6.63 Yuddhakanda - Trishashtitama Sargah

ॐ

6.63 ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತಸ್ಯರಾಕ್ಷಸರಾಜಸ್ಯನಿಶಮ್ಯಪರಿದೇವಿತಮ್ ।

ಕುಮ್ಭಕರ್ಣೋಬಭಾಷೇದಂವಚನಮ್ಪ್ರಜಹಾಸ ಚ ॥ 1 ॥

ದೃಷ್ಟೋ ದೋಷೋ ಹಿ ಯೋಽಸ್ಮಾಭಿಃ ಪುರಾ ಮನ್ತ್ರವಿನಿರ್ಣಯೇ ।

ಹಿತೇಷ್ವನಭಿಯುಕ್ತೇನ ಸೋಽಯಮಾಸಾದಿತಸ್ತ್ವಯಾ ॥ 2 ॥

ಶೀಘ್ರಙ್ಖಲ್ವಭ್ಯುಪೇತನ್ತ್ವಾಮ್ಫಲಮ್ಪಾಪಸ್ಯಕರ್ಮಣಃ ।

ನಿರಯೇಷ್ವೇವಪತನಂಯಥಾದುಷ್ಕೃತಕರ್ಮಣಃ ॥ 3 ॥

ಪ್ರಥಮಂವೈಮಹಾರಾಜಕೃತ್ಯಮೇತದಚಿನ್ತಿತಮ್ ।

ಕೇವಲಂವೀರ್ಯದರ್ಪೇಣನಾನುಬನ್ಧೋವಿಚಿನ್ತಿತಃ ॥ 4 ॥

ಯಃಪಶ್ಚಾತೂರ್ವಕಾರ್ಯಾಣಿಕುರ್ಯಾದೈಶ್ವರ್ಯಮಾಸ್ಥಿತಃ ।

ಪೂರ್ವಞ್ಚೋತ್ತರಕಾರ್ಯಾಣಿ ನ ಸ ವೇದನಯಾನಯಾ ॥ 5 ॥

ದೇಶಕಾಲವಿಹೀನಾನಿಕರ್ಮಾಣಿವಿಪರೀತವತ್ ।

ಕ್ರಿಯಮಾಣಾನಿದುಷ್ಯನ್ತಿಹವೀಂಷ್ಯಪ್ರಯತೇಷ್ವಿವ ॥ 6 ॥

ತ್ರಯಾಣಾಮ್ಪಞ್ಚಧಾಯೋಗಙ್ಕರ್ಮಣಾಂಯಃಪ್ರಪಶ್ಯತಿ ।

ಸಚಿವೈಸ್ಸಮಯಙ್ಕೃತ್ವಾ ಸ ಸಭ್ಯೇವರ್ತತೇಪಥಿ ॥ 7 ॥

ಯಥಾಗಮಂ ಚ ಯೋರಾಜಾಸಮಯಂವಿಚಿಕೀರ್ಷತಿ ।

ಬುಧ್ಯತೇಸಚಿವಾನ್ಬಧ್ಯಾಸುಹೃದಶ್ಚಾನುಪಶ್ಯತಿ ॥ 8 ॥

ಧರ್ಮಮರ್ಥಂ ಚ ಕಾಮಂ ಚ ಸರ್ವಾನ್ವಾರಕ್ಷಸಾಮ್ಪತೇ ।

ಭಜತೇಪುರುಷಃಕಾಲೇತ್ರೀಣಿದ್ವನ್ದ್ವಾನಿವಾಪುನಃ ॥ 9 ॥

ತ್ರಿಷುಚೈತೇಷುಯಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಂಶ್ರುತ್ವಾತನ್ನಾವಬುಧ್ಯತೇ ।

