദ്വനോത്തമമ് ।

സഹിതം ഹരിണീയൂഥൈര്ധാവമാനൈരിതസ്തതഃ ॥ 32 ॥

നൃത്യദ്ബര്ഹികദമ്ബസ്യ കേകാരാവൈഃ സുഖപ്രദൈഃ ।

നാദിതം തദ്വനം ദിവ്യം മധുസ്രാവി സമന്തതഃ ॥ 33 ॥

കാംസ്യസാലാദുത്തരേ തു താമ്രസാലഃ പ്രകീര്തിതഃ ।

ചതുരസ്രസമാകാര ഉന്നത്യാ സപ്തയോജനഃ ॥ 34 ॥

ദ്വയോസ്തു സാലയോര്മധ്യേ സമ്പ്രോക്താ കല്പവാടികാ ।

യേഷാം തരൂണാം പുഷ്പാണി കാഞ്ചനാഭാനി ഭൂമിപ ॥ 35 ॥

പത്രാണി കാഞ്ചനാഭാനി രത്നബീജഫലാനി ച ।

ദശയോജനഗന്ധോ ഹി പ്രസര്പതി സമന്തതഃ ॥ 36 ॥

തദ്വനം രക്ഷിതം രാജന്വസന്തേനര്തുനാനിശമ് ।

പുഷ്പസിംഹാസനാസീനഃ പുഷ്പച്ഛത്രവിരാജിതഃ ॥ 37 ॥

പുഷ്പഭൂഷാഭൂഷിതശ്ച പുഷ്പാസവവിഘൂര്ണിതഃ ।

മധുശ്രീര്മാധവശ്രീശ്ച ദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ ॥ 38 ॥

ക്രീഡതഃ സ്മേരവദനേ സുമസ്തബകകന്ദുകൈഃ ।

അതീവ രമ്യം വിപിനം മധുസ്രാവി സമന്തതഃ ॥ 39 ॥

ദശയോജനപര്യന്തം കുസുമാമോദവായുനാ ।

പൂരിതം ദിവ്യഗന്ധര്വൈഃ സാങ്ഗനൈര്ഗാനലോലുപൈഃ ॥ 40 ॥

ശോഭിതം തദ്വനം ദിവ്യം മത്തകോകിലനാദിതമ് ।

വസന്തലക്ഷ്മീസംയുക്തം കാമികാമപ്രവര്ധനമ് ॥ 41 ॥

താമ്രസാലാദുത്തരത്ര സീസസാലഃ പ്രകീര്തിതഃ ।

സമുച്ഛ്രായഃ സ്മൃതോഽപ്യസ്യ സപ്തയോജനസങ്ഖ്യയാ ॥ 42 ॥

സന്താനവാടികാമധ്യേ സാലയോസ്തു ദ്വയോര്നൃപ ।

ദശയോജനഗന്ധസ്തു പ്രസൂനാനാം സമന്തതഃ ॥ 43 ॥

ഹിരണ്യാഭാനി കുസുമാന്യുത്ഫുല്ലാനി നിരന്തരമ് ।

അമൃതദ്രവസംയുക്തഫലാനി മധുരാണി ച ॥ 44 ॥

ഗ്രീഷ്മര്തുര്നായകസ്തസ്യാ വാടികായാ നൃപോത്തമ ।

ശുക്രശ്രീശ്ച ശുചിശ്രീശ്ച ദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ ॥ 45 ॥

സന്താപത്രസ്തലോകാസ്തു വൃക്ഷമൂലേഷു സംസ്ഥിതാഃ ।

നാനാസിദ്ധൈഃ പരിവൃതോ നാനാദേവൈഃ സമന്വിതഃ ॥ 46 ॥

വിലാസിനീനാം ബൃന്ദൈസ്തു ചന്ദനദ്രവപങ്കിലൈഃ ।

പുഷ്പമാലാഭൂഷിതൈസ്തു താലവൃന്തകരാമ്ബുജൈഃ ॥ 47 ॥

[പാഠഭേദഃ- പ്രാകാരഃ]

