Shrimadbhagavadgita Parayana - Ashtadasho'dhyayah

ॐ

ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാ പാരായണ - അഷ്ടാദശോഽധ്യായഃ

Gita Vyasa Malayalam

ഓം ശ്രീ പരമാത്മനേ നമഃ

അഥ അഷ്ടാദശോഽധ്യായഃ

മോക്ഷസന്ന്യാസയോഗഃ

അര്ജുന ഉവാച

സന്ന്യാസസ്യ മഹാബാഹോ തത്ത്വമിച്ഛാമി വേദിതുമ് ।

ത്യാഗസ്യ ച ഹൃഷീകേശ പൃഥക്കേശിനിഷൂദന ॥1॥

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

കാമ്യാനാം കര്മണാം ന്യാസം സന്ന്യാസം കവയോ വിദുഃ ।

സര്വകര്മഫലത്യാഗം പ്രാഹുസ്ത്യാഗം വിചക്ഷണാഃ ॥2॥

ത്യാജ്യം ദോഷവദിത്യേകേ കര്മ പ്രാഹുര്മനീഷിണഃ ।

യജ്ഞദാനതപഃകര്മ ന ത്യാജ്യമിതി ചാപരേ ॥3॥

നിശ്ചയം ശൃണു മേ തത്ര ത്യാഗേ ഭരതസത്തമ ।

ത്യാഗോ ഹി പുരുഷവ്യാഘ്ര ത്രിവിധഃ സമ്പ്രകീര്തിതഃ ॥4॥

യജ്ഞദാനതപഃകര്മ ന ത്യാജ്യം കാര്യമേവ തത് ।

യജ്ഞോ ദാനം തപശ്ചൈവ പാവനാനി മനീഷിണാമ് ॥5॥

ഏതാന്യപി തു കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ഫലാനി ച ।

കര്തവ്യാനീതി മേ പാര്ഥ നിശ്ചിതം മതമുത്തമമ് ॥6॥

നിയതസ്യ തു സന്ന്യാസഃ കര്മണോ നോപപദ്യതേ ।

മോഹാത്തസ്യ പരിത്യാഗഃ താമസഃ പരികീര്തിതഃ ॥7॥

ദുഃഖമിത്യേവ യത്കര്മ കായക്ലേശഭയാത്ത്യജേത് ।

സ കൃത്വാ രാജസം ത്യാഗം നൈവ ത്യാഗഫലം ലഭേത് ॥8॥

കാര്യമിത്യേവ യത്കര്മ നിയതം ക്രിയതേഽര്ജുന ।

സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ഫലം ചൈവ സ ത്യാഗഃ സാത്ത്വികോ മതഃ ॥9॥