ರಾಜಾವಾರಾಜಮಾತ್ರೋವಾವ್ಯರ್ಥನ್ತಸ್ಯಬಹುಶ್ರುತಮ್ ॥ 10 ॥

ಉಪಪ್ರದಾನಂಸಾನ್ತ್ವಂ ಚ ಭೇದಙ್ಕಾಲೇ ಚ ವಿಕ್ರಮಮ್ ।

ಯೋಗಂ ಚ ರಕ್ಷಸಾಂಶ್ರೇಷ್ಠತಾವುಭೌ ಚ ನಯಾನಯೌ ॥ 11 ॥

ಕಾಲೇಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಾನ್ಯಸ್ಸಮ್ಮನ್ತ್ಱ್ಯಸಚಿವೈಃಸಹ ।

ನಿಷೇವೇತಾತ್ಮವಾನ್ಲೋಕೇ ನ ಸ ವ್ಯಸನಮಾಪ್ನುಯಾತ್ ॥ 12 ॥

ಹಿತಾನುಬನ್ಧಮಾಲೋಚ್ಯಕಾರ್ಯಾತ್ಕಾರ್ಯಮಿಹಾತ್ಮನಃ ।

ರಾಜಾಸಹಾರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞೈಸ್ಸಚಿವೈರ್ಬುಸ್ಸಹಿಜೀವತಿ ॥ 13 ॥

ಅನಭಿಜ್ಞಾಯಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಾನ್ ಪುರುಷಾಃಪಶುಬುದ್ಧಯಃ ।

ಪ್ರಾಗಲ್ಭ್ಯಾದ್ವಕ್ತುಮಿಚ್ಛನ್ತಿಮನ್ತ್ರೇಷ್ವಭ್ಯನ್ತರೀಕೃತಾಃ ॥ 14 ॥

ಅಶಾಸ್ತ್ರವಿದುಷಾನ್ತೇಷಾಂ ನ ಕಾರ್ಯಮಭಿಹಿತಂವಚಃ ।

ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಾನಭಿಜ್ಞಾನಾಂವಿಪುಲಾಂಶ್ರಿಯಮಿಚ್ಛತಾಮ್ ॥ 15 ॥

ಅಹಿತಂ ಚ ಹಿತಾಕಾರನ್ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯಾಜ್ಜಲ್ಪನ್ತಿಯೇನರಾಃ ।

ಅವೇಕ್ಷ್ಯಮನ್ತ್ರಬಾಹ್ಯಾಸ್ತೇಕರ್ತವ್ಯಾಃಕೃತ್ಯದೂಷಣಾಃ ॥ 16 ॥

ವಿನಾಶಯನ್ತೋಭರ್ತಾರಂಸಹಿತಾಶ್ಶತ್ರುಭಿರ್ಬುಧೈಃ ।

ವಿಪರೀತಾನಿಕೃತ್ಯಾನಿಕಾರಯನ್ತೀಹಮನ್ತ್ರಿಣಃ ॥ 17 ॥

ತಾನ್ಭರ್ತಾಮಿತ್ರಸಙ್ಕಾಶಾನಮಿತ್ರಾನ್ಮನ್ತ್ರನಿರ್ಣಯೇ ।

ವ್ಯವಹಾರೇಣಜಾನೀಯಾತ್ಸಚಿವಾನುಪಸಮ್ಹಿತಾನ್ ॥ 18 ॥

ಚಪಲಸ್ಯೇಹಕೃತ್ಯಾನಿಸಹಸಾನುಪ್ರಧಾವತಃ ।

ಛಿದ್ರಮನ್ಯೇಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇಕ್ರೌಞ್ಚಸ್ಯ ಖ ಮಿವದ್ವಿಜಾಃ ॥ 19 ॥

ಯೋಹಿಶತ್ರುಮವಜ್ಞಾಯನಾತ್ಮಾನಮಭಿರಕ್ಷತಿ ।

ಅವಾಪ್ನೋತಿಹಿಸೋಽನರ್ಥಾನ್ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಚವ್ಯವರೋಪ್ಯತೇ ॥ 20 ॥

