Shrimadbhagavadgita Parayana - Shashtho'dhyayah

ॐ

ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാ പാരായണ - ഷഷ്ഠോഽധ്യായഃ

Gita Vyasa Malayalam

ഓം ശ്രീ പരമാത്മനേ നമഃ

അഥ ഷഷ്ഠോഽധ്യായഃ

ആത്മസംയമയോഗഃ

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

അനാശ്രിതഃ കര്മഫലം കാര്യം കര്മ കരോതി യഃ ।

സ സന്ന്യാസീ ച യോഗീ ച ന നിരഗ്നിര്ന ചാക്രിയഃ ॥1॥

യം സന്ന്യാസമിതി പ്രാഹുഃ യോഗം തം വിദ്ധി പാണ്ഡവ ।

ന ഹ്യസന്ന്യസ്തസങ്കല്പഃ യോഗീ ഭവതി കശ്ചന ॥2॥

ആരുരുക്ഷോര്മുനേര്യോഗം കര്മ കാരണമുച്യതേ ।

യോഗാരൂഢസ്യ തസ്യൈവ ശമഃ കാരണമുച്യതേ ॥3॥

യദാ ഹി നേന്ദ്രിയാര്ഥേഷു ന കര്മസ്വനുഷജ്ജതേ ।

സര്വസങ്കല്പസന്ന്യാസീ യോഗാരൂഢസ്തദോച്യതേ ॥4॥

ഉദ്ധരേദാത്മനാഽഽത്മാനം നാത്മാനമവസാദയേത് ।

ആത്മൈവ ഹ്യാത്മനോ ബന്ധുഃ ആത്മൈവ രിപുരാത്മനഃ ॥5॥

ബന്ധുരാത്മാത്മനസ്തസ്യ യേനാത്മൈവാത്മനാ ജിതഃ ।

അനാത്മനസ്തു ശത്രുത്വേ വര്തേതാത്മൈവ ശത്രുവത് ॥6॥

ജിതാത്മനഃ പ്രശാന്തസ്യ പരമാത്മാ സമാഹിതഃ ।

ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖേഷു തഥാ മാനാപമാനയോഃ ॥7॥

ജ്ഞാനവിജ്ഞാനതൃപ്താത്മാ കൂടസ്ഥോ വിജിതേന്ദ്രിയഃ ।

യുക്ത ഇത്യുച്യതേ യോഗീ സമലോഷ്ടാശ്മകാഞ്ചനഃ ॥8॥

സുഹൃന്മിത്രാര്യുദാസീന മധ്യസ്ഥദ്വേഷ്യബന്ധുഷു ।

സാധുഷ്വപി ച പാപേഷു സമബുദ്ധിര്വിശിഷ്യതേ ॥9॥

യോഗീ യുഞ്ജീത സതതമ് ആത്മാനം രഹസി സ്ഥിതഃ ।

ഏകാകീ യതചിത്താത്മാ നിരാശീരപരിഗ്രഹഃ ॥10॥

ശുചൌ ദേശേ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ സ്ഥിരമാസനമാത്മനഃ ।

