6.31 Yuddhakanda - Ekatrimsha Sargah

ॐ

6.31 ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡ - ಏಕತ್ರಿಂಶ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಏಕತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ತತಸ್ತಮಕ್ಷೋಭ್ಯಬಲಂಲಙ್ಕಾಧಿಪತಯೇಚರಾಃ ।

ಸುವೇಲೇರಾಘವಂಶೈಲೇನಿವಿಷ್ಟಮ್ಪ್ರತ್ಯವೇದಯನ್ ॥ 1 ॥

ಚಾರಾಣಾಂರಾವಣಶ್ಶ್ರುತ್ವಾಪ್ರಾಪ್ತಂರಾಮಮ್ಮಹಾಬಲಮ್ ।

ಜಾತೋದ್ವೇಗೋಽಭವತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಚಿವಾನಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 2 ॥

ಮನ್ತ್ರಿಣಶ್ಶೀಘ್ರಮಾಯಾನ್ತುಸರ್ವೇವೈಸುಸಮಾಹಿತಾಃ ।

ಅಯನ್ನೋಮನ್ತ್ರಕಾಲೋಹಿಸಮ್ಪ್ರಪ್ತಾಇತಿರಾಕ್ಷಸಾಃ ॥ 3 ॥

ತಸ್ಯತದ್ವಚನಂಶ್ರುತ್ವಾಮನ್ತ್ರಿಣೋಽಭ್ಯಾಗಮನ್ ದ್ರುತಮ್ ।

ತತಸ್ಸಮನ್ತ್ರಯಾಮಾಸರಾಕ್ಷಸೈಸ್ಸಚಿವೈಸ್ಸಹ ॥ 4 ॥

ಮನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾಸದುರ್ಧರ್ಷಃಕ್ಷಮಂಯತ್ಸಮನನ್ತರಮ್ ।

ವಿಸರ್ಜಯಿತ್ವಾಸಚಿವಾನ್ಪ್ರವಿವೇಶಸ್ವಮಾಲಯಮ್ ॥ 5 ॥

ತತೋರಾಕ್ಷಸಮಾಹೂಯವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವಮ್ಮಹಾಬಲಮ್ ।

ಮಾಯಾವಿದಮ್ಮಹಾಮಾಯಃಪ್ರಾವಿಶದ್ಯತ್ರಮೈಥಿಲೀ ॥ 6 ॥

ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವಞ್ಚಮಾಯಾಜ್ಞಮಬ್ರವೀದ್ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪಃ ।

ಮೋಹಯಿಷ್ಯಾವಹೇಸೀತಾಮ್ಮಾಯಯಾಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ॥ 7 ॥

ಶಿರೋಮಾಯಾಮಯಙ್ಗೃಹ್ಯರಾಘವಸ್ಯನಿಶಾಚರಃ ।

ತ್ವಮ್ಮಾಂಸಮುತಿಷ್ಠಸ್ವಮಹಚ್ಚಸಶರನ್ಧನುಃ ॥ 8 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತಥೇತ್ಯಾಹವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವೋನಿಶಾಚರಃ ।

ದರ್ಶಯಾಮಾಸತಾಮ್ಮಾಯಾಂಸುಪ್ರಯುಕ್ತಾಂಸರಾವಣೇ ॥ 9 ॥

ತಸ್ಯತುಷ್ಟೋಽಭವದ್ರಾಜಾಪ್ರದದೌಚವಿಭೂಷಣಮ್ ।

ಅಶೋಕವನಿಕಾಯಾನ್ತುಸೀತಾದರ್ಶನಲಾಲಸಃ ।

ವೈರೃತಾನಾಮಧಿಪತಿಸ್ಸಂವಿವೇಶಮಹಾಬಲಃ ॥ 10 ॥

ತತೋದೀನಾಮದೈನ್ಯಾರ್ಹಾನ್ದದರ್ಶಧನದಾನುಜಃ ॥ 11 ॥

ಅಧೋಮುಖೀಂಶೋಕಪರಾಮುಪವಿಷ್ಟಾಮ್ಮಹೀತಲೇ ।

ಭರ್ತಾರಮೇವಧ್ಯಾಯನ್ತೀಮಶೋಕವವಿಕಾಙ್ಗತಾಮ್ ॥ 12 ॥

ಉಪಾಸ್ಯಮಾನಾಙ್ಘೋರಾಭೀರಾಕ್ಷಸೀಭಿರಿತಸ್ತತಃ ।

ಉಪಸೃತ್ಯತತಸ್ಸೀತಾಮ್ಪ್ರಹರ್ಷನ್ನಾಮಕೀರ್ತಯನ್ ॥ 13 ॥

ಇದಞ್ಚವಚನನ್ಧೃಷ್ಟಮುವಾಚಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ।

ಸಾನ್ತ್ವ್ಯಮಾನಾಮಯಾಭದ್ರೇಯಮುಪಾಶ್ರಿತ್ಯವಲ್ಗಸೇ ।

ಖರಹನ್ತಾಸತೇಭರ್ತಾರಾಘವಸ್ಸಮರೇಹತಃ ॥ 14 ॥

ಛಿನ್ನನ್ತೇಸರ್ವತೋಮೂಲನ್ದರ್ಪಸ್ತೇನಿಹತೋಮಯಾ ।

ವ್ಯಸನೇನಾತ್ಮನಸ್ಸೀತೇ ಮಮಭಾರ್ಯಾಭವಿಷ್ಯಸಿ ॥ 15 ॥

ವಿಸೃಜೇಮಾಮ್ಮತಿಮ್ಮೂಢೇಃ ಕಿಮ್ಮೃತೇನಕರಿಷ್ಯಸಿ ।

ಭವಸ್ವಭದ್ರೇಃ ಭಾರ್ಯಾಣಾಂಸರ್ವೇಸಾಮೀಶ್ವರೀಮಮ ॥ 16 ॥

ಅಲ್ಪಪುಣ್ಯೇಃ ನಿವೃತ್ತಾರ್ಥೇಃ ಮೂಢೇಃ ಪಣ್ಡಿತಮಾನಿನಿಃ ।

ಶೃಣುಭರ್ತೃವಧಂಸೀತೇಃ ಘೋರಂವೃತ್ರವಧಂಯಥಾ ॥ 17 ॥

ಸಮಾಯಾತಸ್ಸಮುದ್ರಾನ್ತಮ್ಮಾಂಹನ್ತುಙ್ಕಿಲರಾಘವಃ ।

ವಾನರೇನ್ದ್ರಪ್ರಣೀತೇನಬಲೇನಮಹತಾವೃತಃ ॥ 18 ॥

ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಸ್ಸಮುದ್ರಸ್ಯಪೀಡ್ಯತೀರಮಥೋತ್ತರಮ್ ।

ಬಲೇನಮಹತಾರಾಮೋವ್ರಜತ್ಯಸ್ತನ್ದಿವಾಕರೇ ॥ 19 ॥

ಅಥಾಧ್ವನಿಪರಿಶ್ರಾನ್ತಮರ್ಧರಾತ್ರೇಸ್ಥಿತಮ್ಬಲಮ್ ।

ಸುಖಸುಪ್ತಂಸಮಾಸಾದ್ಯಚಾರಿತ್ರಮ್ಪ್ರಥಮಞ್ಚರೈಃ ॥ 20 ॥

ತತ್ಪ್ರಹಸ್ತಪ್ರಣೀತೇನಬಲೇನಮಹತಾಮಮ ।

ಬಲಮಸ್ಯಹತಂರಾತ್ರೌಯತ್ರರಾಮಸ್ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 21 ॥