ಯದುಕ್ತಮಿಹತೇಪೂರ್ವಙ್ಕ್ರಿಯತಾಮನುಜೇನ ಚ ।

ತದೇವನೋಹಿತಂವಾಕ್ಯಂಯದಿಚ್ಛಸಿ ಚ ತತ್ಕುರು ॥ 21 ॥

ತತ್ತುಶ್ರುತ್ವಾದಶಗ್ರೀವಃಕುಮ್ಭಕರ್ಣಸ್ಯಭಾಷಿತಮ್ ।

ಭ್ರುಕುಟಿಞ್ಚೈವಸಞ್ಚಕ್ರೇಕ್ರುದ್ಧಶ್ಚೈನಮಭಾಷತ ॥ 22 ॥

ಮಾನ್ಯೋಗುರುವಾರಿಚಾರ್ಯಃಕಿಮಾನ್ತ್ವಮನುಶಾಸಸಿ ।

ಕಿಮೇವಂವಾಕ್ಛ್ರಮಙ್ಕೃತ್ವಾಕಾಲೇಯುಕ್ತಂವಿಧೀಯತಾಮ್ ॥ 23 ॥

ವಿಭ್ರಮಾಚ್ಚಿತ್ತಮೋಹಾದ್ವಾಬಲವೀರ್ಯಾಶ್ರಯೇಣವಾ ।

ನಾಭಿಪನ್ನಮಿದಾನೀಂಯದ್ವ್ಯರ್ಥಾತಸ್ಯಪುನಃಕಥಾಃ ॥ 24 ॥

ಅಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇತುಯದ್ಯುಕ್ತನ್ತದಿದಾನೀಂವಿಧೀಯತಾಮ್ ।

ಗತನ್ತುನಾನುಶೋಚನ್ತಿಗತನ್ತುಗತಮೇವಹಿ ॥ 25 ॥

ಮಮಾಪನಯಜನ್ದೋಷಂವಿಕ್ರಮೇಣಸಮೀಕುರು ।

ಯದಿಖಲ್ವಸ್ತಿಮೇಸ್ನೇಹೋವಿಕ್ರಮಂವಾಽವಗಚ್ಛಸಿ ॥ 26 ॥

ಯದಿವಕಾರ್ಯಮ್ಮೇತತ್ತೇಹೃದಿಕಾರ್ಯತಮಮ್ಮತಮ್ ।

ಸ ಸುಹೃದ್ಯೋವಿಪನ್ನಾರ್ಥನ್ದೀನಮಭ್ಯವಪದ್ಯತೇ ॥ 27 ॥

ಸ ಬನ್ಧುರ್ಯೋಽಪನೀತೇಷುಸಾಹಾಯ್ಯಾಯೋಪಕಲ್ಪತೇ ।

ತಮಥೈವಮ್ಬ್ರುವಾಣನ್ತುವಚನನ್ಧೀರದಾರುಣಮ್ ॥ 28 ॥

ರುಷ್ಟೋಽಯಮಿತಿವಿಜ್ಞಾಯಶನೈಶ್ಶ್ಲಕ್ಷಣಮುವಾಚ ಹ ।

ಅತೀವಹಿಸಮಾಲಕ್ಷ್ಯಭ್ರಾತರಙ್ಕ್ಷುಭಿತೇನ್ದ್ರಿಯಮ್ ॥ 29 ॥

ಕುಮ್ಭಕರ್ಣಶ್ಶನೈರ್ವಾಕ್ಯಮ್ಬಭಾಷೇಪರಿಸಾನ್ತ್ವಯನ್ ।

ಶೃಣುರಾಜನ್ನವಹಿತೋಮಮವಾಕ್ಯಮರಿನ್ದಮ ॥ 30 ॥

ಅಲಂರಾಕ್ಷಸರಾಜೇನ್ದ್ರ ಸನ್ತಾಪಮುಪಪದ್ಯತೇ ।

ರೋಷಂ ಚ ಸಮ್ಪರಿತ್ಯಜ್ಯಸ್ವಸ್ಥೋಭವಿತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 31 ॥

