6.117 Yuddhakanda - Saptadashadhikashatatama Sargah

ॐ

6.117 ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡ - ಸಪ್ತದಶಾಧಿಕಶತತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ಸಪ್ತದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ಸ ಉವಾಚಮಹಾಪ್ರಾಮಸ್ಸೋಽಭಿವಾದ್ಯಪ್ಲವಙ್ಗಮಃ ।

ರಾಮಂವಚನಮರ್ಥಜ್ಞೋವರಂಸರ್ವಧನುಷ್ಮತಾಮ್ ॥ 1 ॥

ಯನ್ನಿಮಿತ್ತೋಽಯಮಾರಮ್ಬಃಕರ್ಮಣಾಂಯಃಫಲೋದಯಃ ।

ತಾನ್ದೇವೀಂಶೋಕಸನ್ತಪ್ತಾನ್ದ್ರಷ್ಟುಮರ್ಹಸಿಮೈಥಿಲೀಮ್ ॥ 2 ॥

ಸಾಹಿಶೋಕಸಮಾವಿಷ್ಟಾಬಾಷ್ಪಪರ್ಯಾಕುಲೇಕ್ಷಣಾ ।

ಮೈಥಿಲೀವಿಜಯಂಶ್ರುತ್ವಾದ್ರಷ್ಟುನ್ತ್ವಾಮಭಿಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ ॥ 3 ॥

ಪೂರ್ವಕಾತ್ಪ್ರತ್ಯಯಾಚ್ಚಾಹಮುಕ್ತೋವಿಶ್ವಸ್ತಯಾತಯಾ ।

ಭರ್ತಾರನ್ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿಕೃತಾರ್ಥಂಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ॥ 4 ॥

ಏವಮುಕ್ತೋಹನುಮತಾರಾಮೋಧರ್ಮಭೃತಾಂವರಃ ।

ಆಗಚ್ಛತ್ಸಹಸಾಧ್ಯಾನಮೀಷದ್ಭಾಷ್ಪಪರಿಪ್ಲುತಃ ॥ 5 ॥

ದೀರ್ಘಮುಷ್ಣಂವಿನಿಃಶ್ವಸ್ಯಜಗತೀಮವಲೋಕಯನ್ ।

ಉವಾಚಮೇಘಸಙ್ಕಾಶಂವಿಭೀಷಣಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ ॥ 6 ॥

ದಿವ್ಯಾಙ್ಗರಾಗಾಂವೈದೇಹೀನ್ದಿವ್ಯಾಭರಣಭೂಷಿತಾಮ್ ।

ಇಹಸೀತಾಂಶಿರಃಸ್ನಾತಾಮುಪಸ್ಥಾಪಯಮಾಚಿರಮ್ ॥ 7 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತುರಾಮೇಣತ್ವರಮಾಣೋವಿಭೀಷಣಃ ।

ಪ್ರವಿಶ್ಯಾನ್ತಃಪುರಂಸೀತಾಂಸ್ತ್ರೀಭಿಸ್ಸ್ವಾಭಿರೋಚದಯತ್ ॥ 8 ॥

ತತಸ್ಸೀತಾಮ್ಮಹಾಭಾಗಾನ್ದೃಷ್ಟವೋವಾಚವಿಭೀಷಣಃ ।

ಮೂರ್ಧ್ನಿಬದ್ಧಾಞ್ಜಲಿಶ್ರೀಮಾನ್ವಿನೀತೋರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರಃ ॥ 9 ॥

ದಿವ್ಯಾಙ್ಗರಾಗಾವೈದೇಹೀದಿವ್ಯಾಭರಣಭೂಷಿತಾ ।

ಯಾನಮಾರೋಹಭದ್ರನ್ತೇಭರ್ತಾತ್ವಾನ್ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛತಿ ॥ 10 ॥