പ്രകാരഃ ശോഭിതോ ഏജച്ഛീതലാമ്ബുനിഷേവിഭിഃ ।

സീസസാലാദുത്തരത്രാപ്യാരകൂടമയഃ ശുഭഃ ॥ 48 ॥

പ്രാകാരോ വര്തതേ രാജന്മുനിയോജനദൈര്ഘ്യവാന് ।

ഹരിചന്ദനവൃക്ഷാണാം വാടീ മധ്യേ തയോഃ സ്മൃതാ ॥ 49 ॥

സാലയോരധിനാഥസ്തു വര്ഷര്തുര്മേഘവാഹനഃ ।

വിദ്യുത്പിങ്ഗലനേത്രശ്ച ജീമൂതകവചഃ സ്മൃതഃ ॥ 50 ॥

വജ്രനിര്ഘോഷമുഖരശ്ചേന്ദ്രധന്വാ സമന്തതഃ ।

സഹസ്രശോ വാരിധാരാ മുഞ്ചന്നാസ്തേ ഗണാവൃതഃ ॥ 51 ॥

നഭഃ ശ്രീശ്ച നഭസ്യശ്രീഃ സ്വരസ്യാ രസ്യമാലിനീ ।

അമ്ബാ ദുലാ നിരത്നിശ്ചാഭ്രമന്തീ മേഘയന്തികാ ॥ 52 ॥

വര്ഷയന്തീ ചിബുണികാ വാരിധാരാ ച സമ്മതാഃ ।

വര്ഷര്തോര്ദ്വാദശ പ്രോക്താഃ ശക്തയോ മദവിഹ്വലാഃ ॥ 53 ॥

നവപല്ലവവൃക്ഷാശ്ച നവീനലതികാന്വിതാഃ ।

ഹരിതാനി തൃണാന്യേവ വേഷ്ടിതാ യൈര്ധരാഽഖിലാ ॥ 54 ॥

നദീനദപ്രവാഹാശ്ച പ്രവഹന്തി ച വേഗതഃ ।

സരാംസി കലുഷാമ്ബൂനി രാഗിചിത്തസമാനി ച ॥ 55 ॥

വസന്തി ദേവാഃ സിദ്ധാശ്ച യേ ദേവീകര്മകാരിണഃ ।

വാപീകൂപതഡാഗാശ്ച യേ ദേവ്യര്ഥം സമര്പിതാഃ ॥ 56 ॥

തേ ഗണാ നിവസന്ത്യത്ര സവിലാസാശ്ച സാങ്ഗനാഃ ।

ആരകൂടമയാദഗ്രേ സപ്തയോജനദൈര്ഘ്യവാന് ॥ 57 ॥

പഞ്ചലോഹാത്മകഃ സാലോ മധ്യേ മന്ദാരവാടികാ ।

നാനാപുഷ്പലതാകീര്ണാ നാനാപല്ലവശോഭിതാ ॥ 58 ॥

അധിഷ്ഠാതാഽത്ര സമ്പ്രോക്തഃ ശരദൃതുരനാമയഃ ।

ഇഷലക്ഷ്മീരൂര്ജലക്ഷ്മീര്ദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ ॥ 59 ॥