ನೈತನ್ಮನಸಿಕರ್ತವ್ಯಮ್ಮಯಿಜೀವತಿಪಾರ್ಥಿವ ।

ತಮಹನ್ನಾಶಯಿಷ್ಯಾಮಿಯತ್ಕೃತೇಪರಿತಪ್ಯತೇ ॥ 32 ॥

ಅವಶ್ಯನ್ತುಹಿತಂವಾಚ್ಯಂಸರ್ವಾವಸ್ಥಾನ್ತವಮಯಾ ।

ಬನ್ಧುಭಾವಾದಭಿಹಿತಮ್ಭ್ರಾತೃಸ್ನೇಹಾಚ್ಛಪಾರ್ಥಿವ ॥ 33 ॥

ಸದೃಶಂಯತ್ತುಕಾಲೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ತುಂಸ್ನಿಗ್ಧೇನಬನ್ಧುನಾ ।

ಶತ್ರೂಣಾಙ್ಕದನಮ್ಪಶ್ಯಕ್ರಿಯಮಾಣಮ್ಮಯಾರಣೇ ॥ 34 ॥

ಅದ್ಯಪಶ್ಯಮಹಾಬಾಹೋ ಮಯಾಸಮರಮೂರ್ಧನಿ ।

ಹತೇರಾಮೇಸಹಭ್ರಾತ್ರಾದ್ರವನ್ತೀಂಹರಿವಾಹಿನೀಮ್ ॥ 35 ॥

ಅದ್ಯರಾಮಸ್ಯತದ್ದೃಷ್ಟವಾಮಯಾನೀತಂರಣಾಚ್ಛಿರಃ ।

ಸುಖೀಭವಮಹಾಬಾಹೋ ಸೀತಾಭವತುದುಃಖಿತಾ ॥ 36 ॥

ಅದ್ಯರಾಮಸ್ಯಪಶ್ಯನ್ತುನಿಧನಂಸುಮಹತ್ಪ್ರಿಯಮ್ ।

ಲಙ್ಕಾಯಾಂರಾಕ್ಷಸಾಃಸರ್ವೇಯೇತೇನಿಹತಬಾನ್ಧವಾಃ ॥ 37 ॥

ಅದ್ಯಶೋಕಪರೀತಾನಾಂಸ್ವಬನ್ಧುವಧಕಾರಣಾತ್ ।

ಶತ್ರೋರ್ಯುಧಿವಿನಾಶೇನಕರೋಮ್ಯಸ್ರಪ್ರಮಾರ್ಜನಮ್ ॥ 38 ॥

ಅದ್ಯಪರ್ವತಸಙ್ಕಾಶಂಸಸೂರ್ಯಮಿವತೋಯದಮ್ ।

ವಿಕೀರ್ಣಮ್ಪಶ್ಯಸಮರೇಸುಗ್ರೀವಮ್ಪ್ಲವಗೋತ್ತಮ ॥ 39 ॥

ಕಥಂ ಚ ರಾಕ್ಷಸೈರೇಭಿರ್ಮಯಾ ಚ ಪರಿರಕ್ಷಿತಃ ।

ಜಿಘಾಂಸುಭಿರ್ದಾಶರಥಿಂ ವಧ್ಯಸೇ ತ್ವಮಿಹಾನಘ ॥ 40 ॥

ಮಾನ್ನಿಹತ್ಯಕಿಲತ್ವಾಂಹಿನಿಹನಿಷ್ಯತಿರಾಘವಃ ।

ನಾಹಮಾತ್ಮನಿಸನ್ತಾಪಙ್ಗಚ್ಛೇಯಂರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪ ॥ 41 ॥