നാത്യുച്ഛ്രിതം നാതിനീചം ചൈലാജിനകുശോത്തരമ് ॥11॥

തത്രൈകാഗ്രം മനഃ കൃത്വാ യതചിത്തേന്ദ്രിയക്രിയഃ ।

ഉപവിശ്യാസനേ യുഞ്ജ്യാത് യോഗമാത്മവിശുദ്ധയേ ॥12॥

സമം കായശിരോഗ്രീവം ധാരയന്നചലം സ്ഥിരഃ ।

സമ്പ്രേക്ഷ്യ നാസികാഗ്രം സ്വം ദിശശ്ചാനവലോകയന് ॥13॥

പ്രശാന്താത്മാ വിഗത ഭീഃ ബ്രഹ്മചാരിവ്രതേ സ്ഥിതഃ ।

മനഃ സംയമ്യ മച്ചിത്തഃ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ ॥14॥

യുഞ്ജന്നേവം സദാഽഽത്മാനം യോഗീ നിയതമാനസഃ ।

ശാന്തിം നിര്വാണപരമാം മത്സംസ്ഥാമധിഗച്ഛതി ॥15॥

നാത്യശ്നതസ്തു യോഗോഽസ്തി ന ചൈകാന്തമനശ്നതഃ ।

ന ചാതി സ്വപ്നശീലസ്യ ജാഗ്രതോ നൈവ ചാര്ജുന ॥16॥

യുക്താഹാരവിഹാരസ്യ യുക്തചേഷ്ടസ്യ കര്മസു ।

യുക്തസ്വപ്നാവബോധസ്യ യോഗോ ഭവതി ദുഃഖഹാ ॥17॥

യദാ വിനിയതം ചിത്തമ് ആത്മന്യേവാവതിഷ്ഠതേ ।

നിസ്സ്പൃഹഃ സര്വകാമേഭ്യഃ യുക്ത ഇത്യുച്യതേ തദാ ॥18॥

യഥാ ദീപോ നിവാതസ്ഥഃ നേങ്ഗതേ സോപമാ സ്മൃതാ ।

യോഗിനോ യതചിത്തസ്യ യുഞ്ജതോ യോഗമാത്മനഃ ॥19॥

യത്രോപരമതേ ചിത്തം നിരുദ്ധം യോഗസേവയാ ।

യത്ര ചൈവാത്മനാത്മാനം പശ്യന്നാത്മനി തുഷ്യതി ॥20॥

സുഖമാത്യന്തികം യത്തത് ബുദ്ധിഗ്രാഹ്യമതീന്ദ്രിയമ് ।

വേത്തി യത്ര ന ചൈവായം സ്ഥിതശ്ചലതി തത്ത്വതഃ ॥21॥

യം ലബ്ധ്വാ ചാപരം ലാഭം മന്യതേ നാധികം തതഃ ।

യസ്മിന് സ്ഥിതോ ന ദുഃഖേന ഗുരുണാപി വിചാല്യതേ ॥22॥

തം വിദ്യാത് ദുഃഖസംയോഗ വിയോഗം യോഗസഞ്ജ്ഞിതമ് ।

സ നിശ്ചയേന യോക്തവ്യഃ യോഗോഽനിര്വിണ്ണചേതസാ ॥23॥

സങ്കല്പപ്രഭവാന്കാമാന് ത്യക്ത്വാ സര്വാനശേഷതഃ ।

മനസൈവേന്ദ്രിയഗ്രാമം വിനിയമ്യ സമന്തതഃ ॥24॥

ശനൈഃ ശനൈരുപരമേത് ബുദ്ധ്യാ ധൃതിഗൃഹീതയാ ।

ആത്മസംസ്ഥം മനഃ കൃത്വാ ന കിഞ്ചിദപി ചിന്തയേത് ॥25॥

യതോ യതോ നിശ്ചരതി മനശ്ചഞ്ചലമസ്ഥിരമ് ।

തതസ്തതോ നിയമ്യൈതത് ആത്മന്യേവ വശം നയേത് ॥26॥

പ്രശാന്തമനസം ഹ്യേനം യോഗിനം സുഖമുത്തമമ് ।

ഉപൈതി ശാന്തരജസം ബ്രഹ്മഭൂതമകല്മഷമ് ॥27॥

യുഞ്ജന്നേവം സദാഽഽത്മാനം യോഗീ വിഗതകല്മഷഃ ।

സുഖേന ബ്രഹ്മസംസ്പര്ശമ് അത്യന്തം സുഖമശ്നുതേ ॥28॥

സര്വഭൂതസ്ഥമാത്മാനം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി ।

ഈക്ഷതേ യോഗയുക്താത്മാ സര്വത്ര സമദര്ശനഃ ॥29॥

യോ മാം പശ്യതി സര്വത്ര സര്വം ച മയി പശ്യതി ।

തസ്യാഹം ന പ്രണശ്യാമി സ ച മേ ന പ്രണശ്യതി ॥30॥

സര്വഭൂതസ്ഥിതം യോ മാം ഭജത്യേകത്വമാസ്ഥിതഃ ।

സര്വഥാ വര്തമാനോഽപി സ യോഗീ മയി വര്തതേ ॥31॥

ആത്മൌപമ്യേന സര്വത്ര സമം പശ്യതി യോഽര്ജുന ।

സുഖം വാ യദി വാ ദുഃഖം സ യോഗീ പരമോ മതഃ ॥32॥