ಏವಮುಕ್ತಾತುವೈದೇಹೀಪ್ರತ್ಯುವಾಚವಿಭೀಷಣಮ್ ।

ಅಸ್ನಾತ್ವಾದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿಭರ್ತಾರಂರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ ॥ 11 ॥

ತಸ್ಯಾಸ್ತದ್ವಚನಂಶ್ರುತ್ವಾಪ್ರತ್ಯುವಾಚವಿಭೀಷಣಃ ।

ಯಥಾಹರಾಮೋಭಹರ್ತಾತೇತತ್ತಥಾಕರ್ತುಮಾರ್ಹಸಿಮಾರ್ಹಸಿ ॥ 12 ॥

ತಸ್ಯತದ್ವಚನಂಶ್ರುತ್ವಾಮೈಥಿಲೀಪತಿದೇವತಾ ।

ಭರ್ತೃಭಕ್ತ್ಯಾವೃತಾಸಾಧ್ವೀತಥೇತಿಪ್ರತ್ಯಭಾಷತ ॥ 13 ॥

ತತಸ್ಸೀತಾಂಶಿರಃಸ್ನಾತಾಂಸಂಯುಕ್ತಾಮ್ಪ್ರತಿಕರ್ಮಣಾ ।

ಮಹಾರ್ಹಾಭರಣೋಪೇತಾಮ್ಮಹಾರ್ಹಾಮ್ಬರಧಾರಿಣೀಮ್ ॥ 14 ॥

ಆರೋಪ್ಯಶಿಬಿಕಾನ್ದೀಪ್ತಾಮ್ಪರಾರ್ಘ್ಯಾಮ್ಬರಸಮ್ವೃತಾಮ್ ।

ರಾಕ್ಷಸೈರ್ಭಹುಭಿರ್ಗುಪ್ತಾಮಾಜಹಾರವಿಭೀಷಣಃ ॥ 15 ॥

ಸೋಽಭಿಗಮ್ಯಮಹಾತ್ಮಾನಞ್ಜ್ಞಾತಾವಪಿಧ್ಯಾನಮಾಸ್ಥಿತಮ್ ।

ಪ್ರಣತಶ್ಚಪ್ರಹೃಷ್ಟಶ್ಚಪ್ರಾಪ್ತಾಂಸೀತಾನ್ನ್ಯವೇದಯತ್ ॥ 16 ॥

ತಾಮಾಗತಾಮುಪಶ್ರುತ್ಯರಕ್ಷೋಗೃಹಚಿರೋಷಿತಾಮ್ ।

ಹರ್ಷೋದೈನ್ಯಞ್ಚ ರೋಷಶ್ಚತ್ರಯಂರಾಘವಮಾವಿಶತ್ ॥ 17 ॥

ತತಃಪಾರ್ಶ್ವಗತನ್ದೃಷ್ಟವಾಸವಿಮರ್ಶಂವಿಚಾರಯನ್ ।

ವಿಭೀಷಣಮಿದಂವಾಕ್ಯಮಹೃಷ್ಟೋರಾಘವೋಽಬ್ರವೀತ್ ॥ 18 ॥

ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತೇಸೌಮ್ಯನಿತ್ಯಮ್ಮದ್ವಿಜಯೇರತ ।

ವೈದೇಹೀಸನ್ನಿಕರ್ಷಮ್ಮೇಶೀಘ್ರಂಸಮುಪಗಚ್ಛತು ॥ 19 ॥

ತಸ್ಯತದ್ವಚನಂಶ್ರುತ್ವಾರಾಘವಸ್ಯವಿಭೀಷಣಃ ।

ತೂರ್ಣಮುತ್ಸಾರಣನ್ತತ್ರಕಾರಯಾಮಾಸಧರ್ಮವಿತ್ ॥ 20 ॥

ಕಞ್ಚುಕೋಷ್ಣೀಷಿಣಸ್ತತ್ರವೇತ್ರಜರ್ಜರಪಾಣಯಃ ।

ಉತ್ಸಾರಯನ್ತಸ್ತಾನ್ಯೋಧಾನ್ಸಮನ್ತಾತ್ ಪರಿಚಕ್ರಮುಃ ॥ 21 ॥

ಋಕ್ಷಾಣಾಂವಾನರಾಣಾಂ ಚ ರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ ।

ವೃನ್ದಾನ್ಯುತ್ಸಾರ್ಯಮಾಣಾನಿದೂರಮುತ್ತಸ್ಥುರನ್ತತಃ ॥ 22 ॥