ಪಟ್ಟಸಾನ್ಪರಿಘಾಂಶ್ಚಕ್ರಾನ್ದಣ್ಡಾನ್ಮಹಾಯಶಾನ್ ।

ಬಾಣಜಾಲಾನಿಶೂಲಾನಿಭಾಸ್ವರಾನ್ಕೂಟಮುದ್ಗರಾನ್ ॥ 22 ॥

ಯಷ್ಟೀಶ್ಚತೋಮರಾನ್ ಶಕ್ತೀಶ್ಚಕ್ರಾಣಿಮುಸಲಾನಿಚ ।

ಉದ್ಯಮ್ಯೋದ್ಯಮ್ಯರಕ್ಷೋಭಿರ್ವಾನರೇಷುನಿಪಾತಿತಾಮ್ ॥ 23 ॥

ಅಥಸುಪ್ತಸ್ಯರಾಮಸ್ಯಪ್ರಹಸ್ತೇನಪ್ರಮಾಥಿನಾ ।

ಅಸಕ್ತಙ್ಕೃತಹಸ್ತೇನಶಿರಶ್ಛಿನ್ನಮ್ಮಹಾಸಿನಾ ॥ 24 ॥

ವಿಭೀಷಣಸ್ಸಮುತ್ಪತ್ಯನಿಗೃಹೀತೋಯದೃಚ್ಛಯಾ ।

ದಿಶಃಪ್ರವ್ರಾಜಿತಸ್ಸರ್ವೈಸ್ಸರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಃಪ್ಲವಗೈಸ್ಸಹಾ ॥ 25 ॥

ಸುಗ್ರೀವೋಗ್ರೀನಯಾಸೀತೇಭಗ್ನಯಾಪ್ಲವಗಾಧಿಪಃ ।

ನಿರಸ್ತಹನುಕಶ್ಶೇತೇಹನುಮಾನ್ರಾಕ್ಷಸೈರ್ಹತಃ ॥ 26 ॥

ಜಾಮ್ಬವಾನಥಜಾನುಭ್ಯಾಮುತ್ಪತನ್ನಿಹತೋಯುಧಿ ।

ಪಟ್ಟಸೈರ್ಬಹುಭಿಶ್ಛಿನ್ನೋನಿಕೃತ್ತಃಪಾದಪೋಯಥಾ ॥ 27 ॥

ಮೈನ್ದಶ್ಚದ್ವಿವಿದಶ್ಚೋಭೌನಿಹತೌವಾನರರ್ಷಭೌ ॥ 28 ॥

ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ತೌರುದನ್ತೌಚರುಧಿರೇಣಸಮುಕ್ಷಿತೌ ।

ಅಸಿನಾವ್ಯಾಯತೌಛಿನ್ನೌಮಧ್ಯೇಹ್ಯರಿನಿಷೂದನೌ ॥ 29 ॥

ಅನುತಿಷ್ಠತಿಮೇದಿನ್ಯಾಮ್ಪನಸಃಪನಸೋಯಥಾ ॥ 30 ॥

ನಾರಾಚೈರ್ಬಹುಭಿಶ್ಚಿನ್ನಶ್ಶೇತೇದರ್ಯಾನ್ದರೀಮುಖಃ ।

ಕುಮುದಸ್ತುಮಹಾತೇಜಾನಿಷ್ಕೂಜನ್ಸಾಯಕೈಃ ಕೃತಃ ॥ 31 ॥

ಅಙ್ಗದೋಬಹುಭಿಶ್ಛಿನ್ನಶ್ಶರೈರಾಸಾದ್ಯರಾಕ್ಷಸೈಃ ।

ಪತಿತೋರುಧಿರೋದ್ಗಾರೀಕ್ಷಿತೌನಿಪತಿತಾಙ್ಗದಃ ॥ 32 ॥

ಹರಯೋಮಥಿತಾನಾಗೈರಥಜಾತೈಸ್ತಥಾಪರೇ ।

ಶಯಿತಾಮೃದಿತಾಶ್ಚಾಶ್ವೈರ್ಯಾಯುವೇಗೈರಿವಾಮ್ಬುದಾಃ ॥ 33 ॥

ಪ್ರಹೃತಾಶ್ಚಪರೇತ್ರಸ್ತಾಹಸ್ಯಮಾನಾಜಘನ್ಯತಃ ।

ಅಭಿದ್ರುತಾಸ್ತುರಕ್ಷೋಭಿಸ್ಸಿಂಹೈರಿವಮಹಾದ್ವಿಪಾಃ ॥ 34 ॥

ಸಾಗರೇಪತಿತಾಃಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿಗ್ದಗನಮಾಶ್ರಿತಾಃ ।

