Shri Mahanyasam - 7.2. Purusha Suktam

ॐ

ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.2. പുരുഷ സൂക്തം

Suktam Vedic Malayalam

(തൈ. അര. 3.12.1 - തൈ. അര. 3.12.7)

സ॒ഹസ്ര॑ശീര്ഷാ॒ പുരു॑ഷഃ । സ॒ഹ॒സ്രാ॒ക്ഷ-സ്സ॒ഹസ്ര॑പാത് । സ ഭൂമിം॑-വിഁ॒ശ്വതോ॑ വൃ॒ത്വാ । അത്യ॑തിഷ്ഠ-ദ്ദശാങ്ഗു॒ലമ് । പുരു॑ഷ ഏ॒വേദഗ്ം സര്വ᳚മ് । യ-ദ്ഭൂ॒തം-യഁച്ച॒ ഭവ്യ᳚മ് ।

ഉ॒താമൃ॑ത॒ത്വസ്യേശാ॑നഃ । യദന്നേ॑നാ-തി॒രോഹ॑തി ।

ഏ॒താവാ॑നസ്യ മഹി॒മാ । അതോ॒ ജ്യായാഗ്॑ശ്ച॒ പൂരു॑ഷഃ ॥ 1

പാദോ᳚-ഽസ്യ॒ വിശ്വാ॑ ഭൂ॒താനി॑ । ത്രി॒പാദ॑സ്യാ॒-മൃത॑-ന്ദി॒വി । ത്രി॒പാദൂ॒ര്ധ്വ ഉദൈ॒-ത്പുരു॑ഷഃ । പാദോ᳚ ഽസ്യേ॒ഹാ-ഽഽഭ॑വാ॒-ത്പുനഃ॑ ।

തതോ॒ വിഷ്വം॒-വ്യഁ॑ക്രാമത് । സാ॒ശ॒നാ॒ന॒ശ॒നേ അ॒ഭി ॥ തസ്മാ᳚-ദ്വി॒രാഡ॑ജായത । വി॒രാജോ॒ അധി॒ പൂരു॑ഷഃ । സ ജാ॒തോ അത്യ॑രിച്യത । പ॒ശ്ചാ-ദ്ഭൂമി॒മഥോ॑ പു॒രഃ ॥ 2

യത്പുരു॑ഷേണ ഹ॒വിഷാ᳚ । ദേ॒വാ യ॒ജ്ഞമത॑ന്വത । വ॒സ॒ന്തോ അ॑സ്യാസീ॒ദാജ്യ᳚മ് । ഗ്രീ॒ഷ്മ ഇ॒ദ്ധ്മ ശ്ശ॒രദ്ധ॒വിഃ । സ॒പ്താസ്യാ॑സ-ന്പരി॒ധയഃ॑ । ത്രി-സ്സ॒പ്ത സ॒മിധഃ॑ കൃ॒താഃ । ദേ॒വായ-ദ്യ॒ജ്ഞ-ന്ത॑ന്വാ॒നാഃ । അബ॑ധ്ന॒-ന്പുരു॑ഷ-മ്പ॒ശുമ് ॥

തം-യഁ॒ജ്ഞ-മ്ബ॒ര്ഹിഷി॒ പ്രൌക്ഷന്ന്॑ । പുരു॑ഷ-ഞ്ജാ॒തമ॑ഗ്ര॒തഃ ॥ 3

തേന॑ ദേ॒വാ അയ॑ജന്ത । സാ॒ദ്ധ്യാ ഋഷ॑യശ്ച॒ യേ ।

തസ്മാ᳚-ദ്യ॒ജ്ഞാ-ഥ്സ॑ര്വ॒ഹുതഃ॑ । സമ്ഭൃ॑ത-മ്പൃഷദാ॒ജ്യമ് । പ॒ശൂഗ്സ്താഗ്ശ്ച॑ക്രേ വായ॒വ്യാന്॑ । ആ॒ര॒ണ്യാ-ന്ഗ്രാ॒മ്യാശ്ച॒ യേ । തസ്മാ᳚-ദ്യ॒ജ്ഞാ-ഥ്സ॑ര്വ॒ഹുതഃ॑ । ഋച॒-സ്സാമാ॑നി ജജ്ഞിരേ ।

ഛന്ദാഗ്ം॑സി ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । യജു॒സ്തസ്മാ॑-ദജായത ॥ 4

തസ്മാ॒ദശ്വാ॑ അജായന്ത । യേ കേ ചോ॑ഭ॒യാദ॑തഃ ।

ഗാവോ॑ ഹ ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । തസ്മാ᳚ജ്ജാ॒താ അ॑ജാ॒വയഃ॑ ।

യത്പുരു॑ഷം॒-വ്യഁ॑ദധുഃ । ക॒തി॒ധാ വ്യ॑കല്പയന്ന് ।

മുഖ॒-ങ്കിമ॑സ്യ॒ കൌ ബാ॒ഹൂ । കാവൂ॒രൂ പാദാ॑വുച്യേതേ । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ᳚-ഽസ്യ॒ മുഖ॑മാസീത് । ബാ॒ഹൂ രാ॑ജ॒ന്യഃ॑ കൃ॒തഃ ॥ 5

ഊ॒രൂ തദ॑സ്യ॒ യ-ദ്വൈശ്യഃ॑ । പ॒ദ്ഭ്യാഗ്ം ശൂ॒ദ്രോ അ॑ജായത । ച॒ന്ദ്രമാ॒ മന॑സോ ജാ॒തഃ । ചക്ഷോ॒-സ്സൂര്യോ॑ അജായത । മുഖാ॒-ദിന്ദ്ര॑ശ്ചാ॒ഗ്നിശ്ച॑ ।

