Chanakya Niti - Trayodasho'dhyayah

ॐ

ചാണക്യ നീതി - ത്രയോദശോഽധ്യായഃ

Chanakya Malayalam

മുഹൂര്തമപി ജീവേച്ച നരഃ ശുക്ലേന കര്മണാ ।

ന കല്പമപി കഷ്ടേന ലോകദ്വയവിരോധിനാ ॥ 01 ॥

ഗതേ ശോകോ ന കര്തവ്യോ ഭവിഷ്യം നൈവ ചിന്തയേത് ।

വര്തമാനേന കാലേന വര്തയന്തി വിചക്ഷണാഃ ॥ 02 ॥

സ്വഭാവേന ഹി തുഷ്യന്തി ദേവാഃ സത്പുരുഷാഃ പിതാ ।

ജ്ഞാതയഃ സ്നാനപാനാഭ്യാം വാക്യദാനേന പണ്ഡിതാഃ ॥ 03 ॥

ആയുഃ കര്മ ച വിത്തം ച വിദ്യാ നിധനമേവ ച ।

പഞ്ചൈതാനി ഹി സൃജ്യന്തേ ഗര്ഭസ്ഥസ്യൈവ ദേഹിനഃ ॥ 04 (4.1) ॥

അഹോ ബത വിചിത്രാണി ചരിതാനി മഹാത്മനാമ് ।

ലക്ഷ്മീം തൃണായ മന്യന്തേ തദ്ഭാരേണ നമന്തി ച ॥ 05 ॥

യസ്യ സ്നേഹോ ഭയം തസ്യ സ്നേഹോ ദുഃഖസ്യ ഭാജനമ് ।

സ്നേഹമൂലാനി ദുഃഖാനി താനി ത്യക്ത്വാ വസേത് സുഖമ് ॥ 06 ॥

അനാഗതവിധാതാ ച പ്രത്യുത്പന്നമതിസ്തഥാ ।

ദ്വാവേതൌ സുഖമേധേതേ യദ്ഭവിഷ്യോ വിനശ്യതി ॥ 07 ॥

രാജ്ഞി ധര്മിണി ധര്മിഷ്ഠാഃ പാപേ പാപാഃ സമേ സമാഃ ।

രാജാനമനുവര്തന്തേ യഥാ രാജാ തഥാ പ്രജാഃ ॥ 08 ॥

ജീവന്തം മൃതവന്മന്യേ ദേഹിനം ധര്മവര്ജിതമ് ।

മൃതോ ധര്മേണ സംയുക്തോ ദീര്ഘജീവീ ന സംശയഃ ॥ 09 ॥

ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം യസ്യൈകോഽപി ന വിദ്യതേ ।

അജാഗലസ്തനസ്യേവ തസ്യ ജന്മ നിരര്ഥകമ് ॥ 10 ॥

ദഹ്യമാനാഃ സുതീവ്രേണ നീചാഃ പരയശോഽഗ്നിനാ ।

അശക്താസ്തത്പദം ഗന്തും തതോ നിണ്ഡാം പ്രകുര്വതേ ॥ 11 ॥

ബന്ധായ വിഷയാസങ്ഗോ മുക്ത്യൈ നിര്വിഷയം മനഃ ।

മന ഏവ മനുഷ്യാണാം കാരണം ബന്ധമോക്ഷയോഃ ॥ 12 ॥

ദേഹാഭിമാനേ ഗലിതം ജ്ഞാനേന പരമാത്മനി ।

യത്ര യത്ര മനോ യാതി തത്ര തത്ര സമാധയഃ ॥ 13 ॥

ഈപ്സിതം മനസഃ സര്വം കസ്യ സമ്പദ്യതേ സുഖമ് ।

ദൈവായത്തം യതഃ സര്വം തസ്മാത്സന്തോഷമാശ്രയേത് ॥ 14 ॥

യഥാ ധേനുസഹസ്രേഷു വത്സോ ഗച്ഛതി മാതരമ് ।

തഥാ യച്ച കൃതം കര്മ കര്താരമനുഗച്ഛതി ॥ 15 ॥

അനവസ്ഥിതകാര്യസ്യ ന ജനേ ന വനേ സുഖമ് ।

ജനോ ദഹതി സംസര്ഗാദ്വനം സങ്ഗവിവര്ജനാത് ॥ 16 ॥

ഖനിത്വാ ഹി ഖനിത്രേണ ഭൂതലേ വാരി വിന്ദതി ।

തഥാ ഗുരുഗതാം വിദ്യാം ശുശ്രൂഷുരധിഗച്ഛതി ॥ 17 ॥

കര്മായത്തം ഫലം പുംസാം ബുദ്ധിഃ കര്മാനുസാരിണീ ।

തഥാപി സുധിയശ്ചാര്യാ സുവിചാര്യൈവ കുര്വതേ ॥ 18 ॥

ഏകാക്ഷരപ്രദാതാരം യോ ഗുരും നാഭിവന്ദതേ ।

ശ്വാനയോനിശതം ഗത്വാ ചാണ്ഡാലേഷ്വഭിജായതേ ॥ 19 ॥

യുഗാന്തേ പ്രചലേന്മേരുഃ കല്പാന്തേ സപ്ത സാഗരാഃ ।

സാധവഃ പ്രതിപന്നാര്ഥാന്ന ചലന്തി കദാചന ॥ 20 ॥

പൃഥിവ്യാം ത്രീണി രത്നാനി ജലമന്നം സുഭാഷിതമ് ।

മൂഢൈഃ പാഷാണഖണ്ഡേഷു രത്നസഞ്ജ്ഞാ വിധീയതേ ॥ 21 ॥

Roman (IAST) Transliteration

muhūrtamapi jīvecca naraḥ śuklena karmaṇā |

na kalpamapi kaṣṭena lokadvayavirodhinā || 01 ||