ತೇಷಾಮುತ್ಸಾರ್ಯಮಾಣಾನಾನ್ನಿಃಸ್ವನಃಸುಮಹಾನಭೂತ್ ।

ವಾಯುನೋದ್ಧೂಯಾಮಾನಸ್ಯಸಾಗರಸ್ಯೇವನಿಃಸ್ವನಃ ॥ 23 ॥

ಉತ್ಸಾರ್ಯಮಾಣಾನ್ ದೃಷ್ಟವಾಥಜಗತ್ಯಾಞ್ಜಾತಸಮ್ಭ್ರಮಾನ್ ।

ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಾತ್ತದಮರ್ಷಾಚ್ಚವಾರಯಾಮಾಸರಾಘವಃ ॥ 24 ॥

ಸಂರಮ್ಬಶ್ಚಾಬ್ರವೀದ್ರಾಮಶ್ಚಕ್ಷುಷಾಪ್ರದಹನ್ನಿವ ।

ವಿಭೀಷಣಮ್ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಂಸೋಪಾಲಮ್ಬಮಿದಂವಚಃ ॥ 25 ॥

ಕಿಮರ್ಥಮ್ಮಾಮನಾದೃತ್ಯಕ್ಲಿಶ್ಯತೇಽಯನ್ತ್ವಯಾಜನಃ ।

ನಿವರ್ತಯೈನಮುದ್ಯೋಗಞ್ಜನೋಽಯಂಸ್ವಜನೋಮಮ ॥ 26 ॥

ನ ಗೃಹಾಣಿ ನ ವಸ್ತ್ರಾಣಿ ನ ಪ್ರಾಕಾರಾಸ್ತಿರಸ್ಕ್ರಿಯಾ ।

ನೇದೃಶಾರಾಜಸತ್ಕಾರಾವೃತ್ತಮಾವರಣಂಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ॥ 27 ॥

ವ್ಯಸನೇಷು ನ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಷು ನ ಯುದ್ಧೇಷುಸ್ವಯಂವರೇ ।

ನ ಕ್ರತೌನೋವಿವಾಹೇವಾದರ್ಶನನ್ದೂಷ್ಯತೇಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ॥ 28 ॥

ಸೈಷಾವಿಪದ್ಗತಾಚೈವಕೃಚ್ಛ್ರೇವ ಚ ಮಹತಿಸ್ಥಿತಾ ।

ದರ್ಶನೇನಾಸ್ತಿದೋಷೋಽಸ್ಯಾಮತ್ಸಮೀಪೇವಿಶೇಷತಃ ॥ 29 ॥

ವಿಸೃಜ್ಯಶಿಬಿಕಾನ್ತಸ್ಮಾತ್ಪದ್ಭ್ಯಾಮೇವೋಪಸರ್ಪತು ।

ಸಮೀಪೇಮಮವೈದೇಹೀಮ್ಪಶ್ಯನ್ತ್ವೇತೇವನೌಕಸಃ ॥ 30 ॥

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತುರಾಮೇಣಸವಿಮರ್ಶೋವಿಭೀಷಣಮ್ ।

ರಾಮಸ್ಯೋಪಾನಯಸತೀತಾಂಸನ್ನಿಕರ್ಷಂವಿನೀತವತ್ ॥ 31 ॥

ತತೋಲಕ್ಷ್ಮಣಸುಗ್ರೀವೌಹನೂಮಾಂಶ್ಚಪ್ಲವಙ್ಗಮಃ ।

ನಿಶಮ್ಯವಾಕ್ಯಂರಾಮಸ್ಯಬಭೂವುರ್ವ್ಯಥಿತಾಭೃಶಮ್ ॥ 32 ॥

ಇಮಮಾರ್ಷಂ ಸ್ತವಂ ದಿವ್ಯಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಮ್ ॥ 33 ॥