അര്ജുന ഉവാച

യോഽയം യോഗസ്ത്വയാ പ്രോക്തഃ സാമ്യേന മധുസൂദന ।

ഏതസ്യാഹം ന പശ്യാമി ചഞ്ചലത്വാത്‌സ്ഥിതിം സ്ഥിരാമ് ॥33॥

ചഞ്ചലം ഹി മനഃ കൃഷ്ണ പ്രമാഥി ബലവദ്ദൃഢമ് ।

തസ്യാഹം നിഗ്രഹം മന്യേ വായോരിവ സുദുഷ്കരമ് ॥34॥

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

അസംശയം മഹാബാഹോ മനോ ദുര്നിഗ്രഹം ചലമ് ।

അഭ്യാസേന തു കൌന്തേയ വൈരാഗ്യേണ ച ഗൃഹ്യതേ ॥35॥

അസംയതാത്മനാ യോഗഃ ദുഷ്പ്രാപ ഇതി മേ മതിഃ ।

വശ്യാത്മനാ തു യതതാ ശക്യോഽവാപ്തുമുപായതഃ ॥36॥

അര്ജുന ഉവാച

അയതിഃ ശ്രദ്ധയോപേതഃ യോഗാച്ചലിതമാനസഃ ।

അപ്രാപ്യ യോഗസംസിദ്ധിം കാം ഗതിം കൃഷ്ണ ഗച്ഛതി ॥37॥

കച്ചിന്നോഭയവിഭ്രഷ്ടഃ ഛിന്നാഭ്രമിവ നശ്യതി ।

അപ്രതിഷ്ഠോ മഹാബാഹോ വിമൂഢോ ബ്രഹ്മണഃ പഥി ॥38॥

ഏതന്മേ സംശയം കൃഷ്ണ ഛേത്തുമര്ഹസ്യശേഷതഃ ।

ത്വദന്യഃ സംശയസ്യാസ്യ ഛേത്താ ന ഹ്യുപപദ്യതേ ॥39॥

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

പാര്ഥ നൈവേഹ നാമുത്ര വിനാശസ്തസ്യ വിദ്യതേ ।

ന ഹി കല്യാണകൃത്കശ്ചിത് ദുര്ഗതിം താത ഗച്ഛതി ॥40॥

പ്രാപ്യ പുണ്യകൃതാം ലോകാന് ഉഷിത്വാ ശാശ്വതീഃ സമാഃ ।

ശുചീനാം ശ്രീമതാം ഗേഹേ യോഗഭ്രഷ്ടോഽഭിജായതേ ॥41॥

അഥവാ യോഗിനാമേവ കുലേ ഭവതി ധീമതാമ് ।

ഏതദ്ധി ദുര്ലഭതരം ലോകേ ജന്മ യദീദൃശമ് ॥42॥

തത്ര തം ബുദ്ധിസംയോഗം ലഭതേ പൌര്വദേഹികമ് ।

യതതേ ച തതോ ഭൂയഃ സംസിദ്ധൌ കുരുനന്ദന ॥43॥

പൂര്വാഭ്യാസേന തേനൈവ ഹ്രിയതേ ഹ്യവശോഽപി സഃ ।

ജിജ്ഞാസുരപി യോഗസ്യ ശബ്ദബ്രഹ്മാതിവര്തതേ ॥44॥

പ്രയത്നാദ്യതമാനസ്തു യോഗീ സംശുദ്ധകില്ബിഷഃ ।

അനേകജന്മസംസിദ്ധഃ തതോ യാതി പരാം ഗതിമ് ॥45॥

തപസ്വിഭ്യോഽധികോ യോഗീ ജ്ഞാനിഭ്യോഽപി മതോഽധികഃ ।

കര്മിഭ്യശ്ചാധികോ യോഗീ തസ്മാദ്യോഗീ ഭവാര്ജുന ॥46॥

യോഗിനാമപി സര്വേഷാം മദ്ഗതേനാന്തരാത്മനാ ।

ശ്രദ്ധാവാന്ഭജതേ യോ മാം സ മേ യുക്തതമോ മതഃ ॥47॥

॥ ഓം തത്സദിതി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസു ഉപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം

യോഗശാസ്ത്രേ ശ്രീകൃഷ്ണാര്ജുനസംവാദേ ആത്മസംയമയോഗോ നാമ ഷഷ്ഠോഽധ്യായഃ 09

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha ṣaṣṭho'dhyāyaḥ

ātmasaṃyamayogaḥ

śrī bhagavānuvāca

anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ |

sa sannyāsī ca yogī ca na niragnirna cākriyaḥ ||1||

yaṃ sannyāsamiti prāhuḥ yogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava |

na hyasannyastasaṅkalpaḥ yogī bhavati kaścana ||2||

ārurukṣormuneryogaṃ karma kāraṇamucyate |

yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇamucyate ||3||

yadā hi nendriyārtheṣu na karmasvanuṣajjate |

sarvasaṅkalpasannyāsī yogārūḍhastadocyate ||4||

uddharedātmanā''tmānaṃ nātmānamavasādayet |

ātmaiva hyātmano bandhuḥ ātmaiva ripurātmanaḥ ||5||

bandhurātmātmanastasya yenātmaivātmanā jitaḥ |

anātmanastu śatrutve vartetātmaiva śatruvat ||6||

jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ |

śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāpamānayoḥ ||7||

jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ |

yukta ityucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ ||8||

suhṛnmitrāryudāsīna madhyasthadveṣyabandhuṣu |

sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate ||9||

yogī yuñjīta satatam ātmānaṃ rahasi sthitaḥ |

ekākī yatacittātmā nirāśīraparigrahaḥ ||10||

śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ |

nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram ||11||

tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ |

upaviśyāsane yuñjyāt yogamātmaviśuddhaye ||12||

samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ |

samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan ||13||

praśāntātmā vigata bhīḥ brahmacārivrate sthitaḥ |

manaḥ saṃyamya maccittaḥ yukta āsīta matparaḥ ||14||

yuñjannevaṃ sadā''tmānaṃ yogī niyatamānasaḥ |

śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthāmadhigacchati ||15||

nātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ |

na cāti svapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna ||16||

yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |

yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā ||17||

yadā viniyataṃ cittam ātmanyevāvatiṣṭhate |

nisspṛhaḥ sarvakāmebhyaḥ yukta ityucyate tadā ||18||

yathā dīpo nivātasthaḥ neṅgate sopamā smṛtā |

yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ ||19||

yatroparamate cittaṃ niruddhaṃ yogasevayā |

yatra caivātmanātmānaṃ paśyannātmani tuṣyati ||20||

sukhamātyantikaṃ yattat buddhigrāhyamatīndriyam |

vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ ||21||

yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ |

yasmin sthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate ||22||

taṃ vidyāt duḥkhasaṃyoga viyogaṃ yogasañjñitam |

sa niścayena yoktavyaḥ yogo'nirviṇṇacetasā ||23||

saṅkalpaprabhavānkāmān tyaktvā sarvānaśeṣataḥ |

manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ ||24||

śanaiḥ śanairuparamet buddhyā dhṛtigṛhītayā |

ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiñcidapi cintayet ||25||

yato yato niścarati manaścañcalamasthiram |

tatastato niyamyaitat ātmanyeva vaśaṃ nayet ||26||

praśāntamanasaṃ hyenaṃ yoginaṃ sukhamuttamam |

upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtamakalmaṣam ||27||

yuñjannevaṃ sadā''tmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ |

sukhena brahmasaṃsparśam atyantaṃ sukhamaśnute ||28||

sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |

īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ ||29||

yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |

tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati ||30||

sarvabhūtasthitaṃ yo māṃ bhajatyekatvamāsthitaḥ |

sarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate ||31||

ātmaupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo'rjuna |

sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ ||32||

arjuna uvāca

yo'yaṃ yogastvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana |

etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvāt‌sthitiṃ sthirām ||33||

cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavaddṛḍham |

tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyoriva suduṣkaram ||34||

śrī bhagavānuvāca

asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam |

abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate ||35||

asaṃyatātmanā yogaḥ duṣprāpa iti me matiḥ |

vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptumupāyataḥ ||36||

arjuna uvāca

ayatiḥ śraddhayopetaḥ yogāccalitamānasaḥ |

aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati ||37||

kaccinnobhayavibhraṣṭaḥ chinnābhramiva naśyati |

apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi ||38||

etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ |

tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate ||39||

śrī bhagavānuvāca

pārtha naiveha nāmutra vināśastasya vidyate |

na hi kalyāṇakṛtkaścit durgatiṃ tāta gacchati ||40||

prāpya puṇyakṛtāṃ lokān uṣitvā śāśvatīḥ samāḥ |

śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo'bhijāyate ||41||

athavā yogināmeva kule bhavati dhīmatām |

etaddhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam ||42||

tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadehikam |

yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana ||43||

pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hyavaśo'pi saḥ |

jijñāsurapi yogasya śabdabrahmātivartate ||44||

prayatnādyatamānastu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ |

anekajanmasaṃsiddhaḥ tato yāti parāṃ gatim ||45||

tapasvibhyo'dhiko yogī jñānibhyo'pi mato'dhikaḥ |

karmibhyaścādhiko yogī tasmādyogī bhavārjuna ||46||

yogināmapi sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā |

śraddhāvānbhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ ||47||

|| oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde ātmasaṃyamayogo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ 09