നാനാസിദ്ധാ വസന്ത്യത്ര സാങ്ഗനാഃ സപരിച്ഛദാഃ ।

പഞ്ചലോഹമയാദഗ്രേ സപ്തയോജനദൈര്ഘ്യവാന് ॥ 60 ॥

ദീപ്യമാനോ മഹാശൃങ്ഗൈര്വര്തതേ രൌപ്യസാലകഃ ।

പാരിജാതാടവീമധ്യേ പ്രസൂനസ്തബകാന്വിതാ ॥ 61 ॥

ദശയോജനഗന്ധീനി കുസുമാനി സമന്തതഃ ।

മോദയന്തി ഗണാന്സര്വാന്യേ ദേവീകര്മകാരിണഃ ॥ 62 ॥

തത്രാധിനാഥഃ സമ്പ്രോക്തോ ഹേമന്തര്തുര്മഹോജ്ജ്വലഃ ।

സഗണഃ സായുധഃ സര്വാന് രാഗിണോ രഞ്ജയന്നപഃ ॥ 63 ॥

സഹശ്രീശ്ച സഹസ്യശ്രീര്ദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ ।

വസന്തി തത്ര സിദ്ധാശ്ച യേ ദേവീവ്രതകാരിണഃ ॥ 64 ॥

രൌപ്യസാലമയാദഗ്രേ സപ്തയോജനദൈര്ഘ്യവാന് ।

സൌവര്ണസാലഃ സമ്പ്രോക്തസ്തപ്തഹാടകകല്പിതഃ ॥ 65 ॥

മധ്യേ കദമ്ബവാടീ തു പുഷ്പപല്ലവശോഭിതാ ।

കദമ്ബമദിരാധാരാഃ പ്രവര്തന്തേ സഹസ്രശഃ ॥ 66 ॥

യാഭിര്നിപീതപീതാഭിര്നിജാനന്ദോഽനുഭൂയതേ ।

തത്രാധിനാഥഃ സമ്പ്രോക്തഃ ശൈശിരര്തുര്മഹോദയഃ ॥ 67 ॥

തപഃശ്രീശ്ച തപസ്യശ്രീര്ദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ ।

മോദമാനഃ സഹൈതാഭ്യാം വര്തതേ ശിശിരാകൃതിഃ ॥ 68 ॥

നാനാവിലാസസംയുക്തോ നാനാഗണസമാവൃതഃ ।

നിവസന്തി മഹാസിദ്ധാ യേ ദേവീദാനകാരിണഃ ॥ 69 ॥

നാനാഭോഗസമുത്പന്നമഹാനന്ദസമന്വിതാഃ ।

സാങ്ഗനാഃ പരിവാരൈസ്തു സങ്ഘശഃ പരിവാരിതാഃ ॥ 70 ॥

സ്വര്ണസാലമയാദഗ്രേ മുനിയോജനദൈര്ഘ്യവാന് ।

പുഷ്പരാഗമയഃ സാലഃ കുങ്കുമാരുണവിഗ്രഹഃ ॥ 71 ॥

പുഷ്പരാഗമയീ ഭൂമിര്വനാന്യുപവനാനി ച ।

രത്നവൃക്ഷാലവാലാശ്ച പുഷ്പരാഗമയാഃ സ്മൃതാഃ ॥ 72 ॥

പ്രാകാരോ യസ്യ രത്നസ്യ തദ്രത്നരചിതാ ദ്രുമാഃ ।

വനഭൂഃ പക്ഷിനശ്ചൈവ രത്നവര്ണജലാനി ച ॥ 73 ॥

മണ്ഡപാ മണ്ഡപസ്തമ്ഭാഃ സരാന്സി കമലാനി ച ।

പ്രാകാരേ തത്ര യദ്യത്സ്യാത്തത്സര്വം തത്സമം ഭവേത് ॥ 74 ॥

പരിഭാഷേയമുദ്ദിഷ്ടാ രത്നസാലാദിഷു പ്രഭോ ।

തേജസാ സ്യാല്ലക്ഷഗുണഃ പൂര്വസാലാത്പരോ നൃപ ॥ 75 ॥

ദിക്പാലാ നിവസന്ത്യത്ര പ്രതിബ്രഹ്മാന്ഡവര്തിനാമ് ।

ദിക്പാലാനാം സമഷ്ട്യാത്മരൂപാഃ സ്ഫൂര്ജദ്വരായുധാഃ ॥ 76 ॥

പൂര്വാശായാം സമുത്തുങ്ഗശൃങ്ഗാ പൂരമരാവതീ ।

നാനോപവനസംയുക്താ മഹേന്ദ്രസ്തത്ര രാജതേ ॥ 77 ॥

സ്വര്ഗശോഭാ ച യാ സ്വര്ഗേ യാവതീ സ്യാത്തതോഽധികാ ।

സമഷ്ടിശതനേത്രസ്യ സഹസ്രഗുണതഃ സ്മൃതാ ॥ 78 ॥

ഐരാവതസമാരൂഢോ വജ്രഹസ്തഃ പ്രതാപവാന് ।

ദേവസേനാപരിവൃതോ രാജതേഽത്ര ശതക്രതുഃ ॥ 79 ॥

ദേവാങ്ഗനാഗണയുതാ ശചീ തത്ര വിരാജതേ ।

വഹ്നികോണേ വഹ്നിപുരീ വഹ്നിപൂഃ സദൃശീ നൃപ ॥ 80 ॥

സ്വാഹാസ്വധാസമായുക്തോ വഹ്നിസ്തത്ര വിരാജതേ ।

നിജവാഹനഭൂഷാഢ്യോ നിജദേവഗണൈര്വൃതഃ ॥ 81 ॥

യാമ്യാശായാം യമപുരീ തത്ര ദണ്ഡധരോ മഹാന് ।

സ്വഭടൈര്വേഷ്ടിതോ രാജന് ചിത്രഗുപ്തപുരോഗമൈഃ ॥ 82 ॥

നിജശക്തിയുതോ ഭാസ്വത്തനയോഽസ്തി യമോ മഹാന് ।

നൈരൃത്യാം ദിശി രാക്ഷസ്യാം രാക്ഷസൈഃ പരിവാരിതഃ ॥ 83 ॥

ഖഡ്ഗധാരീ സ്ഫുരന്നാസ്തേ നിരൃതിര്നിജശക്തിയുക് ।

വാരുണ്യാം വരുണോ രാജാ പാശധാരീ പ്രതാപവാന് ॥ 84 ॥

മഹാഝശസമാരൂഢോ വാരുണീമധുവിഹ്വലഃ ।

നിജശക്തിസമായുക്തോ നിജയാദോഗണാന്വിതഃ ॥ 85 ॥

സമാസ്തേ വാരുണേ ലോകേ വരുണാനീരതാകുലഃ ।

വായുകോണേ വായുലോകോ വായുസ്തത്രാധിതിഷ്ഠതി ॥ 86 ॥

വായുസാധനസംസിദ്ധയോഗിഭിഃ പരിവാരിതഃ ।

ധ്വജഹസ്തോ വിശാലാക്ഷോ മൃഗവാഹനസംസ്ഥിതഃ ॥ 87 ॥

മരുദ്ഗണൈഃ പരിവൃതോ നിജശക്തിസമന്വിതഃ ।

ഉത്തരസ്യാം ദിശി മഹാന്യക്ഷലോകോഽസ്തി ഭൂമിപ ॥ 88 ॥

യക്ഷാധിരാജസ്തത്രാഽഽസ്തേ വൃദ്ധിഋദ്ധ്യാദിശക്തിഭിഃ ।

നവഭിര്നിധിഭിര്യുക്തസ്തുന്ദിലോ ധനനായകഃ ॥ 89 ॥

മണിഭദ്രഃ പൂര്ണഭദ്രോ മണിമാന്മണികന്ധരഃ ।

മണിഭൂഷോ മണിസ്രഗ്വീ മണികാര്മുകധാരകഃ ॥ 90 ॥

ഇത്യാദിയക്ഷസേനാനീസഹിതോ നിജശക്തിയുക് ।

ഈശാനകോണേ സമ്പ്രോക്തോ രുദ്രലോകോ മഹത്തരഃ ॥ 91 ॥

അനര്ഘ്യരത്നഖചിതോ യത്ര രുദ്രോഽധിദൈവതമ് ।

മന്യുമാന്ദീപ്തനയനോ ബദ്ധപൃഷ്ഠമഹേഷുധിഃ ॥ 92 ॥