ಲಜ್ಜಯಾತ್ವವಲೀಯನ್ತೀಸ್ವೇಷುಗಾತ್ರೇಷುಮೈಥಿಲೀ ।

ವಿಭೀಷಣೇನಾನುಗತಾಭರ್ತಾರಂಸಾಭ್ಯವರ್ತತ ॥ 34 ॥

ವಿಸ್ಮಯಾಚ್ಛಪ್ರಹರ್ಷಾಚ್ಚಸ್ನೇಹಾಚ್ಚಪತಿದೇವತಾ ।

ಉದೈಕ್ಷತಮುಖಮ್ಭರ್ತುಃಸೌಮ್ಯಂಸೌಮ್ಯತರಾನನಾ ॥ 35 ॥

ಅಥಸಮಪನುದನ್ಮನಃಕ್ಲಮಂಸಾಸುಚಿರಮದೃಷ್ಟಮುದೀಕ್ಷ್ಯವೈಪ್ರಿಯಸ್ಯ ।

ವದನಮುದಿತಚನ್ದ್ರಪೂರ್ಣಕಾನ್ತಂವಿಮಲಶಶಾಙ್ಕನಿಭಾನನಾತದಾನೀಮ್ ॥ 36 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |

sa uvācamahāprāmasso'bhivādyaplavaṅgamaḥ |

rāmaṃvacanamarthajñovaraṃsarvadhanuṣmatām || 1 ||

yannimitto'yamārambaḥkarmaṇāṃyaḥphalodayaḥ |

tāndevīṃśokasantaptāndraṣṭumarhasimaithilīm || 2 ||

sāhiśokasamāviṣṭābāṣpaparyākulekṣaṇā |

maithilīvijayaṃśrutvādraṣṭuntvāmabhikāṅkṣati || 3 ||

pūrvakātpratyayāccāhamuktoviśvastayātayā |

bhartārandraṣṭumicchāmikṛtārthaṃsahalakṣmaṇam || 4 ||

evamuktohanumatārāmodharmabhṛtāṃvaraḥ |

āgacchatsahasādhyānamīṣadbhāṣpapariplutaḥ || 5 ||

dīrghamuṣṇaṃviniḥśvasyajagatīmavalokayan |

uvācameghasaṅkāśaṃvibhīṣaṇamupasthitam || 6 ||

divyāṅgarāgāṃvaidehīndivyābharaṇabhūṣitām |

ihasītāṃśiraḥsnātāmupasthāpayamāciram || 7 ||

evamuktasturāmeṇatvaramāṇovibhīṣaṇaḥ |

praviśyāntaḥpuraṃsītāṃstrībhissvābhirocadayat || 8 ||

tatassītāmmahābhāgāndṛṣṭavovācavibhīṣaṇaḥ |

mūrdhnibaddhāñjaliśrīmānvinītorākṣaseśvaraḥ || 9 ||

divyāṅgarāgāvaidehīdivyābharaṇabhūṣitā |

yānamārohabhadrantebhartātvāndraṣṭumicchati || 10 ||

evamuktātuvaidehīpratyuvācavibhīṣaṇam |

asnātvādraṣṭumicchāmibhartāraṃrākṣaseśvara || 11 ||

tasyāstadvacanaṃśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |

yathāharāmobhahartātetattathākartumārhasimārhasi || 12 ||

tasyatadvacanaṃśrutvāmaithilīpatidevatā |

bhartṛbhaktyāvṛtāsādhvītathetipratyabhāṣata || 13 ||

tatassītāṃśiraḥsnātāṃsaṃyuktāmpratikarmaṇā |

mahārhābharaṇopetāmmahārhāmbaradhāriṇīm || 14 ||

āropyaśibikāndīptāmparārghyāmbarasamvṛtām |

rākṣasairbhahubhirguptāmājahāravibhīṣaṇaḥ || 15 ||

so'bhigamyamahātmānañjñātāvapidhyānamāsthitam |

praṇataścaprahṛṣṭaścaprāptāṃsītānnyavedayat || 16 ||

tāmāgatāmupaśrutyarakṣogṛhaciroṣitām |