ಋಕ್ಷಾವೃಕ್ಷಾನುಪಾರೂಢಾವಾನರೀಂವೃತ್ತಿಮಾಶ್ರಿತಾಃ ॥ 35 ॥

ಸಾಗರಸ್ಯಚತೀರೇಷುಶೈಲೇಷುಚವನೇಷುಚ ।

ಪಿಙ್ಗಲಾಸ್ತೇವಿರೂಪಾಕ್ಷೈರ್ಬಹುಭಿರ್ಬಹವೋಹತಾಃ ॥ 36 ॥

ಏವನ್ತವಹತೋಭರ್ತಾಸಸೈನ್ಯೋಮಮಸೇನಯಾ ।

ಕ್ಷತಜಾರ್ದ್ರಂರಜೋಧ್ವಸ್ತಮಿದಞ್ಚಸ್ಯಾಹೃತಂಶಿರಃ ॥ 37 ॥

ತತಃಪರಮದುರ್ಧರ್ಷೋರಾವಣೋರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಃ ।

ಸೀತಾಯಾಮುಪಶನ್ತ್ಯಾಂರಾಕ್ಷಸೀಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 38 ॥

ರಾಕ್ಷಸಙ್ಕ್ರೂರಕರ್ಮಾಣಂವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವನ್ತ್ವಮಾನಯ ।

ಯೇನತದ್ರಾಘವಶಿರಸ್ಸಙ್ಗ್ರಾಮಾತ್ಸ್ವಯಮಾಹೃತಮ್ ॥ 39 ॥

ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವಸ್ತತೋಗೃಹ್ಯಶಿರಸ್ತತ್ಸಶರಾಸನಮ್ ।

ಪ್ರಣಾಮಂಶಿರಸಾಕೃತ್ವಾರಾವಣಸ್ಯಾಗ್ರತಸ್ಥಿತಃ ॥ 40 ॥

ತಮಬ್ರವೀತ್ತತೋರಾಜಾರಾವಣೋರಾಕ್ಷಸಂಸ್ಥಿತಮ್ ।

ವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವಮ್ಮಹಾಜಿಹ್ವಂಸಮೀಪಪರಿವರ್ತಿನಮ್ ॥ 41 ॥

ಅಗ್ರತಃಕುರುಸೀತಾಯಾಶ್ಶೀಘ್ರನ್ದಾಶರಧೇಶಶಿರಃ ।

ಅವಸ್ಥಾಮ್ಪಶ್ಚಿಮಾಮ್ಭರ್ತುಃಕೃಪಣಾಸಾಧುಪಶ್ಯತು ॥ 42 ॥

ಏವಮುಕ್ತನ್ತುತದ್ರಕ್ಷಶಶಿರಸ್ತತ್ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಮ್ ।

ಉಪನಿಕ್ಷಿಪ್ಯಸೀತಾಯಾಃಕ್ಷಿಪ್ರಮನ್ತರಧೀಯತ ॥ 43 ॥

ರಾವಣಶ್ಚಾಪಿಚಿಕ್ಷೇಪಭಸ್ವರಙ್ಕಾರ್ಮುಕಮ್ಮಹತ್ ।

ತ್ರಿಷುಲೋಕೇಷುವಿಖ್ಯಾತಂಸೀತಾಮಿದಮುವಾಚಹ ॥ 44 ॥

ಇದನ್ತುತವರಾಮಸ್ಯಕಾರ್ಮುಕಞ್ಜ್ಯಾಸಮಾಯುತಮ್ ।

ಇಹಪ್ರಹಸ್ತೇನಾನೀತಂಹತ್ವಾತನ್ನಿಶಿಮಾನುಷಮ್ ॥ 45 ॥

ಸವಿದ್ಯುಜ್ಜಿಹ್ವೇನಸಹೈವತಚ್ಛಿರೋಧನುಶ್ಚಭೂಮೌವಿನಿಕೀರ್ಯರಾವಣಃ ।

ವಿದೇಹರಾಜಸ್ಯಸುತಾಂಯಶಸ್ವಿನೀನ್ತತೋಽಬ್ರವೀತ್ತಾಮ್ಭವಮೇವಶಾನುಗಾ ॥ 46 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಏಕತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha ekatriṃśassargaḥ |