ಕಾಮಂವತಿದಾನೀಮಪಿಮಾಂವ್ಯಾದಿಶತ್ವಮ್ಪರನ್ತಪ ।

ನ ಪರಃಪ್ರೇಷಣೀಯಸ್ತೇಯುದ್ಧಾಯಾತುಲವಿಕ್ರಮ ॥ 42 ॥

ಅಹಮುತ್ಸಾದಯಿಷ್ಯಾಮಿಶತ್ರೂಂಸ್ತವಮಹಾಬಲಃ ।

ಯದಿಶಕ್ರೋಯದಿಯಮೋಯದಿಪಾವಕಮಾರುತೌ ॥ 43 ॥

ತಾನಹಂಯೋಧಯಿಷ್ಯಾಮಿಕುಬೇರವರುಣಾವಪಿ ।

ಗಿರಿಮಾತ್ರಶರೀರಸ್ಯಶಿತಶೂಲಧರಸ್ಯಮೇ ॥ 44 ॥

ನರ್ದತಸ್ತೀಕ್ಷಣದಂಷ್ಟ್ರಸ್ಯಬಿಭೀಯಾಚ್ಚಪುರನ್ದರಃ ।

ಅಥವಾತ್ಯಕ್ತಶಸ್ತ್ರಸ್ಯಮೃದ್ನತಸ್ತರಸಾರಿಪೂನ್ ॥ 45 ॥

ನ ಮೇಪ್ರತಿಮುಖೇಸ್ಥಾತುಙ್ಕಶ್ಚಿತ್ ಶಕ್ತೋಜಿಜೀವಿಷುಃ ।

ನೈವಶಕ್ತ್ಯಾ ನ ಗದಯಾನಾಸಿನಾನಿಶಿತೈಶ್ಶರೈಃ ॥ 46 ॥

ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮೇವಸಮ್ರಬ್ದೋಹನಿಷ್ಯಾಮ್ಯಪಿವಜ್ರಿಣಮ್ ।

ಯದಿಮೇಮುಷ್ಟಿವೇಗಂ ಸ ರಾಘವೋಽದ್ಯಸಹಿಷ್ಯತೇ ॥ 47 ॥

ತತಃಪಾಶ್ಯನ್ತಿಬಾಣೌಘಾರುಧಿರಂರಾಘವಸ್ಯತು ।

ಚಿನ್ತಯಾಬಾಧ್ಯಸೇರಾಜನ್ಕಿಮರ್ಥಮ್ಮಯಿತಿಷ್ಠತಿ ॥ 48 ॥

ಸೋಽಹಂಶತ್ರುವಿನಾಶಾಯ ತವ ನಿರ್ಯಾತುಮುದ್ಯತಃ ।

ಮುಞ್ಚರಾಮಾದ್ಭಯಂರಾಜ ನ್ಹನಿಷ್ಯಾಮೀಹಸಮ್ಯುಗೇ ॥ 49 ॥

ರಾಘವಂಲಕ್ಷ್ಮಣಞ್ಚೈವಸುಗ್ರೀವಂ ಚ ಮಹಾಬಲಮ್ ।

ಹನೂಮನ್ತಂ ಚ ರಕ್ಷೋಘ್ನಂಲಙ್ಕಾಯೇನಪ್ರದೀಪಿತಾ ॥ 50 ॥

ಹರೀಂಶ್ಚಾಪಿಹನಿಯಿಷ್ಯಾಮಿಸಂಯುಗೇಸಮವಾಸ್ಥಿವಾನ್ ।

ಅಸಾಧಾರಣಮಿಚ್ಛಾಮಿನದಾತುಮ್ಮಹದ್ಯಶಃ ॥ 51 ॥

ಯದಿಚೇನ್ದ್ರಾದ್ಭಯಂ ರಾಜನ್ಯದಿ ಚಾಪಿ ಸ್ವಯಮ್ಭುವಃ ।

ತತೋಽಹಂ ನಾಶಯಿಷ್ಯಾಮಿ ನೈಶಂ ತಮ ಇವಾಂಶುಮಾನ್ ॥ 52 ॥

ಅಪಿದೇವಾಶ್ಶಯಿಷ್ಯನ್ತೇಕ್ರುದ್ಧೇಮಯಿಮಹೀತಲೇ ।

ಯಮಂ ಚ ಶಮಯಿಷ್ಯಾಮಿಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯಾಮಿಪಾವಕಮ್ ॥ 53 ॥

