4.14 Kishkindhakanda - Chaturdasha Sargah

ॐ

4.14 किष्किन्धाकाण्ड - चतुर्दश सर्गः

Valmiki Devanagari

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ चतुर्दशस्सर्गः ।

सर्वे ते त्वरितं गत्वा किष्किन्धां वालि पालिताम् ।

वृक्षैरात्मानमावृत्य व्यतिष्ठन् गहने वने ॥ 1 ॥

विचार्य सर्वतो दृष्टिं कानने काननप्रियः ।

सुग्रीवो विपुलग्रीवः क्रोधमाहारयद्भृशम् ॥ 2 ॥

ततस्स निनदं घोरं कृत्वा युद्धाय चाह्वयत् ।

परिवारैः परिवृतो नादैर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 3 ॥

गर्जन्निव महामेघो वायुवेगपुरस्सरः ।

अथ बालार्कसदृशो दृप्तसिंहगतिस्तदा ॥ 4 ॥

दृष्ट्वा रामं क्रियादक्षं सुग्रीवो वाक्यमब्रवीत् ।

हरिवागुरया व्याप्तां तप्तकाञ्चनतोरणाम् ।

प्राप्ताः स्म ध्वजयन्त्राढ्यां किष्किन्धां वालिनः पुरीम् ॥ 5 ॥

प्रतिज्ञा या त्वया वीर कृता वालिवधे पुरा ।

सफलां कुरु तां क्षिप्रं लतां काल इवागतः ॥ 6 ॥

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा सुग्रीवेण स राघवः ।

तमेवोवाच वचनं सुग्रीवं शत्रुसूदनः ॥ 7 ॥

कृताभिज्ञानचिह्नस्त्व मनया गजसाह्वया ।

लक्ष्मणेन समुत्पाट्य यैषा कण्ठे कृता तव ॥ 8 ॥

शोभसेऽह्यधिकं वीर लतया कण्ठसक्तया ।

विपरीत इवाकाशे सूर्यो नक्षत्रमालया ॥ 9 ॥

अद्य वालिसमुत्थं ते भयं वैरं च वानर ।

एकेनाहं प्रमोक्ष्यामि बाणमोक्षेण संयुगे ॥ 10 ॥

मम दर्शय सुग्रीव वैरिणं भ्रातृरूपिणम् ।

वाली विनिहतो यावद्वने पांसुषु वेष्टते ॥ 11 ॥

यदि दृष्टिपथं प्राप्तो जीवन्स विनिवर्तते ।

ततो दोषेण मा गच्छेत्सद्यो गर्हेच्च मा भवान् ॥ 12 ॥

प्रत्यक्षं सप्त ते साला मया बाणेन दारिताः ।

तेनावेहि बलेनाद्य वालिनं निहतं मया ॥ 13 ॥

अनृतं नोक्तपूर्वं मे वीर कृच्छ्रेऽपि तिष्टता ।

धर्मलोभपरीतेन न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥ 14 ॥

सफलां च करिष्यामि प्रतिज्ञां जहि सम्भ्रमम् ।

प्रसूतं कलमं क्षेत्रे वर्षेणेव शतक्रतुः ॥ 15 ॥

तदाह्वाननिमित्तं त्वं वालिनो हेममालिनः ।

सुग्रीव कुरु तं शब्दं निष्पतेद्येन वानरः ॥ 16 ॥

जितकाशी बलश्लाघी त्वया चाधर्षितः पुरा ।

निष्पतिष्यत्यसङ्गेन वाली स प्रियसंयुगः ॥ 17 ॥

रिपूणां धर्षिण शूरा मर्षयन्ति न संयुगे ।

जानन्तस्तु स्वकं वीर्यं स्त्रीसमक्षं विशेषतः ॥ 18 ॥

स तु रामवचश्श्रुत्वा सुग्रीवो हेमपिङ्गलः ।

ननर्द क्रूरनादेन विनिर्भिन्दन्निवाम्बरम् ॥ 19 ॥

तस्य शब्देन वित्रस्ता गावो यान्ति हतप्रभाः ।

राजदोषपरामृष्टाः कुलस्त्रिय इवाकुलाः ॥ 20 ॥

द्रवन्ति च मृगाश्शीघ्रं भग्ना इव रणे हयाः ।

पतन्ति च खगा भूमौ क्षीणपुण्या इव ग्रहाः ॥ 21 ॥

ततस्सजीमूतगणप्रणादो नादं ह्यमुञ्चत्त्वरया प्रतीतः ।

सूर्यात्मजश्शौर्यविवृद्धतेजाः सरित्पतिर्वाऽनिलचञ्चलोर्मिः ॥ 22 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुर्दशस्सर्गः ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha caturdaśassargaḥ |