tatastamakṣobhyabalaṃlaṅkādhipatayecarāḥ |

suvelerāghavaṃśaileniviṣṭampratyavedayan || 1 ||

cārāṇāṃrāvaṇaśśrutvāprāptaṃrāmammahābalam |

jātodvego'bhavatkiñcitsacivānidamabravīt || 2 ||

mantriṇaśśīghramāyāntusarvevaisusamāhitāḥ |

ayannomantrakālohisampraptāitirākṣasāḥ || 3 ||

tasyatadvacanaṃśrutvāmantriṇo'bhyāgaman drutam |

tatassamantrayāmāsarākṣasaissacivaissaha || 4 ||

mantrayitvāsadurdharṣaḥkṣamaṃyatsamanantaram |

visarjayitvāsacivānpraviveśasvamālayam || 5 ||

tatorākṣasamāhūyavidyujjihvammahābalam |

māyāvidammahāmāyaḥprāviśadyatramaithilī || 6 ||

vidyujjihvañcamāyājñamabravīdrākṣasādhipaḥ |

mohayiṣyāvahesītāmmāyayājanakātmajām || 7 ||

śiromāyāmayaṅgṛhyarāghavasyaniśācaraḥ |

tvammāṃsamutiṣṭhasvamahaccasaśarandhanuḥ || 8 ||

evamuktastathetyāhavidyujjihvoniśācaraḥ |

darśayāmāsatāmmāyāṃsuprayuktāṃsarāvaṇe || 9 ||

tasyatuṣṭo'bhavadrājāpradadaucavibhūṣaṇam |

aśokavanikāyāntusītādarśanalālasaḥ |

vairṛtānāmadhipatissaṃviveśamahābalaḥ || 10 ||

tatodīnāmadainyārhāndadarśadhanadānujaḥ || 11 ||

adhomukhīṃśokaparāmupaviṣṭāmmahītale |

bhartāramevadhyāyantīmaśokavavikāṅgatām || 12 ||

upāsyamānāṅghorābhīrākṣasībhiritastataḥ |

upasṛtyatatassītāmpraharṣannāmakīrtayan || 13 ||

idañcavacanandhṛṣṭamuvācajanakātmajām |

sāntvyamānāmayābhadreyamupāśrityavalgase |

kharahantāsatebhartārāghavassamarehataḥ || 14 ||

chinnantesarvatomūlandarpastenihatomayā |

vyasanenātmanassīte mamabhāryābhaviṣyasi || 15 ||

visṛjemāmmatimmūḍheḥ kimmṛtenakariṣyasi |

bhavasvabhadreḥ bhāryāṇāṃsarvesāmīśvarīmama || 16 ||

alpapuṇyeḥ nivṛttārtheḥ mūḍheḥ paṇḍitamāniniḥ |

śṛṇubhartṛvadhaṃsīteḥ ghoraṃvṛtravadhaṃyathā || 17 ||

samāyātassamudrāntammāṃhantuṅkilarāghavaḥ |

vānarendrapraṇītenabalenamahatāvṛtaḥ || 18 ||

sanniviṣṭassamudrasyapīḍyatīramathottaram |

balenamahatārāmovrajatyastandivākare || 19 ||

athādhvanipariśrāntamardharātresthitambalam |

sukhasuptaṃsamāsādyacāritramprathamañcaraiḥ || 20 ||

tatprahastapraṇītenabalenamahatāmama |

balamasyahataṃrātrauyatrarāmassalakṣmaṇaḥ || 21 ||

paṭṭasānparighāṃścakrāndaṇḍānmahāyaśān |

bāṇajālāniśūlānibhāsvarānkūṭamudgarān || 22 ||

yaṣṭīścatomarān śaktīścakrāṇimusalānica |

udyamyodyamyarakṣobhirvānareṣunipātitām || 23 ||