ಆದಿತ್ಯಮ್ಪಾತಯಿಷ್ಯಾಮಿಸನಕ್ಷತ್ರಮ್ಮಹೀತಲೇ ।

ಶತಕ್ರತುಂವಧಿಷ್ಯಾಮಿಪಾಸ್ಯಾಮಿವರುಣಾಲಯಮ್ ॥ 54 ॥

ಪರ್ವತಾಂಶ್ಚೂರ್ಣಯಿಷ್ಯಾಮಿದಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿಮೇದಿನೀಮ್ ।

ದೀರ್ಘಕಾಲಮ್ಪ್ರಸುಪ್ತಸ್ಯಕುಮ್ಭಕರ್ಣಸ್ಯವಿಕ್ರಮಮ್ ॥ 55 ॥

ಅದ್ಯಪಶ್ಯನ್ತುಭೂತಾನಿಭಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಿಸರ್ವಶಃ ।

ನನ್ವಿದನ್ತ್ರಿದಿವಂಸರ್ವಮಾಹಾರಸ್ಯ ನ ಪೂರ್ಯತೇ ॥ 56 ॥

ವಧೇನತೇದಾಶರಥೇಃಸುಖಾರ್ಹಂಸುಖಂಸಮಾಹರ್ತುಮಹಂವ್ರಜಾಮಿ ।

ನಿಹತ್ಯರಾಮಂಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣೇನಖಾದಾಮಿನ್ಹರಿಯೂಥಮುಖ್ಯಾನ್ ॥ 57 ॥

ರಮಸ್ವರಾಜನ್ ಪಿಬಚಾದ್ಯವಾರುಣೀಙ್ಕುರುಷ್ವಕೃತ್ಯಾನಿವಿನೀಯತಾಮ್ಮ್ ।

ಮಯಾದ್ಯರಾಮೇಗಮಿತೇಯಮಕ್ಷ್ಯಞ್ಚಿರಾಯಸೀತಾವಶಗಾತಿ ॥ 58 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha triṣaṣṭitamassargaḥ |

