6.113 Yuddhakanda - Trayodashadhikashatatama Sargah

ॐ

6.113 ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡ - ತ್ರಯೋದಶಾಧಿಕಶತತಮ ಸರ್ಗಃ

Valmiki Kannada

ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡಮ್ ।

ಅಥ ತ್ರಯೋದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।

ರಾವಣನ್ನಿಹತನ್ದೃಷ್ಟವಾರಾಘವೇಣಮಹಾತ್ಮನಾ ।

ಅನ್ತಃಪುರಾದ್ವಿನಿಷ್ಪೇತೂರಾಕ್ಷಸ್ಯಶ್ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾಃ ॥ 1 ॥

ವಾರ್ಯಮಾಣಾಸ್ಸುಬಹುಶೋವೇಷ್ಟನ್ತ್ಯಃಕ್ಷಿತಿಪಾಂಸುಷು ।

ವಿಮುಕ್ತಕೇಶ್ಯಶ್ಶೋಕಾರ್ತಾಗಾವೋವತ್ಸಹತಾಯಥಾ ॥ 2 ॥

ಉತ್ತರೇಣವಿನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯದ್ವಾರೇಣಸಹರಾಕ್ಷಸೈಃ ।

ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಯೋಧನಙ್ಘೋರಂವಿಚಿನ್ವನ್ತ್ವೋಹತಮ್ಪತಿಮ್ ॥ 3 ॥

ಆರ್ಯಪುತ್ರೇತಿವಾದಿನ್ಯೋಹಾನಾಥೇತಿ ಚ ಸರ್ವಶಃ ।

ಪರಿಪೇತುಃಕಬನ್ಧಾಙ್ಕಾಮ್ಮಹೀಂಶೋಣಿತಕರ್ದಮಾಮ್ ॥ 4 ॥

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಮಾಗತಂ ದೇವೀ ಹನೂಮನ್ತಂ ಮಹಾಬಲಮ್ ।

ತೂಷ್ಣೀಮಾಸ್ತ ತದಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ಹೃಷ್ಟಾಭವತ್ತದಾ ॥ 5 ॥

ದದೃಶುಸ್ತಾಮಹಾಕಾಯಮ್ಮಹಾವೀರ್ಯಮ್ಮಹಾದ್ಯುತಿಮ್ ।

ರಾವಣನ್ನಿಹತಮ್ಭೂಮೌನೀಲಾಞ್ಜನಚಯೋಪಮಮ್ ॥ 6 ॥

ತಾಃಪತಿಂಸಹಸಾದೃಷ್ಟವಾಶಯಾನಂರಣಪಾಂಸುಷು ।

ನಿಪೇತುಸ್ತಸ್ಯಗಾತ್ರೇಷುಛಿನ್ನಾವನಲತಾಇವ ॥ 7 ॥

ಬಹುಮಾನಾತ್ಪರಿಷ್ವಜ್ಯಕಾಚಿದೇವಂರುರೋದ ಹ ।

ಚರಣೌಕಾಚಿದಾಲಮ್ಬ್ಯಕಾಚಿತ್ಕಣ್ಠೇಽವಲಮ್ಬ್ಯ ಚ ॥ 8 ॥

ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಚ ಭುಜೌಕಾಚಿದ್ಭೂಮೌಸುಪರಿವರ್ತತೇ ।

ಹತಸ್ಯವದನನ್ದೃಷ್ಟವಾಕಾಚಿನ್ಮೋಹಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 9 ॥

ಕಾಚಿದಙ್ಕೇಶಿರಃಕೃತ್ವಾರುರೋದಮುಖಮೀಕ್ಷತೀ ।

ಸ್ನಾಪಯನ್ತೀಮುಖಮ್ಬಾಷ್ಪೈಸ್ತುಷಾರೈರಿವಪಙ್ಕಜಮ್ ॥ 10 ॥

ಏವಮಾರ್ತಾಃಪತಿನ್ದೃಷ್ಟವಾರಾವಣನ್ನಿಹತಮ್ಭುವಿ ।

ಚುಕ್ರುಶುರ್ಭಹುಧಾಶೋಕಾದ್ಭೂಯಸ್ತಾಃಪರ್ಯದೇವಯನ್ ॥ 11 ॥

ಯೇನಮಿತ್ರಾಸಿತಃಶಕ್ರೋಯೇನವಿತ್ರಾಸಿತೋಯಮಃ ।

ಯೇನವೈಶ್ರವಣೋರಾಜಾಪುಷ್ಪಕೇಣವಿಯೋಜಿತಃ ॥ 12 ॥

ಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಮೃಷೀಣಾಂ ಚ ಸುರಾಣಾಂ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್ ।