athasuptasyarāmasyaprahastenapramāthinā |

asaktaṅkṛtahastenaśiraśchinnammahāsinā || 24 ||

vibhīṣaṇassamutpatyanigṛhītoyadṛcchayā |

diśaḥpravrājitassarvaissarlakṣmaṇaḥplavagaissahā || 25 ||

sugrīvogrīnayāsītebhagnayāplavagādhipaḥ |

nirastahanukaśśetehanumānrākṣasairhataḥ || 26 ||

jāmbavānathajānubhyāmutpatannihatoyudhi |

paṭṭasairbahubhiśchinnonikṛttaḥpādapoyathā || 27 ||

maindaścadvividaścobhaunihatauvānararṣabhau || 28 ||

niśśvasantaurudantaucarudhireṇasamukṣitau |

asināvyāyatauchinnaumadhyehyariniṣūdanau || 29 ||

anutiṣṭhatimedinyāmpanasaḥpanasoyathā || 30 ||

nārācairbahubhiścinnaśśetedaryāndarīmukhaḥ |

kumudastumahātejāniṣkūjansāyakaiḥ kṛtaḥ || 31 ||

aṅgadobahubhiśchinnaśśarairāsādyarākṣasaiḥ |

patitorudhirodgārīkṣitaunipatitāṅgadaḥ || 32 ||

harayomathitānāgairathajātaistathāpare |

śayitāmṛditāścāśvairyāyuvegairivāmbudāḥ || 33 ||

prahṛtāścaparetrastāhasyamānājaghanyataḥ |

abhidrutāsturakṣobhissiṃhairivamahādvipāḥ || 34 ||

sāgarepatitāḥkecitkecigdaganamāśritāḥ |

ṛkṣāvṛkṣānupārūḍhāvānarīṃvṛttimāśritāḥ || 35 ||

sāgarasyacatīreṣuśaileṣucavaneṣuca |

piṅgalāstevirūpākṣairbahubhirbahavohatāḥ || 36 ||

evantavahatobhartāsasainyomamasenayā |

kṣatajārdraṃrajodhvastamidañcasyāhṛtaṃśiraḥ || 37 ||

tataḥparamadurdharṣorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |

sītāyāmupaśantyāṃrākṣasīmidamabravīt || 38 ||

rākṣasaṅkrūrakarmāṇaṃvidyujjihvantvamānaya |

yenatadrāghavaśirassaṅgrāmātsvayamāhṛtam || 39 ||

vidyujjihvastatogṛhyaśirastatsaśarāsanam |

praṇāmaṃśirasākṛtvārāvaṇasyāgratasthitaḥ || 40 ||

tamabravīttatorājārāvaṇorākṣasaṃsthitam |

vidyujjihvammahājihvaṃsamīpaparivartinam || 41 ||

agrataḥkurusītāyāśśīghrandāśaradheśaśiraḥ |

avasthāmpaścimāmbhartuḥkṛpaṇāsādhupaśyatu || 42 ||

evamuktantutadrakṣaśaśirastatpriyadarśanam |

upanikṣipyasītāyāḥkṣipramantaradhīyata || 43 ||

rāvaṇaścāpicikṣepabhasvaraṅkārmukammahat |

triṣulokeṣuvikhyātaṃsītāmidamuvācaha || 44 ||

idantutavarāmasyakārmukañjyāsamāyutam |

ihaprahastenānītaṃhatvātanniśimānuṣam || 45 ||

savidyujjihvenasahaivatacchirodhanuścabhūmauvinikīryarāvaṇaḥ |

videharājasyasutāṃyaśasvinīntato'bravīttāmbhavamevaśānugā || 46 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||