ന ദ്വേഷ്ട്യകുശലം കര്മ കുശലേ നാനുഷജ്ജതേ ।

ത്യാഗീ സത്ത്വസമാവിഷ്ടഃ മേധാവീ ഛിന്നസംശയഃ ॥10॥

ന ഹി ദേഹഭൃതാ ശക്യം ത്യക്തും കര്മാണ്യശേഷതഃ ।

യസ്തു കര്മഫലത്യാഗീ സ ത്യാഗീത്യഭിധീയതേ ॥11॥

അനിഷ്ടമിഷ്ടം മിശ്രം ച ത്രിവിധം കര്മണഃ ഫലമ് ।

ഭവത്യത്യാഗിനാം പ്രേത്യ ന തു സന്ന്യാസിനാം ക്വചിത് ॥12॥

പഞ്ചൈതാനി മഹാബാഹോ കാരണാനി നിബോധ മേ ।

സാങ്ഖ്യേ കൃതാന്തേ പ്രോക്താനി സിദ്ധയേ സര്വകര്മണാമ് ॥13॥

അധിഷ്ഠാനം തഥാ കര്താ കരണം ച പൃഥഗ്വിധമ് ।

വിവിധാശ്ച പൃഥക്ചേഷ്ടാഃ ദൈവം ചൈവാത്ര പഞ്ചമമ് ॥14॥

ശരീരവാങ്മനോഭിര്യത് കര്മ പ്രാരഭതേ നരഃ ।

ന്യായ്യം വാ വിപരീതം വാ പഞ്ചൈതേ തസ്യ ഹേതവഃ ॥15॥

തത്രൈവം സതി കര്താരമ് ആത്മാനം കേവലം തു യഃ ।

പശ്യത്യകൃതബുദ്ധിത്വാത് ന സ പശ്യതി ദുര്മതിഃ ॥16॥

യസ്യ നാഹങ്കൃതോ ഭാവഃ ബുദ്ധിര്യസ്യ ന ലിപ്യതേ ।

ഹത്വാഽപി സ ഇമാഁല്ലോകാന് ന ഹന്തി ന നിബധ്യതേ ॥17॥

ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം പരിജ്ഞാതാ ത്രിവിധാ കര്മചോദനാ ।

കരണം കര്മ കര്തേതി ത്രിവിധഃ കര്മസങ്ഗ്രഹഃ ॥18॥

ജ്ഞാനം കര്മ ച കര്താ ച ത്രിധൈവ ഗുണഭേദതഃ ।

പ്രോച്യതേ ഗുണസങ്ഖ്യാനേ യഥാവച്ഛൃണു താന്യപി ॥19॥

സര്വഭൂതേഷു യേനൈകം ഭാവമവ്യയമീക്ഷതേ ।

അവിഭക്തം വിഭക്തേഷു തജ്ജ്ഞാനം വിദ്ധി സാത്ത്വികമ് ॥20॥

പൃഥക്ത്വേന തു യജ്ജ്ഞാനം നാനാഭാവാന്പൃഥഗ്വിധാന് ।

വേത്തി സര്വേഷു ഭൂതേഷു തജ്ജ്ഞാനം വിദ്ധി രാജസമ് ॥21॥

യത്തു കൃത്സ്നവദേകസ്മിന് കാര്യേ സക്തമഹൈതുകമ് ।

അതത്ത്വാര്ഥവദല്പം ച തത്താമസമുദാഹൃതമ് ॥22॥

നിയതം സങ്ഗരഹിതമ് അരാഗദ്വേഷതഃ കൃതമ് ।

അഫലപ്രേപ്സുനാ കര്മ യത്തത്സാത്ത്വികമുച്യതേ ॥23॥

യത്തു കാമേപ്സുനാ കര്മ സാഹങ്കാരേണ വാ പുനഃ ।

ക്രിയതേ ബഹുലായാസം തദ്രാജസമുദാഹൃതമ് ॥24॥

അനുബന്ധം ക്ഷയം ഹിംസാമ് അനപേക്ഷ്യ ച പൌരുഷമ് ।

മോഹാദാരഭ്യതേ കര്മ യത്തത്താമസമുച്യതേ ॥25॥

മുക്തസങ്ഗോഽനഹംവാദീ ധൃത്യുത്സാഹസമന്വിതഃ ।

സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യോര്നിര്വികാരഃ കര്താ സാത്ത്വിക ഉച്യതേ ॥26॥