gate śoko na kartavyo bhaviṣyaṃ naiva cintayet |

vartamānena kālena vartayanti vicakṣaṇāḥ || 02 ||

svabhāvena hi tuṣyanti devāḥ satpuruṣāḥ pitā |

jñātayaḥ snānapānābhyāṃ vākyadānena paṇḍitāḥ || 03 ||

āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca |

pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ || 04 (4.1) ||

aho bata vicitrāṇi caritāni mahātmanām |

lakṣmīṃ tṛṇāya manyante tadbhāreṇa namanti ca || 05 ||

yasya sneho bhayaṃ tasya sneho duḥkhasya bhājanam |

snehamūlāni duḥkhāni tāni tyaktvā vaset sukham || 06 ||

anāgatavidhātā ca pratyutpannamatistathā |

dvāvetau sukhamedhete yadbhaviṣyo vinaśyati || 07 ||

rājñi dharmiṇi dharmiṣṭhāḥ pāpe pāpāḥ same samāḥ |

rājānamanuvartante yathā rājā tathā prajāḥ || 08 ||

jīvantaṃ mṛtavanmanye dehinaṃ dharmavarjitam |

mṛto dharmeṇa saṃyukto dīrghajīvī na saṃśayaḥ || 09 ||

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate |

ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam || 10 ||

dahyamānāḥ sutīvreṇa nīcāḥ parayaśo'gninā |

aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato niṇḍāṃ prakurvate || 11 ||

bandhāya viṣayāsaṅgo muktyai nirviṣayaṃ manaḥ |

mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ || 12 ||

dehābhimāne galitaṃ jñānena paramātmani |

yatra yatra mano yāti tatra tatra samādhayaḥ || 13 ||

īpsitaṃ manasaḥ sarvaṃ kasya sampadyate sukham |

daivāyattaṃ yataḥ sarvaṃ tasmātsantoṣamāśrayet || 14 ||

yathā dhenusahasreṣu vatso gacchati mātaram |

tathā yacca kṛtaṃ karma kartāramanugacchati || 15 ||

anavasthitakāryasya na jane na vane sukham |

jano dahati saṃsargādvanaṃ saṅgavivarjanāt || 16 ||

khanitvā hi khanitreṇa bhūtale vāri vindati |

tathā gurugatāṃ vidyāṃ śuśrūṣuradhigacchati || 17 ||

karmāyattaṃ phalaṃ puṃsāṃ buddhiḥ karmānusāriṇī |

tathāpi sudhiyaścāryā suvicāryaiva kurvate || 18 ||

ekākṣarapradātāraṃ yo guruṃ nābhivandate |

śvānayoniśataṃ gatvā cāṇḍāleṣvabhijāyate || 19 ||

yugānte pracalenmeruḥ kalpānte sapta sāgarāḥ |

sādhavaḥ pratipannārthānna calanti kadācana || 20 ||

pṛthivyāṃ trīṇi ratnāni jalamannaṃ subhāṣitam |

mūḍhaiḥ pāṣāṇakhaṇḍeṣu ratnasañjñā vidhīyate || 21 ||