പ്രാ॒ണാ-ദ്വാ॒യുര॑ജായത । നാഭ്യാ॑ ആസീദ॒ന്തരി॑ക്ഷമ് । ശീ॒ര്ഷ്ണോ ദ്യൌ-സ്സമ॑വര്തത । പ॒ദ്ഭ്യാ-മ്ഭൂമി॒ ര്ദിശ॒-ശ്ശ്രോത്രാ᳚ത് । തഥാ॑ ലോ॒കാഗ്ം അ॑കല്പയന്ന് ॥ 6

വേദാ॒ഹമേ॒ത-മ്പുരു॑ഷ-മ്മ॒ഹാന്ത᳚മ് । ആ॒ദി॒ത്യവ॑ര്ണ॒-ന്തമ॑സ॒സ്തു പാ॒രേ ।

സര്വാ॑ണി രൂ॒പാണി॑ വി॒ചിത്യ॒ ധീരഃ॑ । നാമാ॑നി കൃ॒ത്വാഭി॒വദ॒ന് യദാസ്തേ᳚ । ധാ॒താ പു॒രസ്താ॒-ദ്യമു॑ദാജ॒ഹാര॑ । ശ॒ക്രഃ പ്രവി॒ദ്വാ-ന്പ്ര॒ദിശ॒ശ്ചത॑സ്രഃ । തമേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന॒മൃത॑ ഇ॒ഹ ഭ॑വതി । നാന്യഃ പന്ഥാ॒ അയ॑നായ വിദ്യതേ ।

യ॒ജ്ഞേന॑ യ॒ജ്ഞമ॑യജന്ത ദേ॒വാഃ । താനി॒ ധര്മാ॑ണി പ്രഥ॒മാന്യാ॑സന്ന് । തേ ഹ॒ നാക॑-മ്മഹി॒മാന॑-സ്സചന്തേ । യത്ര॒ പൂര്വേ॑ സാ॒ദ്ധ്യാ-സ്സന്തി॑ ദേ॒വാഃ ॥ 7

ഓ-ന്നമോ ഭഗവതേ॑ രുദ്രാ॒യ ॥ പുരുഷസൂക്തഗ്ം ശിരസേ സ്വാഹാ ॥

Roman (IAST) Transliteration

(tai. ara. 3.12.1 - tai. ara. 3.12.7)

u॒tāmṛ̭ta॒tvasyeśā̭naḥ | yadannḙnā-ti॒roha̭ti |

e॒tāvā̭nasya mahi॒mā | ato॒ jyāyāg̭śca॒ pūrṷṣaḥ || 1

pādo᳚-'sya॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | tri॒pāda̭syā॒-mṛta̭-ndi॒vi | tri॒pādū॒rdhva udai॒-tpurṷṣaḥ | pādo᳚ 'sye॒hā-''bha̭vā॒-tpunaḥ̭ |

tato॒ viṣvaṃ॒-vya~̭krāmat | sā॒śa॒nā॒na॒śa॒ne a॒bhi || tasmā᳚-dvi॒rāḍa̭jāyata | vi॒rājo॒ adhi॒ pūrṷṣaḥ | sa jā॒to atya̭ricyata | pa॒ścā-dbhūmi॒matho̭ pu॒raḥ || 2

yatpurṷṣeṇa ha॒viṣā᳚ | de॒vā ya॒jñamata̭nvata | va॒sa॒nto a̭syāsī॒dājya᳚m | grī॒ṣma i॒ddhma śśa॒raddha॒viḥ | sa॒ptāsyā̭sa-npari॒dhayaḥ̭ | tri-ssa॒pta sa॒midhaḥ̭ kṛ॒tāḥ | de॒vāya-dya॒jña-nta̭nvā॒nāḥ | aba̭dhna॒-npurṷṣa-mpa॒śum ||

taṃ-ya~॒jña-mba॒rhiṣi॒ praukṣanṋ | purṷṣa-ñjā॒tama̭gra॒taḥ || 3

tena̭ de॒vā aya̭janta | sā॒ddhyā ṛṣa̭yaśca॒ ye |

chandāgṃ̭si jajñire॒ tasmā᳚t | yaju॒stasmā̭-dajāyata || 4

tasmā॒daśvā̭ ajāyanta | ye ke co̭bha॒yāda̭taḥ |

gāvo̭ ha jajñire॒ tasmā᳚t | tasmā᳚jjā॒tā a̭jā॒vayaḥ̭ |

yatpurṷṣaṃ॒-vya~̭dadhuḥ | ka॒ti॒dhā vya̭kalpayann |

mukha॒-ṅkima̭sya॒ kau bā॒hū | kāvū॒rū pādā̭vucyete | brā॒hma॒ṇo᳚-'sya॒ mukha̭māsīt | bā॒hū rā̭ja॒nyaḥ̭ kṛ॒taḥ || 5

prā॒ṇā-dvā॒yura̭jāyata | nābhyā̭ āsīda॒ntari̭kṣam | śī॒rṣṇo dyau-ssama̭vartata | pa॒dbhyā-mbhūmi॒ rdiśa॒-śśrotrā᳚t | tathā̭ lo॒kāgṃ a̭kalpayann || 6

vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hānta᳚m | ā॒di॒tyava̭rṇa॒-ntama̭sa॒stu pā॒re |

ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ | tāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann | te ha॒ nāka̭-mmahi॒māna̭-ssacante | yatra॒ pūrvḙ sā॒ddhyā-ssanti̭ de॒vāḥ || 7

o-nnamo bhagavatḙ rudrā॒ya || puruṣasūktagṃ śirase svāhā ||