രാഗീ കര്മഫലപ്രേപ്സുഃ ലുബ്ധോ ഹിംസാത്മകോഽശുചിഃ ।

ഹര്ഷശോകാന്വിതഃ കര്താ രാജസഃ പരികീര്തിതഃ ॥27॥

അയുക്തഃ പ്രാകൃതഃ സ്തബ്ധഃ ശഠോ നൈഷ്കൃതികോഽലസഃ ।

വിഷാദീ ദീര്ഘസൂത്രീ ച കര്താ താമസ ഉച്യതേ ॥28॥

ബുദ്ധേര്ഭേദം ധൃതേശ്ചൈവ ഗുണതസ്ത്രിവിധം ശൃണു ।

പ്രോച്യമാനമശേഷേണ പൃഥക്ത്വേന ധനഞ്ജയ ॥29॥

പ്രവൃത്തിം ച നിവൃത്തിം ച കാര്യാകാര്യേ ഭയാഭയേ ।

ബന്ധം മോക്ഷം ച യാ വേത്തി ബുദ്ധിഃ സാ പാര്ഥ സാത്ത്വികീ ॥30॥

യയാ ധര്മമധര്മം ച കാര്യം ചാകാര്യമേവ ച ।

അയഥാവത്പ്രജാനാതി ബുദ്ധിഃ സാ പാര്ഥ രാജസീ ॥31॥

അധര്മം ധര്മമിതി യാ മന്യതേ തമസാഽഽവൃതാ ।

സര്വാര്ഥാന്വിപരീതാംശ്ച ബുദ്ധിഃ സാ പാര്ഥ താമസീ ॥32॥

ധൃത്യാ യയാ ധാരയതേ മനഃ പ്രാണേന്ദ്രിയക്രിയാഃ ।

യോഗേനാവ്യഭിചാരിണ്യാ ധൃതിഃ സാ പാര്ഥ സാത്ത്വികീ ॥33॥

യയാ തു ധര്മകാമാര്ഥാന് ധൃത്യാ ധാരയതേഽര്ജുന ।

പ്രസങ്ഗേന ഫലാകാങ്ക്ഷീ ധൃതിഃ സാ പാര്ഥ രാജസീ ॥34॥

യയാ സ്വപ്നം ഭയം ശോകം വിഷാദം മദമേവ ച ।

ന വിമുഞ്ചതി ദുര്മേധാഃ ധൃതിഃ സാ താമസീ മതാ ॥35॥

സുഖം ത്വിദാനീം ത്രിവിധം ശൃണു മേ ഭരതര്ഷഭ ।

അഭ്യാസാദ്രമതേ യത്ര ദുഃഖാന്തം ച നിഗച്ഛതി ॥36॥

യത്തദഗ്രേ വിഷമിവ പരിണാമേഽമൃതോപമമ് ।

തത്സുഖം സാത്ത്വികം പ്രോക്തമ് ആത്മബുദ്ധിപ്രസാദജമ് ॥37॥

വിഷയേന്ദ്രിയസംയോഗാത് യത്തദഗ്രേഽമൃതോപമമ് ।

പരിണാമേ വിഷമിവ തത്സുഖം രാജസം സ്മൃതമ് ॥38॥

യദഗ്രേ ചാനുബന്ധേ ച സുഖം മോഹനമാത്മനഃ ।

നിദ്രാലസ്യപ്രമാദോത്ഥം തത്താമസമുദാഹൃതമ് ॥39॥

ന തദസ്തി പൃഥിവ്യാം വാ ദിവി ദേവേഷു വാ പുനഃ ।

സത്ത്വം പ്രകൃതിജൈര്മുക്തം യദേഭിഃ സ്യാത്ത്രിഭിര്ഗുണൈഃ ॥40॥

ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയവിശാം ശൂദ്രാണാം ച പരന്തപ ।

കര്മാണി പ്രവിഭക്താനി സ്വഭാവപ്രഭവൈര്ഗുണൈഃ ॥41॥

ശമോ ദമസ്തപഃ ശൌചം ക്ഷാന്തിരാര്ജവമേവ ച ।

ജ്ഞാനം വിജ്ഞാനമാസ്തിക്യം ബ്രഹ്മകര്മ സ്വഭാവജമ് ॥42॥

ശൌര്യം തേജോ ധൃതിര്ദാക്ഷ്യം യുദ്ധേ ചാപ്യപലായനമ് ।

ദാനമീശ്വരഭാവശ്ച ക്ഷാത്രം കര്മ സ്വഭാവജമ് ॥43॥

കൃഷിഗൌരക്ഷ്യവാണിജ്യം വൈശ്യകര്മ സ്വഭാവജമ് ।

പരിചര്യാത്മകം കര്മ ശൂദ്രസ്യാപി സ്വഭാവജമ് ॥44॥