tasyarākṣasarājasyaniśamyaparidevitam |

kumbhakarṇobabhāṣedaṃvacanamprajahāsa ca || 1 ||

dṛṣṭo doṣo hi yo'smābhiḥ purā mantravinirṇaye |

hiteṣvanabhiyuktena so'yamāsāditastvayā || 2 ||

śīghraṅkhalvabhyupetantvāmphalampāpasyakarmaṇaḥ |

nirayeṣvevapatanaṃyathāduṣkṛtakarmaṇaḥ || 3 ||

prathamaṃvaimahārājakṛtyametadacintitam |

kevalaṃvīryadarpeṇanānubandhovicintitaḥ || 4 ||

yaḥpaścātūrvakāryāṇikuryādaiśvaryamāsthitaḥ |

pūrvañcottarakāryāṇi na sa vedanayānayā || 5 ||

deśakālavihīnānikarmāṇiviparītavat |

kriyamāṇāniduṣyantihavīṃṣyaprayateṣviva || 6 ||

trayāṇāmpañcadhāyogaṅkarmaṇāṃyaḥprapaśyati |

sacivaissamayaṅkṛtvā sa sabhyevartatepathi || 7 ||

yathāgamaṃ ca yorājāsamayaṃvicikīrṣati |

budhyatesacivānbadhyāsuhṛdaścānupaśyati || 8 ||

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca sarvānvārakṣasāmpate |

bhajatepuruṣaḥkāletrīṇidvandvānivāpunaḥ || 9 ||

triṣucaiteṣuyacchreṣṭhaṃśrutvātannāvabudhyate |

rājāvārājamātrovāvyarthantasyabahuśrutam || 10 ||

upapradānaṃsāntvaṃ ca bhedaṅkāle ca vikramam |

yogaṃ ca rakṣasāṃśreṣṭhatāvubhau ca nayānayau || 11 ||

kāledharmārthakāmānyassammantṟyasacivaiḥsaha |

niṣevetātmavānloke na sa vyasanamāpnuyāt || 12 ||

hitānubandhamālocyakāryātkāryamihātmanaḥ |

rājāsahārthatattvajñaissacivairbussahijīvati || 13 ||

anabhijñāyaśāstrārthān puruṣāḥpaśubuddhayaḥ |

prāgalbhyādvaktumicchantimantreṣvabhyantarīkṛtāḥ || 14 ||

aśāstraviduṣānteṣāṃ na kāryamabhihitaṃvacaḥ |

arthaśāstrānabhijñānāṃvipulāṃśriyamicchatām || 15 ||

ahitaṃ ca hitākārandhārṣṭyājjalpantiyenarāḥ |

avekṣyamantrabāhyāstekartavyāḥkṛtyadūṣaṇāḥ || 16 ||

vināśayantobhartāraṃsahitāśśatrubhirbudhaiḥ |

viparītānikṛtyānikārayantīhamantriṇaḥ || 17 ||

tānbhartāmitrasaṅkāśānamitrānmantranirṇaye |

vyavahāreṇajānīyātsacivānupasamhitān || 18 ||

capalasyehakṛtyānisahasānupradhāvataḥ |

chidramanyeprapadyantekrauñcasya kha mivadvijāḥ || 19 ||

yohiśatrumavajñāyanātmānamabhirakṣati |

avāpnotihiso'narthān sthānāccavyavaropyate || 20 ||

yaduktamihatepūrvaṅkriyatāmanujena ca |

tadevanohitaṃvākyaṃyadicchasi ca tatkuru || 21 ||

tattuśrutvādaśagrīvaḥkumbhakarṇasyabhāṣitam |

bhrukuṭiñcaivasañcakrekruddhaścainamabhāṣata || 22 ||

mānyoguruvāricāryaḥkimāntvamanuśāsasi |

kimevaṃvākchramaṅkṛtvākāleyuktaṃvidhīyatām || 23 ||

vibhramāccittamohādvābalavīryāśrayeṇavā |

nābhipannamidānīṃyadvyarthātasyapunaḥkathāḥ || 24 ||

asminkāletuyadyuktantadidānīṃvidhīyatām |

gatantunānuśocantigatantugatamevahi || 25 ||

mamāpanayajandoṣaṃvikrameṇasamīkuru |

yadikhalvastimesnehovikramaṃvā'vagacchasi || 26 ||

yadivakāryammetattehṛdikāryatamammatam |

sa suhṛdyovipannārthandīnamabhyavapadyate || 27 ||

sa bandhuryo'panīteṣusāhāyyāyopakalpate |

tamathaivambruvāṇantuvacanandhīradāruṇam || 28 ||

ruṣṭo'yamitivijñāyaśanaiśślakṣaṇamuvāca ha |

atīvahisamālakṣyabhrātaraṅkṣubhitendriyam || 29 ||