ಭಯಂಯೇನರಣೇದತ್ತಂಸೋಽಯಂಶೇತೇರಣೇಹತಃ ॥ 13 ॥

ಅಸುರೇಭ್ಯಃಸುರೇಭ್ಯೋವಾಪನ್ನಗೇಭ್ಯೋಽಪಿವಾತಥಾ ।

ಭಯಂಯೋ ನ ವಿಜಾನಾತಿತಸ್ಯೇದಮ್ಮಾನುಷಾದ್ ಭಯಮ್ ॥ 14 ॥

ಅವಧ್ಯೋದೇವತಾನಾಂಯಸ್ತಥಾದಾನವರಾಕ್ಷಸಾಮ್ ।

ಹತಃಸೋಽಯಂರಣೇಶೇತೇಮಾನುಷೇಣಪದಾತಿನಾ ॥ 15 ॥

ಯೋ ನ ಶಕ್ಯಸ್ಸುರೈರ್ಹನ್ತುಂ ನ ಯಕ್ಷೈರ್ನಾಸುರೈಸ್ತಥಾ ।

ಸೋಽಯಙ್ಕಶ್ಚಿದಿವಾಸತ್ತ್ವೋಮೃತ್ಯುಮ್ಮರ್ತ್ಯೇನಲಮ್ಭಿತಃ ॥ 16 ॥

ಏವಂವದನ್ತ್ಯೋರುರುದುಸ್ತಸ್ಯತಾದುಃಖಿತಾಃಸ್ತ್ರಿಯಃ ।

ಭೂಯಏವ ಚ ದುಃಖಾರ್ತಾವಿಲೇಪುಶ್ಚಪುನಃಪುನಃ ॥ 17 ॥

ಅಶೃಣ್ವತಾತುಸುಹೃದಾಂಸತತಂಹಿತವಾದಿನಾಮ್ ।

ಮರಣಾಯಹೃತಾಸೀತಾರಾಕ್ಷಸಾಶ್ಚನಿಪಾತಿತಾಃ ॥ 18 ॥

ಏತಾಸ್ಸಮಮಿದಾನೀನ್ತೇವಯಮಾತ್ಮಾ ಚ ಪಾತಿತಃ ।

ಬ್ರುವಾಣೋಽಪಿಹಿತಂವಾಕ್ಯಮಿಷ್ಟೋಭ್ರಾತಾವಿಭೀಷಣಃ ॥ 19 ॥

ಧೃಷ್ಟಮ್ಪರುಷಿತೋಮೋಹತ್ತ್ವಯಾತ್ಮವಥಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಾ ।

ದಿನಿರ್ಯಾತಿತಾತೇಸ್ವಾಸತೀತಾರಾಮಾಯಮೈಥಿಲೀ ॥ 20 ॥

ನನಸ್ಸ್ಯಾದ್ವ್ಯಸನಙ್ಘೋರಮಿದಮ್ಮೂಲಹರಮ್ಮಹತ್ ।

ವೃತ್ತಕಾಮೋಭವೇದ್ಭ್ರಾತಾರಾಮೋಮಿತ್ರಕುಲಮ್ಭವೇತ್ ॥ 21 ॥

ವಯಞ್ಚಾಧ್ವಿವಾಃಸರ್ವಾಃಸಕಮಾ ನ ಚ ಶತ್ರವಃ ।

ತ್ವಯಾಪುನರ್ನೃಶಂಶಂಸೇನಸೀತಾಂಸಂರುನ್ಧತಾಬಲಾತ್ ॥ 22 ॥

ರಾಕ್ಷಸಾವಯಮಾತ್ಮಾ ಚ ತ್ರಯನ್ತುಲ್ಯನ್ನಿಪಾತಿತಮ್ ।

ನ ಕಾಮಕಾರಃಕಾಮಂವಾತವರಾಕ್ಷಸಪುಙ್ಗವ ।

ದೈವಞ್ಚೇಷ್ಟಯತೇಸರ್ವಂಹತನ್ದೈವೇನಹನ್ಯತೇ ॥ 23 ॥

ವಾನರಾಣಾಂವಿನಾಶೋಽಯಂರಾಕ್ಷಸಾನಾಂ ಚ ತೇರಣೇ ।

ತವಚೈವಮಹಾಬಾಹೋ ದೈವಯೋಗಾದುಪಾಗತಃ ॥ 24 ॥

ನೈವಾರ್ಥೇನ ನ ಕಾಮೇನವಿಕ್ರಮೇಣ ನ ಚಾಜ್ಞಯಾ ।

ಶಕ್ಯಾದೈವಗತಿರ್ಲೋಕೇನಿವರ್ತಯಿತುಮುದ್ಯತಾ ॥ 25 ॥

ತತಃ ಶುಭತರಂ ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ಪವನಾತ್ಮಜಮ್ ।

ಅತಿಲಕ್ಷಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಮಾಧುರ್ಯಗುಣಭೂಷಿತಮ್ ॥ 26 ॥

ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಯುದ್ಧಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಯೋದಶಾಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe yuddhakāṇḍam |

atha trayodaśādhikaśatatamassargaḥ |

rāvaṇannihatandṛṣṭavārāghaveṇamahātmanā |

antaḥpurādviniṣpetūrākṣasyaśśokakarśitāḥ || 1 ||

vāryamāṇāssubahuśoveṣṭantyaḥkṣitipāṃsuṣu |

vimuktakeśyaśśokārtāgāvovatsahatāyathā || 2 ||

uttareṇaviniṣkramyadvāreṇasaharākṣasaiḥ |

praviśyāyodhanaṅghoraṃvicinvantvohatampatim || 3 ||

āryaputretivādinyohānātheti ca sarvaśaḥ |

paripetuḥkabandhāṅkāmmahīṃśoṇitakardamām || 4 ||

dṛṣṭvā samāgataṃ devī hanūmantaṃ mahābalam |

tūṣṇīmāsta tadā dṛṣṭvā smṛtvā hṛṣṭābhavattadā || 5 ||

dadṛśustāmahākāyammahāvīryammahādyutim |

rāvaṇannihatambhūmaunīlāñjanacayopamam || 6 ||

tāḥpatiṃsahasādṛṣṭavāśayānaṃraṇapāṃsuṣu |

nipetustasyagātreṣuchinnāvanalatāiva || 7 ||

bahumānātpariṣvajyakācidevaṃruroda ha |

caraṇaukācidālambyakācitkaṇṭhe'valambya ca || 8 ||

utkṣipya ca bhujaukācidbhūmausuparivartate |

hatasyavadanandṛṣṭavākācinmohamupāgamat || 9 ||

kācidaṅkeśiraḥkṛtvārurodamukhamīkṣatī |

snāpayantīmukhambāṣpaistuṣārairivapaṅkajam || 10 ||

evamārtāḥpatindṛṣṭavārāvaṇannihatambhuvi |

cukruśurbhahudhāśokādbhūyastāḥparyadevayan || 11 ||

yenamitrāsitaḥśakroyenavitrāsitoyamaḥ |

yenavaiśravaṇorājāpuṣpakeṇaviyojitaḥ || 12 ||

gandharvāṇāmṛṣīṇāṃ ca surāṇāṃ ca mahātmanām |

bhayaṃyenaraṇedattaṃso'yaṃśeteraṇehataḥ || 13 ||

asurebhyaḥsurebhyovāpannagebhyo'pivātathā |

bhayaṃyo na vijānātitasyedammānuṣād bhayam || 14 ||

avadhyodevatānāṃyastathādānavarākṣasām |

hataḥso'yaṃraṇeśetemānuṣeṇapadātinā || 15 ||

yo na śakyassurairhantuṃ na yakṣairnāsuraistathā |

so'yaṅkaścidivāsattvomṛtyummartyenalambhitaḥ || 16 ||

evaṃvadantyorurudustasyatāduḥkhitāḥstriyaḥ |

bhūyaeva ca duḥkhārtāvilepuścapunaḥpunaḥ || 17 ||

aśṛṇvatātusuhṛdāṃsatataṃhitavādinām |

maraṇāyahṛtāsītārākṣasāścanipātitāḥ || 18 ||

etāssamamidānīntevayamātmā ca pātitaḥ |

bruvāṇo'pihitaṃvākyamiṣṭobhrātāvibhīṣaṇaḥ || 19 ||

dhṛṣṭamparuṣitomohattvayātmavathakāṅkṣiṇā |

diniryātitātesvāsatītārāmāyamaithilī || 20 ||

nanassyādvyasanaṅghoramidammūlaharammahat |

vṛttakāmobhavedbhrātārāmomitrakulambhavet || 21 ||

vayañcādhvivāḥsarvāḥsakamā na ca śatravaḥ |

tvayāpunarnṛśaṃśaṃsenasītāṃsaṃrundhatābalāt || 22 ||

rākṣasāvayamātmā ca trayantulyannipātitam |

na kāmakāraḥkāmaṃvātavarākṣasapuṅgava |

daivañceṣṭayatesarvaṃhatandaivenahanyate || 23 ||

vānarāṇāṃvināśo'yaṃrākṣasānāṃ ca teraṇe |

tavacaivamahābāho daivayogādupāgataḥ || 24 ||

naivārthena na kāmenavikrameṇa na cājñayā |

śakyādaivagatirlokenivartayitumudyatā || 25 ||

tataḥ śubhataraṃ vākyamuvāca pavanātmajam |

atilakṣaṇasampannaṃ mādhuryaguṇabhūṣitam || 26 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye yuddhakāṇḍe trayodaśādhikaśatatamassargaḥ ||