സ്വേ സ്വേ കര്മണ്യഭിരതഃ സംസിദ്ധിം ലഭതേ നരഃ ।

സ്വകര്മനിരതഃ സിദ്ധിം യഥാ വിന്ദതി തച്ഛൃണു ॥45॥

യതഃ പ്രവൃത്തിര്ഭൂതാനാം യേന സര്വമിദം തതമ് ।

സ്വകര്മണാ തമഭ്യര്ച്യ സിദ്ധിം വിന്ദതി മാനവഃ ॥46॥

ശ്രേയാന്സ്വധര്മോ വിഗുണഃ പരധര്മാത്സ്വനുഷ്ഠിതാത് ।

സ്വഭാവനിയതം കര്മ കുര്വന്നാപ്നോതി കില്ബിഷമ് ॥47॥

സഹജം കര്മ കൌന്തേയ സദോഷമപി ന ത്യജേത് ।

സര്വാരമ്ഭാ ഹി ദോഷേണ ധൂമേനാഗ്നിരിവാവൃതാഃ ॥48॥

അസക്തബുദ്ധിഃ സര്വത്ര ജിതാത്മാ വിഗതസ്പൃഹഃ ।

നൈഷ്കര്മ്യസിദ്ധിം പരമാം സന്ന്യാസേനാധിഗച്ഛതി ॥49॥

സിദ്ധിം പ്രാപ്തോ യഥാ ബ്രഹ്മ തഥാഽഽപ്നോതി നിബോധ മേ ।

സമാസേനൈവ കൌന്തേയ നിഷ്ഠാ ജ്ഞാനസ്യ യാ പരാ ॥50॥

ബുദ്ധ്യാ വിശുദ്ധയാ യുക്തഃ ധൃത്യാഽഽത്മാനം നിയമ്യ ച ।

ശബ്ദാദീന്വിഷയാംസ്ത്യക്ത്വാ രാഗദ്വേഷൌ വ്യുദസ്യ ച ॥51॥

വിവിക്തസേവീ ലഘ്വാശീ യതവാക്കായമാനസഃ ।

ധ്യാനയോഗപരോ നിത്യം വൈരാഗ്യം സമുപാശ്രിതഃ ॥52॥

അഹങ്കാരം ബലം ദര്പം കാമം ക്രോധം പരിഗ്രഹമ് ।

വിമുച്യ നിര്മമഃ ശാന്തഃ ബ്രഹ്മഭൂയായ കല്പതേ ॥53॥

ബ്രഹ്മഭൂതഃ പ്രസന്നാത്മാ ന ശോചതി ന കാങ്ക്ഷതി ।

സമഃ സര്വേഷു ഭൂതേഷു മദ്ഭക്തിം ലഭതേ പരാമ് ॥54॥

ഭക്ത്യാ മാമഭിജാനാതി യാവാന്യശ്ചാസ്മി തത്ത്വതഃ ।

തതോ മാം തത്ത്വതോ ജ്ഞാത്വാ വിശതേ തദനന്തരമ് ॥55॥

സര്വകര്മാണ്യപി സദാ കുര്വാണോ മദ്വ്യപാശ്രയഃ ।

മത്പ്രസാദാദവാപ്നോതി ശാശ്വതം പദമവ്യയമ് ॥56॥

ചേതസാ സര്വകര്മാണി മയി സന്ന്യസ്യ മത്പരഃ ।

ബുദ്ധിയോഗമുപാശ്രിത്യ മച്ചിത്തഃ സതതം ഭവ ॥57॥

മച്ചിത്തഃ സര്വദുര്ഗാണി മത്പ്രസാദാത്തരിഷ്യസി ।

അഥ ചേത്ത്വമഹങ്കാരാത് ന ശ്രോഷ്യസി വിനങ്ക്ഷ്യസി ॥58॥

യദഹങ്കാരമാശ്രിത്യ ന യോത്സ്യ ഇതി മന്യസേ ।

മിഥ്യൈഷ വ്യവസായസ്തേ പ്രകൃതിസ്ത്വാം നിയോക്ഷ്യതി ॥59॥

സ്വഭാവജേന കൌന്തേയ നിബദ്ധഃ സ്വേന കര്മണാ ।

കര്തും നേച്ഛസി യന്മോഹാത് കരിഷ്യസ്യവശോഽപി തത് ॥60॥

ഈശ്വരഃ സര്വഭൂതാനാം ഹൃദ്ദേശേഽര്ജുന തിഷ്ഠതി ।

ഭ്രാമയന്സര്വഭൂതാനി യന്ത്രാരൂഢാനി മായയാ ॥61॥

തമേവ ശരണം ഗച്ഛ സര്വഭാവേന ഭാരത ।

തത്പ്രസാദാത്പരാം ശാന്തിം സ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യസി ശാശ്വതമ് ॥62॥