harṣodainyañca roṣaścatrayaṃrāghavamāviśat || 17 ||

tataḥpārśvagatandṛṣṭavāsavimarśaṃvicārayan |

vibhīṣaṇamidaṃvākyamahṛṣṭorāghavo'bravīt || 18 ||

rākṣasādhipatesaumyanityammadvijayerata |

vaidehīsannikarṣammeśīghraṃsamupagacchatu || 19 ||

tasyatadvacanaṃśrutvārāghavasyavibhīṣaṇaḥ |

tūrṇamutsāraṇantatrakārayāmāsadharmavit || 20 ||

kañcukoṣṇīṣiṇastatravetrajarjarapāṇayaḥ |

utsārayantastānyodhānsamantāt paricakramuḥ || 21 ||

ṛkṣāṇāṃvānarāṇāṃ ca rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ |

vṛndānyutsāryamāṇānidūramuttasthurantataḥ || 22 ||

teṣāmutsāryamāṇānānniḥsvanaḥsumahānabhūt |

vāyunoddhūyāmānasyasāgarasyevaniḥsvanaḥ || 23 ||

utsāryamāṇān dṛṣṭavāthajagatyāñjātasambhramān |

dākṣiṇyāttadamarṣāccavārayāmāsarāghavaḥ || 24 ||

saṃrambaścābravīdrāmaścakṣuṣāpradahanniva |

vibhīṣaṇammahāprājñaṃsopālambamidaṃvacaḥ || 25 ||

kimarthammāmanādṛtyakliśyate'yantvayājanaḥ |

nivartayainamudyogañjano'yaṃsvajanomama || 26 ||

na gṛhāṇi na vastrāṇi na prākārāstiraskriyā |

nedṛśārājasatkārāvṛttamāvaraṇaṃstriyāḥ || 27 ||

vyasaneṣu na kṛcchreṣu na yuddheṣusvayaṃvare |

na krataunovivāhevādarśanandūṣyatestriyāḥ || 28 ||

saiṣāvipadgatācaivakṛcchreva ca mahatisthitā |

darśanenāstidoṣo'syāmatsamīpeviśeṣataḥ || 29 ||

visṛjyaśibikāntasmātpadbhyāmevopasarpatu |

samīpemamavaidehīmpaśyantvetevanaukasaḥ || 30 ||

evamuktasturāmeṇasavimarśovibhīṣaṇam |

rāmasyopānayasatītāṃsannikarṣaṃvinītavat || 31 ||

tatolakṣmaṇasugrīvauhanūmāṃścaplavaṅgamaḥ |

niśamyavākyaṃrāmasyababhūvurvyathitābhṛśam || 32 ||

imamārṣaṃ stavaṃ divyamitihāsaṃ purātanam || 33 ||

lajjayātvavalīyantīsveṣugātreṣumaithilī |

vibhīṣaṇenānugatābhartāraṃsābhyavartata || 34 ||

vismayācchapraharṣāccasnehāccapatidevatā |

udaikṣatamukhambhartuḥsaumyaṃsaumyatarānanā || 35 ||

athasamapanudanmanaḥklamaṃsāsuciramadṛṣṭamudīkṣyavaipriyasya |

vadanamuditacandrapūrṇakāntaṃvimalaśaśāṅkanibhānanātadānīm || 36 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||