kumbhakarṇaśśanairvākyambabhāṣeparisāntvayan |

śṛṇurājannavahitomamavākyamarindama || 30 ||

alaṃrākṣasarājendra santāpamupapadyate |

roṣaṃ ca samparityajyasvasthobhavitumarhasi || 31 ||

naitanmanasikartavyammayijīvatipārthiva |

tamahannāśayiṣyāmiyatkṛteparitapyate || 32 ||

avaśyantuhitaṃvācyaṃsarvāvasthāntavamayā |

bandhubhāvādabhihitambhrātṛsnehācchapārthiva || 33 ||

sadṛśaṃyattukāle'smin kartuṃsnigdhenabandhunā |

śatrūṇāṅkadanampaśyakriyamāṇammayāraṇe || 34 ||

adyapaśyamahābāho mayāsamaramūrdhani |

haterāmesahabhrātrādravantīṃharivāhinīm || 35 ||

adyarāmasyataddṛṣṭavāmayānītaṃraṇācchiraḥ |

sukhībhavamahābāho sītābhavatuduḥkhitā || 36 ||

adyarāmasyapaśyantunidhanaṃsumahatpriyam |

laṅkāyāṃrākṣasāḥsarveyetenihatabāndhavāḥ || 37 ||

adyaśokaparītānāṃsvabandhuvadhakāraṇāt |

śatroryudhivināśenakaromyasrapramārjanam || 38 ||

adyaparvatasaṅkāśaṃsasūryamivatoyadam |

vikīrṇampaśyasamaresugrīvamplavagottama || 39 ||

kathaṃ ca rākṣasairebhirmayā ca parirakṣitaḥ |

jighāṃsubhirdāśarathiṃ vadhyase tvamihānagha || 40 ||

mānnihatyakilatvāṃhinihaniṣyatirāghavaḥ |

nāhamātmanisantāpaṅgaccheyaṃrākṣasādhipa || 41 ||

kāmaṃvatidānīmapimāṃvyādiśatvamparantapa |

na paraḥpreṣaṇīyasteyuddhāyātulavikrama || 42 ||

ahamutsādayiṣyāmiśatrūṃstavamahābalaḥ |

yadiśakroyadiyamoyadipāvakamārutau || 43 ||

tānahaṃyodhayiṣyāmikuberavaruṇāvapi |

girimātraśarīrasyaśitaśūladharasyame || 44 ||

nardatastīkṣaṇadaṃṣṭrasyabibhīyāccapurandaraḥ |

athavātyaktaśastrasyamṛdnatastarasāripūn || 45 ||

na mepratimukhesthātuṅkaścit śaktojijīviṣuḥ |

naivaśaktyā na gadayānāsināniśitaiśśaraiḥ || 46 ||

hastābhyāmevasamrabdohaniṣyāmyapivajriṇam |

yadimemuṣṭivegaṃ sa rāghavo'dyasahiṣyate || 47 ||

tataḥpāśyantibāṇaughārudhiraṃrāghavasyatu |

cintayābādhyaserājankimarthammayitiṣṭhati || 48 ||

so'haṃśatruvināśāya tava niryātumudyataḥ |

muñcarāmādbhayaṃrāja nhaniṣyāmīhasamyuge || 49 ||

rāghavaṃlakṣmaṇañcaivasugrīvaṃ ca mahābalam |

hanūmantaṃ ca rakṣoghnaṃlaṅkāyenapradīpitā || 50 ||

harīṃścāpihaniyiṣyāmisaṃyugesamavāsthivān |

asādhāraṇamicchāminadātummahadyaśaḥ || 51 ||

yadicendrādbhayaṃ rājanyadi cāpi svayambhuvaḥ |

tato'haṃ nāśayiṣyāmi naiśaṃ tama ivāṃśumān || 52 ||

apidevāśśayiṣyantekruddhemayimahītale |

yamaṃ ca śamayiṣyāmibhakṣayiṣyāmipāvakam || 53 ||

ādityampātayiṣyāmisanakṣatrammahītale |

śatakratuṃvadhiṣyāmipāsyāmivaruṇālayam || 54 ||

parvatāṃścūrṇayiṣyāmidārayiṣyāmimedinīm |

dīrghakālamprasuptasyakumbhakarṇasyavikramam || 55 ||

adyapaśyantubhūtānibhakṣyamāṇānisarvaśaḥ |

nanvidantridivaṃsarvamāhārasya na pūryate || 56 ||

vadhenatedāśaratheḥsukhārhaṃsukhaṃsamāhartumahaṃvrajāmi |

nihatyarāmaṃsahalakṣmaṇenakhādāminhariyūthamukhyān || 57 ||

ramasvarājan pibacādyavāruṇīṅkuruṣvakṛtyānivinīyatāmm |

mayādyarāmegamiteyamakṣyañcirāyasītāvaśagāti || 58 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||