ഇതി തേ ജ്ഞാനമാഖ്യാതം ഗുഹ്യാദ്ഗുഹ്യതരം മയാ ।

വിമൃശ്യൈതദശേഷേണ യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു ॥63॥

സര്വഗുഹ്യതമം ഭൂയഃ ശൃണു മേ പരമം വചഃ ।

ഇഷ്ടോഽസി മേ ദൃഢമിതി തതോ വക്ഷ്യാമി തേ ഹിതമ് ॥64॥

മന്മനാ ഭവ മദ്ഭക്തഃ മദ്യാജീ മാം നമസ്കുരു ।

മാമേവൈഷ്യസി സത്യം തേ പ്രതിജാനേ പ്രിയോഽസി മേ ॥65॥

സര്വധര്മാന്പരിത്യജ്യ മാമേകം ശരണം വ്രജ ।

അഹം ത്വാ സര്വപാപേഭ്യഃ മോക്ഷയിഷ്യാമി മാ ശുചഃ ॥66॥

ഇദം തേ നാതപസ്കായ നാഭക്തായ കദാചന ।

ന ചാശുശ്രൂഷവേ വാച്യം ന ച മാം യോഽഭ്യസൂയതി ॥67॥

യ ഇമം പരമം ഗുഹ്യം മദ്ഭക്തേഷ്വഭിധാസ്യതി ।

ഭക്തിം മയി പരാം കൃത്വാ മാമേവൈഷ്യത്യസംശയഃ ॥68॥

ന ച തസ്മാന്മനുഷ്യേഷു കശ്ചിന്മേ പ്രിയകൃത്തമഃ ।

ഭവിതാ ന ച മേ തസ്മാത് അന്യഃ പ്രിയതരോ ഭുവി ॥69॥

അധ്യേഷ്യതേ ച യ ഇമം ധര്മ്യം സംവാദമാവയോഃ ।

ജ്ഞാനയജ്ഞേന തേനാഹമ് ഇഷ്ടഃ സ്യാമിതി മേ മതിഃ ॥70॥

ശ്രദ്ധാവാനനസൂയശ്ച ശൃണുയാദപി യോ നരഃ ।

സോഽപി മുക്തഃ ശുഭാఁല്ലോകാന് പ്രാപ്നുയാത്പുണ്യകര്മണാമ് ॥71॥

കച്ചിദേതച്ഛ്രുതം പാര്ഥ ത്വയൈകാഗ്രേണ ചേതസാ ।

കച്ചിദജ്ഞാനസമ്മോഹഃ പ്രണഷ്ടസ്തേ ധനഞ്ജയ ॥72॥

അര്ജുന ഉവാച

നഷ്ടോ മോഹഃ സ്മൃതിര്ലബ്ധാ ത്വത്പ്രസാദാന്മയാഽച്യുത ।

സ്ഥിതോഽസ്മി ഗതസന്ദേഹഃ കരിഷ്യേ വചനം തവ ॥73॥

സഞ്ജയ ഉവാച

ഇത്യഹം വാസുദേവസ്യ പാര്ഥസ്യ ച മഹാത്മനഃ ।

സംവാദമിമമശ്രൌഷമ് അദ്ഭുതം രോമഹര്ഷണമ് ॥74॥

വ്യാസപ്രസാദാച്ഛ്രുതവാന് ഇമം ഗുഹ്യതമം പരമ് ।

യോഗം യോഗേശ്വരാത്കൃഷ്ണാത് സാക്ഷാത്കഥയതഃ സ്വയമ് ॥75॥

രാജന്സംസ്മൃത്യ സംസ്മൃത്യ സംവാദമിമമദ്ഭുതമ് ।

കേശവാര്ജുനയോഃ പുണ്യം ഹൃഷ്യാമി ച മുഹുര്മുഹുഃ ॥76॥

തച്ച സംസ്മൃത്യ സംസ്മൃത്യ രൂപമത്യദ്ഭുതം ഹരേഃ ।

വിസ്മയോ മേ മഹാന്രാജന് ഹൃഷ്യാമി ച പുനഃ പുനഃ ॥77॥

യത്ര യോഗേശ്വരഃ കൃഷ്ണഃ യത്ര പാര്ഥോ ധനുര്ധരഃ ।

തത്ര ശ്രീര്വിജയോ ഭൂതിഃ ധ്രുവാ നീതിര്മതിര്മമ ॥78॥

॥ ഓം തത്സദിതി ശ്രീമന്മഹാഭാരതേ ശതസാഹസ്രികായാം സംഹിതായാം വൈയാസിക്യാം ശ്രീമദ്ഭീഷ്മപര്വണി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസു ഉപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം

യോഗശാസ്ത്രേ ശ്രീകൃഷ്ണാര്ജുനസംവാദേ മോക്ഷസന്ന്യാസയോഗോ നാമ അഷ്ടാദശോഽധ്യായഃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

oṃ śrī paramātmane namaḥ

atha aṣṭādaśo'dhyāyaḥ