sarve te tvaritaṃ gatvā kiṣkindhāṃ vāli pālitām |

vṛkṣairātmānamāvṛtya vyatiṣṭhan gahane vane || 1 ||

vicārya sarvato dṛṣṭiṃ kānane kānanapriyaḥ |

sugrīvo vipulagrīvaḥ krodhamāhārayadbhṛśam || 2 ||

tatassa ninadaṃ ghoraṃ kṛtvā yuddhāya cāhvayat |

parivāraiḥ parivṛto nādairbhindannivāmbaram || 3 ||

garjanniva mahāmegho vāyuvegapurassaraḥ |

atha bālārkasadṛśo dṛptasiṃhagatistadā || 4 ||

dṛṣṭvā rāmaṃ kriyādakṣaṃ sugrīvo vākyamabravīt |

harivāgurayā vyāptāṃ taptakāñcanatoraṇām |

prāptāḥ sma dhvajayantrāḍhyāṃ kiṣkindhāṃ vālinaḥ purīm || 5 ||

pratijñā yā tvayā vīra kṛtā vālivadhe purā |

saphalāṃ kuru tāṃ kṣipraṃ latāṃ kāla ivāgataḥ || 6 ||

evamuktastu dharmātmā sugrīveṇa sa rāghavaḥ |

tamevovāca vacanaṃ sugrīvaṃ śatrusūdanaḥ || 7 ||

kṛtābhijñānacihnastva manayā gajasāhvayā |

lakṣmaṇena samutpāṭya yaiṣā kaṇṭhe kṛtā tava || 8 ||

śobhase'hyadhikaṃ vīra latayā kaṇṭhasaktayā |

viparīta ivākāśe sūryo nakṣatramālayā || 9 ||

adya vālisamutthaṃ te bhayaṃ vairaṃ ca vānara |

ekenāhaṃ pramokṣyāmi bāṇamokṣeṇa saṃyuge || 10 ||

mama darśaya sugrīva vairiṇaṃ bhrātṛrūpiṇam |

vālī vinihato yāvadvane pāṃsuṣu veṣṭate || 11 ||

yadi dṛṣṭipathaṃ prāpto jīvansa vinivartate |

tato doṣeṇa mā gacchetsadyo garhecca mā bhavān || 12 ||

pratyakṣaṃ sapta te sālā mayā bāṇena dāritāḥ |

tenāvehi balenādya vālinaṃ nihataṃ mayā || 13 ||

anṛtaṃ noktapūrvaṃ me vīra kṛcchre'pi tiṣṭatā |

dharmalobhaparītena na ca vakṣye kathañcana || 14 ||

saphalāṃ ca kariṣyāmi pratijñāṃ jahi sambhramam |

prasūtaṃ kalamaṃ kṣetre varṣeṇeva śatakratuḥ || 15 ||

tadāhvānanimittaṃ tvaṃ vālino hemamālinaḥ |

sugrīva kuru taṃ śabdaṃ niṣpatedyena vānaraḥ || 16 ||

jitakāśī balaślāghī tvayā cādharṣitaḥ purā |

niṣpatiṣyatyasaṅgena vālī sa priyasaṃyugaḥ || 17 ||

ripūṇāṃ dharṣiṇa śūrā marṣayanti na saṃyuge |

jānantastu svakaṃ vīryaṃ strīsamakṣaṃ viśeṣataḥ || 18 ||

sa tu rāmavacaśśrutvā sugrīvo hemapiṅgalaḥ |

nanarda krūranādena vinirbhindannivāmbaram || 19 ||

tasya śabdena vitrastā gāvo yānti hataprabhāḥ |

rājadoṣaparāmṛṣṭāḥ kulastriya ivākulāḥ || 20 ||

dravanti ca mṛgāśśīghraṃ bhagnā iva raṇe hayāḥ |

patanti ca khagā bhūmau kṣīṇapuṇyā iva grahāḥ || 21 ||

tatassajīmūtagaṇapraṇādo nādaṃ hyamuñcattvarayā pratītaḥ |

sūryātmajaśśauryavivṛddhatejāḥ saritpatirvā'nilacañcalormiḥ || 22 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe caturdaśassargaḥ ||