സ്ഫൂര്ജദ്ധനുര്വാമഹസ്തോഽധിജ്യധന്വഭിരാവൃതഃ ।

സ്വസമാനൈരസങ്ഖ്യാതരുദ്രൈഃ ശൂലവരായുധൈഃ ॥ 93 ॥

വികൃതാസ്യൈഃ കരാലാസ്യൈര്വമദ്വഹ്നിഭിരാസ്യതഃ ।

ദശഹസ്തൈഃ ശതകരൈഃ സഹസ്രഭുജസംയുതൈഃ ॥ 94 ॥

ദശപാദൈര്ദശഗ്രീവൈസ്ത്രിനേത്രൈരുഗ്രമൂര്തിഭിഃ ।

അന്തരിക്ഷചരാ യേ ച യേ ച ഭൂമിചരാഃ സ്മൃതാഃ ॥ 95 ॥

രുദ്രാധ്യായേ സ്മൃതാ രുദ്രാസ്തൈഃ സര്വൈശ്ച സമാവൃതഃ ।

രുദ്രാണീകോടിസഹിതോ ഭദ്രകാല്യാദിമാതൃഭിഃ ॥ 96 ॥

നാനാശക്തിസമാവിഷ്ടഡാമര്യാദിഗണാവൃതഃ ।

വീരഭദ്രാദിസഹിതോ രുദ്രോ രാജന്വിരാജതേ ॥ 97 ॥

മുണ്ഡമാലാധരോ നാഗവലയോ നാഗകന്ധരഃ ।

വ്യാഘ്രചര്മപരീധാനോ ഗജചര്മോത്തരീയകഃ ॥ 98 ॥

ചിതാഭസ്മാങ്ഗലിപ്താങ്ഗഃ പ്രമഥാദിഗണാവൃതഃ ।

നിനദഡ്ഡമരുധ്വാനൈര്ബധിരീകൃതദിമ്മുഖഃ ॥ 99 ॥

അട്ടഹാസാസ്ഫോടശബ്ദൈഃ സന്ത്രാസിതനഭസ്തലഃ ।

ഭൂതസങ്ഘസമാവിഷ്ടോ ഭൂതാവാസോ മഹേശ്വരഃ ॥ 100 ॥

ഈശാനദിക്പതിഃ സോഽയം നാമ്നാ ചേശാന ഏവ ച ॥ 101 ॥

ഇതി ശ്രീദേവീഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ ദ്വാദശസ്കന്ധേ മണിദ്വീപവര്ണനം നാമ ദശമോഽധ്യായഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skandhaṃ, daśamo'dhyāyaḥ, , maṇidvīpa varṇana - 1)

vyāsa uvāca –

brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ |

maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate || 1 ||

sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ |

purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā || 2 ||

sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā |

kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ || 3 ||

golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ |

naitatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit || 4 ||

chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam |

chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama || 5 ||

bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi |

maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ || 6 ||

marutsaṅghaṭṭanotkīrṇataraṅga śatasaṅkulaḥ |

ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṅkhasamākulaḥ || 7 ||

vīcisaṅgharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ |

nānādhvajasamāyuktā nānāpotagatāgataiḥ || 8 ||

virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān |

taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ || 9 ||

saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān |

nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ || 10 ||

rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ |

caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ || 11 ||

nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa |

darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ || 12 ||

teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi |

vimānaśatasaṅgharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ || 13 ||

hayaheṣākhurāghātabadhirīkṛtadimmukhaḥ |

gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ || 14 ||

sevakā devasaṅgānāṃ bhrājante tatra bhūmipa |

tasmiṅkolāhale rājannaśabdaḥ kenacitkvacit || 15 ||

kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule |

pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarānsi ca || 16 ||

vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ |

taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ || 17 ||

sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ |

tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ || 18 ||

gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ |

yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca || 19 ||

nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ |

navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅkulāḥ || 20 ||

panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ |

devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ || 21 ||

likucā hiṅgulāścailā lavaṅgāḥ kaṭphalāstathā |

pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ || 22 ||

tālāstamālāḥ sālāśca kaṅkolā nāgabhadrakāḥ |

punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ || 23 ||

aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ |

gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ || 24 ||

cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ |

kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ || 25 ||

kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ |

kṣīravṛkṣāśca khadirāściñcābhallātakāstathā || 26 ||

rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca |

tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca || 27 ||

ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca |

nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa || 28 ||

kokilārāvasaṃyuktā gunjadbhramarabhūṣitāḥ |

niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ || 29 ||

nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ |

nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ || 30 ||

pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ |

haṃsapakṣasamudbhūta vātavrātaiścaladdrumam || 31 ||

sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam |

sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ || 32 ||

nṛtyadbarhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ |

nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ || 33 ||

kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ |

caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ || 34 ||

dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā |

yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa || 35 ||

patrāṇi kāñcanābhāni ratnabījaphalāni ca |

daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ || 36 ||

tadvanaṃ rakṣitaṃ rājanvasantenartunāniśam |

puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ || 37 ||

puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ |

madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate || 38 ||

krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ |

atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ || 39 ||

daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā |

pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅganairgānalolupaiḥ || 40 ||

śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam |

vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam || 41 ||

tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ |

samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṅkhyayā || 42 ||

santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa |

daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ || 43 ||

hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram |

amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca || 44 ||

grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama |

śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate || 45 ||

santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ |

nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ || 46 ||

vilāsinīnāṃ bṛndaistu candanadravapaṅkilaiḥ |

puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ || 47 ||

[pāṭhabhedaḥ- prākāraḥ]

prakāraḥ śobhito ejacchītalāmbuniṣevibhiḥ |

sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ || 48 ||

prākāro vartate rājanmuniyojanadairghyavān |

haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā || 49 ||

sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ |

vidyutpiṅgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ || 50 ||

vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ |

sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ || 51 ||

nabhaḥ śrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī |

ambā dulā niratniścābhramantī meghayantikā || 52 ||

varṣayantī cibuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ |

varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ || 53 ||

navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ |

haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharā'khilā || 54 ||

nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ |

sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca || 55 ||

vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ |

vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ || 56 ||

te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅganāḥ |

ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān || 57 ||

pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā |

nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā || 58 ||

adhiṣṭhātā'tra samproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ |

iṣalakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate || 59 ||

nānāsiddhā vasantyatra sāṅganāḥ saparicchadāḥ |

pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān || 60 ||

dīpyamāno mahāśṛṅgairvartate raupyasālakaḥ |

pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā || 61 ||

daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ |

modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ || 62 ||

tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ |

sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannapaḥ || 63 ||

sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |

vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ || 64 ||

raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān |

sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ || 65 ||

madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā |

kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ || 66 ||

yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate |

tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ || 67 ||

tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate |

modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ || 68 ||

nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ |

nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ || 69 ||

nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ |

sāṅganāḥ parivāraistu saṅghaśaḥ parivāritāḥ || 70 ||

svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān |

puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ || 71 ||

puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca |

ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ || 72 ||

prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ |

vanabhūḥ pakṣinaścaiva ratnavarṇajalāni ca || 73 ||

maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarānsi kamalāni ca |

prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet || 74 ||

paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho |

tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa || 75 ||

dikpālā nivasantyatra pratibrahmānḍavartinām |

dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ || 76 ||

pūrvāśāyāṃ samuttuṅgaśṛṅgā pūramarāvatī |

nānopavanasaṃyuktā mahendrastatra rājate || 77 ||

svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā |

samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā || 78 ||

airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān |

devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ || 79 ||

devāṅganāgaṇayutā śacī tatra virājate |

vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥ sadṛśī nṛpa || 80 ||

svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate |

nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ || 81 ||

yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān |

svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ || 82 ||

nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān |

nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ || 83 ||

khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk |

vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān || 84 ||

mahājhaśasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ |

nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ || 85 ||

samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ |

vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati || 86 ||

vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ |

dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ || 87 ||

marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ |

uttarasyāṃ diśi mahānyakṣaloko'sti bhūmipa || 88 ||

yakṣādhirājastatrā''ste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ |

navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ || 89 ||

maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ |

maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ || 90 ||

ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk |

īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ || 91 ||

anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam |

manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ || 92 ||

sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirāvṛtaḥ |

svasamānairasaṅkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ || 93 ||

vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ |

daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ || 94 ||

daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ |

antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarāḥ smṛtāḥ || 95 ||

rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ |

rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ || 96 ||

nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ |

vīrabhadrādisahito rudro rājanvirājate || 97 ||

muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ |

vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ || 98 ||

citābhasmāṅgaliptāṅgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ |

ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadimmukhaḥ || 99 ||

aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ |

bhūtasaṅghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ || 100 ||

īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca || 101 ||

iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskandhe maṇidvīpavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||