mokṣasannyāsayogaḥ

arjuna uvāca

sannyāsasya mahābāho tattvamicchāmi veditum |

tyāgasya ca hṛṣīkeśa pṛthakkeśiniṣūdana ||1||

śrī bhagavānuvāca

kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ sannyāsaṃ kavayo viduḥ |

sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ ||2||

tyājyaṃ doṣavadityeke karma prāhurmanīṣiṇaḥ |

yajñadānatapaḥkarma na tyājyamiti cāpare ||3||

niścayaṃ śṛṇu me tatra tyāge bharatasattama |

tyāgo hi puruṣavyāghra trividhaḥ samprakīrtitaḥ ||4||

yajñadānatapaḥkarma na tyājyaṃ kāryameva tat |

yajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām ||5||

etānyapi tu karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā phalāni ca |

kartavyānīti me pārtha niścitaṃ matamuttamam ||6||

niyatasya tu sannyāsaḥ karmaṇo nopapadyate |

mohāttasya parityāgaḥ tāmasaḥ parikīrtitaḥ ||7||

duḥkhamityeva yatkarma kāyakleśabhayāttyajet |

sa kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ naiva tyāgaphalaṃ labhet ||8||

kāryamityeva yatkarma niyataṃ kriyate'rjuna |

saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ caiva sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ ||9||

na dveṣṭyakuśalaṃ karma kuśale nānuṣajjate |

tyāgī sattvasamāviṣṭaḥ medhāvī chinnasaṃśayaḥ ||10||

na hi dehabhṛtā śakyaṃ tyaktuṃ karmāṇyaśeṣataḥ |

yastu karmaphalatyāgī sa tyāgītyabhidhīyate ||11||

aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam |

bhavatyatyāgināṃ pretya na tu sannyāsināṃ kvacit ||12||

pañcaitāni mahābāho kāraṇāni nibodha me |

sāṅkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām ||13||

adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham |

vividhāśca pṛthakceṣṭāḥ daivaṃ caivātra pañcamam ||14||

śarīravāṅmanobhiryat karma prārabhate naraḥ |

nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ ||15||

tatraivaṃ sati kartāram ātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ |

paśyatyakṛtabuddhitvāt na sa paśyati durmatiḥ ||16||

yasya nāhaṅkṛto bhāvaḥ buddhiryasya na lipyate |

hatvā'pi sa imā~llokān na hanti na nibadhyate ||17||

jñānaṃ jñeyaṃ parijñātā trividhā karmacodanā |

karaṇaṃ karma karteti trividhaḥ karmasaṅgrahaḥ ||18||

jñānaṃ karma ca kartā ca tridhaiva guṇabhedataḥ |

procyate guṇasaṅkhyāne yathāvacchṛṇu tānyapi ||19||

sarvabhūteṣu yenaikaṃ bhāvamavyayamīkṣate |

avibhaktaṃ vibhakteṣu tajjñānaṃ viddhi sāttvikam ||20||

pṛthaktvena tu yajjñānaṃ nānābhāvānpṛthagvidhān |

vetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam ||21||

yattu kṛtsnavadekasmin kārye saktamahaitukam |

atattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam ||22||

niyataṃ saṅgarahitam arāgadveṣataḥ kṛtam |

aphalaprepsunā karma yattatsāttvikamucyate ||23||

yattu kāmepsunā karma sāhaṅkāreṇa vā punaḥ |

kriyate bahulāyāsaṃ tadrājasamudāhṛtam ||24||

anubandhaṃ kṣayaṃ hiṃsām anapekṣya ca pauruṣam |

mohādārabhyate karma yattattāmasamucyate ||25||

muktasaṅgo'nahaṃvādī dhṛtyutsāhasamanvitaḥ |

siddhyasiddhyornirvikāraḥ kartā sāttvika ucyate ||26||

rāgī karmaphalaprepsuḥ lubdho hiṃsātmako'śuciḥ |

harṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ ||27||

ayuktaḥ prākṛtaḥ stabdhaḥ śaṭho naiṣkṛtiko'lasaḥ |

viṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasa ucyate ||28||

buddherbhedaṃ dhṛteścaiva guṇatastrividhaṃ śṛṇu |

procyamānamaśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya ||29||

pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye |

bandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī ||30||

yayā dharmamadharmaṃ ca kāryaṃ cākāryameva ca |

ayathāvatprajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī ||31||

adharmaṃ dharmamiti yā manyate tamasā''vṛtā |

sarvārthānviparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī ||32||

dhṛtyā yayā dhārayate manaḥ prāṇendriyakriyāḥ |

yogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī ||33||

yayā tu dharmakāmārthān dhṛtyā dhārayate'rjuna |

prasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī ||34||

yayā svapnaṃ bhayaṃ śokaṃ viṣādaṃ madameva ca |

na vimuñcati durmedhāḥ dhṛtiḥ sā tāmasī matā ||35||

sukhaṃ tvidānīṃ trividhaṃ śṛṇu me bharatarṣabha |

abhyāsādramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati ||36||

yattadagre viṣamiva pariṇāme'mṛtopamam |

tatsukhaṃ sāttvikaṃ proktam ātmabuddhiprasādajam ||37||

viṣayendriyasaṃyogāt yattadagre'mṛtopamam |

pariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam ||38||

yadagre cānubandhe ca sukhaṃ mohanamātmanaḥ |

nidrālasyapramādotthaṃ tattāmasamudāhṛtam ||39||

na tadasti pṛthivyāṃ vā divi deveṣu vā punaḥ |

sattvaṃ prakṛtijairmuktaṃ yadebhiḥ syāttribhirguṇaiḥ ||40||

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa |

karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ ||41||

śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāntirārjavameva ca |

jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam ||42||

śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam |

dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam ||43||

kṛṣigaurakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam |

paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam ||44||

sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ |

svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu ||45||

yataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam |

svakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ ||46||

śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt |

svabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam ||47||

sahajaṃ karma kaunteya sadoṣamapi na tyajet |

sarvārambhā hi doṣeṇa dhūmenāgnirivāvṛtāḥ ||48||

asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ |

naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ sannyāsenādhigacchati ||49||

siddhiṃ prāpto yathā brahma tathā''pnoti nibodha me |

samāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā ||50||

buddhyā viśuddhayā yuktaḥ dhṛtyā''tmānaṃ niyamya ca |

śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca ||51||

viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ |

dhyānayogaparo nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ ||52||

ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham |

vimucya nirmamaḥ śāntaḥ brahmabhūyāya kalpate ||53||

brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati |

samaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām ||54||

bhaktyā māmabhijānāti yāvānyaścāsmi tattvataḥ |

tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram ||55||

sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo madvyapāśrayaḥ |

matprasādādavāpnoti śāśvataṃ padamavyayam ||56||

cetasā sarvakarmāṇi mayi sannyasya matparaḥ |

buddhiyogamupāśritya maccittaḥ satataṃ bhava ||57||

maccittaḥ sarvadurgāṇi matprasādāttariṣyasi |

atha cettvamahaṅkārāt na śroṣyasi vinaṅkṣyasi ||58||

yadahaṅkāramāśritya na yotsya iti manyase |

mithyaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati ||59||

svabhāvajena kaunteya nibaddhaḥ svena karmaṇā |

kartuṃ necchasi yanmohāt kariṣyasyavaśo'pi tat ||60||

īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe'rjuna tiṣṭhati |

bhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā ||61||

tameva śaraṇaṃ gaccha sarvabhāvena bhārata |

tatprasādātparāṃ śāntiṃ sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam ||62||

iti te jñānamākhyātaṃ guhyādguhyataraṃ mayā |

vimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru ||63||

sarvaguhyatamaṃ bhūyaḥ śṛṇu me paramaṃ vacaḥ |

iṣṭo'si me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam ||64||

manmanā bhava madbhaktaḥ madyājī māṃ namaskuru |

māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo'si me ||65||

sarvadharmānparityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja |

ahaṃ tvā sarvapāpebhyaḥ mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ ||66||

idaṃ te nātapaskāya nābhaktāya kadācana |

na cāśuśrūṣave vācyaṃ na ca māṃ yo'bhyasūyati ||67||

ya imaṃ paramaṃ guhyaṃ madbhakteṣvabhidhāsyati |

bhaktiṃ mayi parāṃ kṛtvā māmevaiṣyatyasaṃśayaḥ ||68||

na ca tasmānmanuṣyeṣu kaścinme priyakṛttamaḥ |

bhavitā na ca me tasmāt anyaḥ priyataro bhuvi ||69||

adhyeṣyate ca ya imaṃ dharmyaṃ saṃvādamāvayoḥ |

jñānayajñena tenāham iṣṭaḥ syāmiti me matiḥ ||70||

śraddhāvānanasūyaśca śṛṇuyādapi yo naraḥ |

so'pi muktaḥ śubhāఁllokān prāpnuyātpuṇyakarmaṇām ||71||

kaccidetacchrutaṃ pārtha tvayaikāgreṇa cetasā |

kaccidajñānasammohaḥ praṇaṣṭaste dhanañjaya ||72||

arjuna uvāca

naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmayā'cyuta |

sthito'smi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava ||73||

sañjaya uvāca

ityahaṃ vāsudevasya pārthasya ca mahātmanaḥ |

saṃvādamimamaśrauṣam adbhutaṃ romaharṣaṇam ||74||

vyāsaprasādācchrutavān imaṃ guhyatamaṃ param |

yogaṃ yogeśvarātkṛṣṇāt sākṣātkathayataḥ svayam ||75||

rājansaṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādamimamadbhutam |

keśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ ||76||

tacca saṃsmṛtya saṃsmṛtya rūpamatyadbhutaṃ hareḥ |

vismayo me mahānrājan hṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ ||77||

yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇaḥ yatra pārtho dhanurdharaḥ |

tatra śrīrvijayo bhūtiḥ dhruvā nītirmatirmama ||78||

|| oṃ tatsaditi śrīmanmahābhārate śatasāhasrikāyāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śrīmadbhīṣmaparvaṇi śrīmadbhagavadgītāsu upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ

yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde mokṣasannyāsayogo nāma aṣṭādaśo'dhyāyaḥ ||